ویکتور هامبارتسومیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

او در زمینه فیزیک ستاره‌ها و سحابی‌ها، اخترشناسی ستاره‌ای، پویایی‌شناسی سامانه‌های ستاره‌ای، و کیهان‌زایی ستاره‌ها و کهکشان‌ها پژوهش می‌کرد.

ویکتور هامبارتسومیان
Viktor Hambardzumyan stamp.jpg
نام بومی Վիկտոր Համբարձումյան
زاده ۱۸ نوامبر ۱۹۰۸
تفلیس، امپراتوری روسیه
(تبیلیسی فعلی، گرجستان)
درگذشت ۱۲ اوت ۱۹۹۶ (۸۷ سال)
بیوراکان، استان آراگاتسوتن
ارمنستان
آرامگاه کنار برج بزرگ تلسکوپ
ملیت ارمنستان ارمنی
محل تحصیل دانشگاه دولتی سن پترزبورگ
همسر(ها) ورا فئودورفنا کلوچیهینا
فرزندان هامازاسپ آسادورویچ هامبارتسومیان
جایزه‌ها قهرمان ملی ارمنستان قهرمان ملی ارمنستان
نشان زرین لومونسف
جایزه استالین (۱۹۴۶، ۱۹۵۰)
وبگاه ambartsumian.ru
موقعیت‌های علمی
موضوع‌ها اخترفیزیک
مؤسسه‌ها دانشگاه دولتی سن پترزبورگ
دانشگاه دولتی ایروان
رصدخانه اخترفیزیک بیوراکان

ویکتور هامبارتسومیان (به ارمنی: Վիկտոր Համբարձումյան) (زاده ۱۸ نوامبر ۱۹۹۶ - درگذشته ۱۲ اوت ۱۹۰۸) از دانشمندان ارمنستان شوروی بود. او یکی از بنیان‌گذاران اخترفیزیک نظری به‌شمار می‌آید.

هامبارتسومیان رصدخانه اخترفیزیک بیوراکان را در سال ۱۹۴۶ بنیانگذاری نمود.[۱][۲] He was the second and longest-serving president of the

زندگی‌نامه[ویرایش]

هامبارتسومیان در سال ۱۹۰۸ میلادی در تفلیس (تبیلیسی) در یک خانواده ارمنی به دنیا آمد. پدر وی لغت‌شناس و نویسنده هامازاسپ آساتورویچ هامبارتسومیان (Hamazasp Asaturovich Ambartsumian), مترجم ایلیاد هومر به زبان ارمنی بود.

هامبارتسومیان در سال ۱۹۲۴ در بخش فیزیک - ریاضی در مؤسسه دولتی آموزش و پرورش لنینگراد مشغول به تحصیل شد. فرزند وی «روبن هامبارتسومیان» یا «روبن آمبارتسومیان» ریاضی‌دان (گرایش نظریه احتمال و فرایندهای تصادفی) مشهور ارمنستان می‌باشد.

فعالیت‌های علمی[ویرایش]

ماهیت فیزیکی لایه‌های ستاره‌ای و سحابی‌های گازی[ویرایش]

در سال ۱۹۳۲ ام‌ان‌رس (اطلاعیه‌های ماهانهٔ اخترشناسیِ انجمن سلطنتی) مقاله‌ای از هامبارتسومیان؛ «در مورد تعادل شعاعی یک سحابی سیاره‌ای»؛ که امروز به عنوان سنگ بنای نظریهٔ مدرن سحابی‌های گازی شناخته می‌شود، منتشر شد. در یک سری از مقاله‌های پژوهشی، این موضوع را هامبارتسومیان گسترش بیشتری داد. در یکی از این مقاله‌ها هامبارتسومیان (همراه با نیکلای کوزیرف) برای نخستین‌بار موفق به ارزیابی و تخمین مقدار لایه‌های گاز فوران شده توسط نواخترها شد. روش‌هایی که توسط هامبارتسومیان توسعه داده شدند در بررسی لایه‌های گازی ستارگان غیر ثابت مورد استفاده قرار گرفت. اهمیت روش تخمین مقدارها در پیدا کردن پاسخ به مشکلات تکامل ستارگان، آشکار شدند. در واقع، آن‌ها منجر به شناسایی علائم دگرگونی‌های قابل پیش‌بینی، در زندگی یک ستاره شدند. هامبارتسومیان پایه و اساس تئوری خمپاره ستاره (ستارهٔ خمپاره نوری مانند) و سحابی سیاره‌نما و توضیح بسیاری از ویژگی‌های طیف آن‌ها را بنا کرد.

پویایی و مکانیک آماری سیستم‌های ستاره‌ای[ویرایش]

در سال ۱۹۳۶، هامبارتسومیان یک راه حل جالبی برای یک مشکل ریاضی که توسط دانشمند بریتانیایی آرتور ادینگتون مطرح شده‌بود؛ تعیین توزیع سرعت فضایی ستارگان براساس توزیع سرعت شعاعی آن‌ها، ارائه داد. این راه حل با پیشنهاد خود آرتور ادینگتون در «اطلاعیه‌های ماهانه» منتشر شد. در نهایت در سال ۱۹۷۹ همان مبحث ریاضی با جایزه نوبل پزشکی «برای توسعه توموگرافی کامپیوتری» در نهایت رقم خورد. تحقیق انجام شده توسط هامبارتسومیان در آمار و پویایی سیستم‌های ستاره‌ای، پایه‌های مکانیک آماری سیستم ستارهای را به وجود آورد. هامبارتسومیان در سال ۱۹۹۵ با جایزه ایالت فدراسیون روسیه جایزهٔ ویژه‌ای را از آن خود کرد.

در سال ۱۹۳۵–۱۹۳۵ هامبارتسومیان با جیمز جینز، دانشمند بریتانیایی، در بارهٔ طول سن کهکشان راه شیری، در بحث و گفتگو قرار گرفت و ثابت کرد که کهکشان راه شیری حداقل ۱۰۰۰ بار جوانتر از برآورد جینز است.

ماهیت ماده بین ستاره‌ای و نظریهٔ نوسانات[ویرایش]

مجموعه‌ای از مقاله‌های هامبارتسومییان به تحقیق در مورد ماده درون ستاره در کهکشان اختصاص داده شده‌اند. در این بارههامبارتسومیان مفهوم کاملاً تازه‌ای را ارائه می‌دهد؛ که جذب نور در کهکشان ناشی از وجود رقم بی‌شماری سحابی گرد و غباری یا ابرهای «جذب کننده» در فضای بین ستاره‌ای است. بر پایهٔ این مفهوم ساختاری (پر و خالی) بودن لکه‌های مادهٔ جاذب بین ستاره‌ای، نظریهٔ نوسانات توسعه یافت که خود به بخش تازه‌ای در اخترشناسی تبدیل شد.

نظریهٔ واپخشی نور در محیط کدر (غیر شفاف)[ویرایش]

در طول جنگ جهانی دوم، هامبارتسومیان تئوری جدیدی از نظریهٔ واپخشی نور در رسانه‌های کدر ارائه داد، که بر پایهٔ نوعی تصریف اختراعی خود او استوار بود. هامبارتسومیان با استفاده از این ابزار ریاضی تعدادی از مشکلات غیر خطی واپخشی نور را حل کرد. این اصول انحرافی با تغییرات مختلفی که در آن داده شده در حال حاضر به‌طور گسترده‌ای؛ از جمله برای حل مشکلات بسیار پیچیده در اخترفیزیک، فیزیک ریاضی و نظری، الکترونیک، ژئوفیزیک، فیزیک اتمسفر و دیگر زمینه‌های علم مورد استفاده قرار می‌گیرد. این مشکلات و دستگاه‌های ریاضی مرتبط با آن به‌طور مداوم پیچیده‌تر می‌شود، اما مبنا همان اصل «invariance» هامبارتسومیان است.


کتابشناسی[ویرایش]

  • Theoretical Astrophysics. Translated from the Russian ("Teoreticheskaya astrofizika", مسکو، ۱۹۵۲) اثر J.B. Sykes, نیویورک: Pergamon Press, 1958; Theoretische Astrophysik. برلین: Deutscher Verlag der Wissenschaften, ۱۹۵۷.
  • A Life in Astrophysics: Selected Papers of Viktor Ambartsumian, edited by Rouben V. Ambartsumian, نیویورک: Allerton Press, ۱۹۹۸.
  • Научные труды в трех томах [Research Works in Three Volumes]. ایروان: فرهنگستان ملی علوم ارمنستان، ۱۹۶۰–۱۹۸۸.
  • Эпизоды жизни [Episodes of Life]. ایروان: فرهنگستان ملی علوم ارمنستان، ۲۰۰۰.
  • Die Sternassoziationen und die Entstehung der Sterne. Akademie-Verlag, برلین، ۱۹۵۱.
  • Philosophische Probleme der modernen Kosmologie. برلین: Deutscher Verlag der Wissenschaften, ۱۹۶۵.
  • Probleme der modernen Kosmogonie. برلین: Akademie-Verlag, ۱۹۸۰.
  • Struktur und Formen der Materie, dialektischer Materialismus und moderne Naturwissenschaft. برلین: Deutscher Verlag der Wissenschaften, ۱۹۶۹.

نگارخانه[ویرایش]

جایزه ویکتور هامبارتسومیان[ویرایش]

جایزه ویکتور هامبارتسومیان Վիկտոր Համբարձումյան Victor Ambartsumian که همه ساله به دانشمندان و پژوهشگران در حوزه‌های اخترشناسی و اخترفیزیک اهدا می‌شود یکی از مهمترین جوایز بین‌المللی علمی در کشور ارمنستان است. جایزه به افتخار ویکتور آمبارتسومیان نامگذاری شده‌است. این دانشمند ارمنی که متولد شهر تفلیس بود بنیان‌گذار مؤسسه علوم ارمنستان است که رصدخانه بیوراکان یا بوراکان بخشی از آن می‌باشد. بنیاد این جایزه با حمایت رئیس‌جمهور ارمنستان ایجاد گردید و نخستین جایزه در سال ۲۰۱۰ اهداء گردید. مبلغ آن ۵۰۰ هزار دلار آمریکا است و حداکثر سه نامزد برنده می‌شوند. اگر بیش از یکنفر برنده اعلام شود مبلغ جایزه بین آنها تقسیم می‌گردد.

ADVERTISING[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Israelian, Garik. "Obituary: Victor Amazaspovich Ambartsumian, 1912 [sic] – 1996". Bulletin of the American Astronomical Society. 29 (4): 1466–1467. Bibcode:1997BAAS...29.1466I.
  2. "In Passing: Victor Amazaspovich Ambartsumian (1908–1996)". Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 90: 351. 1996.
  3. http://www.ghafghazestan.com/2014/09/blog-post_17.html. دریافت‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۸. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)

[۱] مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Viktor Hambardzumyan». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۱۳. [۲] مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Амбарцумян, Виктор Амазаспович[править». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۳. [3] https://en.wikipedia.org/wiki/Rouben_V._Ambartzumian

  • www.haftaseman.ir/webdb/article.asp?id=۶۶۴

پیوند به بیرون[ویرایش]