ویکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ویکی معمولاً به انواعی از وب‌گاه‌ها گفته می‌شود که به تمام بازدیدکنندگانش، بعضی اوقات حتی بدون نیاز به ثبت نام در وب‌گاه، اجازهٔ ویرایش، افزودن، یا حذف مطالب را می‌دهد. همچنین به برنامه‌های کامپیوتری‌ای که پایهٔ چنین وب‌گاه‌هایی را ممکن می‌سازند، «ویکی» گفته می‌شود.

اصطلاح‌های «ویکی» و «ویکی‌ویکی» برای شناسایی نوع ویژه‌ای از فرامتن‌ها (پرونده‌های HTML) و یا نرم‌افزارهای مشارکت‌گرای تولیدکنندهٔ آن‌ها به کار برده می‌شود.

اولین ویکی در اینترنت را وارد کانینگهام در سال ۱۹۹۵و با نام ویکی‌ویکی‌وب ایجاد کرد. واژهٔ «ویکی‌ویکی»، که در نام این وب‌گاه به کار رفته‌بود، الهام‌گرفته از نام یکی از خطوط اتوبوس‌رانی در هاوایی بود. (عبارت WikiWiki در زبان مردمان هاوایی به‌معنی «بدو بدو» است.)[تحقیق دست‌اول؟]

ویژگی‌ها[ویرایش]

یک ویکی مجموعه صفحات وبی است که به هر کسی این اجازه را می‌دهد تا در تهیهٔ محتوای آن مشارکت کند، یا دست‌کم هر کسی که به نرم‌افزار سرویس‌دهندهٔ ویکی دسترسی دارد.

وارد کانینگهام، تولیدکنندهٔ اولین نرم‌افزار ویکی به نام «ویکی‌ویکی‌وب» (WikiWikiWeb)، دربارهٔ ویکی‌ها می‌گوید: «ساده‌ترین پایگاه دادهٔ برخط که عملاً کار می‌کند.»[۱] وی در کتابی که به همراه بو لوف نوشته است (کتاب راه ویکی) مفهوم ویکی را به صورت‌های زیر تعریف کرده است:

  • یک ویکی از همه کاربران دعوت می‌کند تا هر صفحه‌ای در آن وبگاه را ویرایش کنند یا صفحه‌های جدید ایجاد کنند؛ برای این کار فقط به یک مروگر وانیلی نیاز است و به نصب هیچ افزونه‌ای نیاز نیست.
  • ویکی ارتباط معنی‌دار بین صفحاتش را با ایجاد پیوند که به تقریبا به آسانی قابل انجام است امکان‌پذیر می‌سازد و نشان می‌دهد آیا یک صفحه مورد درخواست وجود دارد یا نه.

ویرایش کردن صفحه‌های ویکی[ویرایش]

ویکی‌ها با واسط کاربریِ نسبتاً ساده‌ای امکان تولید فرامتن و استفاده از زبان‌های نشانه‌گذاری را فراهم می‌آورند و اغلب برای ایجاد پایگاه‌های وبِ گروهی و ارتقای پایگاه‌های اجتماعی و تحقق مدیریت دانش به کار برده می‌شوند. برای مثال، دانشنامهٔ ویکی‌پدیا بهترین نمونهٔ شناخته‌شده از ویکی‌ها است.

ناوبری[ویرایش]

در لابلای متن بیشتر صفحه‌ها پیوندهای ابرمتن به سایر صفحات وجود دارد. این شکل ناوبری غیر خطی بیشتر بومی ویکی است تا الگوهای ناوبری رسمی‌شده.

برخی از ویکی‌ها در صفحات‌شان پیوند ورودی دارند که نشان می‌دهد چه صفحه‌هایی به صفحه مورد نظر پیوند داده‌اند. همچنین به طور معمول می‌تون پیوندهایی به صفحاتی که هنوز وجود ندارند ایجاد کرد به عنوان راهی که دیگران را دعوت کنیم آنچه را درباره یک موضوع جدید در ویکی می‌دانند تبادل کنند.

پیوند دادن و ایجاد صفحه جدید[ویرایش]

برای ایجاد پیوندها قاعده مشخصی رعایت می‌شود که «الگوی پیوند» نامیده می‌شود. در اصل بیشتر ویکی‌ها برای نام‌گذاری صفحات و ایجاد پیوندها از نگارش شتری پیروی می‌کردند. به این صورت که واژه‌ها را با حرف اول بزرگ می‌نوشتند و بین واژه‌ها فاصله نمی‌دادند.

جستجو کردن[ویرایش]

در اکثر ویکی‌ها فقط امکان جستجوی عنوان مقاله وجود دارد اما هستند ویکی‌هایی که جستجوی تمام متن نیز دارند. این موضوع به این بر می‌گردد که موتور ویکی از یک پایگاه داده استفاده می‌کند یا نه. بعضی از ویکی‌ها مثل پی‌ام‌ویکی از پایگاه داده flat files استفاده می‌کنند. نسخه‌های ابتدایی مدیاویکی نیز از پایگاه داده flat files استفاده می‌کردند که در اوایل سال‌های ۲۰۰۰ توسط لی دانیل کروکر نوشته شده بود.

مزایای ویکی‌ها[ویرایش]

ویکی‌ها به کاربران این اجازه را می‌دهند که بدون دانش برنامه‌نویسی برای وب، اقدام به ایجاد صفحات اینترنتی دربارهٔ موضوعات مختلف بکنند. برای این منظور، ویکی‌ها از قراردادهای ساده‌تری برای اصلاح ظاهر متونی که در ویکی گذاشته می‌شوند استفاده می‌کنند، که این قواعد در هر ویکی متفاوت با دیگری است.

یکی دیگر از مزایای ویکی‌ها آن است که هرگونه تغییر در صفحات ثبت می‌شود، و صفحات قابل بازگرداندن به وضعیت قبل از تغییر هستند. هم‌چنین، بسیاری از ویکی‌ها (نظیر ویکی‌پدیا) این امکان را برای کاربران فراهم می‌کنند که محتوای یک صفحه را قبل و بعد از اِعمال چندین مرحله تغییر، مقایسه کنند.

ویژگی‌ای که به صورت‌های مختلف در ویکی‌ها دیده می‌شود، قابلیت پیوند به صفحه‌ای دیگر است، چه آن صفحه موجود باشد چه نه. در ویکی‌پدیا، متن‌های به‌صورت [[ویکی‌پدیا]] به شکل پیوند درمی‌آیند، و اگر صفحهٔ مربوط به متن موجود نباشد، پیوند با رنگ قرمز نمایش داده می‌شود.

همایش‌های مرتبط با ویکی‌ها[ویرایش]

به طور کلی همایش‌ها و نشست‌های مرتبط با ویکی موارد زیر هستند:

  • سمپوزیوم بین‌المللی درباره ویکی‌ها
  • اردوی تغییرات اخیر، یک همایش باز مرتبط با موضوعات ویکی

همایش‌های درباره وبگاه‌های ویکی خاص و برنامه‌ها موارد زیر هستند:

  • گردهمایی اطلسیان، یک همایش سالیانه برای کاربران نرم‌افزار اطلسیان
  • تیکی‌فست
  • ویکی‌مانیا

ویکی‌های فارسی[ویرایش]

ویکی‌مدیا و زبان فارسی[ویرایش]

بر اساس چهارچوب پروژه‌های چندزبانهٔ بنیادِ ویکی‌مدیا، در زبان فارسی نیز از یک نرم‌افزار ویکی استفاده شده‌است. برخی از پروژه‌های فارسیِ این بنیاد از این قرارند:

سایر پروژه‌های ویکی‌مدیا مثل ویکی‌انبار، ویکی‌داده و ویکی‌گونه چند زبانه هستند.

دیگر دانشنامه‌های فارسی بر پایهٔ ویکی[ویرایش]

یکی از دلایل ویکی‌نویس‌ها برای نگارش مطالب در این دانشنامه‌ها، نبود مقاله و اطلاعات مختصر در برخی از زمینه‌هاست. در زمینه ویکی‌نویسی شرط اولیه برای نگارش مطالب در این دانشنامه‌ها، ساختار مناسب مقاله، بی‌طرفی و آوردن منبع معتبر است. [۲]

نام و پیوند درون‌مایه تاریخ آغاز کار وضعیت مجوز امکان مشارکت
۱ دانشنامهٔ ع‌ت‌ف: آکادمی فانتزی علمی-تخیلی مهٔ ۲۰۰۶ غیرفعال غیرفعال غیرفعال
۲ ویکی‌پاکوب کوه و کوه‌نوردی ژوئن ۲۰۰۸ غیرفعال غیرفعال غیرفعال
۳ زبان برنامه‌نویسی پایتون زبان برنامه‌نویسی پایتون سپتامبر ۲۰۰۶ غیرفعال غیرفعال غیرفعال
۴ دانشنامهٔ اسلامی دانشنامه‌ای بر مبنای باورهای شیعهٔ اثنی‌عشری ژوئیهٔ ۲۰۰۶ فعال ذکر نشده‌است آزاد
۵ آنارکوپدیای فارسی موضوعات مرتبط با اقتدارگریزی (آنارشیسم) مارس ۲۰۰۸ فعال "the terms "For those who care about capitalist values آزاد
۶ ویکی‌فقه درمورد فقه و اصول ۳۰ مرداد ۱۳۸۹ فعال ذکر نشده‌است بسته
۷ ویکی علوم اسلامی دانستنی‌های اسلام ناب محمدی دسامبر ۲۰۱۰ غیرفعال غیرفعال غیرفعال
۸ دانشنامهٔ محلات تهران شهر تهران اوت ۲۰۰۹ فعال ذکر نشده‌است آزاد
۹ پروژهٔ اَرتَه متون قدیمی فارسی فوریهٔ ۲۰۰۸ غیرفعال غیرفعال غیرفعال
۱۰ دانشنامهٔ جغرافیای تاریخی جهان اسلام جغرافیای تاریخی آوریل ۲۰۱۱ غیرفعال ذکر نشده‌است بسته
۱۱ بایگانی مطبوعات ایران کتاب جمعه و دیگر مطبوعات مهٔ ۲۰۱۰ فعال ذکر نشده‌است آزاد
۱۲ ویکی شیعه معرفی مذهب شیعه ژوئن ۲۰۱۳ فعال ذکر نشده‌است بسته
۱۳ نانشنامه نانشنامه فعال CC-By-NC-SA آزاد
۱۴ دائرةالمعارف تخصصی حسابداری دائرةالمعارف تخصصی حسابداری فعال ذکرنشده آزاد
۱۴ بنیاد دانش آزاد ویکی بنیاد دانش آزاد اوت ۲۰۱۱ فعال GFDL آزاد
۱۵ دانشنامهٔ تخصصی فارسی اندروید ویکی انجمن تخصصی اندروید ایران غیرفعال ذکرنشده آزاد
۱۶ ویکی جزوه ویکی جزوه دانشگاه قم ژانویهٔ ۲۰۱۴ فعال ذکرنشده بسته
۱۷ سلامت ویکی اطلاعات کاربردی برای شناخت بیماری‌ها فعال نامشخص بسته

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/Wiki
  2. «رتبه هجدهم زبان فارسی در ویکی‌پدیا». پنجشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در جمعه ۲۷ آذر ۱۳۹۴. 

پیوند به بیرون[ویرایش]