پاتریس لومومبا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پاتریس لومومبا
Patrice Lumumba
Anefo 910-9740 De Congolese2 colorized photo.jpg
اولین نخست‌وزیر جمهوری کنگو-لئوپولدویل
دوره مسئولیت
۲۴ ژوئن ۱۹۶۰ – ۵ سپتامبر ۱۹۶۰
رئیس‌جمهورژوزف کاسا-ووبو
قائم‌مقامآنتوان گیزنگا
پس ازوجود نداشت
پیش ازJoseph Iléo
اطلاعات شخصی
زاده
Élias Okit'Asombo

۲ ژوئیهٔ ۱۹۲۵
اونالوا، کاتاکوکوکبه، Flag of Congo Free State.svg کنگوی بلژیک
درگذشته۱۷ ژانویهٔ ۱۹۶۱ (۳۵ سال)
الیزابت ویل، ایالت کاتانگا،
علت مرگتیرباران
ملیتFlag of the Democratic Republic of the Congo.svg جمهوری دموکراتیک کنگو
حزب سیاسیجنبش ملی کنگو
همسر(ان)پاولین لومومبا
فرزندانفرانسیس، پاتریس، رولاند
پیشهسیاستمدار
دینمسیحی
پرتره رسمی پاتریس لومومبا
مجسمه لومومبا در کینشازا.

پاتریس امری لومومبا (به فرانسوی: Patrice Émery Lumumba)؛ (۲ ژوئیه ۱۹۲۵ – ۱۷ ژانویه ۱۹۶۱) سیاست‌مدار و اولین نخست‌وزیر کشور جمهوری دموکراتیک کنگو بود.

وی رهبر استقلال کنگو از استعمار بلژیک است. لومومبا با مبارزه‌هایی که از جوانی آغاز کرد، راه را برای استقلال زئیر از بلژیک فراهم کرد و دست بلژیکی‌ها را از منابع و بانک‌های کنگو کوتاه ساخت؛ ولی پس از مدتی (ده هفته حکومت به عنوان نخست‌وزیر) استعمارگر سابق کنگو، کشور بلژیک، در طی توطئه‌ای توسط رئیس‌جمهور وقت کنگو عزل شد و پس از آن متواری گشت. سرانجام سرهنگ موبوتو سه‌سه‌سه‌کو و ژرار سئورت مأمور نظامی بلژیک و همکارانش پس از قطعه قطعه کردن لومومبا و دو وزیر وفادارش آن‌ها را در اسید سولفوریک انداختند و بقایای پیکرشان را هم سوزاندند.[۱]

از جوانی تا نخست‌وزیری[ویرایش]

تنها دو سال قبل از اینکه لومومبا به عنوان رهبر جنبش ملی کنگو انتخاب شود، کارمند ساده اداره پست بود و پس از آن به عنوان مبلغ دوره‌گرد در یک شرکت آبجوفروشی مشغول به کار شد. همین شغل مقدمات سفر وی را به نقاط مختلف کنگو و گفتگو با مردم این کشور فراهم ساخت. لومومبا در حد فاصل سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۰ دو بار به زندان افتاد؛ بار نخست به اتهام اختلاس که خودش معتقد بود انگیزه سیاسی پشت آن بوده و بار دوم به علت فعالیت سیاسی اش برای استقلال کنگو از استعمار پادشاهی بلژیک.

سخنرانی روز استقلال: روز نخست کنگو، روز آخر لومومبا[ویرایش]

مراسم روز استقلال کنگو از پادشاهی بلژیک روز ۳۰ ژوئن سال ۱۹۶۰ اتفاق افتاد. لومومبا که حزب او در انتخابات پارلمانی برنده شده بود، چند روز پیش از استقلال کنگو به عنوان نخست‌وزیر قانونی کنگو انتخاب شد. اما به خاطر موضع تند سیاسی اش نام او از فهرست سخنرانان مراسم روز استقلال حذف شده بود. با این حال پاتریس به توصیهٔ دوست و مشاورش، ژان ون لیرد، که یک بلژیکی آزادی‌خواه بود پشت تریبون رفت و سخنرانی کرد.

برخلاف سخنرانان دیگر که استقلال را از الطاف پادشاهی بلژیک می‌دانستند، لومومبا در اظهاراتی جنجالی از «ظلم و جور و چپاولی» که مدعی بود در دوران مستعمره بودن کشورش بر مردم کنگو گذشته صحبت کرد.

کابینه ۶۷ روزه: هرج و مرج در کنگو[ویرایش]

دولت پاتریس لومومبا در ۲۴ ژوئن ۱۹۶۰ آغاز به کار کرد. مخالفت‌های پی در پی نخست‌وزیر با مقامات بلژیکی به مجادله‌های مکرر بین او و مستشاران بلژیکی انجامید که همچنان بر استخراج و صادرات معادن سرشار کنگو از استان کاتانگا (Katanga) در جنوب این کشور نظارت می‌کردند. هم‌زمان سازمان یافته نبودن ارتش کنگو و دولت مرکزی به هرج و مرج در کنگو انجامید. در جنوب یکی از دشمنان پاتریس به نام مویز چومبی، استان کاتانگا را مستقل از دولت کنگو اعلام کرد و خود را رئیس‌جمهور این بخش از کشور نامید. استان کاتانگا از معادن غنی مس، اورانیوم و طلا برخوردار بود و سال‌ها قطب اصلی ثروت و درآمد پادشاهی بلژیک و تأمین‌کننده اورانیوم برای برنامه‌های اتمی واشینگتن بود.

نقشه ناکام ترور[ویرایش]

بنابر گزارشهایی که در سال ۲۰۰۰ منتشر شد، دوایت آیزنهاور (Dwight Eisenhower) سی و چهارمین رئیس‌جمهوری آمریکا، با حذف فیزیکی پاتریس لومومبا توسط سازمان سیا موافقت کرده بود. بر همین اساس دکتر گاتلیب که به خاطر فعالیت‌هایش روی نقش داروهایی چون ال.آس. دی در ارتش آمریکا شهرت داشت، یک تیوب خمیردندان حاوی زهر را تهیه کرده بود و مأموریت لورنس دولین -رئیس دفتر سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا (سی.آی. اِی)- این بود که راه این خمیر دندان زهرآلود را به خانه نخست‌وزیر کنگو باز کند.[۲] مأموریتی که گفته می‌شود آقای دولین از انجام آن سرباز زد و بنابر نوشته بی‌بی‌سی فارسی، خمیردندان مرگ آلود هم پس از پایان تاریخ مصرف از بستر آبهای رودخانه کنگو سر درآورد.[۳]

یادمان[ویرایش]

متن سرود بهاران خجسته باد در همدردی با همسر «پاتریس لومومبا» در سال ۱۳۳۹ نوشته شد. شاعر این چکامه عبدالله بهزادی است و کرامت دانشیان، بخشی از این شعر را تبدیل به سرود کرد و اسفندیار منفردزاده آنرا به اجرا درآورد.[۴] همچنین خیابانی در تهران به نام وی نامگذاری شد.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. دیمین زین. «چرا بلژیک دندان طلای پاتریس لومومبا را پس می‌دهد؟». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۳.
  2. Coll, Steve (2013-04-29). "Remote Control" (به انگلیسی). The New Yorker. Retrieved 2019-08-14.
  3. بی‌بی‌سی، امیر پیام. «پاتریس لومومبا؛ نخست‌وزیری که در اسید حل شد». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۱۴.
  4. صالحی، انوش (۱۳۸۲). راوی بهاران. قطره. ص. ۲۱۷.
  5. «خیابان پاتریس لومومبا · منطقه ۲، تهران، استان تهران، ایران». خیابان پاتریس لومومبا · منطقه ۲، تهران، استان تهران، ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۳.

پیوند به بیرون[ویرایش]