وانیل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

وانیل یا ورق قٌماری[۱] میوه گیاهی است از خانواده ثعلب هاOrchidaceae، این گیاه دارای پایه‌ای رونده بوده بومی جنگلهای مرطوب قاره آمریکا است.

دانه‌های این گیاه را پس از فرآوری تخمیر می‌کنند تا عطر مطبوع آنها بیرون بیاید و عموماً بصورت پودر یافت می‌شود و در بعضی موارد آنرا با الکل اتیل و آب مخلوط کرده که بصورت عصاره وانیل به بازار عرضه می‌شود که عموماً حاوی ۳۵٪ الکل می‌باشد. عصاره وانیل ممکن است دارای شکر، شربت ذرت یا پروپیلن گلیکول نیز باشد. معروفترین کاربرد این گیاه در ایران در شیرینی پزی و ساخت بستنی است. سرخپوستان توتوناک سازندگان اولیه وانیل بودند.

وانیل پس از زعفران گران‌قیمت‌ترین ادویه است.[۲][۳]

خواص[ویرایش]

1- مراقبت و ترمیم پوست

مطالعات نشان می‏‌دهد که خواص ضد‏ باکتریایی وانیل، عفونت‏‌های پوست را از بین می‏‌برد. روند بهبود و درمان بیماری‌های پوستی را سرعت می‏‌بخشد و از آثار به جا مانده ی جوش، زخم و آکنه روی پوست می‏‌کاهد. تحقیقات دیگری نشان می‏‌دهد که آنتی اکسیدان های چای وانیل، آسیب های ناشی از رادیکال‏ های آزاد را کاسته و روند پیدایش علائم پیری در پوست را کند می‏‌کند. نیاسین، تیامین، ریبوفلاوین و پانتوتنیک‏اسیدِ وانیل، به حفظ سلامت پوست کمک می‏‌کنند. وانیلین یک پلی فنول با خواص آنتی اکسیدانی قوی است که از پوست در برابر رادیکال‌های آزاد و تنش‏‌های محیطی محافظت می‏‌کند. این ترکیب با تولید کلاژن جدید، پوست را ترمیم می‏‌کند و مانعِ بروز خطوط ریز و چین و چروک روی پوست می‏‌شود.

2- تقویت کنندۀ میل جنسی

مطالعات نشان می دهد که  اسانس وانیل، ترشح هورمون‏‌های تستوسترون و استروژن را تحریک کرده و در نتیجه مشکلات ناشی از ناتوانی و از دست دادن میل جنسی را کاهش می‏‌دهد. براساس نتیجه ی تحقیقاتی که نشریه ی  فارماکولوژی در سال 2013 منتشر کرد، مصرف  روزانه   mg/kg 200  عصاره ی وانیل، میل جنسی در موش‏‌های نر را تقویت کرده و به افزایش میل جنسی در آنها کمک می‏‌کند.

3- ضد افسردگی

تحقیقات نشان می‏‌دهد که وانیلین هیدروکسی بنزالدهید وانیل خاصیت ضد افسردگی دارد و سبب بهبود افسردگی و خلق و خو می‏‌شود. نتایج یک مطالعه ی آزمایشگاهی بر روی موش‏‌ها نشان می‏‌دهد که مصرف عصاره ی وانیل با دوز  mg/kg 100 خاصیت ضد افسردگی دارد و به کاهش و درمان بیماری افسردگی کمک می‏‌کند. این نتایج نشان می‏‌دهد که مصرف این مقدار وانیل با مصرف داروی ضد افسردگیِ فلوکستین برابر است. براساس تحقیق دیگری که در سال 2005 در نشریه ی حواس شیمیایی منتشر شد، اسانس وانیل از استرس می‏‌کاهد. براساس این گزارش، استنشاق رایحه ی وانیل ذهن را آرام کرده و با کاهش اضطراب، به آرامش فرد کمک می‏‌کند.

4- بهبود عملکرد مغز

تحقیقات نشان می‏‌دهد، ترکیب وانیلین گیاه وانیل، سبب کاهش‏ التهاب و بهبود عملکرد مغز می‏‌شود. التهاب باعث انتشار سیتوکین‏ های التهابی شده و در نتیجه، عملکرد مغز و قدرت شناخت را می‏‌کاهد. به همین دلیل، افراد در موقعیت‏‌های اضطرابی و با داشتن استرس قادر به انجام کارها به طور کامل و صحیح نیستند. التهاب ناشی از استرس باعث ترشح سیتوکین‏‌هایی مانند TNF-alpha می‏‌شود که از عملکرد مغز می‏‌کاهند.

تداخل های دارویی[ویرایش]

تاکنون درباره ی تداخل دارویی با وانیل، اطلاعات خاصی به دست نیامده است.

کاربرد در طب قدیم[ویرایش]

مزاج وانیل گرم و خشک است و درطب سنتی  وانیل را ماده‌ای نشاط‏ آور می‌دانند که با تاثیر روی سیستم عصبی و مغز انسان موجب کاهش ترس و رفع افسردگی می‌شود. از وانیل به طور سنتی در درمان درد و زخم معده، سؤهاضمه، کاهش وزن، کاهش اضطراب، تنظیم قاعدگی، درمان سینوس و سرفه، تحریک ترشح هورمون‌های مردانه و زنانه، کاهش التهاب ناشی از تشنج و تب استفاده می‏ شود.

در گذشته وانیل تازه را برای مراقبت از پوست در برابر نور خورشید به کارمی‏ بردند. پوسته‏ ی وانیل دارای دانه‌های ریز معطری است که در شیرینی پزی و ساخت لوازم آرایشی کاربرد دارد.

بهترین زمان مصرف[ویرایش]

بهترین زمان مصرف ِچای وانیل 2 ساعت قبل یا بعد از غذا است.

تاریخچه[ویرایش]

وانیل برای اولین بار در قرن شانزدهم میلادی توسط آزتک‌ها استفاده می‌شد. فاتحان اسپانیایی، در سراسر آمریکای میانه و مکزیک امروزی مردمانی را یافتند که از وانیل در نوشیدنی‌ها و غذاهایشان استفاده می‌کردند. پس از آن وانیل به اسپانیا آورده شد و برای طعم و عطر دهی یک نوشیدنی شکلاتی استفاده شد. این نوشیدنی از مخلوط دانه‌های کاکائو، وانیل، ذرت، آب و عسل درست شده بود. دامنه مصرف این نوشیدنی به انگلستان، فرانسه و در اوایل قرن هفدهم میلادی به کل اروپا گسترده شد.[۴]

مواد مؤثر[ویرایش]

دانه‌های وانیل حاوی ۲–۱ درصد وانیلین (۴ هیدروکسی ۳ متوکسی بنزالدهید) است. بخش عمدهٔ عطر و طعم وانیل به دلیل وجود ترکیب وانیلین، در آن است. اسید وانیلیک، پی هیدروکسی بنزوئیک آلدهید، تانن، پلی فنول، اسیدهای آمینهٔ آزاد و رزین سایر ترکیبات این گیاه هستند.

دانستنی‌ها[ویرایش]

  • وانیل پس از زعفران دومین ادویهٔ گرانقیمتِ جهان است.
  • اولین بار در سال ۱۷۸۰ میلادی توماس جفرسون در پاریس از وانیل برای طعم‌دار کردن بستنی استفاده کرد. در حال حاضر نسخهٔ اصلی طرز تهیهٔ این بستنی در کتابخانهٔ کنگرهٔ آمریکا نگهداری می‌شود.
  • نخستین بار در سال ۱۸۱۹ یک کارآفرین فرانسوی، گیاه وانیل را در جزایر موریس، ماداگاسکار، ریونیون و کومور پرورش داد.
  • تا اواسط قرن نوزدهم میلادی، مکزیک تنها تولیدکنندهٔ وانیل در جهان بود.
  • هم اکنون، ماداگاسکار بزرگترین تولیدکنندهٔ وانیل در جهان است و محصول تولیدی این کشور، به نام وانیل بوربون ماداگاسکار شناخته می‌شود. پس از ماداگاسکار، اندونزی و مکزیک به ترتیب در رتبه‌های دوم و سوم تولید وانیل قرار دارند. مکزیک و تاهیتی فقط، ۱۰ درصد از بازار تجارت وانیل را در اختیار دارند.

حد مجاز مصرف[ویرایش]

  • در حال حاضر اطلاعات علمی کافی برای تعیین محدودهٔ دوز مصرفی وانیل وجود ندارد. به یاد داشته باشید که محصولات طبیعی لزوماً ایمن نیستند. قبل از مصرف هر محصول به برچسب بسته‌بندی آن توجه و در صورت داشتن بیماری یا عارضه ای خاص، قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
  • دوز مصرفی برای درمان بیماری سیکل سل، روزانه ۱ گرم به مدت ۴۰ روز است.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مدخل قمر در لغت‌نامه دهخدا
  2. Le Cordon Bleu (2009). Le Cordon Bleu Cuisine Foundations. Cengage learning. p. 213. ISBN 978-1-4354-8137-4. 
  3. Parthasarathy, V. A.; Chempakam, Bhageerathy; Zachariah, T. John (2008). Chemistry of Spices. CABI. p. 2. ISBN 978-1-84593-405-7. 
  4. Karner, Julie (2006). The Biography of Vanilla. Crabtree Publishing Company. p. 7. ISBN 0-7787-2490-5. 

منابع[ویرایش]

دمنوش نیوشا .1397 منبع معتبر اطلاعات گیاهی و دمنوش ها سلامتی