ولسی جرگه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مجلس نمایندگان افغانستان
مجلس شانزدهم
نشان مجلس نمایندگان افغانستان
نوع
نوع مجلس سفلای شورای ملی افغانستان
سازمان‌ها مجلس نمایندگان (ولسی‌ جرگه)
لویه جرگه
تاریخچه
بنیادگذاری ۱۸ شهریور ۱۳۱۰
پیشین ملی جرگه
سران
رئیس‌مجلس عبدالرؤف ابراهیمی
نایب‌رئیس همایون همایون
نایب‌رئیس دوم محمد نذیر احمدزی
منشی عبدالقادر ځاځی وطندوست
نایب منشی عرفان الله عرفان
رئیس دارالانشاء خدای نظر نصرت
کرسی‌ها ۲۵۰
انتخابات‌ها
نظام رأی‌گیری دومرحله‌ای
آخرین انتخابات ۱۳۸۹
انتخابات آینده نامعلوم
شعار
وَأْمُرْهُمْ شُوری بَیْنَهُمْ
تجمع‌گاه
کابل
وبگاه
وبگاه مجلس نمایندگان افغانستان

مجلس نمایندگان افغانستان (به پشتو: ولسی جرگه) مجلس نمایندگان مردم افغانستان در شورای ملی می‌باشد. مجلس نمایندگان افغانستان مجموعه‌ای از نمایندگان تمامی ولایت‌های افغانستان می‌باشد که به صورت مستقیم از طریق انتخابات برای یک دوره پنج ساله توسط مردم انتخاب می‌شوند. مجلس نمایندگان افغانستان داری ۲۵۰ کرسی می‌باشد که ۱۰ کرسی به کوچیها و ۶۸ کرسی به اندازه دو برابر تعداد ولایات افغانستان سهمیه زنان می‌باشد.[۱][۲]

سابقه مجلس نمایندگان به دوره نادرخان و به سال ۱۳۱۰ می‌رسد. از آن زمان تا کودتای داوود خان، نمایندگان مجلس از طرف شاه تعیین می‌شد. پس از کودتای داوود خان تا سقوط طالبان در یک دوره کوتاه در زمان نجیب الله مجلس نمایندگان تشکیل شد. پس از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۴ پس از سال‌ها پانزدهمین دوره مجلس نمایندگان تشکیل شد و تا اکنون دور شانزدهم مجلس نمایندگان در حال فعالیت هست.[۱]

وظایف مجلس نمایندگان[ویرایش]

در فصل پنجم قانون اساسی در خصوص وظایف مجلس نمایندگان موارد زیر آورده شده است:

  • تشکیل کمیسیون برای موضوعات مورد بحث.[۳]
  • تعیین کمیته خاص برای بررسی و مطالعه اعمال حکومت.[۴]
  • تصویب، تعدیل یا لغو قوانین یا فرامین تقنینی.[۵]
  • تصویب برنامه‌ای انکشافی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تکنولوژیکی.[۵]
  • تصویب بودجه دولتی و اجازه اخذ یا اعطای قرضه.[۵]
  • ایجاد واحدهای اداری، تعدیل یا الغای آن.[۵]
  • تصدیق معاهدات و میثاقهای بین‌المللی یا فسخ الحاق افغانستان به آن.[۵]
  • اتخاذ تصمیم در مورد استیضاح از هر یک از وزرا.[۶]
  • اتخاذ تصمیم راجع به برنامه‌های انکشافی و بودجه دولتی.[۶]
  • تأیید یا رد مقرریها مطابق به احکام این قانون اساسی.[۶]

انتخابات مجلس نمایندگان[ویرایش]

طبق ماده هشتاد و سوم قانون اساسی افغانستان، اعضای مجلس نمایندگان توسط آراء مردم و در انتخابات برای یک دوره پنج ساله انتخاب می‌شود.[۲] در ماده هشتاد و پنجم قانون اساسی افغانستان هر شهروند افغانستان که سن بالای ۲۵ سال داشته باشد و از طرف دادگاه به ارتکاب جرائم ضد بشری و از نظر حقوقی محکوم نشده باشد می‌تواند نماینده مجلس نمایندگان شود.[۷] پس از سقوط طالبان تا اکنون دو دوره مجلس نمایندگان برگزار شده است. دوره پانزدهم مجلس نمایندگان افغانستان در سال ۱۳۸۴ و دوره شانزدهم مجلس نمایندگان افغانستان در سال ۱۳۸۹ شروع به کار کرد که دولت نتوانست انتخابات دوره هفدهم مجلس نمایندگان افغانستان را در وقت معین برگزار کند و تا اکنون این دوره ادامه دارد.[۱]

سهمیه بندی کرسی‌ها[ویرایش]

در ماده هشتاد و سوم قانون اساسی افغانستان آمده است که در قانون انتخابات باید تدابیری اتخاذ گردد که نظام انتخاباتی، نمایندگی عمومی و عادلانه را برای تمام مردم کشور در نظر بگیرد و به تناسب نفوس هر ولایت نماینده به مجلس راه یابد.[۲]

سهمیه هر ولایت در مجلس نمایندگان[ویرایش]

شماره ولایت تعداد کرسی شماره ولایت تعداد کرسی شماره ولایت تعداد کرسی شماره ولایت تعداد کرسی
۰۱ اروزگان ۳ ۱۰ پنجشیر ۲ ۱۹ غور ۶ ۲۸ لوگر ۴
۰۲ بادغیس ۴ ۱۱ تخار ۹ ۲۰ فاریاب ۹ ۲۹ ننگرهار ۱۴
۰۳ بامیان ۴ ۱۲ جوزجان ۵ ۲۱ فراه ۵ ۳۰ نورستان ۲
۰۴ بدخشان ۹ ۱۳ خوست ۵ ۲۲ قندهار ۱۱ ۳۱ نیمروز ۲
۰۵ بغلان ۸ ۱۴ دایکندی ۴ ۲۳ قندوز ۹ ۳۲ هرات ۱۷
۰۶ بلخ ۱۱ ۱۵ زابل ۳ ۲۴ کابل ۳۳ ۳۳ هلمند ۸
۰۷ پروان ۶ ۱۶ سرپل ۵ ۲۵ کاپیسا ۴ ۳۴ وردک ۵
۰۸ پکتیا ۵ ۱۷ سمنگان ۴ ۲۶ کنر ۴ ۳۵ کوچی ۱۰
۰۹ پکتیکا ۴ ۱۸ غزنی ۱۱ ۲۷ لغمان ۴

سهمیه کرسی برای هندوها و سیکهـ ها[ویرایش]

در پیش نویس قانون انتخابات افغانستان در ابتدا برای سیکهـ ها و هندوها یک کرسی در نظر گرفته شده بود اما در تعدیل قانون اساسی این سهمیه برداشته شد. حامد کرزی در ۱۲ سنبله ۱۳۹۲ طی یک فرمان، سهمیه یک کرسی را برای سیکهـ ها و هندوها در نظر گرفت اما مجلس نمایندگان در تاریخ ۲۵ قوس ۱۳۹۲ به آن رای منفی داد. پس از تشکیل دولت وحدت ملی، اشرف غنی فرمان اصلاحات بنیادی نظام انتخاباتی را داد که احتمال بازگشت سهمیه برای سیکهـ ها و هندوهای افغانستان وجود دارد.[۸]

روسای مجلس نمایندگان[ویرایش]

طبق قانون اساسی افغانستان، نمایندگان مجلس یک فرد را از میان خود به عنوان رئیس برای یک دوره تقنینیه انتخاب می‌کنند.[۹] رئیس پارلمان بر اساس اصول وظایف داخلی ۲۲ وظیفه دارد که در ماده سیزدهم اصول وظایف داخلی مجلس به آن اشاره شده است.[۱۰] پس از سقوط طالبان یونس قانونی و عبدالرؤوف ابراهیمی در دو دوره مجلس نمایندگان رئیس مجلس نمایندگان بوده‌اند.

نحوه انتخاب هیئت اداری مجلس نمایندگان[ویرایش]

طبق قانون پس از اعلان نتایج نهایی انتخابات اولین جلسه مجلس نمایندگان برگزار می‌شود و دارالانشاء مجلس وظیفه دارد یک روز پس از اعلان نتایج انتخابات روز افتتاحیه مجلس را اعلام کند.[۱۱]

تعیین هیئت رئیسه سنی و موقت[ویرایش]

یک روز قبل از افتتاح مجلس، دارالانشاء مجلس بر اساس اطلاعات نمایندگان منتخب یکی از مسن‌ترین نماینده راه یافته به عنوان رئیس هیئت رئیسه موقت و دو شخص از جوانترین نمایندگان راه یافته که کاندید برای هیئت رئیسه دائمی مجلس نباشد به عنوان نایب و منشی برای تشکیل هیئت رئیسه سنی و موقت که وظیفه برگزاری جلسه تعیین هیئت رئیسه دائمی مجلس را بر عهده دارد انتخاب می‌شوند.[۱۲]

تعیین هیئت رئیسه مجلس[ویرایش]

در اولین روز افتتاحیه مجلس نمایندگان به ریاست هیئت رئیسه موقت، انتخابات تعیین هیئت رئیسه دائم برگزار می‌شود.[۱۳]

تعیین رئیس مجلس دوره[ویرایش]

در روز افتتاحیه افراد کاندید کتباً درخواست خود را برای کاندید شدن برای سمت رئیس مجلس نمایندگان به هیئت اداری موقت اعلام می‌کنند؛ و پس از اعلان نامزدی افراد هر شخص به مدت ۵ دقیقه سخنرانی می‌کند. پس از اتمام سخنرانی افراد، رای‌گیری برگزار شده و رئیس دائمی آن دوره مجلس نمایندگان تعیین می‌شود.[۱۳]

تعیین نایب و منشی مجلس دوره[ویرایش]

پس از تعیین رئیس مجلس دائمی دو نفر به عنوان نایب اول دوم و دو نفر دیگر به عنوان منشی و نایب منشی برای مدت یک سال با انتخاب اعضای مجلس انتخاب می‌گردند.[۱۴]

تعیین رئیس دارالانشاء[ویرایش]

دارالانشاء در راس امور اجرایی و اداری مجلس نمایندگان می‌باشد که زیر نظر هیئت اداری مجلس انجام وظیفه می‌کند و اعضای آن در رقابت آزاد تعیین می‌شود.[۱۵]

کمیسیون‌ها[ویرایش]

افغانستان دارای ۱۸ کمیسیون می‌باشد که هر کدام متشکل از ۹ تا ۲۵ نماینده می‌باشد و هر نماینده می‌تواند درخواست عضویت در هر کمیسیون که در تخصصش هست شرکت کند.[۱۶][۱۷][۱۸]

کمیسیون‌های دائمی[ویرایش]

لیست کمیسیون‌های ۱۸گانه مجلس نمایندگان افغانستان:[۱۶][۱۹]

  1. کمیسیون روابط بین‌المللی.
  2. کمیسیون روابط داخلی (امنیت داخلی، کنترل سرحدات، امنیت ملی و اداره‌های محلی).
  3. کمیسیون امور دفاع و تمامیت ارضی.
  4. کمیسیون امور مالی، بودجه، حسابان دولت و بانک داری.
  5. کمیسیون شکایات و رسیدگی به عرایض.
  6. کمیسیون امور عدلی.
  7. کمیسیون امور زنان، جامعه مدنی و حقوق بشر.
  8. کمیسیون امور قضایی، اصلاحات اداری و مبارزه علیه فساد.
  9. کمیسیون امور اقتصاد ملی، سازمان‌های غیردولتی، انکشاف دهات، زراعت و مالداری.
  10. کمیسیون امور مخدرات، مواد زهری و اخلاقیات.
  11. کمیسیون امور ترانسپورت، مخابرات، دهات و امور شهری.
  12. کمیسیون امور دینی، فرهنگی، تعلیم و تربیت و تحصیلات عالی.
  13. کمیسیون امور صحت، سپورت، جوانان، کار، کارگران آبرسانی، برق و امور شار والی‌ها.
  14. کمیسیون امور معلولین، شهدا و بیوه‌ها.
  15. کمیسیون امور کوچی‌ها، اقوام و مهاجرین.
  16. کمیسیون امور منابع طبعی و محیط زیست.
  17. کمیسیون امور مصونیت، حقوق و امتیازات.
  18. کمیسیون نظارت از تطبیق قوانین.

وظایف کمیسیون‌ها:[۲۰][ویرایش]

  1. بررسی طرح قوانین که توسط رئیس مجلس ارجاء می‌گردد.
  2. پیشنهاد تعدیلات در مورد طرح قانون.
  3. تهیه و تقدیم گزارش‌ها و سفارش‌ها به مجلس.
  4. بررسی و طی مراحل سایر امور که از نظر قانون در حیطه مجلس هست.
  5. فراخواندن سازمان‌ها و نهادهای ملی و بین‌المللی برای استماع و استجواب.
  6. سؤال از وزیر

کمیسیون‌های خاص[ویرایش]

طبق قانون اساسی و قوانین اصول وظایف داخلی مجلس، مجلس نمایندگان به پیشنهاد یک سوم اعضا، کمیسیون مخصوصی جهت بررسی و مطالعه حکومت را می‌تواند تشکیل دهد.[۲۱][۲۲]

گروه‌ها[ویرایش]

اعضای نمایندگان مجلس می‌توانند با توجه به اشتراک نظریات یا عضویت در احزاب سیاسی گروه‌های پارلمانی تشکیل دهد. هر گروه باید حداقل متشکل از ۱۵ عضو باشد.[۲۳]

نمایندگان فوت شده[ویرایش]

  • شهناز همتی: نماینده مردم هرات که در ۱۲ جوزا ۱۳۹۲ در یک حادثه رانندگی در ایران درگذشت.[۲۴]
  • عصمت الله محبت: نماینده مردم لغمان که در یک حمله تروریستی درگذشت.[۲۵]
  • محمد اسلام محمدی: نماینده مردم سمنگان که در ۶ دلو ۱۳۸۶ در یک حمله تروریستی کشته شدند.[۲۵]
  • مصطفی کاظمی: نماینده مردم پروان که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یک حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • صاحب الرحمن همت: نماینده مردم کنر که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یکی حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • صبغت الله ذکی: نماینده مردم تخار که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یکی حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • عبدالمتین: نماینده مردم هلمند که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یکی حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • عارف ظریف: نماینده مردم کابل که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یکی حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • نازکمیر سرافراز: نماینده مردم قندوز که در ۱۵ عقرب ۱۳۸۶ در یکی حمله تروریستی در بغلان کشته شدند.[۲۵]
  • فضل الرحمن څمکنی: نماینده مردم پکتیا که در ۸ ثور ۱۳۸۷ در مراسم تجلیل از پیروزی نیروهای مجاهدین کشته شدند.[۲۵]
  • حبیب‌الله: نماینده مردم قندهار که در ۱۴ سرطان ۱۳۸۷ در یک حمله تروریستی در قندهار کشته شدند.[۲۵]
  • امیرداد محمد خان: نماینده مردم هلمند که در ماه حوت ۱۳۸۷ در یک حمله تروریستی کشته شدند.[۲۵]
  • محمد هاشم وطنوال: نماینده مردم اروزگان در ۲۶ سرطان ۱۳۹۰ در یک حمله تروریستی در کابل کشته شدند.[۲۵]
  • عبدالمطلب بیک: نماینده مردم تخار که در ۱۰ دی ۱۳۹۰ در یک حمله تروریستی در تخار کشته شدند.[۲۵]
  • احمدخان سمنگانی: نماینده مردم سمنگان که در ۲۴ سرطان ۱۳۹۱ در یک حمله تروریستی در سمنگان کشته شدند.[۲۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «پیشینه پارلمان افغانستان». پارلمان افغانستان. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ قانون اساسی افغانستان. فصل پنجم - ماده هشتاد و سوم. 
  3. قانون اساسی. فصل پنجم - ماده هشتاد و هشتم. 
  4. قانون اساسی افغانستان. فصل پنجم - ماده هشتاد و نهم. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ قانون اساسی. فصل پنجم - ماده نودم. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ قانون اساسی افغانستان. فصل پنجم - ماده نود و یکم. 
  7. قانون اساسی افغانستان. فصل پنجم - ماده هشتاد و پنجم. 
  8. عبدالواسع هیله من. «اختصاص کرسی برای هندوها و سیکههای افغانستان». جاودان. ۲۶ جولای ۲۰۱۶. 
  9. قانون اساسی افغانستان. فصل پنجم - ماده هفتاد و هفتم. 
  10. اصول وظایف داخلی مجلس. فصل چهارم - ماده سیزدهم. 
  11. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان. فصل دوم - ماده سوم. 
  12. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل دوم - ماده چهارم. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل سوم - ماده هشتم. 
  14. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل سوم - ماده نهم. 
  15. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل چهارم - ماده نوزدهم. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل ششم - ماده بیست و چهارم. 
  17. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل ششم - ماده بیست و پنجم. 
  18. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل ششم ماده بیست و ششم. 
  19. «شورای ملی (پارلمان) افغانستان». مجما. 
  20. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل ششم - ماده بیست و هشتم و بیست و نهم. 
  21. قانون اساسی افغانستان. ماده ۸۹. 
  22. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل هفتم - ماده سی و ششم. 
  23. اصول وظایف داخلی مجلس نمایندگان افغانستان. فصل پنجم - ماده بستم. 
  24. «زنده گینامهٔ شهید شهناز همتی». پارلمان افغانستان. 
  25. ۲۵٫۰۰ ۲۵٫۰۱ ۲۵٫۰۲ ۲۵٫۰۳ ۲۵٫۰۴ ۲۵٫۰۵ ۲۵٫۰۶ ۲۵٫۰۷ ۲۵٫۰۸ ۲۵٫۰۹ ۲۵٫۱۰ ۲۵٫۱۱ ۲۵٫۱۲ ۲۵٫۱۳ «سوانح مختصر شهدای ولسی جرگه که طی حوادث تروریستی جداگانه به شهادت رسیدند.». وب سایت پارلمان افغانستان.