هائومیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
هائومیا
Haumea
هائومیا (وسط) و دو ماه آن
اکتشاف
کاشفان مایکل براون یا خوزه لوئیس اورتیز مورنو[۱]
تاریخ کشف ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ (براون)[۲]
۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۰۵ (اورتیز مورنو)[۱]
نام‌گذاری و طبقه‌بندی
نام‌گذاری ریزسیاره‌ها هائومیا ۱۳۶۱۰۸[۳]
نام جایگزین ۲۰۰۳ ای‌ال۶۱[۴]
نام پیشین (مستعار) سانتا[۵]
نام رسمی هائومیا[۲]
طبقه‌بندی سیارهٔ کوتوله[۶]
پلوتوئید[۷]
جسم فرانپتونی[۸][۹]
جسم کمربند کویپر[۱۰]
ریزسیاره[۳]
عضو خانوادهٔ هائومیا[۱۰]
ویژگی‌های مداری
خروج از مرکز ۰٫۱۹۵۲۳۷۵۱۰۳۴۱۰۳۰۳[۹]
نیم‌قطر بزرگ ۴۳٫۰۵۹ واحد نجومی
(۱۰۹×۶٫۴۵۸۸۵ کیلومتر)[۹]
اوج ۵۱٫۴۶۵ واحد نجومی
(۱۰۹×۷٫۷۱۹۷۵ کیلومتر)[۹]
حضیض ۳۴٫۶۵۲ واحد نجومی
(۱۰۹×۵٫۱۹۷۸ کیلومتر)[۹]
محیط مدار ۱۰۱۰×۴٫۰۰۱ کیلومتر[۱۱]
تمایل ۲۸٫۱۹°[۹]
طول گره صعودی ۱۲۱٫۸۲°[۹]
شناسهٔ حضیض ۲۴۰٫۶۸[۹]
آنومالی متوسط ۲۰۶٫۴۸°[۹]
سرعت متوسط مدار ۱۶٬۱۹۱ کیلومتر بر ساعت[۱۱]
زمان رسیدن به حضیض ۱۶ اکتبر ۲۱۳۳[۹]
تناوب مداری ۲۸۳ سال[۹]
ماه‌ها ۲ (هایاکا، ناماکا)[۱۰]
ویژگی‌های فیزیکی
ابعاد ۹۹۶×۱٬۵۱۸×۱٬۹۶۰ کیلومتر مربع[۱۲]
تخت‌شدگی ۰٫۲۲۶[الف]
مساحت سطح ۱۰۷×۲۳۳۵۵۹۴۸ کیلومتر مربع[ب]
حجم ۱۰۱۱×۱٫۲۴۰۴۷۰۳۹۹۱۷ کیلومتر مکعب[پ]
جرم ۱۰۲۱×۴٫۲ کیلوگرم[۱۲]
چگالی ۳٫۳–۲٫۶ گرم بر سانتی‌متر مکعب[۱۲]
گرانش سطحی ۰٫۴۴ متر بر مجذور ثانیه[۱۲]
سرعت گریز ۰٫۸۴ کیلومتر بر ثانیه[ت]
دورهٔ چرخش (طول روز) ۰٫۱۶۳ روز زمینی (۳٫۹۱۵۴ ساعت)[۱۱]
انحراف محوری نامشخص[۱۲]
سپیدایی ۰٫۷۵–۰٫۷۰[۱۳]
دمای سطحی ۲۴۱°- سانتی‌گراد
۳۲° کلوین
۴۰۲°- فارنهایت[۱۲]
قدر ظاهری ۱۷٫۲۷[۱۴]
قدر مطلق ۰٫۰۴۷۰۹۴[۹]

هائومیا (به انگلیسی: Haumea) یا هومیا یا هائومیا ۱۳۶۱۰۸ یا ۲۰۰۳ ال‌ای (۶۱ ‎/hˈm.ə/‎ یا ‎/ˌhɑːˈm.ə/‎how-MAY) با نام پیشین و مستعار و غیررسمی سانتا (به انگلیسی: Santa) سومین سیارهٔ کوتولهٔ دور از خورشید در منظومهٔ خورشیدی پس از سرس و پلوتو و پیش از ماکی‌ماکی و اریس است و در طبقهٔ پلوتوئیدها، ریزسیاره‌ها، اجسام فرانپتونی و اجسام کمربند کویپر نیز جای دارد.

کاشف اصلی هائومیا مبهم است. مایکل براون می‌گوید که این سیارهٔ کوتوله را در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ و چند روز پیش از کریسمس کشف کرده‌است. در ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۰۵ نیز خوزه لوئیس اورتیز مورنو ادعا کرد که این جسم آسمانی را کشف کرده‌است و کاشف اصلی آن مشخص نیست. براون پس از یافتن این جسم آسمانی، نام سانتا (به معنای بابا نوئل) را بر آن نهاد. سرانجام به پیشنهاد گروه براون و به انتخاب دیوید رابینوویتز و با موافقت اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی، نام هائومیا بر این سیارهٔ کوتوله نهاده‌شد. در اساطیر هاوایی، هائومیا ایزدبانوی زایمان و باروری است.

اوج هائومیا ۵۱٫۴۶۵ واحد نجومی و حضیض آن ۳۴٫۶۵۲ واحد نجومی است و یک بار گردش آن پیرامون خورشید ۲۸۳ سال طول می‌کشد و °۲۸٫۱۹ نسبت به دائرةالبروج تمایل دارد. هائومیا ۷۵–۷۰ درصد از نوری که توسط خورشید به آن تابیده می‌شود را منعکس می‌کند و سومین شیء درخشان کمربند کویپر پس از پلوتو و ماکی‌ماکی است. این سیارهٔ کوتوله بیضی‌شکل و قطرهای آن ۹۹۶×۱٬۵۱۸×۱٬۹۶۰ کیلومتر است و دورهٔ چرخش آن ۳٫۹۱۵۴ ساعت و ۰٫۱۶۳ برابر روز زمینی است.

هائومیا از سنگ ساخته‌شده و لایه‌ای از یخ بلوری و کریستالی روی آن را پوشش می‌دهد. نقطهٔ تیرهٔ مایل به قرمز بر روی سطح این سیارهٔ کوتوله در تضاد با رنگ سفید آن و مرموز است و می‌تواند یک منبع غنی‌تر از یخ کریستالی نسبت به بقیهٔ سطح آن باشد. هائومیا دارای دو ماه بسیار کوچک به نام‌های هایاکا (بزرگ‌تر) و ناماکا (کوچک‌تر) است که هر دو در سال ۲۰۰۵ توسط گروه براون کشف‌شدند. خانوادهٔ هائومیا نخستین خانوادهٔ برخوردی است که شامل هائومیا، دو ماه آن و پنج شیء دیگر است. اشیاء خانوادهٔ هائومیا از برخورد جسمی بزرگ به هائومیا به وجود آمده‌اند.

طی یک میلیارد سال آینده، هائومیا تبدیل به یک دنباله‌دار و ۱۰٬۰۰۰ بار روشن‌تر از دنباله‌دار جذاب و دیدنی هیل-باپ خواهد شد و مانند ماه کامل در آسمان قابل مشاهده خواهد بود.

کشف[ویرایش]

رصدخانهٔ سیرا نوادا که اورتیز ادعا کرد که هائومیا را در آن کشف کرده‌است.

گروهی به رهبری خوزه لوئیس اورتیز مورنو از مؤسسهٔ اخترفیزیک اندلس در گرانادا، اسپانیا ادعا کردند که هائومیا را در سال ۲۰۰۵ کشف کرده‌اند. اما این ادعا مورد مناقشه و اختلاف است و برخی می‌گویند که گروه اورتیز، هائومیا را با بررسی سیاههٔ رصدهای گروهی دیگر به رهبری مایکل براون از مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا پیدا کرده‌است. محل کشف این سیارهٔ کوتوله، رصدخانهٔ سیرا نوادا در اسپانیا است. برایان مارسدن، دبیر کمیتهٔ نام‌گذاری اجسام کوچک که یکی از دو کمیتهٔ نام‌گذاری سیارات کوتوله است، در این باره گفته‌است: «کاشف جسم (هائومیا) مبهم است و ما نمی‌خواهیم که موجب ایجاد یک حادثهٔ بین‌المللی شویم.»[۱]

این سیارهٔ کوتوله میان مارس ۲۰۰۳ تا ژوئیهٔ ۲۰۰۵ کشف شده‌است.[۱۲] مایکل براون می‌گوید که هائومیا را در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ و چند روز پس از کریسمس کشف کرده‌است.[۲] در ۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۰۵، براون گزارش کشف هائومیا از داده‌های گردآوری‌شده در ۶ مه ۲۰۰۴ را در اینترنت گزارش داد.[۵]

هم‌چنین در ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۰۵، اورتیز اعلام‌کرد که هائومیا را کشف کرده‌است. اما شواهد سرور نشان‌داد که دو روز پیش از آن، شخصی در مؤسسهٔ اخترفیزیک اندلس، سیاههٔ رصدهای آنلاین مایکل براون را دیده‌است. اورتیز گفت که یک دانشجوی فارغ‌التحصیل نگاره‌های بایگانی‌شده از جسمی که در مارس ۲۰۰۳ گرفته شده‌است را به او نشان‌داد. دانشجوی فارغ‌التحصیل گفت که آن‌ها جسمی مشابه جسمی که گروه براون چند روز پیش دربارهٔ آن فرستاده‌ای به صورت آنلاین فرستاده‌است را پیدا کرده‌اند. اما براون در این زمینه به اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی شکایت‌کرد و پرسشی داشت که آیا گروه اسپانیایی پیش از دیدن فرستادهٔ آنلاین و سیاههٔ تلسکوپ او، هائومیا را شناسایی کرده‌است؟[۱]

تعدادی از اعضای اتحادیهٔ بین‌المللی به این مسئله نگاه‌کردند، اما هیچ پژوهش و تحقیق رسمی انجام نگرفت. با وجود همهٔ این پرسش‌ها، هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان‌دهد گروه اورتیز با بهره‌گیری از سیاههٔ رصدهای براون، هائومیا را کشف کرده‌است. اورتیز که پس از این تصمیم در دسترس نبود، گفت: «من خوش‌حال نیستم، من فکر می‌کنم که تصمیم اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی مایهٔ تأسف است و این یک سنت بد است.» براون نیز در مورد این تصمیم گفت: «من از این تصمیم خشنودم و این قطعنامهٔ خوبی است.»[۱]

نام[ویرایش]

نام جایگزین این سیارهٔ کوتوله «۲۰۰۳ ای‌ال۶۱»[۴] و نام ریزسیاره‌ای آن «هائومیا ۱۳۶۱۰۸» است.[۳] جسم کشف‌شدهٔ جدید، توسط گروه براون «سانتا» (Santa) نام گرفت که همان بابا نوئل است. زیرا گروه براون این جسم را نخستین بار در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴ و چند روز پس از کریسمس دیدند.[۵] بابا نوئل شکل افسانه‌ای پاسدار و نگهبان سنتی کریسمس در ایالات متحدهٔ آمریکا و کشورهای دیگر است و برای کودکان هدیه می‌آورد و در بسیاری از کشورهای اروپایی نیز پر نقش است.[۱۵]

به اجسام فراتر از نپتون یا اجسامی که در نزدیکی مدار نپتون هستند، نام‌های افسانه‌ای و اساطیری مرتبط با دنیای مردگان داده می‌شود.[۱۶] در اواسط سپتامبر ۲۰۰۶، گروه براون نام‌هایی برای جسم جدید و ماه‌های آن ارائه‌داد. این نام‌ها از اساطیر هاوایی برگرفته شده‌بودند و دلیل آن نیز احترام به جایی است که جسم در آن کشف شده‌است.[۱۰]

پس از سه سال، با موافقت اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی، سانتا برای همیشه نام رسمی «هائومیا» را دریافت‌کرد. در اساطیر هاوایی، هائومیا ایزدبانوی زایمان و باروری است. بسیاری از فرزندان او از بخش‌های مختلف بدن او زاده می‌شوند. او شکل‌های مختلف به خود می‌گیرد و بسیاری از باز زادهای مختلف را تجربه کرده‌است. به عنوان ایزدبانوی زمین، او نشان‌دهندهٔ عنصر سنگ است. نام هائومیا توسط دیوید رابینوویتز از دانشگاه ییل که یکی از همکاران کشف سانتا به همراه مایکل براون و چد تروهیو در رصدخانهٔ جمینی در هاوائی بود، گزینش شده‌بود. دلیل گزینش نام هائومیا توسط رابینوویتز این بود که این نام با سنگ ارتباط داشت و سانتا از چیزی به جز سنگ ساخته شده‌بود. دو ماه هائومیا نیز نام‌های «هایاکا» و «ناماکا» را به خود گرفتند. هایاکا ایزدبانوی پاسدار و نگهبان جزیرهٔ بزرگ هاوایی است که از دهان هائومیا زاده‌شد و ناماکا نیز یک روح آب است که از بدن هائومیا زاده‌شد.[۲] اما گروه براون پیش از گزینش نام رسمی برای هایاکا و ناماکا، نام‌های «رودولف» (رودولف گوزن بینی قرمز) و «بلیتزن» (گوزن بابانوئل) را بر آن‌ها نهاده‌بود.[۱۷]

طبقه‌بندی[ویرایش]

نوشتار وابسته: تعریف سیاره
رخ‌گرد هائومیا در یک دستگاه مرجع چرخان با نپتون بی‌حرکت و ساکن

اکتشافات بزرگ در دههٔ گذشته، ستاره‌شناسان را به بررسی تعریف یک سیاره واداشته‌است.[۱۸] بنابراین در ماه اوت سال ۲۰۰۶،[۶] در تعریف سیاره تجدید نظر شد. در این سال، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی تعریف تازه‌ای از سیاره ارائه‌داد و طبق آن تعریف، سیاره جسم آسمانی است که ویژگی‌های زیر را داشته‌باشد:

  • در مداری پیرامون ستاره‌ای بچرخد، اما خودش ماه نباشد.
  • دارای جرم کافی و تقریباً کروی‌شکل باشد.
  • اجرام آسمانی پیرامون مدار خود جاروب شده‌باشند (پیرامون مدار خود اجرام آسمانی بزرگی که گرانش غالب منطقه را در اختیار داشته‌باشند، وجود نداشته باشد).

از سوی دیگر، عنوان تازه‌ای به نام سیارهٔ کوتوله به وجود آمد که به جسم آسمانی گفته می‌شود که دارای ویژگی‌های زیر باشد:

  • در مداری پیرامون ستاره‌ای بچرخد، اما خودش ماه نباشد.
  • دارای جرم کافی و تقریباً کروی‌شکل باشد.
  • اجرام آسمانی پیرامون مدار خود جاروب نشده‌باشند (پیرامون مدار خود اجرام آسمانی بزرگی که گرانش غالب منطقه را در اختیار داشته‌باشند، وجود داشته باشند).
پراکندگی اجسام فرانپتونی در فضا

تنها تفاوت میان سیارات و سیارات کوتوله، مناطق پیرامون آن‌هاست. اجرام آسمانی دیگری پیرامون سیارات کوتوله وجود دارند، اما پیرامون سیارات وجود ندارند.[۱۸] اکنون سرس، پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس ۵ سیارهٔ کوتولهٔ منظومهٔ خورشیدی هستند.[۶]

در ماه ژوئن سال ۲۰۰۸،[۶] اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی عنوان تازه‌ای به نام پلوتوئید به وجود آورد و آن را این‌گونه تعریف‌کرد: «پلوتوئیدها سیارات کوتوله‌ای هستند که نسبت به نپتون فاصلهٔ بیشتری با خورشید دارند و بزرگ‌ترین اجرام کمربند کویپر هستند.»[۱۹] اکنون، پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس ۴ پلوتوئید منظومهٔ خورشیدی هستند.[۷] در ۱۷ سپتامبر ۲۰۰۸،[۱۰] اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی هائومیا را به عنوان سیارهٔ کوتولهٔ پنجم و پلوتوئید چهارم تعیین‌کرد.[۲۰] علاوه بر این، هائومیا یک ریزسیاره نیز است.[۳]

مدار و چرخش[ویرایش]

  مدار هائومیا
  مدار پلوتو
  مدار نپتون
در ماه مه سال ۲۰۰۹

مسافتی که هائومیا برای یک بار گردش پیرامون خورشید می‌پیماید، ۱۰۱۰×۴٫۰۰۱ کیلومتر است.[۱۱] اوج این سیارهٔ کوتوله ۱۰۹×۷٫۷۱۹۷۵ کیلومتر (۵۱٫۴۶۵ واحد نجومی) و حضیض آن ۱۰۹×۵٫۱۹۷۸ کیلومتر (۳۴٫۶۵۲ واحد نجومی) است.[۹] سرعت متوسط هائومیا در مدار خود ۱۶٬۱۹۱ کیلومتر بر ساعت[۱۱] و خروج از مرکز مداری آن ۰٫۱۹۵۲۳۷۵۱۰۳۴۱۰۳۰۳ است و °۲۸٫۱۹ نسبت به دائرةالبروج تمایل دارد.[۹]

دورهٔ چرخش (طول روز) هائومیا ۰٫۱۶۳ برابر روز زمینی و ۳٫۹۱۵۴ ساعت است[۱۱] که ممکن‌است به دلیل ازدیاد طول آن باشد. اجسام کمربند کویپر مداری مشابه مدار هائومیا دارند. چرخش هائومیا سریع است و ممکن‌است که به دلیل برخورد جسمی به آن در گذشته‌های دور باشد.[۲۰] هائومیا دارای کوتاه‌ترین روز در میان سیارات کوتوله است فاصلهٔ مدار آن نسبت به خورشید ۴۳٫۱ برابر فاصلهٔ زمین تا خورشید است و تقریباً ۲۸۲ سال طول می‌کشد تا یک بار به‌طور کامل در مدار خود بگردد.[۲۱]

اندازه، شکل و ترکیب[ویرایش]

مقایسهٔ اندازهٔ هائومیا با اندازهٔ اجسام دیگر
Shows the extent and boundaries of tectonic plates, with superimposed outlines of the continents they support
جسم قطر (کیلومتر)
هائومیا ۹۹۶×۱٬۵۱۸×۱٬۹۶۰[۱۲]
هایاکا ۳۱۰[۱۷]
ناماکا ۱۷۰[۱۷]
سرس ۹۴۲٫۴[۲۲]
پلوتو ۲٬۳۹۰[۲۳]
ماکی‌ماکی ۱٬۴۲۰[۲۴]
اریس ۲٬۴۰۰[۲۵][۲۶]
زمین ۱۲٬۷۴۲[۲۷]
ماه ۱٬۷۳۱٫۱[۲۸]
خورشید ۱٬۳۹۲٬۰۰۰[۲۹]

هائومیا بیضی‌شکل است[۳۰] و ابعاد آن ۹۹۶×۱٬۵۱۸×۱٬۹۶۰ کیلومتر مربع است.[۱۲] دلیل شکل منحصر به فرد شکل هائومیا، چرخش سریع این سیارهٔ کوتوله به دور خودش است.[۴]

دلیل این که چرا هائومیا سریع می‌چرخد و از سنگ ساخته‌شده که توسط یخ پوشش داده‌شده و توسط ماه‌های کوچک احاطه شده‌است، در یک فرضیه توضیح داده شده‌است. این فرضیه بیان می‌کند که ۴٫۵ میلیارد سال پیش در حالی که منظومهٔ خورشیدی در حال شکل‌گیری بود، هائومیا مانند توپی بود که نیمی از آن از یخ و نیم دیگر آن از سنگ ساخته شده‌بود و اندازهٔ آن در حدود اندازهٔ پلوتو بود (شبیه تصوری که ما امروزه از پلوتو داریم). سپس یکی از بزرگ‌ترین اجسام کمربند کویپر به صورت مایل و مورب به هائومیا برخورد کرد. این جسم به یخ موجود در هائومیا برخورد نکرد و پس از آن، هائومیا تبدیل به جسم سنگی شد که یک لایهٔ نازک یخ آن را پوشش می‌داد. برخورد این جسم به هائومیا به صورت مایل، باعث‌شد که هائومیا به تندی بچرخد. چرخش سریع آن موجب کشیدگی و درازشدن آن و مانند توپ فوتبال شد که ما امروزه می‌بینیم. ماه‌های هائومیا نیز در اثر همین برخورد به وجود آمدند.[۱۰]

سطح[ویرایش]

از مقدار چگالی هائومیا می‌توان دریافت که تقریباً به‌طور کامل از سنگ ساخته شده‌است. هم‌چنین با دقت در نور آفتاب بازتاب‌شده از سطح و تجزیه و تحلیل دقیق طیف نور می‌توان دریافت که سطح هائومیا از یخ ساخته شده‌است و یک لایهٔ نازک یخی، لایهٔ بزرگ سنگی را پوشش داده‌است.[۱۰]

نگارهٔ هنری از مقایسهٔ اندازهٔ هائومیا با برخی اجسام دیگر:
ردیف بالا از چپ به راست: بهرام، تیر
ردیف پایین از چپ به راست: ماه، پلوتو، هائومیا

پس از پلوتو، هائومیا دومین جسم کمربند کویپر است که ویژگی‌های سطحی آن قابل مشاهده است.[۳۱] به جای یخ بلوری، پژوهشگران انتظار داشتند که هائومیا با یخ بی‌شکل و غیر متبلور پوشیده شده‌باشد و مولکول‌های آب در آن به صورت آشفته و بی‌نظم وجود داشته‌باشند. اگرچه نوری که از خورشید به هائومیا می‌رسد، ۲٬۰۰۰ بار کمتر از نوری است که از خورشید به زمین می‌رسد، فرض بر این بود که پرتوهای فرابنفش به اندازه‌ای به هائومیا می‌رسد که بتواند طی میلیون‌ها سال ساختار یخی کریستالی را از میان ببرد. از آن‌جا که تابش خورشیدی ساختار بلوری و کریستالی یخ را از میان می‌برد، برای حفظ آرایش و سازماندهی هائومیا، انرژی لازم است. این انرژی به احتمال زیاد از عناصر پرتوزای (رادیواکتیو) درون هائومیا مانند پتاسیم-۴۰، توریم-۳۲۳، اورانیم-۲۳۸ و گرمای تولید شده توسط جزر و مدی که هائومیا و ماه‌های آن بر روی یک دیگر وارد می‌کنند، به دست می‌آید. نقطهٔ تیرهٔ مایل به قرمز بر روی سطح این سیارهٔ کوتوله در تضاد با رنگ سفید آن و مرموز است و می‌تواند یک منبع غنی‌تر از یخ کریستالی نسبت به بقیهٔ سطح باشد.[۳۲]

پس از پلوتو و ماکی‌ماکی، هائومیا سومین جسم درخشان کمربند کویپر است[۳۳] و ۷۵–۷۰ درصد از نوری که توسط خورشید به آن تابیده می‌شود را بازتاب می‌کند.[۱۳] البته چون اریس در فاصلهٔ بسیار دوری از خورشید قرار دارد، درخشندگی ظاهری[۳۴] پلوتو، ماکی‌ماکی و هائومیا[۳۳] از آن بیشتر است.[۳۴] دمای سطحی هائومیا °۲۴۱- سانتی‌گراد (°۳۲ کلوین یا °۴۰۲- فارنهایت) است.[۱۲]

ماه‌های هائومیا[ویرایش]

هائومیا (وسط) و دو ماه آن (ناماکا سمت بالا و هایاکا سمت پایین)
نگاهی بر مدار هایاکا و ناماکا پیرامون هائومیا:
  مدار هایاکا
  مدار ناماکا

حدود ۱۰ درصد از اجسام کمربند کویپر، ماه‌ها هستند. هائومیا دارای دو ماه بسیار کوچک به نام‌های هایاکا و ناماکا است که آن را احاطه کرده‌اند.[۱۷] به باور ستاره‌شناسان، هائومیا مدت‌ها پیش احتمالاً با جسم بزرگ دیگری برخورد کرده و اگر این باور درست باشد، می‌تواند دلیل شکل عجیب و غریب و چرخش سریع هائومیا باشد. در اثر این برخورد، احتمالاً قطعات باقی‌مانده از برخورد گرد هم آمده‌اند و ماه‌های هائومیا را ساخته‌اند.[۱۰] در اساطیر هاوایی، هایاکا ایزدبانوی حافظ و نگهبان جزیرهٔ بزرگ هاوایی است که از دهان هائومیا زاده‌شد و ناماکا نیز یک روح آب است که از بدن هائومیا زاده‌شد.[۲]

تا همین اواخر، هیچ جسم دیگری در کمربند کویپر به جز هائومیا با بیش از یک ماه شناخته نشده‌بود، اما به تازگی، دو ماه کوچک پیرامون پلوتو کشف‌شد. گمان زده می‌شود که اجسام دیگر کمربند کویپر (حداقل اجسام بزرگ آن) دارای ماه‌های متعدد باشند، اما جستجوهای بسیار حساس انجام‌شده توسط تلسکوپ فضایی هابل برای کشف ماه‌های پیرامون بزرگ‌ترین اجسام کمربند کویپر شکست خورده‌است و هیچ ماه دیگری پیدا نشده‌است. تناوب مداری هایاکا ۴۹ روز است، در حالی که تناوب مداری شارون (ماه پلوتو) فقط ۶ روز است. مدار هایاکا تقریباً (نه کاملاً) دایره‌ای شکل است و دلیل آن هم اثر ناماکا بر آن است.[۱۰]

هایاکا از ناماکا بزرگ‌تر است و قطر آن حدود ۳۱۰ کیلومتر (۱۹۳ مایل) است. این ماه با هر بار گردش کامل پیرامون هائومیا در ۴۹ روز، مسافتی حدود ۴۹٬۵۰۰ کیلومتر (۳۰٬۷۵۸ مایل) را می‌پیماید. این ماه توسط گروه اخترشناسی مایکل براون در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۰۵ کشف‌شد. قطر ناماکا حدود ۱۷۰ کیلومتر (۱۰۶ مایل) و تناوب مداری آن ۳۴/۷ روز است و در این مدت مسافتی حدود ۳۹٬۳۰۰ کیلومتر (۲۴٬۴۲۰ مایل) را می‌پیماید. این ماه نیز مانند هایاکا، توسط گروه براون اما در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۵ کشف‌شد.[۱۷]

خانوادهٔ هائومیا[ویرایش]

منطقهٔ فرانپتونی منظومهٔ خورشیدی:
  خانوادهٔ هائومیا
  اجسام دیگر کمربند کویپر

پنداشته می‌شود که اجسام کوچک منظومهٔ خورشیدی به شدت تحت تأثیر برخورد بوده‌اند. در کمربند سیارک‌ها، وجود خانواده‌های جداگانه از سیارک‌ها که در مدار و اغلب ویژگی‌های سطحی مانند یک‌دیگر هستند، مدرکی برای برخوردهای بزرگ در این منطقه است.[۳۵] خانوادهٔ برخوردی خانواده‌ای است که اجسام آن از یک برخورد مشترک منشأ گرفته‌اند. خانواده‌های برخوردی عامل تشکیل و تکامل کمربند سیارک‌ها هستند.[۳۶]

خانوادهٔ هائومیا نخستین خانوادهٔ برخوردی شناخته‌شده در کمربند کویپر است.[۳۷] سن این خانواده جوان‌تر از ۱۰۰ میلیون سال نیست و حداقل ۱ میلیارد سال (با ۹۵ درصد اطمینان) است.[۳۸] ویژگی‌های عجیب و غریب هائومیا و ماه‌های آن منجر به پیدایش فرضیهٔ تأثیر یک جسم غول‌پیکر شده‌است. هم‌چنین پنج جسم دیگر مانند ماه‌های هائومیا رصد شده‌است که به نظر می‌رسد از تکه‌های یخ لایهٔ بیرونی هائومیا ساخته شده‌باشد. این تکه‌های یخی به‌طور رسمی باقی‌ماندهٔ هائومیا شناخته می‌شود، زیرا شمار کمی از اجسام کمربند کویپر دارای سطوح منحصر به فرد و ساخته‌شده از یخ تقریباً خالص هستند. اجسام دیگر کمربند کویپر دارای سطوح بسیار پیچیده‌تری هستند که به سختی قابل درک است، اما هائومیا، ماه‌های آن و آن پنج جسم منحصر به فرد هستند.[۱۰] این پنج جسم، ۱۹۹۹ اس‌ام۵۵، ۱۹۹۶ تی‌او۶۶، ۲۰۰۲ تی‌اکس۳۰۰، ۲۰۰۳ اوپی۳۲ و ۲۰۰۵ آرآر۴۳ هستند.[۳۹]

پیش از این شواهد، شواهدی مبنی بر چنین اختلالات فاجعه‌باری در بخش‌های بیرونی منظومهٔ خورشیدی وجود نداشته‌است؛ هر چند که چنین اختلالات فاجعه‌باری در کمربند سیارک‌ها در بخش‌های درونی منظومهٔ خورشیدی روی داده‌است. این برخورد در منطقه‌ای از فضا (کمربند کویپر) رخ داده‌است که اجسام در آن به مدت طولانی زندگی نمی‌کنند و مدارشان ناپایدار نمی‌شود. هنگامی که مدار جسم ناپایدار می‌شود، آن جسم می‌تواند به بخش‌های درونی منظومهٔ خورشیدی راه پیدا کند. واضح است که تأثیر آن جسم غول‌پیکر موجب پدید آمدن خانوادهٔ هائومیا و تکه‌های بسیار کوچک آن شده‌است. طی یک میلیارد سال آینده، هائومیا تبدیل به یک دنباله‌دار و ۱۰٬۰۰۰ بار روشن‌تر از دنباله‌دار جذاب و دیدنی هیل-باپ خواهد شد و مانند ماه کامل در آسمان قابل مشاهده خواهد بود.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  • [الف] ^  تخت‌شدگی از طریق فرمول به دست می‌آید که در آن نیم‌قطر بزرگ و نیم‌قطر کوچک است.
  • [ب] ^  مساحت بیضی از طریق فرمول به دست می‌آید که در آن تقریباً برابر ۳٫۱۴ و و دو نیم‌قطر بیضی هستند.
  • [پ] ^  حجم بیضی از طریق فرمول به دست می‌آید که در آن و شعاع‌های استوایی و شعاع قطبی است.
  • [ت] ^  سرعت گریز از طریق فرمول به دست می‌آید که در آن ثابت گرانش جسم آسمانی، جرم جسم آسمانی و شعاع آن است.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ Rachel Courtland (19 September 2008). "Controversial dwarf planet finally named 'Haumea'". New Scientist. Retrieved 28 August 2013.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ Michael E. Brown (17 September 2008). "Haumea". Mike Brown Planets. Retrieved 28 August 2013.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ "Minor Planet Names: Alphabetical List". Minor Planet Center. Retrieved 29 August 2013.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ "Haumea: Overview". NASA. Archived from the original on 2 February 2013. Retrieved 29 August 2013.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ "Haumea: A Dwarf Planet". NASA. Retrieved 29 August 2013.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ "dwarf planet (astronomy)". Encyclopedia Britannica. Retrieved 16 August 2013.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Matt Williams (4 November 2010). "Plutoid". Universe Today. Retrieved 29 August 2013.
  8. J.L. Ortiz, A. Thirouin, A. Campo Bagatin, R. Duffard, J. Licandro, D.C. Richardson, P. Santos-Sanz, N. Morales, P.G. Benavidez. "Rotational fission of Trans-Neptunian Objects. The case of Haumea". Cornell University Library. Retrieved 30 August 2013.
  9. ۹٫۰۰ ۹٫۰۱ ۹٫۰۲ ۹٫۰۳ ۹٫۰۴ ۹٫۰۵ ۹٫۰۶ ۹٫۰۷ ۹٫۰۸ ۹٫۰۹ ۹٫۱۰ ۹٫۱۱ ۹٫۱۲ ۹٫۱۳ "JPL Small-Body Database Browser: 136108 Haumea (2003 EL61)". NASA. Retrieved 30 August 2013.
  10. ۱۰٫۰۰ ۱۰٫۰۱ ۱۰٫۰۲ ۱۰٫۰۳ ۱۰٫۰۴ ۱۰٫۰۵ ۱۰٫۰۶ ۱۰٫۰۷ ۱۰٫۰۸ ۱۰٫۰۹ ۱۰٫۱۰ Michael E. Brown. "Haumea". California Institute of Technology. Retrieved 29 August 2013.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ "Haumea: Facts & Figures". NASA. Archived from the original on 5 October 2013. Retrieved 30 August 2013.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ ۱۲٫۵ ۱۲٫۶ ۱۲٫۷ ۱۲٫۸ ۱۲٫۹ Randy Russell (2 October 2008). "Haumea (dwarf planet)". Windows to Universe. Retrieved 31 August 2013.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Lellouch, E. ; Kiss, C. ; Santos-Sanz, P. ; Müller, T. G. ; Fornasier, S. ; Groussin, O. ; Lacerda, P. ; Ortiz, J. L. ; Thirouin, A. ; Delsanti, A. ; Duffard, R. ; Harris, A. W. ; Henry, F. ; Lim, T. ; Moreno, R. ; Mommert, M. ; Mueller, M. ; Protopapa, S. ; Stansberry, J. ; Trilling, D. ; Vilenius, E. ; Barucci, A. ; Crovisier, J. ; Doressoundiram, A. ; Dotto, E. ; Gutiérrez, P. J. ; Hainaut, O. ; Hartogh, P. ; Hestroffer, D. ; Horner, J. ; Jorda, L. ; Kidger, M. ; Lara, L. ; Rengel, M. ; Swinyard, B. ; Thomas, N. (July 2007). "``TNOs are cool: A survey of the trans-Neptunian region. II. The thermal lightcurve of (136108) Haumea". Astronomy and Astrophysics. Bibcode:2010A&A...518L.147L. doi:10.1051/0004-6361/201014648. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  14. "(136108) Haumea". University of Pisa. Retrieved 31 August 2013.
  15. "Santa Claus (legendary figure)". Encyclopedia Britannica. Retrieved 29 August 2013.
  16. "Naming Astronomical Objects". International Astronomical Union. Retrieved 29 August 2013.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ Randy Russell (8 October 2008). "Moons of the Dwarf Planet Haumea". Windows to Universe. Retrieved 29 August 2013.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ "Dwarf Planets". University of Colorado Boulder. Retrieved 16 August 2013.
  19. "planet". Encyclopedia Britannica. Retrieved 9 September 2013.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ Erik Gregersen. "Haumea (dwarf planet)". Encyclopedia Britannica. Retrieved 29 August 2013.
  21. Karl Tate (21 November 2012). "Dwarf Planets of Our Solar System (Infographic)". Space.com. Retrieved 31 August 2013.
  22. "Ceres: Facts & Figures". NASA. Archived from the original on 7 October 2013. Retrieved 31 August 2013.
  23. "Pluto Fact Sheet". NASA. Retrieved 31 August 2013.
  24. J. L. Ortiz, B. Sicardy, F. Braga-Ribas, A. Alvarez-Candal, E. Lellouch, R. Duffard, N. Pinilla-Alonso, V. D. Ivanov, S. P. Littlefair, J. I. B. Camargo, M. Assafin, E. Unda-Sanzana, E. Jehin, N. Morales, G. Tancredi, R. Gil-Hutton, I. de la Cueva, J. P. Colque, D. N. Da Silva Neto, J. Manfroid, A. Thirouin, P. J. Gutiérrez, J. Lecacheux, M. Gillon, A. Maury. "Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation". Nature Journal. doi:10.1038/nature11597. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  25. RAY SANDERS (14 October 2011). "Pluto or Eris: Which is Bigger?". Universe Today. Retrieved 13 August 2013.
  26. "Eris - the Largest Dwarf Planet". BBC. Retrieved 14 August 2013.
  27. "Earth Fact Sheet". NASA. Retrieved 28 August 2013.
  28. "Moon Fact Sheet". NASA. Retrieved 28 August 2013.
  29. "Sun Fact Sheet". NASA. Retrieved 28 August 2013.
  30. Randy Russell (9 June 2009). "The Poles of the Dwarf Planets". Windows to Universe. Archived from the original on 19 September 2014. Retrieved 31 August 2013.
  31. "The Dark Red Spot on KBO Haumea". Cornell University Library. Retrieved 31 August 2013.
  32. Charles Q. Choi (25 July 2011). "Bizarre Dwarf Planet Wrapped in Ice Blanket". Space.com. Retrieved 30 August 2013.
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ Rabinowitz, David L. ; Barkume, Kristina; Brown, Michael E. ; Roe, Henry; Schwartz, Michael; Tourtellotte, Suzanne; Trujillo, Chad (March 2006). "Photometric Observations Constraining the Size, Shape, and Albedo of 2003 EL61, a Rapidly Rotating, Pluto-sized Object in the Kuiper Belt". The Astrophysical Journal. Bibcode:2006ApJ...639.1238R. doi:10.1086/499575. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ Heinze, A. N. ; de Lahunta, Daniel (August 2009). "The Rotation Period and Light-Curve Amplitude of Kuiper Belt Dwarf Planet 136472 Makemake (2005 FY9)". The Astronomical Journal. Bibcode:2009AJ....138..428H. doi:10.1088/0004-6256/138/2/428. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  35. Brown, Michael E. ; Barkume, Kristina M. ; Ragozzine, Darin; Schaller, Emily L. (March 2007). "A collisional family of icy objects in the Kuiper belt". Nature. Bibcode:2007Natur.446..294B. doi:10.1038/nature05619. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  36. Robert A. Marcus, Darin Ragozzine, Ruth A. Murray-Clay, and Matthew J. Holman (2 May 2011). "IDENTIFYING COLLISIONAL FAMILIES IN THE KUIPER BELT". The Astrophysical Journal. Retrieved 30 August 2013.
  37. D. Ragozzine, M. E. Brown (December 2007). "Candidate Members and Age Estimate of the Family of Kuiper Belt Object 2003 EL61". The Astronomica Journal. Bibcode:2007AJ....134.2160R. doi:10.1086/522334. Unknown parameter |arXiv= ignored (|arxiv= suggested) (help); Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  38. Volk, Kathryn; Malhotra, Renu (September 2012). "The effect of orbital evolution on the Haumea (2003 EL61) collisional family". Icarus. Bibcode:2012Icar..221..106V. doi:10.1016/j.icarus.2012.06.047. Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  39. Darin Ragozzine. "Darin Ragozzine". California Institute of Technology. Retrieved 30 August 2013.[پیوند مرده]

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر

در ویکی‌انبار پرونده‌های مرتبط در ویکی‌انبار

Haumea
Haumea Hubble.png
Hubble image of Haumea (center) and its two moons; Hiʻiaka is above Haumea and Namaka is below
Discovery
Discovered bycompeting claims by Brown et al. and Ortiz et al.
Discovery date2004 December 28 (Brown et al.); 2005 July 27 (Ortiz et al.)
Designations
MPC designation(136108) Haumea
Pronunciation/hˈm.ə, ˌhɑː-/[nb 1]
Named after
Haumea
2003 EL61
Dwarf planet, plutoid, TNO,[1][2]
7:12 resonance, (delisted cubewano)
Haumea family,
and trinary[3]
AdjectivesHaumean
Orbital characteristics[7]
Epoch 2019-04-27 (JD 2458600.5)
Earliest precovery dateMarch 22, 1955
Aphelion51.600 AU
(7.719 Tm)
Perihelion34.973 AU
(5.231 Tm)
43.287 AU
(6.475 Tm)
Eccentricity0.19205
284.80 yr (104024 d)
4.531 km/s
216.57°
Inclination28.21°
122.11°
238.56°
Known satellites2 and ring
Physical characteristics
Dimensions2322±60 × 1704±8 × 1026±32 km if ring does not contribute to brightness[8]
1,920 × 1,540 × 990 km[9]
Mean radius
798±6 km per above to 816 km if ring contributes 5% of brightness[8]
620+34
−29
 km
(Herschel)[10]
690 km[11]
9.2×106 km2[12]
Volume2.4×109 km3[13]
Mass(4.006±0.040)×1021 kg[14]
0.00066 Earths
Mean density
1.885±0.080 g/cm3 to 1.757 g/cm3 if ring contributes 5% of brightness[8]
2.6 g/cm3[9][15]
Equatorial surface gravity
≈0.401 m/s2
Equatorial escape velocity
≈0.809 km/s
0.163141667 d
(3.9154 h)[7]
0.51±0.02[8]
0.804+0.062
−0.095
[10]
0.70–0.75 [15]
Temperature< 50 K[16]
(Neutral)
B−V = 0.64, V−R = 0.33 [17]
B0−V0 = 0.646 [18]
17.3 (opposition)[19][20]
0.2[7]

Haumea (minor-planet designation 136108 Haumea) is a possible dwarf planet located beyond Neptune's orbit.[21] It was discovered in 2004 by a team headed by Mike Brown of Caltech at the Palomar Observatory in the United States and independently in 2005, by a team headed by José Luis Ortiz Moreno at the Sierra Nevada Observatory in Spain, though the latter claim has been contested. On September 17, 2008, it was named after Haumea, the Hawaiian goddess of childbirth, under the expectation by the International Astronomical Union (IAU) that it would prove to be a dwarf planet.

Haumea's mass is about one-third that of Pluto, and 1/1400 that of Earth. Although its shape has not been directly observed, calculations from its light curve indicate that it is a Jacobi ellipsoid, with its major axis twice as long as its minor. Its gravity was until recently thought to be sufficient for it to have relaxed into hydrostatic equilibrium. Haumea's elongated shape together with its rapid rotation and high albedo (from a surface of crystalline water ice), are thought to be the consequences of a giant collision, which left Haumea the largest member of a collisional family that includes several large trans-Neptunian objects (TNOs) and Haumea's two known moons, Hiʻiaka and Namaka. Haumea is currently the third-largest known trans-Neptunian object, after Eris and Pluto.

History

Discovery

Two teams claim credit for the discovery of Haumea. Mike Brown and his team at Caltech discovered Haumea in December 28, 2004 on images they had taken on May 6, 2004. On July 20, 2005, they published an online abstract of a report intended to announce the discovery at a conference in September 2005.[22] At around this time, José Luis Ortiz Moreno and his team at the Instituto de Astrofísica de Andalucía at Sierra Nevada Observatory in Spain found Haumea on images taken on March 7–10, 2003.[23] Ortiz emailed the Minor Planet Center with their discovery on the night of July 27, 2005.[23]

Brown initially conceded discovery credit to Ortiz,[24] but came to suspect the Spanish team of fraud upon learning that his observation logs were accessed from the Spanish observatory the day before the discovery announcement.

These logs included enough information to allow the Ortiz team to precover Haumea in their 2003 images, and they were accessed again just before Ortiz scheduled telescope time to obtain confirmation images for a second announcement to the MPC on July 29. Ortiz later admitted he had accessed the Caltech observation logs but denied any wrongdoing, stating he was merely verifying whether they had discovered a new object.[25] Precovery images of Haumea have been identified back to March 22, 1955.[7]

IAU protocol is that discovery credit for a minor planet goes to whoever first submits a report to the MPC (Minor Planet Center) with enough positional data for a decent determination of its orbit, and that the credited discoverer has priority in choosing a name. However, the IAU announcement on September 17, 2008, that Haumea had been named by dual committee established for bodies expected to be dwarf planets, did not mention a discoverer. The location of discovery was listed as the Sierra Nevada Observatory of the Spanish team,[26][27] but the chosen name, Haumea, was the Caltech proposal; Ortiz's team had proposed "Ataecina", the ancient Iberian goddess of spring,[23] which as a chthonic deity would have been more appropriate for a plutino.

Name

Until it was given a permanent name, the Caltech discovery team used the nickname "Santa" among themselves, because they had discovered Haumea on December 28, 2004, just after Christmas.[28] The Spanish team were the first to file a claim for discovery to the Minor Planet Center, in July 2005. On July 29, 2005, Haumea was given the provisional designation 2003 EL61, based on the date of the Spanish discovery image. On September 7, 2006, it was numbered and admitted into the official minor planet catalogue as (136108) 2003 EL61.

Following guidelines established at the time by the IAU that classical Kuiper belt objects be given names of mythological beings associated with creation,[29] in September 2006 the Caltech team submitted formal names from Hawaiian mythology to the IAU for both (136108) 2003 EL61 and its moons, in order "to pay homage to the place where the satellites were discovered".[30] The names were proposed by David Rabinowitz of the Caltech team.[21] Haumea is the matron goddess of the island of Hawaiʻi, where the Mauna Kea Observatory is located. In addition, she is identified with Papa, the goddess of the earth and wife of Wākea (space),[31] which, at the time, seemed appropriate because Haumea was thought to be composed almost entirely of solid rock, without the thick ice mantle over a small rocky core typical of other known Kuiper belt objects.[32][33] Lastly, Haumea is the goddess of fertility and childbirth, with many children who sprang from different parts of her body;[31] this corresponds to the swarm of icy bodies thought to have broken off the main body during an ancient collision.[33] The two known moons, also believed to have formed in this manner,[33] are thus named after two of Haumea's daughters, Hiʻiaka and Nāmaka.[32]

The proposal by the Ortiz team, Ataecina, did not meet IAU naming requirements, because the names of chthonic deities were reserved for stably resonant trans-Neptunian objects such as plutinos that resonate 3:2 with Neptune, whereas Haumea was in an intermittent 7:12 resonance and so by some definitions was not a resonant body. The naming criteria would be clarified in late 2019, when the IAU decided that chthonic figures were to be used specifically for plutinos. (See Ataecina § Dwarf planet.)

Orbit

Haumea's orbit outside of Neptune is similar to Makemake's. The positions are as of 1 January 2018.

Haumea has an orbital period of 284 Earth years, a perihelion of 35 AU, and an orbital inclination of 28°.[7] It passed aphelion in early 1992,[20] and is currently more than 50 AU from the Sun.[19] Haumea's orbit has a slightly greater eccentricity than that of the other members of its collisional family. This is thought to be due to Haumea's weak 7:12 orbital resonance with Neptune gradually modifying its initial orbit over the course of a billion years,[33][34] through the Kozai effect, which allows the exchange of an orbit's inclination for increased eccentricity.[33][35][36]

With a visual magnitude of 17.3,[19] Haumea is the third-brightest object in the Kuiper belt after Pluto and Makemake, and easily observable with a large amateur telescope.[37] However, because the planets and most small Solar System bodies share a common orbital alignment from their formation in the primordial disk of the Solar System, most early surveys for distant objects focused on the projection on the sky of this common plane, called the ecliptic.[38] As the region of sky close to the ecliptic became well explored, later sky surveys began looking for objects that had been dynamically excited into orbits with higher inclinations, as well as more distant objects, with slower mean motions across the sky.[39][40] These surveys eventually covered the location of Haumea, with its high orbital inclination and current position far from the ecliptic.

Resonance with Neptune

The libration of Haumea's nominal orbit in a rotating frame, with Neptune stationary (see 2 Pallas for an example of non-librating)
The libration angle of Haumea's weak 7:12 resonance with Neptune, , over the next 5 million years

Haumea is in an intermittent 7:12 orbital resonance with Neptune. Its ascending node precesses with a period of about 4.6 million years, and the resonance is broken twice per precession cycle, or every 2.3 million years, only to be reestablished a hundred thousand years or so later. The resonance will next be broken a quarter million years from now.[2]

Physical characteristics

Haumea is thought to rotate in just under 4 hours. This rapid rotation causes it to be elongated.

Rotation

Haumea displays large fluctuations in brightness over a period of 3.9 hours, which can only be explained by a rotational period of this length.[41] This is faster than any other known equilibrium body in the Solar System, and indeed faster than any other known body larger than 100 km in diameter.[37] While most rotating bodies in equilibrium are flattened into oblate spheroids, Haumea rotates so quickly that it is distorted into a triaxial ellipsoid. If Haumea were to rotate much more rapidly, it would distort itself into a dumbbell shape and split in two.[21] This rapid rotation is thought to have been caused by the impact that created its satellites and collisional family.[33]

Size, shape, and composition

EarthMoonCharonCharonNixNixKerberosStyxHydraHydraPlutoPlutoDysnomiaDysnomiaErisErisNamakaNamakaHi'iakaHi'iakaHaumeaHaumeaMakemakeMakemakeMK2MK22007 OR102007 OR10S/2010 (225088) 1S/2010 (225088) 1WeywotWeywotQuaoarQuaoarSednaSedna2002 MS42002 MS4VanthVanthOrcusOrcusActaeaActaeaSalaciaSalaciaFile:EightTNOs.png
Artistic comparison of Pluto, Eris, Haumea, Makemake, 2007 OR10, Quaoar, Sedna, 2002 MS4, Orcus, Salacia, and Earth along with the Moon.
The calculated ellipsoid shape of Haumea, 1,960×1,518×996 km (assuming an albedo of 0.73). At the left are the minimum and maximum equatorial silhouettes (1,960×996 and 1,518×996 km); at the right is the view from the pole (1,960×1,518 km).

Because Haumea has moons, the mass of the system can be calculated from their orbits using Kepler's third law. The result is 4.2×1021 kg, 28% the mass of the Plutonian system and 6% that of the Moon. Nearly all of this mass is in Haumea.[14][42]

The size of a Solar System object can be deduced from its optical magnitude, its distance, and its albedo. Objects appear bright to Earth observers either because they are large or because they are highly reflective. If their reflectivity (albedo) can be ascertained, then a rough estimate can be made of their size. For most distant objects, the albedo is unknown, but Haumea is large and bright enough for its thermal emission to be measured, which has given an approximate value for its albedo and thus its size.[43] However, the calculation of its dimensions is complicated by its rapid rotation. The rotational physics of deformable bodies predicts that over as little as a hundred days,[37] a body rotating as rapidly as Haumea will have been distorted into the equilibrium form of a triaxial ellipsoid. It is thought that most of the fluctuation in Haumea's brightness is caused not by local differences in albedo but by the alternation of the side view and end view as seen from Earth.[37]

The rotation and amplitude of Haumea's light curve were argued to place strong constraints on its composition. If Haumea were in hydrostatic equilibrium and had a low density like Pluto, with a thick mantle of ice over a small rocky core, its rapid rotation would have elongated it to a greater extent than the fluctuations in its brightness allow. Such considerations constrained its density to a range of 2.6–3.3 g/cm3.[9][37] By comparison, the Moon, which is rocky, has a density of 3.3 g/cm3, whereas Pluto, which is typical of icy objects in the Kuiper belt, has a density of 1.86 g/cm3. Haumea's possible high density covered the values for silicate minerals such as olivine and pyroxene, which make up many of the rocky objects in the Solar System. This also suggested that the bulk of Haumea was rock covered with a relatively thin layer of ice. A thick ice mantle more typical of Kuiper belt objects may have been blasted off during the impact that formed the Haumean collisional family.[33]

Several ellipsoid-model calculations of Haumea's dimensions have been made. The first model produced after Haumea's discovery was calculated from ground-based observations of Haumea's light curve at optical wavelengths: it provided a total length of 1,960 to 2,500 km and a visual albedo (pv) greater than 0.6.[37] The most likely shape is a triaxial ellipsoid with approximate dimensions of 2,000 × 1,500 × 1,000 km, with an albedo of 0.71.[37] Observations by the Spitzer Space Telescope give a diameter of 1,150+250
−100
 km
and an albedo of 0.84+0.1
−0.2
, from photometry at infrared wavelengths of 70 μm.[43] Subsequent light-curve analyses have suggested an equivalent circular diameter of 1,450 km.[44] In 2010 an analysis of measurements taken by Herschel Space Telescope together with the older Spitzer Telescope measurements yielded a new estimate of the equivalent diameter of Haumea—about 1300 km.[15] These independent size estimates overlap at an average geometric mean diameter of roughly 1,400 km.

However the observations of a stellar occultation in January 2017 cast a doubt on all those conclusions. The measured shape of Haumea, while elongated as presumed before, appeared to have significantly larger dimensions – according to the data obtained from the occultation Haumea is approximately the diameter of Pluto along its longest axis and about half that at its poles.[8] So, the resulting density of about 1.8 g/cm3 is more in line with densities of other large TNOs. This resulting shape is inconsistent with a homogenous body in hydrostatic equilibrium; although it is expected to be differentiated, it is not known whether that would make its shape consistent with hydrostatic equilibrium.[8] Nevertheless, Haumea appears to be one of the largest trans-Neptunian objects discovered,[43] smaller than Eris, Pluto, similar to Makemake, and possibly 2007 OR10, and larger than Sedna, Quaoar, and Orcus.

Surface

In 2005, the Gemini and Keck telescopes obtained spectra of Haumea which showed strong crystalline water ice features similar to the surface of Pluto's moon Charon.[16] This is peculiar, because crystalline ice forms at temperatures above 110 K, whereas Haumea's surface temperature is below 50 K, a temperature at which amorphous ice is formed.[16] In addition, the structure of crystalline ice is unstable under the constant rain of cosmic rays and energetic particles from the Sun that strike trans-Neptunian objects.[16] The timescale for the crystalline ice to revert to amorphous ice under this bombardment is on the order of ten million years,[45] yet trans-Neptunian objects have been in their present cold-temperature locations for timescales of billions of years.[34] Radiation damage should also redden and darken the surface of trans-Neptunian objects where the common surface materials of organic ices and tholin-like compounds are present, as is the case with Pluto. Therefore, the spectra and colour suggest Haumea and its family members have undergone recent resurfacing that produced fresh ice. However, no plausible resurfacing mechanism has been suggested.[18]

Haumea is as bright as snow, with an albedo in the range of 0.6–0.8, consistent with crystalline ice.[37] Other large TNOs such as Eris appear to have albedos as high or higher.[46] Best-fit modeling of the surface spectra suggested that 66% to 80% of the Haumean surface appears to be pure crystalline water ice, with one contributor to the high albedo possibly hydrogen cyanide or phyllosilicate clays.[16] Inorganic cyanide salts such as copper potassium cyanide may also be present.[16]

However, further studies of the visible and near infrared spectra suggest a homogeneous surface covered by an intimate 1:1 mixture of amorphous and crystalline ice, together with no more than 8% organics. The absence of ammonia hydrate excludes cryovolcanism and the observations confirm that the collisional event must have happened more than 100 million years ago, in agreement with the dynamic studies.[47] The absence of measurable methane in the spectra of Haumea is consistent with a warm collisional history that would have removed such volatiles,[16] in contrast to Makemake.[48]

In addition to the large fluctuations in Haumea's light curve due to the body's shape, which affect all colours equally, smaller independent colour variations seen in both visible and near-infrared wavelengths show a region on the surface that differs both in colour and in albedo.[49][50] More specifically, a large dark red area on Haumea's bright white surface was seen in September 2009, possibly an impact feature, which indicates an area rich in minerals and organic (carbon-rich) compounds, or possibly a higher proportion of crystalline ice.[41][51] Thus Haumea may have a mottled surface reminiscent of Pluto, if not as extreme.

Ring

Haumea's 3.9155-hour rotation within its discovered ring (click for animation)
A scale diagram of the size of Haumea, its ring, and 2 moons

A stellar occultation observed on 21 January 2017 and described in an 11 October 2017 Nature article indicated the presence of a ring around Haumea. This represents the first ring system discovered for a TNO.[8][52] The ring has a radius of about 2,287 km, a width of ~70 km and an opacity of 0.5. It is well within Haumea's Roche limit, which would be at a radius of about 4,400 km if it were spherical (being nonspherical pushes the limit out farther).[8] The ring plane approximately coincides with Haumea's equatorial plane and the orbital plane of its larger, outer moon Hiʻiaka.[8] The ring is also close to the 3:1 resonance with Haumea's rotation (which is at a radius of 2,285 ± 8 km). The ring is estimated to contribute 5% to the total brightness of Haumea.[8]

In a study about the dynamics of ring particles published in 2019, Othon Cabo Winter and colleagues have shown that the 1:3 resonance with Haumea's rotation is dynamically unstable, but that there is a stable region in the phase space consistent with the location of Haumea's ring. This indicates that the ring particles originate on circular, periodic orbits that are close to, but not inside, the resonance.[53]

Satellites

Artist's conception of Haumea with its moons Hiʻiaka and Namaka. The moons are much more distant than depicted here.

Two small satellites have been discovered orbiting Haumea, (136108) Haumea I Hiʻiaka and (136108) Haumea II Namaka.[26] Darin Ragozzine and Michel Brown discovered both in 2005, through observations of Haumea using the W.M. Keck Observatory.

Hiʻiaka, at first nicknamed "Rudolph" by the Caltech team,[54] was discovered January 26, 2005.[55] It is the outer and, at roughly 310 km in diameter, the larger and brighter of the two, and orbits Haumea in a nearly circular path every 49 days.[56] Strong absorption features at 1.5 and 2 micrometres in the infrared spectrum are consistent with nearly pure crystalline water ice covering much of the surface.[57] The unusual spectrum, along with similar absorption lines on Haumea, led Brown and colleagues to conclude that capture was an unlikely model for the system's formation, and that the Haumean moons must be fragments of Haumea itself.[34]

Namaka, the smaller, inner satellite of Haumea, was discovered on June 30, 2005,[58] and nicknamed "Blitzen". It is a tenth the mass of Hiʻiaka, orbits Haumea in 18 days in a highly elliptical, non-Keplerian orbit, and as of 2008 is inclined 13° from the larger moon, which perturbs its orbit.[59] The relatively large eccentricities together with the mutual inclination of the orbits of the satellites are unexpected as they should have been damped by the tidal effects. A relatively recent passage by a 3:1 resonance with Hiʻiaka might explain the current excited orbits of the Haumean moons.[11]

At present, the orbits of the Haumean moons appear almost exactly edge-on from Earth, with Namaka periodically occulting Haumea.[60] Observation of such transits would provide precise information on the size and shape of Haumea and its moons,[61] as happened in the late 1980s with Pluto and Charon.[62] The tiny change in brightness of the system during these occultations will require at least a medium-aperture professional telescope for detection.[61][63] Hiʻiaka last occulted Haumea in 1999, a few years before discovery, and will not do so again for some 130 years.[64] However, in a situation unique among regular satellites, Namaka's orbit is being greatly torqued by Hiʻiaka, which preserved the viewing angle of Namaka–Haumea transits for several more years.[59][61][63]

Collisional family

Haumea is the largest member of its collisional family, a group of astronomical objects with similar physical and orbital characteristics thought to have formed when a larger progenitor was shattered by an impact.[33] This family is the first to be identified among TNOs and includes—beside Haumea and its moons—(55636) 2002 TX300 (≈364 km), (24835) 1995 SM55 (≈174 km), (19308) 1996 TO66 (≈200 km), (120178) 2003 OP32 (≈230 km), and (145453) 2005 RR43 (≈252 km).[3] Brown and colleagues proposed that the family were a direct product of the impact that removed Haumea's ice mantle,[33] but a second proposal suggests a more complicated origin: that the material ejected in the initial collision instead coalesced into a large moon of Haumea, which was later shattered in a second collision, dispersing its shards outwards.[65] This second scenario appears to produce a dispersion of velocities for the fragments that is more closely matched to the measured velocity dispersion of the family members.[65]

The presence of the collisional family could imply that Haumea and its "offspring" might have originated in the scattered disc. In today's sparsely populated Kuiper belt, the chance of such a collision occurring over the age of the Solar System is less than 0.1 percent.[66] The family could not have formed in the denser primordial Kuiper belt because such a close-knit group would have been disrupted by Neptune's migration into the belt—the believed cause of the belt's current low density.[66] Therefore, it appears likely that the dynamic scattered disc region, in which the possibility of such a collision is far higher, is the place of origin for the object that generated Haumea and its kin.[66]

Haumea imaged by the New Horizons spacecraft in October 2007

Because it would have taken at least a billion years for the group to have diffused as far as it has, the collision which created the Haumea family is believed to have occurred very early in the Solar System's history.[3]

Exploration

Joel Poncy and colleagues calculated that a flyby mission to Haumea could take 14.25 years using a gravity assist at Jupiter, based on a launch date of 25 September 2025. Haumea would be 48.18 AU from the Sun when the spacecraft arrives. A flight time of 16.45 years can be achieved with launch dates on 1 November 2026, 23 September 2037 and 29 October 2038.[67] Haumea could become a target for an exploration mission,[68] and an example of this work is a preliminary study on a probe to Haumea and its moons (at 35–51 AU).[69] Probe mass, power source, and propulsion systems are key technology areas for this type of mission.[68]

See also

Notes

  1. ^ how-MAY, with three syllables according to the English pronunciation in Hawaii,[4] or HAH-oo-MAY with four syllables according to Brown's students.[5][6]

References

  1. ^ "MPEC 2010-H75 : DISTANT MINOR PLANETS (2010 MAY 14.0 TT)" (2006 provisional Cubewano listing). Minor Planet Center. 2010-04-10. Retrieved 2010-07-02.
  2. ^ a b Marc W. Buie (2008-06-25). "Orbit Fit and Astrometric record for 136108". Southwest Research Institute (Space Science Department). Archived from the original on 2011-05-18. Retrieved 2008-10-02.
  3. ^ a b c Ragozzine, D.; Brown, M. E. (2007). "Candidate Members and Age Estimate of the Family of Kuiper Belt Object 2003 EL61". Astronomical Journal. 134 (6): 2160–2167. arXiv:0709.0328. Bibcode:2007AJ....134.2160R. doi:10.1086/522334.
  4. ^ New dwarf planet named for Hawaiian goddess Archived 2015-12-08 at the Wayback Machine (HeraldNet, September 19, 2008)
  5. ^ "Archived copy". Archived from the original on 2009-01-06. Retrieved 2009-02-14.CS1 maint: archived copy as title (link)
  6. ^ "365 Days of Astronomy". Archived from the original on 2012-02-20.
  7. ^ a b c d e "Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser: 136108 Haumea (2003 EL61)" (2019-05-12 last obs). NASA's Jet Propulsion Laboratory. Retrieved 2019-09-16.
  8. ^ a b c d e f g h i j Ortiz, J. L.; Santos-Sanz, P.; Sicardy, B.; et al. (2017). "The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea from a stellar occultation". Nature. 550 (7675): 219–223. Bibcode:2017Natur.550..219O. doi:10.1038/nature24051. hdl:10045/70230. PMID 29022593.
  9. ^ a b c Alexandra C. Lockwood; Michael E. Brown; John Stansberry (2014). "The size and shape of the oblong dwarf planet Haumea". Earth, Moon, and Planets. 111 (3–4): 127–137. arXiv:1402.4456v1. Bibcode:2014EM&P..111..127L. doi:10.1007/s11038-014-9430-1.
  10. ^ a b Fornasier, S.; Lellouch, E.; Müller, T.; Santos-Sanz, P.; Panuzzo, P.; Kiss, C.; Lim, T.; Mommert, M.; Bockelée-Morvan, D.; Vilenius, E.; Stansberry, J.; Tozzi, G. P.; Mottola, S.; Delsanti, A.; Crovisier, J.; Duffard, R.; Henry, F.; Lacerda, P.; Barucci, A.; Gicquel, A. (2013). ""TNOs are cool": A survey of the trans-Neptunian region VIII. Combined Herschel PACS and SPIRE observations of nine bright targets at 70–500 μm" (PDF). Astronomy and Astrophysics. 555: A15. arXiv:1305.0449. Bibcode:2013A&A...555A..15F. doi:10.1051/0004-6361/201321329. Archived (PDF) from the original on 2014-12-05.
  11. ^ a b Ragozzine, D.; Brown, M. E. (2009). "Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61". The Astronomical Journal. 137 (6): 4766–4776. arXiv:0903.4213. Bibcode:2009AJ....137.4766R. doi:10.1088/0004-6256/137/6/4766.
  12. ^ "Ellipsoid surface area: 9.16736×10^6 km²". wolframalpha.com. 22 July 2018.
  13. ^ "Ellipsoid volume: 2.35761×10^9 km³". wolframalpha.com. 22 July 2018.
  14. ^ a b Ragozzine, D.; Brown, M. E. (2009). "Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61". The Astronomical Journal. 137 (6): 4766–4776. arXiv:0903.4213. Bibcode:2009AJ....137.4766R. doi:10.1088/0004-6256/137/6/4766.
  15. ^ a b c Lellouch, E.; Kiss, C.; Santos-Sanz, P.; Müller, T. G.; Fornasier, S.; Groussin, O.; Lacerda, P.; Ortiz, J. L.; Thirouin, A.; Delsanti, A.; Duffard, R.; Harris, A. W.; Henry, F.; Lim, T.; Moreno, R.; Mommert, M.; Müller, M.; Protopapa, S.; Stansberry, J.; Trilling, D.; Vilenius, E.; Barucci, A.; Crovisier, J.; Doressoundiram, A.; Dotto, E.; Gutiérrez, P. J.; Hainaut, O.; Hartogh, P.; Hestroffer, D.; Horner, J. (2010). ""TNOs are cool": A survey of the trans-Neptunian region II. The thermal lightcurve of (136108) Haumea". Astronomy and Astrophysics. 518: L147. arXiv:1006.0095. Bibcode:2010A&A...518L.147L. doi:10.1051/0004-6361/201014648.
  16. ^ a b c d e f g Chadwick A. Trujillo, Michael E. Brown, Kristina Barkume, Emily Shaller, David L. Rabinowitz (2007). "The Surface of 2003 EL61 in the Near Infrared". Astrophysical Journal. 655 (2): 1172–1178. arXiv:astro-ph/0601618. Bibcode:2007ApJ...655.1172T. doi:10.1086/509861.
  17. ^ Snodgrass, C.; Carry, B.; Dumas, C.; Hainaut, O. (February 2010). "Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family". Astronomy and Astrophysics. 511: A72. arXiv:0912.3171. Bibcode:2010A&A...511A..72S. doi:10.1051/0004-6361/200913031.
  18. ^ a b Rabinowitz, D. L.; Schaefer, Bradley E.; Schaefer, Martha; Tourtellotte, Suzanne W. (2008). "The Youthful Appearance of the 2003 EL61 Collisional Family". The Astronomical Journal. 136 (4): 1502–1509. arXiv:0804.2864. Bibcode:2008AJ....136.1502R. doi:10.1088/0004-6256/136/4/1502.
  19. ^ a b c "AstDys (136108) Haumea Ephemerides". Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. Archived from the original on 2011-06-29. Retrieved 2009-03-19.
  20. ^ a b "HORIZONS Web-Interface". NASA Jet Propulsion Laboratory Solar System Dynamics. Archived from the original on 2008-07-18. Retrieved 2008-07-02.
  21. ^ a b c "IAU names fifth dwarf planet Haumea". IAU Press Release. 2008-09-17. Archived from the original on 2011-07-02. Retrieved 2008-09-17.
  22. ^ Michael E Brown. "The electronic trail of the discovery of 2003 EL61". CalTech. Archived from the original on 2006-09-01. Retrieved 2006-08-16.
  23. ^ a b c Pablo Santos Sanz (2008-09-26). "La historia de Ataecina vs Haumea" (in Spanish). infoastro.com. Archived from the original on 2008-09-29. Retrieved 2008-09-29.
  24. ^ Michael E. Brown. How I Killed Pluto and Why It Had It Coming, chapter 9: "The Tenth Planet"
  25. ^ Jeff Hecht (2005-09-21). "Astronomer denies improper use of web data". New Scientist.com. Archived from the original on 2011-03-13. Retrieved 2009-01-12.
  26. ^ a b "Dwarf Planets and their Systems". US Geological Survey Gazetteer of Planetary Nomenclature. Archived from the original on 2011-06-29. Retrieved 2008-09-17.
  27. ^ Rachel Courtland (2008-09-19). "Controversial dwarf planet finally named 'Haumea'". NewScientistSpace. Archived from the original on 2008-09-19. Retrieved 2008-09-19.
  28. ^ "Santa et al". NASA Astrobiology Magazine. 2005-09-10. Archived from the original on 2006-04-26. Retrieved 2008-10-16.
  29. ^ "Naming of Astronomical Objects: Minor planets". International Astronomical Union. Archived from the original on 2008-12-16. Retrieved 2008-11-17.
  30. ^ Mike Brown (2008-09-17). "Dwarf planets: Haumea". CalTech. Archived from the original on 2008-09-15. Retrieved 2008-09-18.
  31. ^ a b Robert D. Craig (2004). Handbook of Polynesian Mythology. ABC-CLIO. p. 128. ISBN 978-1-57607-894-5.
  32. ^ a b "News Release – IAU0807: IAU names fifth dwarf planet Haumea". International Astronomical Union. 2008-09-17. Archived from the original on 2009-07-08. Retrieved 2008-09-18.
  33. ^ a b c d e f g h i Brown, M. E.; Barkume, K. M.; Ragozzine, D.; Schaller, L. (2007). "A collisional family of icy objects in the Kuiper belt" (PDF). Nature. 446 (7133): 294–296. Bibcode:2007Natur.446..294B. doi:10.1038/nature05619. PMID 17361177.
  34. ^ a b c Michael E. Brown. "The largest Kuiper belt objects" (PDF). CalTech. Archived (PDF) from the original on 2008-10-01. Retrieved 2008-09-19.
  35. ^ Nesvorný, D; Roig, F. (2001). "Mean Motion Resonances in the Transneptunian Region Part II: The 1 : 2, 3 : 4, and Weaker Resonances". Icarus. 150 (1): 104–123. Bibcode:2001Icar..150..104N. doi:10.1006/icar.2000.6568.
  36. ^ Kuchner, Marc J.; Brown, Michael E.; Holman, Matthew (2002). "Long-Term Dynamics and the Orbital Inclinations of the Classical Kuiper Belt Objects". The Astronomical Journal. 124 (2): 1221–1230. arXiv:astro-ph/0206260. Bibcode:2002AJ....124.1221K. doi:10.1086/341643.
  37. ^ a b c d e f g h Rabinowitz, D. L.; Barkume, Kristina; Brown, Michael E.; Roe, Henry; Schwartz, Michael; Tourtellotte, Suzanne; Trujillo, Chad (2006). "Photometric Observations Constraining the Size, Shape, and Albedo of 2003 EL61, a Rapidly Rotating, Pluto-Sized Object in the Kuiper Belt". Astrophysical Journal. 639 (2): 1238–1251. arXiv:astro-ph/0509401. Bibcode:2006ApJ...639.1238R. doi:10.1086/499575.
  38. ^ C. A. Trujillo & M. E. Brown (June 2003). "The Caltech Wide Area Sky Survey". Earth, Moon, and Planets. 112 (1–4): 92–99. Bibcode:2003EM&P...92...99T. doi:10.1023/B:MOON.0000031929.19729.a1.
  39. ^ Brown, M. E.; Trujillo, C.; Rabinowitz, D. L. (2004). "Discovery of a candidate inner Oort cloud planetoid". The Astrophysical Journal. 617 (1): 645–649. arXiv:astro-ph/0404456. Bibcode:2004ApJ...617..645B. doi:10.1086/422095.
  40. ^ Schwamb, M. E.; Brown, M. E.; Rabinowitz, D. L. (2008). "Constraints on the distant population in the region of Sedna". American Astronomical Society, DPS Meeting #40, #38.07. 40: 465. Bibcode:2008DPS....40.3807S.
  41. ^ a b Agence France-Presse (2009-09-16). "Astronomers get lock on diamond-shaped Haumea". European Planetary Science Congress in Potsdam. News Limited. Archived from the original on 2009-09-23. Retrieved 2009-09-16.
  42. ^ Brown, M. E.; Bouchez, A. H.; Rabinowitz, D.; Sari, R.; Trujillo, C. A.; Van Dam, M.; Campbell, R.; Chin, J.; Hartman, S.; Johansson, E.; Lafon, R.; Le Mignant, D.; Stomski, P.; Summers, D.; Wizinowich, P. (2005). "Keck Observatory laser guide star adaptive optics discovery and characterization of a satellite to large Kuiper belt object 2003 EL61" (PDF). Astrophysical Journal Letters. 632 (1): L45. Bibcode:2005ApJ...632L..45B. doi:10.1086/497641. Archived (PDF) from the original on 2010-06-10.
  43. ^ a b c Stansberry, J.; Grundy, W.; Brown, M.; Cruikshank, D.; Spencer, J.; Trilling, D.; Margot, J-L. (2008). "Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope". The Solar System Beyond Neptune. University of Arizona Press: 161. arXiv:astro-ph/0702538. Bibcode:2008ssbn.book..161S.
  44. ^ Lacerda, P.; Jewitt, D. C. (2007). "Densities of Solar System Objects from Their Rotational Light Curves". Astronomical Journal. 133 (4): 1393–1408. arXiv:astro-ph/0612237. Bibcode:2007AJ....133.1393L. doi:10.1086/511772.
  45. ^ "Charon: An ice machine in the ultimate deep freeze" (Press release). Gemini Observatory. 17 July 2007. Archived from the original on 7 June 2011. Retrieved 2007-07-18.
  46. ^ Brown, M. E.; Schaller, E. L.; Roe, H. G.; Rabinowitz, D. L.; Trujillo, C. A. (2006). "Direct measurement of the size of 2003 UB313 from the Hubble Space Telescope" (PDF). The Astrophysical Journal Letters. 643 (2): L61–L63. arXiv:astro-ph/0604245. Bibcode:2006ApJ...643L..61B. doi:10.1086/504843. Archived (PDF) from the original on 2008-09-10.
  47. ^ Pinilla-Alonso, N.; Brunetto, R.; Licandro, J.; Gil-Hutton, R.; Roush, T. L.; Strazzulla, G. (2009). "Study of the Surface of 2003 EL61, the largest carbon-depleted object in the trans-neptunian belt". Astronomy and Astrophysics. 496 (2): 547–556. arXiv:0803.1080. Bibcode:2009A&A...496..547P. doi:10.1051/0004-6361/200809733.
  48. ^ Tegler, S. C.; Grundy, W. M.; Romanishin, W.; Consolmagno, G. J.; Mogren, K.; Vilas, F. (2007). "Optical Spectroscopy of the Large Kuiper Belt Objects 136472 (2005 FY9) and 136108 (2003 EL61)". The Astronomical Journal. 133 (2): 526–530. arXiv:astro-ph/0611135. Bibcode:2007AJ....133..526T. doi:10.1086/510134.
  49. ^ P. Lacerda; D. Jewitt & N. Peixinho (2008). "High-Precision Photometry of Extreme KBO 2003 EL61". Astronomical Journal. 135 (5): 1749–1756. arXiv:0801.4124. Bibcode:2008AJ....135.1749L. doi:10.1088/0004-6256/135/5/1749.
  50. ^ P. Lacerda (2009). "Time-Resolved Near-Infrared Photometry of Extreme Kuiper Belt Object Haumea". Astronomical Journal. 137 (2): 3404–3413. arXiv:0811.3732. Bibcode:2009AJ....137.3404L. doi:10.1088/0004-6256/137/2/3404.
  51. ^ "Strange Dwarf Planet Has Red Spot". Space.com. 15 September 2009. Archived from the original on 21 November 2009. Retrieved 2009-11-12.
  52. ^ Surprise! Dwarf Planet Haumea Has a Ring, Sky and Telescope, October 13, 2017.
  53. ^ Winter, O. C.; Borderes-Motta, G.; Ribeiro, T. (2019), "On the location of the ring around the dwarf planet Haumea", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 484 (3): 3765–3771, arXiv:1902.03363, doi:10.1093/mnras/stz246
  54. ^ K. Chang (20 March 2007). "Piecing Together the Clues of an Old Collision, Iceball by Iceball". New York Times. Archived from the original on 12 November 2014. Retrieved 2008-10-12.
  55. ^ Brown, M. E.; Bouchez, A. H.; Rabinowitz, D.; Sari, R.; Trujillo, C. A.; Van Dam, M.; Campbell, R.; Chin, J.; Hartman, S.; Johansson, E.; Lafon, R.; Le Mignant, D.; Stomski, P.; Summers, D.; Wizinowich, P. (2005). "Keck Observatory Laser Guide Star Adaptive Optics Discovery and Characterization of a Satellite to the Large Kuiper Belt Object 2003 EL61" (PDF). Astrophysical Journal Letters. 632 (1): L45–L48. Bibcode:2005ApJ...632L..45B. doi:10.1086/497641.
  56. ^ Brown, M. E.; Van Dam, M. A.; Bouchez, A. H.; Le Mignant, D.; Campbell, R. D.; Chin, J. C. Y.; Conrad, A.; Hartman, S. K.; Johansson, E. M.; Lafon, R. E.; Rabinowitz, D. L. Rabinowitz; Stomski, P. J., Jr.; Summers, D. M.; Trujillo, C. A.; Wizinowich, P. L. (2006). "Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects" (PDF). The Astrophysical Journal. 639 (1): L43–L46. arXiv:astro-ph/0510029. Bibcode:2006ApJ...639L..43B. doi:10.1086/501524. Archived (PDF) from the original on 2013-11-03. Retrieved 2011-10-19.
  57. ^ K. M. Barkume; M. E. Brown & E. L. Schaller (2006). "Water Ice on the Satellite of Kuiper Belt Object 2003 EL61". Astrophysical Journal Letters. 640 (1): L87–L89. arXiv:astro-ph/0601534. Bibcode:2006ApJ...640L..87B. doi:10.1086/503159.
  58. ^ Green, Daniel W. E. (1 December 2005). "Iauc 8636". Archived from the original on 12 March 2018.
  59. ^ a b Ragozzine, D.; Brown, M. E.; Trujillo, C. A.; Schaller, E. L. (2008). "Orbits and Masses of the 2003 EL61 Satellite System". American Astronomical Society. AAS DPS conference 2008. 40: 462. Bibcode:2008DPS....40.3607R.
  60. ^ "IAU Circular 8949". International Astronomical Union. 17 September 2008. Archived from the original on 11 January 2009. Retrieved 2008-12-06.
  61. ^ a b c "Mutual events of Haumea and Namaka". Archived from the original on 2009-02-24. Retrieved 2009-02-18.
  62. ^ L.-A. A. McFadden; P. R. Weissman; T. V. Johnson (2007). Encyclopedia of the Solar System. Academic Press. ISBN 978-0-12-088589-3.
  63. ^ a b Fabrycky, D. C.; Holman, M. J.; Ragozzine, D.; Brown, M. E.; Lister, T. A.; Terndrup, D. M.; Djordjevic, J.; Young, E. F.; Young, L. A.; Howell, R. R. (2008). "Mutual Events of 2003 EL61 and its Inner Satellite". American Astronomical Society. AAS DPS conference 2008. 40: 462. Bibcode:2008DPS....40.3608F.
  64. ^ M. Brown (18 May 2008). "Moon shadow Monday (fixed)". Mike Brown's Planets. Archived from the original on 1 October 2008. Retrieved 2008-09-27.
  65. ^ a b Schlichting, H. E.; Sari, R. (2009). "The Creation of Haumea's Collisional Family". The Astrophysical Journal. 700 (2): 1242–1246. arXiv:0906.3893. Bibcode:2009ApJ...700.1242S. doi:10.1088/0004-637X/700/2/1242.
  66. ^ a b c Levison, H. F.; Morbidelli, A.; Vokrouhlický, D.; Bottke, W. F. (2008). "On a Scattered Disc Origin for the 2003 EL61 Collisional Family—an Example of the Importance of Collisions in the Dynamics of Small Bodies". Astronomical Journal. 136 (3): 1079–1088. arXiv:0809.0553. Bibcode:2008AJ....136.1079L. doi:10.1088/0004-6256/136/3/1079.
  67. ^ McGranaghan, R.; Sagan, B.; Dove, G.; Tullos, A.; Lyne, J. E.; Emery, J. P. (2011). "A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects". Journal of the British Interplanetary Society. 64: 296–303. Bibcode:2011JBIS...64..296M.
  68. ^ a b Poncy, Joel; Fontdecaba Baiga, Jordi; Feresinb, Fred; Martinota, Vincent (2011). "A preliminary assessment of an orbiter in the Haumean system: How quickly can a planetary orbiter reach such a distant target?". Acta Astronautica. 68 (5–6): 622–628. Bibcode:2011AcAau..68..622P. doi:10.1016/j.actaastro.2010.04.011.
  69. ^ Paul Gilster: Fast Orbiter to Haumea Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine. Centauri Dreams—The News of the Tau Zero Foundation. July 14, 2009, retrieved January 15, 2011

External links