واصل بن عطا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

واصل بن عطاء، متکلم سده دوم هجری و مؤسس مکتب کلامی معتزله در اسلام است. عصر خردگرایی در اسلام با معتزله شروع شد و واصل بن عطاء[۱] و امثال عمر بن عبید در آن نقش زیادی داشتند.

واصل در سال ۸۰ هجری قمری در مدینه متولد شد اما در بصره پرورش یافت و در سال ۱۳۱ هجری قمری در بصره مرد.[۲][۳] از آن جا که در مسجد بازار غزال در بصره به امامت مشغول بود به غزال ملقب است. زبان او مشکلی داشت که نمی‌توانست حرف «راء» را به درستی تلفظ کند اما از آنجا که مرد بسیار بلیغی بود همواره از جملاتی استفاده می‌کرد که حرف «راء» در کلمات آن وجود نداشت. از اساتید او می‌توان به ابوهاشم عبدالله بن محمد بن حنفیه و نیز حسن بصری اشاره کرد.[۴]

دیدگاه‌های وی[ویرایش]

به گفته برخی مورخان و تذکره‌نویسان، در مجلس درس حسن بصری، یکی از حاضران با اشاره به دیدگاه‌های مختلف دو گروه خوارج و مرجئه دربارهٔ حکم مرتکبان کبیره، نظر وی را جویا شد. پیش از آنکه حسن سخنی بگوید، شاگردش واصل بن عطا نظر خود را چنین بیان کرد: «مرتکب کبیره نه مؤمن خالص است و نه کافر خالص، بلکه دارای منزلتی بین المنزلین است». وی سپس در کنار یکی از ستونهای مسجد به توضیح نظریه خود پرداخت، و حسن که گویا از پیش، از زمینه‌های این جدایی آگاه بود با حسرت گفت: «واصل از ما کناره گرفت».[۵]

افزون بر آنچه گذشت، واصل بن عطا را مروج نظریاتی چون «نفی صفات از خداوند» و «خروج افعال اختیاری انسان از قلمرو قضا و قدر الهی» دانسته‌اند. به گفته شهرستانی، بعدها گروهی از پیروان واصل -با مطالعه کتب فلسفی- همه صفات خداوند را به دو صفت «علم» و «اراده» بازگرداندند.[۶][۷]

پانویس[ویرایش]

  1. عمرو بن عبید گفت: «والله ما رأیت أعلم من واصل بن عطا» (سوگند به خدا، من کسی را داناتر از واصل بن عطا ندیدم).
  2. کعبی بلخی، باب ذکر المعتزلة من مقالات الاسلامیین، ج۱، ص۹۰، در عبدالجبار بن احمد، فضل‌الاعتزال و طبقات‌المعتزلة
  3. ابن‌مرتضی، کتاب المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل، ص ۱۴۰، چاپ محمدجواد مشکور، دمشق ۱۹۸۸.
  4. عبدالجبار بن احمد، فضل‌الاعتزال و طبقات‌المعتزله، ج۱، ص۲۳۴، چاپ فؤاد سید، تونس چاپ دوم ۱۹۸۶.
  5. شهرستانی، حمد بن عبد الکریم (1364 ش). الملل و النحل. قم: الشریف الرضی. صص. ج ۱، ص ۶۲. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  6. (الملل و النحل، ج ۱، ص ۶۸).
  7. جمعی از نویسندگان زیر نظر دکتر محمد فنایی اشکوری (۱۳۹۲). درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی (جلد دوم). تهران: سمت. صص. ۲۰۸. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۳۰-۹۵۰-۱.

پیوند به بیرون[ویرایش]

Wāṣil ibn ʿAtāʾ
Titleal-Ghazzal
Personal
Born700 CE
Died748 (aged 47–48)
ReligionIslam
EthnicityArab
EraIslamic Golden Age
RegionArabian Peninsula
Main interest(s)Islamic theology
Notable idea(s)Rationalism in Islamic theology, Founder of Muʿtazila, Free will of humans, Indeterminism, Incompatibilism Metaphorical interpretation of the Qur'an
OccupationMuslim philosopher
Muslim leader

Wāṣil ibn ʿAtāʾ (700–748) (Arabic: واصل بن عطاء‎) was an important Muslim theologian and jurist of his time, and by many accounts is considered to be the founder of the Muʿtazilite school of Kalam.

Born around the year 700 in the Arabian Peninsula, he initially studied under Abd-Allah ibn Muhammad ibn al-Hanafiyyah, the grandson of Ali. Later he would travel to Basra in Iraq to study under Hasan of Basra (one of the Tabi‘in). In Basra he began to develop the ideologies that would lead to the Muʿtazilite school. These stemmed from conflicts that many scholars had in resolving theology and politics. His main contribution to the Muʿtazilite school was in planting the seeds for the formation of its doctrine.

Wasil ibn Ata died in 748 in the Arabian Peninsula.

He married the sister of Amr ibn Ubayd.[2]

The Muʿtazili school is championed today by those influenced by the theological principles outlined by ibn ʿAtāʾ, among them Naheim Ajmal / Abu Layth (UK), Adnan Ibrahim, Usama Hasan, Amina Wadud and others.[3]

See also

References

  1. ^ Valiuddin, Mir. "Muʿtazilism". muslimphilosophy.com. Retrieved 11 February 2019.
  2. ^ Al-Melal wan-Nahal (الملل والنحل) - Ja'far as-Sabhani(Arabic) Archived September 10, 2007, at the Wayback Machine
  3. ^ Saikia, Yasmin; Haines, Chad (2015). Women and Peace in the Islamic World: Gender, Agency and Influence. I.B.Tauris. ISBN 978-0-85773-725-0.

External links