تغییرات

پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز
 
از دورهٔ گفتاری اطلاعات زیادی دردست نیست. دورهٔ نوشتاری به سه دورهٔ اصلی و چندین دورهٔ فرعی تقسیم می‌شود. سه دورهٔ اصلی عبارت‌اند از:{{سخ}}
دورهٔ باستان یا "«گرابار"»، دورهٔ میانه یا [[کیلیکیه]]، و دورهٔ جدید معاصر یا "«آشخارهابار"». در تمام این دوره‌ها، زبان ادبی، به‌عنوان بزرگ‌ترین گونهٔ زبان ارمنی در درجهٔ اولِ اهمیت قرار دارد.
 
در اینجا باید متذکر شد که زبان ادبی جدید یا معاصر خود به دو بخش تقسیم می‌شود:
از آثار این دوره می‌توان ''تاریخ ارمنستان''، اثر [[موسی خورنی]] و ''تاریخ ارمنستان''، اثر ''قازار پاربتسی'' را نام برد.
* دورهٔ بعد از ارمنی باستان (سده‌های ششم تا هفتم){{سخ}}
در این دوره گونه ادبی از گونه گفتاری فاصله بیشتری می‌گیرد، ولی از تأثیر آن برکنار نیست. علت به‌وجود آمدن این فاصله از یک طرف گرایش به سبک و مکتب ادبی یونانی است و از طرف دیگر تضعیف تاثیرتأثیر زبان نوشتاری بر زبان گفتاری است. از آثار این دوره می‌توان از ''تاریخ''، اثر "سبئوس" نام برد.
* دورهٔ پیش از ارمنی میانه (سده‌های هشتم تا یازدهم){{سخ}}
در این دوره فاصلهٔ مابین زبان ادبی و زبان گفتاری زیادتر شده است و سعی نویسندگان بر این است که از زبان گفتاری دوری جویند و اصالت زبان ادبی "گرابار" را حفظ کنند که این خود نشانه آگاهی آنان است. در این دوره به علت استقرار و استیلای اعراب به مدت دو سده (از سده هفتم تا نهم) در ارمنستان، واژه‌های عربی وارد زبان ارمنی شده است، ولی در آثار نویسندگان گرایش به کاربرد واژه‌های یونانی و سبک یونانی هنوز دیده می‌شود. در این دوره تفاوت بین گونه‌های زبان ارمنی عمیق‌تر شده ‌استاست.
 
'''دورهٔ میانه'''
در این دوره زبان گفتاری همپایه زبان ادبی می‌شود. اساس زبان ادبی دوره میانه گویش ارمنی منطقه کیلیکیه است، لیکن گویش‌های دیگر نیز در آن بی تاثیرتأثیر نبوده است. البته در این دوره، گرابار نیز اهمیت خود را حفظ کرده است. بدین نحو که زبان دوره میانه به عنوان زبان مکاتبات رسمی، احکام دولتی، نوشته‌های علمی، هنری، تاریخی و زبان گرابار به عنوان زبان کتابت در مراسم دینی و بعضی از تحقیقات علمی درزمینهٔ فلسفه و منطق به‌کار می‌رود. از نمونه‌های سبک این دوره می‌توان به آثار "ماتئوس اورهایتسی"<ref>mateos urhayetsi</ref> اشاره کرد.
[[پرونده:Malnazar - Decorated Incipit Page - Google Art Project.jpg|بندانگشتی|230px|کتاب ''انجیل'' تذهیب‌کاری‌شده]]
 
 
'''دورهٔ جدید'''
زبان این دوره به آشخارهابار<ref>ashkharhabar</ref> معروف است و زبان ادبی آن زبان ادبی جدید یا "«آشخارهابار ادبی"» نامیده می‌شود. در این دوره گرابار منحصر به کتاب‌های دینی و مراسم مذهبی است. ''مسروپ تاقیادیان'' از نویسندگان این دوره و یکی از آثار وی ''تاریخ ایران'' است.
 
[[الفبای ارمنی]] را که در حدود ۱۶۰۰ سال از ابداع آن می‌گذرد و دارای ۳۸ حرف است (دو حرف آخر آن، یعنی O و F بعداً اضافه شده‌است و پیش از آن، O را به شکل Av می‌نوشتند)، مسروب ماشتوتس در اوایل سدهٔ پنجم ابداع کرد و ازنظر [[مصوت|مصوِّت‌ها]] شباهت زیادی به زبان یونانی دارد.
همزمان با ترجمه انجیل، ترجمه‌های فراوانی از زبان یونانی و سریانی به زبان ارمنی انجام گرفت که متن اصلی تعدادی از آنها امروزه در دسترس نیست و از بین رفته است، در حالی که ترجمه ارمنی آنها موجود است.
 
در ۱۹۲۰م زبان شناسان ارمنی به پیروی از شعار <<«همه چیز باید نو شود>>» به منظور آسان سازی املای ارمنی، به فکر تغییر املای این زبان و انطباق خط یا تلفظ بیفتند.
 
آوانگار بودن الفبای ارمنی دوره باستان از یک نظر نیز بسیار حایز اهمیت است و آن محفوظ نگه داشتن تلفظ درست واژه‌های فارسی باستان، پهلوی و پارتی است که با واژه‌های ارمنی هم ریشه‌اند. این امر کمک بزرگی است برای زبان شناسان ایرانی که در تحقیقات خود به دنبال یافتن تلفظ درست واژه‌های فارسی باستان یا پهلوی و پارتی هستند که به فارسی کنونی نرسیده یا صورت آنها تغییر یافته است.
تعدادی از [[نام|نامهای]] ارمنی یا ریشه در زبانهای ایرانی دارند یا از نامهای اصیل ایرانی که در دوره پادشاهی هخامنشی، اشکانی و ساسانی به‌کار می‌رفته وام گرفته شده‌اند. ارمنیان با انتخاب نامهای اصیل ایرانی و گذاشتن این نامها بر فرزندان خود مانع از میان رفتن و فراموش شدن این نامها شده‌اند.
* آرداشس، از نامهای پهلوی، به معنی فرمانروایی کردن
* آرداگ، از نامهای پهلوی، ماخوذمأخوذ از نامهای آرداوازد و آرداوان
* آرداوازد، از نامهای پهلوی، به معنی کسی که بی گناهی اش ثابت شده است.
* آرداواز، نام فرمانده ارمنستان در زمان هخامنشیان.
* آروسیاگ، از نامهای معمول در زمان اشکانیان. نام ستاره زهره است.
* آرشاک، در [[زبان اوستایی]] به معنی دلیر یا مرد است.است؛ و نام یکی از بزرگان پارت، بنیانگذار شاهنشاهی اشکانی بوده است.
* آرشاویر، نام دیگر فرهاد چهارم پادشاهی اشکانی است.
* آشخن، از نامهای پهلوی، به معنی کبود رنگ یا سبز رنگ.
* وازگن، از نامهای اشکانی به معنی فاتح است.
* واهان، از نامهای اشکانی است. به معنی سپر. نام بیست و هفتمین روز از ماه ارمنیان باستان بوده است.
* هامو، کوتاه شده هامازاسب، از نامهای اشکانی. به معنی (کسی که اسبهای فراوان دارد.)
* هایرابد، به معنی سرکرده کلیسا یا یکی از مقامات کلیسا است.
* یرواند، از نامهای پهلوی وبه معنی سریع است.
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
* اطلاعاتی چند دربارهدربارهٔ زبان ارمنی، ماریا آیوازیان، [[فصلنامه فرهنگی پیمان]]، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۸۱
* کتاب ارمنیان ایران، آندرانیک هوویان،۱۳۸۰،هوویان، ۱۳۸۰، شابک ۲-۰۰۷-۳۶۳۲–۰۰۷-۹۶۴۳۶۳–۹۶۴.
* ر. آبراهامیان، فرهنگ فارسی پهلوی، ارمنی روسی و انگلیسی، موسسهمؤسسه میدک، ایروان،۱۹۶۵ایروان، ۱۹۶۵
* گشتاسپ پور پاسی، مهربان گنجینه نام‌های ایرانی، انتشارات فروهر، تهران،۱۳۶۲،تهران، ۱۳۶۲، چاپ دوم
* کتاب گنجینه نام‌های ایرانی و نام‌های جدید و قدیم ارمنی
* نگاهی به تأثیرات متقابل زبان‌های ارمنی و فارسی، نویسنده: واهه آراکلیان، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۵۲ - سال چهاردهم - تابستان 1389 [http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=A20CA1C0-6205-4D20-8968-1EEA891EF3F9]
{{زبان‌های رایج در ایران}}
{{موضوعات ایران}}
{{کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹-۳۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آنها حرف H است}}
 
[[رده:زبان ارمنی|*]]
۲۳٬۴۱۲

ویرایش

منوی ناوبری