ویراف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ویراف یا ویراز نام یکی از موبدان عهد ساسانی است. وی نویسنده کتابی دربارهٔ سفرش به دنیای پس از مرگ است. این کتاب با نام ارداویراف نامه یا ارداویراف نامک به زبان پهلوی از وی به‌یادگار مانده‌است.[۱][۲] این روحانی زرتشتی می گوید سفری روحانی به عالم مینوی کرده است[۳]. ویراف خود نامی است که از ویره در زبان اوستایی به معنای هوش و حافظه می آید و به لقب اردا به معنی مقدس نیز نائل شده‌است، و می‌توان نسخه‌های مختلف این واژه را به شکل ارتای، ارتاک، اردا و ارداگ دید، که با اشه در اوستا و رته در سانسکریت و آرته در یونانی یکی و به معنای راستی و درستی است. به این ترتیب ارداویراف به معنای مرد صاحب خرد راست و مرد درست اندیش است[۴].

بارتلمی و وست بخش نخست نام او را گاهی نیز به شکل ارتا و بخش دوم را به شکل ویراپ خوانده‌اند. کریستنسن آن را به شکل ارداگویراز و ارتاگویراژ می نویسد. او در اندیشه ایرانیان قدیم صاحب معراج است و اردوایراف نامه که در سده سوم هجری نوشته شده‌است داستان معراج او است که البته شاید نسخه اصلی پهلوی آن مربوط به سال‌های آخر دوران ساسانی باشد. وی در این کتاب تصویری از دوزخ بر اساس روایت زرتشتیان به دست می‌دهد که بعید نیست نویسندگان عرب از وی و دانته از نویسندگان عرب به وام گرفته باشد. می گویند اعتقاد مردمان به بهشت و جهنم و جهان پس از مر گ در دوره او چنان سست شده بود که از مقدسین می‌خواهد با خوراندن شربتی مخدر وی را به آن عالم سوق بدهند و پس از سه روز به هوش آمدن کتاب ارداویراف نامه را برای تببین آن چه در بهشت و در جهنم دیده است نوشته است[۵].

به خاطر آمدن نام آذر مهراسپندان در این کتاب، عده ای معتقدند تاریخ نوشتن آن در سده سوم و چهارم مسیحی است، اشاره به حملات اسکندر و نبود هیچ ذکری از حمله اعراب نیز این حدس را تقویت می‌کند. در عین حال اشاره به نام کتاب دینکرت نشان می‌دهد دست کم باید در سده نهم نوشته شده باشد. به این دلیل شاید بتوان تصور کرد نسخه ای که امروز در دست ما است نسبت به نسخه اصلی حذف و اضافاتی دارد که معلوم نیست چه کسانی چه وقت به آن افزوده یا از آن کم کرده اند[۶]. به عقیده برخی محققین دین زرتشت نخستین دینی است که در باب آخرت گمانه زنی و از زندگی پس از مرگ پرده برداری کرده است. به همین دلیل متن کتاب ویراف بر متون دینی متاخر و این بخش از معتقدات دین زرتشت بر دین‌های متاخر اثر گذاشته و در باب بهشت و جهنم آن‌ها را تغذیه کرده است[۷].

پانویس[ویرایش]

  1. http://www.theosophy-nw.org/theosnw/world/mideast/relzoro5.htm
  2. http://www.avesta.org/pahlavi/viraf.html
  3. «معنی ویراف در لغت نامه».
  4. «تاریخ ایران، آسیا و جهان».
  5. «سایت مهر میهن».
  6. «تاریخ ایران، آسیا و جهان».
  7. صدر زاده، ماندانا. پژوهش زبانهاى خارجى، ش 11، پاییز 1381. دانشکده زبان تهران. صص. ۷–۱۲.