ویلیام برد

ویلیام برد

ویلیام برد (انگلیسی: William Byrd) یک موسیقی دان رنسانسی اهل انگلستان بود. او اهل لندن بود و در عصر خود موسیقی دان نامداری به شمار می‌رفت. ویلیام برد در نواختن ساز کلیدی، هارپسیکورد و ارگ تبحر داشت و در گروه کرهای کلیساهای انگلیکان و کاتولیک می‌نواخت.

ویلیام بِرد (زاده‌ی ۱۵۳۹/۴۰، لندن، انگلستان - درگذشته ۴ ژوئیه ۱۶۲۳، استوندون ماسی، اسکس، انگلستان)، نوازنده‌ی برجسته‌ی ارگ و آهنگساز برجسته‌ی دوره‌ی شکسپیر بود که به‌ویژه به سبب نقش کلیدی‌اش در تکامل مادريگال انگلیسی شهرت دارد. وی همچنین آثاری برای ویرجینال و ارگ خلق کرد که به غنای سبک کیبورد انگلیسی افزود.

برای سالیان متمادی گمان می‌رفت که او حوالی سال ۱۵۴۳ میلادی زاده شده است، اما سندی که به‌تازگی کشف شده، نشان می‌دهد تولدش در سال ۱۵۴۰ یا اواخر ۱۵۳۹ بوده است. ویلیام در لندن، در خانواده‌ای کاتولیک دیده به جهان گشود. دوران کودکی او در گروه کر کلیسای سلطنتی، در زمان سلطنت ماری یکم، ملکه انگلستان، سپری شد؛ جایی که در معتبرترین و پرآوازه‌ترین گروه کر کشور، در کنار برجسته‌ترین نوازندگان عصر خویش، استعدادش شکوفا شد و شخصیت موسیقایی‌اش شکل گرفت.

ویلیام بِرد، تجلی معجزه‌وار موسیقی بود. اگر توماس تالیس را بتوان نخستین آهنگساز برجسته‌ی انگلیسی دانست، بِرد بی‌تردید بزرگ‌ترین آهنگساز دوران خویش بود؛ چنان‌که تا یک قرن بعد، با ظهور هنری پرسل، هیچ‌کس نتوانست با عظمت او برابری کند. تازگی و نوآوری در آثار موسیقایی او به‌گونه‌ای بود که خود ناگزیر شد تأکید کند: «آنچه من خلق کرده‌ام، خطای چاپ نیست.»

ویلیام بِرد شاگرد و مرید توماس تالیس، نوازنده‌ی ارگ و آهنگساز برجسته، بود و نخستین منصب رسمی‌اش به‌عنوان نوازنده‌ی ارگ در کلیسای جامع لینکلن در سال ۱۵۶۳ رقم خورد. در سال ۱۵۷۲ به لندن بازگشت تا به‌عنوان یکی از اعضای محترم کاپل رویال منصوب شود، جایی که وظایف نوازندگی ارگ را با تالیس تقسیم کرد. پیوند نزدیک شخصی و حرفه‌ای میان این دو موسیقی‌دان، دستاوردهای موسیقایی ارزشمندی به دنبال داشت. در سال ۱۵۷۵، ملکه الیزابت یکم به آن‌ها حق انحصاری مشترکی برای واردات، چاپ، انتشار و فروش موسیقی و کاغذ موسیقی اعطا کرد. نخستین اثر به نام آن‌ها در همان سال منتشر شد: مجموعه‌ای از سرودهای مقدس که به ملکه تقدیم گردید؛ این مجموعه شامل ۳۴ موتت بود که تالیس ۱۶ اثر و بِرد ۱۸ اثر در آن ارائه کردند.

در پایان سال ۱۵۸۸، ویلیام برد دو مادريگال به كتاب نخست «موسیقای ترانسالپینا» اثر نیكلاس یونگ به انگلیسی (Nicholas Yonge) اهدا كرد و در سال بعد، دو اثر دیگر منتشر نمود. اولین اثر از این مجموعه، «ترانه‌هایی با طبیعت‌های گوناگون»، که برخی از آنها با وقار و برخی دیگر با شادی سروده شده و برای همه گروه‌ها و صداها مناسب است، به هنری کری، بارون هانسدون اول، تقدیم شد و توسط توماس ایست منتشر گردید.چاپ دوم آن در سال ۱۶۱۰ توسط لوكرتيا، بیوه‌ی ایست، منتشر شد. اثر دوم، «كتاب نخست آوازهای مقدس پنج‌صدایی»، به ارل ووستر تقدیم شد و در ۲۵ اكتبر توسط ایست منتشر گردید. در سال ۱۵۹۰، برد دو تنظیم از قطعه‌ی «این ماه شیرین و شادمانه‌ی می» را به «نخستین مجموعه مادريگال‌های ایتالیایی به انگلیسی» اثر توماس واتسون اهدا كرد و در ۴ نوامبر ۱۵۹۱، «كتاب دوم آوازهای مقدس» را كه به لرد لاملی به انگلیسی (John Lumley) تقدیم شده بود، منتشر نمود. در این دوره از زندگی‌اش، برد حجم عظیمی از موسیقی برای ویرجینال (سازی كلاویه‌ای) تصنیف كرد كه بسیاری از مجموعه‌های دست‌نویس آن هنوز موجود است. یکی از مهمترین مجموعه‌ها، کتابی است که توسط جان بالدوین اهل ویندزور برای لیدی نویل کپی شده و فقط شامل تصنیف‌های برد است.این دست‌نویس در سال ۱۵۹۱ به پایان رسید و گواهی بر شهرت والایی است كه این آهنگساز در آن زمان از آن برخوردار بود. بالدوین به‌طرزی دلنشین در پایان قطعه‌ی هفدهم، در كنار نام برد نوشته است: «آقای ویلیام برد، انسانی به‌یادماندنی». احترام بزرگی كه به‌عنوان موسیقی‌دان از آن برخوردار بود، احتمالاً دلیل ادامه‌ی فعالیت او در كاپل رویال Chapel Royal، جایی كه مدتی به‌عنوان نوازنده‌ی ارگ خدمت می‌كرد، بود، با وجود آنكه كاتولیك بود.

ماجرای ملک ویلیام شلی

برد،بلندپرواز، کوشا و از نظر سیاسی زیرک بود. او اجاره نامه عمارت استوندون در اسکس را از ساکن قبلی – ویلیام شلی- ، که به دلیل نقش‌آفرینی در توطئه‌ای ادعایی موسوم به «پاپیستی» به مرگ محکوم شده بود، به دست گرفت. این عمارت در مجاورت تالار اینگاتستون به انگلیسی Ingatestone Hall، اقامتگاه حامیان وی، خاندان کاتولیک پتره، واقع شده بود. اگر چه سالها نزاع حقوقی برای حل این مساله طول کشید، اما زمانی که دو سال بعد ملک مصادره شد، برد موفق به مذاکره برای اجاره دولتی استوندون شد. این مذاکره امضا شده، اجاره نامه ای سلطنتی بود و تنها با مرگ فرزندانش منقضی می شد. ظاهرا پس از آن، یک مشاجره خانوادگی تلخ به وجود آمد زیرا در وصیتنامه برد، مورخ ۱۶۲۲، نام پسر بزرگش کریستوفر از مفاد آن حذف شده بود. لذا املاک او به همسر و سه فرزند جوانتر بازمانده اش واگذار شد.

احتمالاً پیش از سال ۱۵۹۸، او از دربار اجاره‌نامه‌ای برای سه نسل برای عمارت استوندون در اسكس دریافت كرده بود كه از ویلیام شلی، به دلیل مشاركت در توطئه‌ای ادعایی پاپیستی، مصادره شده بود. شلی در حدود سال ۱۶۰۱ درگذشت و در سال ۱۶۰۴ وارث او مبلغ هنگفتی برای بازگرداندن املاكش پرداخت كرد. در پی این، بیوه‌ی شلی تلاش كرد تا استوندون را كه بخشی از جهیزیه‌اش بود، بازپس گیرد. اما برد همچنان تحت حمایت دربار بود و جیمز اول به خانم شلی دستور داد كه اجازه دهد او به‌صورت آرام از این ملک بهره‌مند شود. با این حال، در ۲۷ اكتبر ۱۶۰۸، خانم شلی عریضه‌ای به ارل سالزبری ارائه داد و خواستار بازگرداندن استوندون شد و هشت شكایت علیه این آهنگساز مطرح كرد. از این شكایات چنین برمی‌آید كه برد به دادگاه متوسل شد تا خانم شلی را وادار به تأیید اجاره‌نامه‌ی دربار كند، اما چون موفق نشد، با افرادی كه دیگر املاك جهیزیه‌ی او را در اختیار داشتند، هم‌دست شد تا علیه او دعوای قضایی به راه اندازد. هنگامی كه همه‌ی این اختلافات حل‌وفصل شد و سرانجام «یكی پتیور» تسلیم شد، «برد به او كلمات زشت و تلخی گفت» و هنگامی كه به او گفته شد حقی بر این ملک ندارد، اظهار داشت «اگر نتواند آن را با حق نگه دارد، با زور نگه خواهد داشت». او مقدار زیادی الوار بریده بود و به‌مدت شش سال اجاره‌ای پرداخت نكرده بود. احتمالاً خانم شلی مدت كوتاهی پس از این درگذشت، زیرا هم پسر و هم نوه‌ی برد این ملک را در اختیار نگه داشتند. این نگاه اجمالی به زندگی خصوصی آهنگساز، او را شخصیتی چندان دوست‌داشتنی نشان نمی‌دهد، اما عجیب‌ترین بخش ماجرا این است كه در حالی كه او تحت اجاره‌نامه‌ی دربار، املاك مصادره‌شده از یك كاتولیك متمرد را در اختیار داشت و همچنین سمتی در كاپل رویال پروتستان داشت، خود او و خانواده‌اش بی‌تردید كاتولیك بودند و به همین دلیل، نه‌تنها از سال ۱۶۰۵ تا ۱۶۱۲ و احتمالاً بعد از آن، به‌طور منظم در دادگاه اسقفی اسكس محاكمه می‌شدند، بلكه از سال ۱۵۹۸ توسط همین نهاد كلیسایی تكفیر شده بودند. یافتن راه‌حلی برای زیست در چنین شرایطی باید بسیار دشوار بوده باشد و برد تنها به‌واسطه‌ی حمایت دوستان قدرتمند از عواقب جدی‌تر در امان مانده بود. او به‌وضوح در تقدیم‌نامه‌ی كتاب نخست «گرادوالیا» به ارل نورث‌همپتون به این موضوع اشاره می‌كند و می‌گوید: «تو را … به‌عنوان حامی بسیار مهربان در امور خانواده‌ام داشته‌ام».

در سال ۱۶۰۰، بخشی از موسیقی ویرجینال برد در مجموعه‌ی «پارتنیا» منتشر شد.

جستارهای وابسته

• اورلاندو گیبونز
• توماس تالیس
• William Petre

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «William Byrd». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۱۵.

پیوند به بیرون

• Complete list of Byrd's works from stainer.co.uk (PDF)
• William Byrd at Find-A-Grave
• The keyboard music of William Byrd including recordings
• Free access to high-resolution images of manuscripts containing works by Byrd from Digital Image Archive of Medieval Music
• "Ave Verum Corpus" by Ars Excelsa Ensemble, Chile