پرش به محتوا

ورزش مخاطره‌آمیز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نمونه‌هایی از ورزش‌های مخاطره‌آمیز
غواصی در غار
اسکی کوهنوردی

ورزش‌های مخاطره‌آمیز به دسته‌ای از فعالیت‌های بدنی گفته می‌شود که با درجه بالایی از خطر آسیب یا مرگ همراه هستند.[۱] این فعالیت‌ها اغلب شامل سرعت، ارتفاع، سطح بالایی از تلاش بدنی و تجهیزات بسیار تخصصی می‌شوند.[۱] گردشگری مخاطره‌آمیز با ورزش مخاطره‌آمیز همپوشانی دارد.

تعریف

[ویرایش]

تعریف دقیقی از «ورزش مخاطره‌آمیز» وجود ندارد و خاستگاه این اصطلاح نامشخص است؛ اما در دهه ۱۹۹۰ میلادی (۱۳۷۰ش) هنگامی که شرکت‌های بازاریابی آن را برای تبلیغ ایکس گیمز به کار بردند و کانال اکستریم اسپورتس و Extreme International راه‌اندازی شدند، این واژه رواج یافت. در دوران اخیر، تعریف رایج در پژوهش‌ها از دکتر راندا کوهن (۲۰۱۲) است: «فعالیتی رقابتی (مقایسه‌ای یا خودارزیابانه) که در آن شرکت‌کننده در معرض چالش‌های غیرمعمول جسمی و ذهنی نظیر سرعت، ارتفاع، عمق یا نیروهای طبیعی قرار می‌گیرد و ممکن است برای دستیابی به نتیجه‌ای موفق، پردازش سریع و دقیق شناختی-ادراکی لازم باشد.»[۲][۳]

با اینکه اصطلاح «ورزش مخاطره‌آمیز» برای توصیف طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها به کار می‌رود، اینکه دقیقاً کدام ورزش‌ها «مخاطره‌آمیز» به‌شمار می‌آیند همچنان محل بحث است. با این حال، چند ویژگی مشترک در بیشتر این ورزش‌ها دیده می‌شود.[۴] هرچند ورزش‌های مخاطره‌آمیز انحصاراً متعلق به جوانان نیستند، مخاطبان هدف آن‌ها معمولاً جوان‌تر از میانگین سنی ورزش‌های سنتی هستند. این ورزش‌ها همچنین به ندرت در برنامه درسی تربیت بدنی مدارس گنجانده می‌شوند.[۵] ورزش‌های مخاطره‌آمیز در مقایسه با بسیاری از ورزش‌های سنتی پرطرفدار، بیشتر به صورت انفرادی انجام می‌شوند[۶] (رودگردی و تیراندازی با رنگ از استثناهای چشمگیر هستند که به صورت گروهی انجام می‌شوند).

فعالیت‌هایی که رسانه‌ها آن‌ها را ورزش مخاطره‌آمیز می‌نامند، به دلیل شمار بیشتر متغیرهای ذاتاً غیرقابل کنترل، با ورزش‌های سنتی تفاوت دارند. این متغیرهای محیطی اغلب به آب‌وهوا و زمین مربوط می‌شوند؛ از جمله باد، برف، آب و کوه. از آنجا که این پدیده‌های طبیعی قابل کنترل نیستند، ناگزیر بر نتیجه فعالیت یا رویداد مورد نظر تأثیر می‌گذارند.

در رویدادهای ورزشی سنتی، ورزشکاران در شرایطی کنترل‌شده با یکدیگر رقابت می‌کنند. هرچند برگزاری رویدادی کنترل‌شده نظیر ایکس گیمز ممکن است، متغیرهای محیطی وجود دارند که نمی‌توان آن‌ها را برای همه ورزشکاران یکسان نگه داشت. نمونه‌هایی از این متغیرها عبارتند از: تغییر شرایط برف برای اسنوبردسواران، کیفیت سنگ و یخ برای کوهنوردان و ارتفاع و شکل امواج برای موج‌سواران.

هرچند معیارهای سنجش سنتی در ورزش (فاصله، زمان، امتیاز و مانند آن) ممکن است در ارزیابی عملکرد به کار روند، اغلب بر اساس معیارهای ذهنی‌تر و زیبایی‌شناختی قضاوت می‌شود.[۷] این امر به گرایش به رد روش‌های داوری یکپارچه می‌انجامد؛ به گونه‌ای که هر ورزش معیارهای خاص خود را به کار می‌برد[۸] و توانایی تکامل استانداردهای ارزیابی خود را با روندها یا پیشرفت‌های نوین دارد.

پیشینه

[ویرایش]

ریشه جدایی اصطلاح «ورزش‌های مخاطره‌آمیز» از «ورزش» شاید به دهه ۱۹۵۰ میلادی بازگردد؛ زمانی که عبارتی ظاهر شد که معمولاً — اما به‌اشتباه — به ارنست همینگوی نسبت داده می‌شود.[۹] آن عبارت چنین است:

تنها سه ورزش وجود دارد: گاوبازی، مسابقه اتومبیل‌رانی و کوهنوردی؛ بقیه فقط بازی هستند.

مفهوم نهفته در این عبارت آن بود که واژه «ورزش» تنها به فعالیتی اطلاق می‌شود که در آن احتمال کشته‌شدن وجود داشته باشد و سایر فعالیت‌ها «بازی» خوانده می‌شوند. این عبارت احتمالاً ساخته نویسنده‌ای به نام بارنابی کنراد یا نویسنده خودرویی کن پردی باشد.[۹]

هانگ گلایدر در حال پرتاب از کوه تامالپیس

باشگاه ورزش‌های خطرناک دانشگاه آکسفورد در انگلستان به دست دیوید کرک، کریس بیکر، اد هولتون و آلن وستون بنیان‌گذاری شد. این باشگاه نخستین‌بار با اختراع پرش بانجی مدرن و انجام اولین پرش‌های نوین در ۱ آوریل ۱۹۷۹ (۱۲ فروردین ۱۳۵۸) از پل معلق کلیفتون در بریستول، انگلستان، به شهرت گسترده‌ای دست یافت. پس از آن، پرشی از پل گلدن گیت در سان فرانسیسکو — که شامل نخستین پرش بانجی زنانه به دست جین ویلموت بود — و پرشی تلویزیونی از پل معلق رویال گورج در کلرادو انجام دادند که توسط برنامه تلویزیونی محبوب آمریکایی That's Incredible! پخش شد. پرش بانجی چند سالی به‌عنوان یک پدیده تازه شناخته می‌شد، سپس به یک هوس جوانانه تبدیل شد و اکنون به صنعتی پابرجا برای هیجان‌طلبان بدل گشته‌است.

این باشگاه همچنین شکلی سورئالیستی از اسکی را پایه‌گذاری کرد و سه رویداد در سنت موریتز، سوئیس برگزار نمود که در آن‌ها شرکت‌کنندگان باید یک مجسمه نصب‌شده روی اسکی می‌ساختند و از دامنه کوه پایین می‌آمدند. این رویداد به پایان خود رسید وقتی که باشگاه با یک اتوبوس دوطبقه لندنی به سنت موریتز رسید و خواست آن را از دامنه پیست اسکی پایین بفرستد، اما مدیران پیست سوئیسی از اجازه‌دادن سرباز زدند.

دیگر فعالیت‌های باشگاه شامل هانگ‌گلایدر سواری از آتشفشان‌های فعال، پرتاب کره‌های پلاستیکی غول‌پیکر (۲۰ متری) با خلبان معلق در مرکز (زوربینگ)، پرواز با هواپیمای فوق سبک و بیس جامپ (در روزهای آغازین این ورزش) بود.

در دهه‌های اخیر، اصطلاح «ورزش مخاطره‌آمیز» پس از راه‌اندازی کانال ورزش‌های مخاطره‌آمیز و سپس ایکس گیمز — رویدادی چندورزشه که توسط ای‌اس‌پی‌ان ایجاد و توسعه یافت — بیش از پیش رواج پیدا کرد.[۱۰][۱۱] اولین ایکس گیمز (که با نام «بازی‌های مخاطره‌آمیز ۱۹۹۵» شناخته می‌شد) در نیوپورت (رود آیلند)، پراویدنس، مونت اسنو و ورمانت در ایالات متحده آمریکا برگزار شد.[۱۲][۱۳]

برخی ورزش‌های مخاطره‌آمیز ریشه‌ای روشن در ورزش‌های مخاطره‌آمیز دیگر یا ترکیبی از آن‌ها دارند. برای نمونه، بادسواری از تلاش برای مجهزکردن یک تخته موج‌سواری به سیستم پیشرانش یک قایق بادبانی (دکل و بادبان) پدید آمد. کایت‌سرفینگ نیز از ترکیب سیستم پیشرانش کایت باگی (یک پارافویل) با تخته‌های دوطرفه‌ای که در ویک‌بردینگ بهره‌گیری می‌شود، به وجود آمد. ویک‌بردینگ نیز به نوبه خود از اسنوبردسواری و اسکی روی آب مشتق شده‌است.

تجاری‌سازی

[ویرایش]
یک اسنوبردسوار از یک برف‌لبه فرود می‌آید.

برخی استدلال می‌کنند[۱۴] که تمایز میان یک ورزش مخاطره‌آمیز و یک ورزش معمولی به اندازه‌ای که به بازاریابی مربوط می‌شود، به سطح خطر موجود یا آدرنالین تولیدشده مربوط نیست. برای نمونه، راگبی یونیون هم خطرناک است و هم آدرنالین‌زا، اما به‌دلیل تصویر سنتی‌اش، ورزش مخاطره‌آمیز به‌شمار نمی‌رود؛ چراکه نه شامل سرعت بالا می‌شود و نه قصد انجام بدل‌کاری دارد (معیارهای زیبایی‌شناختی یادشده)، و افزون بر این، متغیرهای محیطی متغیر برای ورزشکاران در آن وجود ندارد.

انگیزه

[ویرایش]

یکی از ویژگی‌های چنین فعالیت‌هایی از دیدگاه برخی، ظرفیت ادعاشده آن‌ها برای ایجاد هیجان آدرنالینی در شرکت‌کنندگان است.[۱۵] با این حال، دیدگاه پزشکی بر این است که این هیجان ناشی از ترس و ترشح آدرنالین نیست، بلکه به دلیل افزایش سطح دوپامین، اندورفین و سروتونین در پی فعالیت بدنی شدید است.[۱۶] افزون بر این، پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که پیوند میان آدرنالین و ورزش‌های «واقعاً» مخاطره‌آمیز چندان قطعی نیست.[۱۷][۱۸] پژوهش برایمر و گری «ورزش‌های واقعاً مخاطره‌آمیز» را به‌عنوان فعالیت‌های تفریحی یا گذران اوقات فراغتی تعریف کرد که در آن‌ها محتمل‌ترین پیامد یک حادثه یا اشتباه مهارنشده، مرگ است. این بازنامه برای جداسازی هیاهوی بازاریابی از خودِ فعالیت طراحی شده بود.

پرواز با وینگسوت یک فعالیت نوپدید است.

اریک برایمر[۱۹] همچنین دریافت که امکان دستیابی به تجربه‌های انسانی استثنایی گوناگون — که بسیاری از آن‌ها همتایی در فعالیت‌هایی مانند مراقبه دارند — بخش مهمی از تجربه ورزش‌های مخاطره‌آمیز است. این تجربه‌ها شرکت‌کنندگان را از کنج عافیت خود بیرون می‌برند و اغلب در کنار سفر ماجرایی انجام می‌شوند.

برخی از این ورزش‌ها دهه‌هاست که وجود دارند و طرفداران آن‌ها نسل‌های گوناگونی را دربرمی‌گیرند؛ برخی از این افراد به چهره‌هایی شناخته‌شده تبدیل شده‌اند. سنگ‌نوردی و یخ‌نوردی نام‌هایی آشنا برای عموم پدیدآورده‌اند، از جمله ادموند هیلاری، کریس بونینگتون، ولفگانگ گولیش و در دوره‌های اخیر جو سیمپسون. نمونه دیگر موج‌سواری است که قرن‌ها پیش توسط ساکنان پلی‌نزی ابداع شد و ورزش ملی هاوایی خواهد شد.[۲۰]

مرگ‌ومیر، سلامت و هیجان

[ویرایش]

ورزش‌های مخاطره‌آمیز ممکن است بسیار خطرناک به نظر برسند و زمینه‌ساز مرگ، موارد نزدیک به مرگ و دیگر آسیب‌های جدی باشند. خطر درک‌شده در یک ورزش مخاطره‌آمیز تا اندازه‌ای بخش ضروری جذابیت آن به‌شمار می‌آید،[۲۱] که تا حدی پیامد فشار بر ورزشکاران برای کسب درآمد بیشتر و ارائهٔ بیشترین سرگرمی است.[۲۲]

ورزش‌های مخاطره‌آمیز زیرگروهی از ورزش‌ها هستند که به عنوان هر نوع ورزشی «با ماهیت یا نوعی که بیشترین فاصله را از حالت عادی یا متوسط دارد» توصیف می‌شوند.[۲۳] این‌گونه ورزش‌ها اغلب خطر بالقوهٔ آسیب‌های جدی و دائمی جسمانی و حتی مرگ را دربردارند.[۲۴] با این حال، این ورزش‌ها همچنین توانایی ایجاد پیامدهای چشمگیر بر سلامت روانی و جسمانی را دارند و فرصتی برای افراد فراهم می‌کنند تا به‌طور کامل با زندگی درگیر شوند.[۲۴]

فعالیت‌های ورزشی مخاطره‌آمیز ممکن است موجب ترشح هورمون آدرنالین شوند که می‌تواند انجام حرکات نمایشی را تسهیل کند.[۲۵] بر این باور هستند که بهره‌گیری از ورزش‌های مخاطره‌آمیز برای بیماران دارای اختلالات روانی، دیدگاه و شناخت آن‌ها نسبت به جنبه‌های زندگی را بهبود می‌بخشد.[۲۴]

در ورزش‌های ماجراجویانهٔ فضای باز، شرکت‌کنندگان فرصت تجربهٔ هیجان شدید را دارند که معمولاً با ورزش‌های مخاطره‌آمیز پیوند می‌خورد.[۲۶] هرچند برخی ورزش‌های مخاطره‌آمیز سطح خطر بالاتری دارند، مردم همچنان برای تجربهٔ هیجان ناشی از آدرنالین به سراغ آن‌ها می‌روند. بر اساس نظر زیگموند فروید، ما دارای یک «آرزوی مرگ» غریزی هستیم که میلی ناخودآگاه و ذاتی برای نابود کردن خود است و نشان می‌دهد که در جستجوی هیجان، خطر لذت‌بخش تلقی می‌شود.[۲۷]

فهرست ورزش‌های مخاطره‌آمیز و ماجراجویانه

[ویرایش]

ورزش‌های ماجراجویانه

[ویرایش]

ورزش‌های مخاطره‌آمیز

[ویرایش]

جستارهای وابسته

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. 1 2 extreme sport – definition. Dictionary.com. Extreme sports feature a combination of speed, height, danger and spectacular stunts.
  2. The relationship between personality, sensation seeking, reaction time and sport participation: evidence from drag racers, sport science students and archers بایگانی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۰۹ توسط Wayback Machine. PhD thesis, Middlesex University.
  3. Cohen، Rhonda؛ Baluch، Bahman؛ Duffy، Linda J. (۱۸ اکتبر ۲۰۱۸). «Defining Extreme Sport: Conceptions and Misconceptions». Frontiers in Psychology. ۹: ۱۹۷۴. doi:10.3389/fpsyg.2018.01974. PMC 6200847. PMID 30405477. شاپا 1664-1078.
  4. «What the Athletes Told Me».
  5. «Colleges for Students Who Like Extreme Sports». College Raptor Blog (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۹.[پیوند مرده]
  6. «'Generation Y' drives increasingly popular...». AmericanSportsData.com. ۱ اوت ۲۰۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
  7. Jungmin Lee (2004), Extreme Sports Evaluation: Evidence from Judging Figure Skating, Econometric Society
  8. Wile، Jon؛ Amato، Sonny (۲۱ ژوئن ۲۰۰۶). «'Adrenaline': Extreme Sports». The Washington Post. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
  9. 1 2 «Ernest Hemingway FAQ part 5». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۲.
  10. «extreme sports». Britannica Concise Encyclopedia. ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۸.
  11. Josh Krulewitz (۱۹۹۴). «Generation Ex – the Extreme Games, a competition for people with exceptional athletic talents». American Fitness. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۸.
  12. «Extreme Sports – Encarta». Microsoft Encarta Online Encyclopedia. ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۸.
  13. «About International X Games». ESPN Internet Ventures. ۲۰۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اوت ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۸.
  14. "Extreme Sport, Extreme Chic, Extreme Hype", New York Times, February 8, 1998.
  15. «'Generation Y' Drives Increasingly Popular...». AmericanSportsData.com. ۱ اوت ۲۰۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۷ ژوئیه ۲۰۰۸.
  16. Konkel، Lindsey (۱۳ ژوئیه ۲۰۰۹). «Extreme Psychology». ScienceLine.org. New York University. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۴.
  17. Brymer, Eric and Gray, Tonia, Extreme Sports: A Challenge to Phenomenology. University of Wollongong, Australia, 2004
  18. Sille, R. A.; Ronkainen, N. J.; Tod, D. A. (۲۶ مه ۲۰۱۹). "Experiences leading elite motorcycle road racers to participate at the Isle of Man Tourist Trophy (TT): an existential perspective" (PDF). Qualitative Research in Sport, Exercise and Health (به انگلیسی). 12 (3): 431–445. doi:10.1080/2159676X.2019.1618387. ISSN 2159-676X. S2CID 191902978.
  19. Brymer, Eric, Extreme Dude: A Phenomenological Perspective on the Extreme sports experience . University of Wollongong, Australia, 2005 «Library - University of Wollongong». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۰۸.
  20. «SURFING IN ANCIENT HAWAII». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژوئیه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹.
  21. Smallwood، John. «In extreme sports, the X-factor is death». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۱ مه ۲۰۱۳.
  22. Kennedy، Bruce. «Recent deaths draw attention to extreme sports». دریافت‌شده در ۱۱ مه ۲۰۱۳.[پیوند مرده]
  23. Willig، Carla (۲۰۰۸). «A Phenomenological Investigation of the Experience of Taking Part in 'Extreme Sports'». Journal of Health Psychology. ۱۳ (۵): ۶۹۰–۷۰۲. doi:10.1177/1359105307082459. PMID 18519442. از پارامتر ناشناخته |s2cid= صرف‌نظر شد (کمک)
  24. 1 2 3 Brymer, E.؛ Schweitzer, R. (۲۰۱۳) [2012]. «Extreme sports are good for your health: A phenomenological understanding of fear and anxiety in extreme sport». Journal of Health Psychology. ۱۸ (۴): ۴۷۷–۴۸۷. doi:10.1177/1359105312446770. PMID 22689592. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۷. از پارامتر ناشناخته |name-list-style= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |s2cid= صرف‌نظر شد (کمک)
  25. Globus، S (۱۹۹۷). «X-games: Are you equipped for the extreme? (high-risk sports)». Current Health 2.
  26. Buckley، Ralf C. (۲۹ ژوئن ۲۰۱۸). «To Analyze Thrill, Define Extreme Sports». Frontiers in Psychology. ۹: ۱۲۱۶. doi:10.3389/fpsyg.2018.01216. PMC 6066573. PMID 30087633.
  27. «Most dangerous extreme sports: Risk your life for a thrill?». AWE365. ۳۰ ژانویه ۲۰۱۹.
  28. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Sagert، Kelly Boyer (۳۰ دسامبر ۲۰۰۸). Encyclopedia of Extreme Sports. Abc-Clio. شابک ۹۷۸-۰-۳۱۳-۳۴۴۷۳-۲.
  29. 1 2 3 4 5 6 7 8 «EXTREME – Iconic Global Action Sports Lifestyle Brand». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹.
  30. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 «List of 100 Extreme Sports (Ultimate List for 2021)». ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اوت ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹.
  31. «DISCLOSURE OF RISK» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۹.
  32. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 «Extreme sports». Encyclopædia Britannica. ۲۲ مارس ۲۰۲۴.
  33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 {{cite web: AWE365 - Ultimate list of adventure sports with 100+ extreme sports}}
  34. Sille, R. A.; Ronkainen, N. J.; Tod, D. A. (۲۶ مه ۲۰۱۹). "Experiences leading elite motorcycle road racers to participate at the Isle of Man Tourist Trophy (TT): an existential perspective" (PDF). Qualitative Research in Sport, Exercise and Health (به انگلیسی). 12 (3): 431–445. doi:10.1080/2159676X.2019.1618387. ISSN 2159-676X. S2CID 191902978./
  35. 1 2 Sagert، Kelly Boyer (۳۰ دسامبر ۲۰۰۸). Encyclopedia of Extreme Sports. Abc-Clio. ص. ۱۹۱. شابک ۹۷۸-۰-۳۱۳-۳۴۴۷۳-۲.
  36. 1 2 «Is snowmobiling an extreme sport?». xtremesport4u.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۱۸./
  37. Sille, R. A.; Ronkainen, N. J.; Tod, D. A. (۲۶ مه ۲۰۱۹). "Experiences leading elite motorcycle road racers to participate at the Isle of Man Tourist Trophy (TT): an existential perspective" (PDF). Qualitative Research in Sport, Exercise and Health (به انگلیسی). 12 (3): 431–445. doi:10.1080/2159676X.2019.1618387. ISSN 2159-676X. S2CID 191902978./

پیوند به بیرون

[ویرایش]