نیکا شاکرمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نیکا شاکرمی
Nika shahkarami.jpg
زادهٔ۱۰ مهر ۱۳۸۴[۱]
خرم‌آباد، لرستان، ایران
ناپدیدشدن۲۹ شهریور ۱۴۰۱
بلوار کشاورز، تهران
درگذشت۲۹ شهریور ۱۴۰۱ (۱۶ سال)
تهران
علت درگذشتشکنجه و ضربات متعدد به سر
پیداشدن جسد۷ مهر ۱۴۰۱
آرامگاهامامزاده حیات الغیب، لرستان
شناخته‌شده برایکشته‌شدن در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران

نیکا شاکرمی (۱۰ مهر ۱۳۸۴ – ۲۹ شهریور ۱۴۰۱) یکی از معترضان نوجوان شرکت‌کننده در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران بود که توسط نیروهای سرکوب‌گر[۲] جمهوری اسلامی شکنجه و به قتل رسید.[۳] بر اساس فیلم‌های ضبط شده در ۲۹ شهریور، شاکرمی بدون هیچ ترسی در خط مقدم اعتراضات حضور بسیار فعالی مانند روسری‌سوزان و شعاردادن داشته‌است. از این رو با شروع سرکوب، نیروهای امنیتی به‌طور جدی در همان شب به دنبال دستگیری او بوده‌اند. در آخرین تماس گفته بود ماموران در بلوار کشاورز تهران به دنبالش هستند و پس از آن مفقود شد. آخرین تصویر موجود از شاکرمی، نشان می‌دهد که او در حال مخفی‌شدن بین خودروها است تا مأموران نتوانند او را دستگیر کنند. به گفته شاهدان، مدت کمی پس از این لحظه، در نهایت دستگیر و در یک ون پلیس دیده می‌شود.[۴] پس از ۱۰ روز پیکر آسیب‌دیده او در کهریزک توسط خانواده‌اش شناسایی شد. پیکر او توسط مأموران امنیتی دزدیده و مخفیانه به خاک سپرده شد.[۱]

سازمان حقوق بشر ایران علی خامنه‌ای را مسئول قتل او دانسته‌ است.[۵]

زندگی

نیکا شاکرمی متولد ۱۰ مهر ۱۳۸۴ در خرم‌آباد بود[۶] و اصالتی لُر داشت.[۷][۸][۹]او به هنر علاقه داشت و در تهران در هنرستان تحصیل می‌کرد و در کافه‌ای کار می‌کرد. همکلاسی او دربارهٔ نیکا چنین گفته‌است: «نیکا شاکرمی برونگرا بود و اهل آشتی»[۱۰] پدر و مادر نیکا هر دو اهل خرم‌آباد بودند، شغل پدرش پیمانکاری بود، مادرش نسرین شاکرمی هنرمند و خانه‌دار است، همچنین او یک خواهر بزرگتر به نام آیدا دارد. پدر نیکا در سال ۱۳۹۲ درحالی که او ۸ ساله بود درگذشت، مادر او پس از درگذشت همسرش برای نزدیک بودن به خانواده پدری‌اش با فرزندانش به فردیس کرج مهاجرت کرد. نیکا تا سال قبل از به قتل رسیدنش در فردیس زندگی می‌کرد که برای تحصیل به تهران مهاجرت کرد. به گفته نزدیکان نیکا هنرمندی مهربان بود که چندین هنر و مهارت داشت و در نقاشی مهارت ویژه‌ای داشت.[۱۱][۱۲][۱۳]

کشته‌شدن

نیکا شاکرمی ۲۹ شهریور ۱۴۰۱ در بلوار کشاورز تهران مفقود شد. ۷ مهر ۱۴۰۱ جسد او در کهریزک توسط خانواده‌اش شناسایی شد. او در آخرین تماسش گفته بود در حال فرار از دست مأموران است. خانواده او از شب سه‌شنبه ۲۹ شهریور تمام زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها، ادارات پلیس امنیت و بیمارستان‌ها را به دنبالش گشته بودند. او در حالی مفقود شده بود که شناسنامه‌اش در کوله پشتی‌اش بود.[۱۴][۱۵] نیکا تا حوالی ساعت ۷ صبح ۳۰ شهریور در دسترس بوده و بعد از آن موبایلش خاموش بوده‌است.[۱۵]

خانواده شاکرمی ۷ مهر هنگام تکمیل پرونده مفقودی او به پلیس امنیت مراجعه کرده بودند. در آنجا به آن‌ها گفته شده پیکری پیدا شده که با مشخصات او همخوان است و برای شناسایی بیایید. در کهریزک هنگام شناسایی فقط صورت او را به آن‌ها نشان دادند و اجازه دیدن پیکر را به خانواده ندادند. آتش شاکرمی، خاله او گفت: «علت فوت نیکا را سقوط از بلندی اعلام کردند اما برادرم مطابق تصاویری که به آن‌ها نشان داده شده گفته‌است شکل قرار گرفتن پیکر روی پیاده‌رو عادی نبود و به نظر نمی‌آمد که از بلندی پرت شده باشد. صبح که برای تحویل پیکر رفتند دیدند دماغش منهدم شده و جمجمه و پیشانی‌اش[۱۰] از ضربه‌های متعدد جسم سخت و جای باتون شکسته و متلاشی است.»[۱۵][۱۶] نیکا را از روی نشان مادرزادی‌اش شناختند.[۱۰]

حساب‌های تلگرام و اینستاگرام شاکرمی در شبی که تلفن همراهش خاموش بوده و مفقود شده بود پاک شده‌است.[۱۴]

روایت‌ها

گزارش‌های مستقل حاکی از آن است که پیکر نیکا در حالی تحویل خانواده‌اش شد که صورتش بر اثر ضربات باتوم، لِه شده و از بین رفته بوده‌است. همچنین یک منبع آگاه پیشتر به رادیو زمانه و دوستان او گفتند که نیکا شاکرمی سه‌شنبه شب ۲۹ شهریور، در تقاطع بلوار کشاورز و خیابان ۱۶ آذر در میان اعتراض‌ها دیده شده‌است.[۱۷] افرادی که آخرین فیلم‌ها و لحظات نیکا را در خیابان دیده‌اند در مصاحبه با سی ان ان، اعلام کردند که او پس از تعقیب و گریز، توسط چندین نیروی لباس شخصی دستگیر شده‌است.[۴]

  • نسرین شاکرمی مادر نیکا

نسرین شاکرمی، مادر نیکا شاکرمی، در ویدئویی که رادیو فردا پخش کرد مرگ دخترش را «جنایت» خواند و گفت که تحت فشار بوده تا اعتراف تلویزیونی کند و از صحبت‌های اجباری او، مرگ نیکا را «خودکشی» نشان دهند. او در رد ادعای حکومت مبنی بر سقوط او از ارتفاع گفت: «من خودم بارها بدن دخترم را پس از تحویل گرفتن جسد او رویت کردم و تمام بدن او کاملاً سالم بود و هیچ شکستگی و کبودی در دست و پاهای او نبود. یک ضربه خیلی شدید خورده بود و جمجمه‌اش به تو رفته بود و فکش شکسته شده بود.»[۱۸][۱۹][۲۰]

نسرین شاکرمی در یک مصاحبه اختصاصی با تلویزیون ایران اینترنشنال که عصر پنجشنبه ۱۴ مهر پخش شد، گفت که روزهای اول پس از ناپدید شدن دخترش در اعتراضات، دستگاه‌های ذیربط از جمله زندان اوین و کهریزک به آنها برای ثبت درخواستشان دربارهٔ ناپدیدشدن نیکا اهمیتی نمی‌دادند و پس از یک هفته تقاضای آنها را ثبت کردند. او افزود: «خانواده‌هایی که به دلیل بی‌اطلاعی از فرزندانشان به زندان اوین مراجعه کرده بودند را کتک زدند.» او تأکید کرد بر این باور است که نیکا روز ۲۹ شهریور در تظاهرات کشته و جسد او همان روز به سردخانه کهریزک تحویل داده شده‌است و افزود جسد دخترش را صبح روز پس از کشته شدن به مکان دیگری منتقل و از او عکس گرفتند.[۲۱]

مادر او همچنین ادعاهای ضد و نقیض مقام‌های جمهوری اسلامی دربارهٔ کشته شدن دخترش را وقیحانه خواند و گفت: «هر کدام از آنها یک حرفی و هر چه دلشان می‌خواهد می‌گویند. بار اولشان نیست که حقیقت را کتمان می‌کنند.»[۲۱]

  • روایت حکومتی

دادستان تهران شامگاه دوشنبه ۱۱ مهر از تشکیل پرونده قضایی در دادسرای جرایم جنایی برای بررسی علت فوت نیکا شاکرمی خبر داد.[۲۲][۲۳][۲۴] خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران گزارش داد که هشت نفر در رابطه با جان باختن نیکا شاکرمی بازداشت شده‌اند.[۲۴] حکومت ایران در این‌باره نیز مشابه موارد دیگر سعی کرد ابتدا قتل نیکا توسط نیروهای امنیتی را با اعتراف‌گیری اجباری از نزدیکان او و سناریوپردازی‌های متعدد انکار کند، اما این تلاش‌ها نتیجه نداد. مادر نیکا شاکرمی روایت جمهوری اسلامی از مرگ دخترش را «دروغ و سناریوپردازی» خواند. او همچنین در ادامه گفت که از «دروغ‌های مسخره و کریه و بی‌پایه» دستگاه‌های امنیتی و این که خواهر و برادرش را مجبور کرده‌اند تا سناریوهای حکومتی را تکرار کنند شوکه است.[۲۵][۲۶]

  • سند شهرداری تهران

بر اساس سند منتشر شده از شهرداری تهران، شهرداری تهران در نامه‌ای خطاب به آرامستان خرم‌آباد علت مرگ نیکا شاکرمی را «صدمات متعدد ناشی از اصابت جسم سخت» عنوان کرده‌است.[۲۷]

  • تلویزیون حکومتی ایران

صدا و سیمای جمهوری اسلامی، تلویزیون حکومتی ایران، در برنامه‌ای که در آن آتش شاکرمی و محسن شاکرمی، خاله و دایی نیکا، هم حضور دارند؛ روایتی از مرگ نیکا شاکرمی ارائه کرد که نیروهای امنیتی را تبرئه می‌کند. به گفته بی‌بی‌سی فارسی یک منبع نزدیک به خانواده نیکا شاکرمی به این شبکه گفته‌است خاله و دایی او برای اعتراف تلویزیونی تحت فشار سنگین دستگاه‌های امنیتی بوده و تهدید شده‌اند.[۲۸]

خاکسپاری

درحالی‌که که قرار بود پیکر نیکا در قبرستان صالحین شهر خرم‌آباد به خاک سپرده شود، مأموران امنیتی پیکر او را از غسال‌خانه شهر خرم‌آباد دزدیدند و در روز ۱۱ مهر در روستایی دورافتاده به نام حیات‌الغیب در ۴۰ کیلومتری خرم‌آباد در آرامستانی به همین نام به خاک سپردند. خاک‌سپاری او با حضور دست‌کم ۷۰ تا ۸۰ مأمور امنیتی مسلح و بدون حضور اعضای خانواده انجام شد. دو فرد فامیل نیکا هم-که پس از اطلاع از ربوده‌شدن پیکر خواهرزاده‌شان به‌دست مأموران امنیتی به این روستا رفتند-بعد از خاکسپاری بازداشت شدند.[۱][۲۴][۱۱] خاله نیکا شاکرمی در توییتی برای اطلاع‌رسانی خاک‌سپاری نیکا چنین نوشت: «شنبه نهم مهر، پیکر نیکا را تحویل گرفتیم. یکشنبه دهم مهر، پیکرش را به خرم‌آباد منتقل می‌کنیم، و دوشنبه بعد از ظهر، او را در گورستان صالحین خرم‌آباد به خاک می‌سپاریم. دعوتید به آخرین تولد نیکا؛ نیکایی که دیگر نیست و همیشه هست؛ باشد که از مرگ نیکای دلیر، هزاران هزار نیکای دلیر به دنیا بیاید.»[۲۹]

قرار بود امروز تولدت باشد،

دهم مهر،

تولد هفده سالگی‌ت، جوجوی قشنگمان!

اما دهم مهر، پیکرِ ظریف و زخمی‌ت به سرزمین مادری‌ت رهسپار می‌شود تا برای همیشه در دامنه‌های زاگرس بیارامی.

در شبکه‌های اجتماعی ویدئوهایی منتشر شده‌است که مردم خرم‌آباد برای خاکسپاری نیکا تجمع کرده و علیه حکومت شعار می‌دهند هم‌زمان مأموران امنیتی به‌سوی آن‌ها شلیک می‌کنند.[۳۰]

آتش شاکرمی، خاله نیکا شاکرمی، تصویری از سنگ قبر او منتشر کرده که روی آن نوشته: «به خون جگر زادمت، به مام وطن دادمت.»[۳۱]

مراسم چهلم

به رغم تدابیر امنیتی مراسم چهلم نیکا در ۵ آبان ۱۴۰۱ با حضور جمعیت زیادی از مردم در گورستان حیات الغیب در نزدیکی خرم‌آباد برگزار شد. این مراسم به صحنه اعتراضات ضد حکومتی تبدیل و نیروهای امنیتی برای متفرق کردن جمعیت از گاز اشک‌آور استفاده کردند. مادر نیکا شاکرمی در مراسم سخنرانی کرد و در میان صحبت‌های او، حاضران شعار «خامنه‌ای قاتله، ولایتش باطله»، «این همه سال جنایت، مرگ بر این ولایت» سر دادند.[۳۲] شماری از زنان شرکت‌کننده در این مراسم حجاب خود را از سر درآوردند.[۳۳]

دستگیری نزدیکان

آتش شاکرمی و محسن شاکرمی، خاله و دایی او، توسط مأموران امنیتی بازداشت شدند. همچنین مأموران امنیتی خانواده شاکرمی را تهدید کردند که در صورت عدم سکوت، آتش شاکرمی را نیز خواهند کشت.[۱] خانواده شاکرمی برای اعتراف اجباری زیر فشار و تهدیدهای امنیتی قرار گرفت. بستگان نیکا شاکرمی تهدید شدند که باید در مصاحبه با رسانه‌های حکومتی تأیید کنند که او در تظاهرات حضور نداشته و از بالای یک ساختمان سقوط کرده‌است.[۲۴]

واکنش‌ها

واکنش روزنامه گاردین به کشته‌شدن نیکا شاکرمی

قتل شاکرمی و پیدا شدن جسد او واکنش‌های فراوانی در پی داشت.[۲۴] در واکنش به مرگ او و ابهامات چگونگی کشته‌شدن او از #نیکا_شاکرمی در توئیتر تا ۱۴ مهر ۱۴۰۱، ۲ میلیون بار استفاده شد و این هشتگ ترند شد.[۳۴][۳۵][۳۶]

سازمان حقوق بشر ایران در ۱۴ مهر ۱۴۰۱ با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: «ادعای پر از تناقض مقام‌های جمهوری اسلامی دربارهٔ نحوه کشته‌شدن نیکا شاکرمی که بر مبنای پخش فیلم‌های مُقطّع و ناقص همراه با اعتراف تلویزیونی نزدیکان او، تحت فشارهای امنیتی مطرح شده، پذیرفتنی نیست.»[۳۷] سیامند معینی، ریاست مشترک حزب حیات آزاد کردستان قتل جوانانی مانند شاکرمی را یک جنایت و استهزا و بی‌احترامی فراوانی به مردم لرستان دانست و از مردم لر خواست تا از یاد و خاطرهٔ نیکا صیانت کنند.[۳۸]

علی کریمی، بازیکن سابق فوتبال ایران، نوشت: «نیکای عزیزم، همه مردم ایران از طرز کشته شدنت خجالت‌زده هستند. روحت شاد دخترم.»[۳۷] غلام‌رضا محمدی، سرمربی پیشین تیم ملی کشتی ایران نوشت: «پیکر بی‌جان و آسیب‌دیده نوجوان ۱۷ ساله، پس از هشت روز به خانواده‌اش تحویل داده شد.»[۳۹] مریم دهکردی، روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان گفت: «پیکر نیکا را دزدیدند و در یک محل دیگر بدون حضور خانواده دفن کردند.»[۲۴]

شادی امین جایزه بین‌المللی «پدیداری لزبین‌ها» را به نیکا شاکرمی تقدیم کرد. امین در سخنرانی‌اش به اعتراض‌های ایران اشاره کرد و گفت: «نیکا یکی از صدها و حتی هزاران اعضای جامعه ال‌جی‌بی‌تی بود که زندگی‌شان را برای پیروزی این انقلاب به خطر می‌اندازند. تصاویر دوستی‌هایشان، ویدیوهای کلامشان و عکسها و پست‌های شبکه‌های اجتماعی‌شان، ما را به سوی عشق همجنس‌خواهانه و زندگی کوییر آنها رهنمون می‌شود.»[۴۰]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «نیروهای امنیتی جسد نیکا شاکرمی را «ربودند و مخفیانه» به خاک سپردند». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۴.
  2. «نسرین شاکرمی: گونه‌ها، دندان‌ها و جمجمه نیکا را خرد کرده بودند». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۹.
  3. "Another teenage girl dead at hands of Iran's security forces, reports claim". the Guardian (به انگلیسی). 2022-10-07. Retrieved 2022-10-09.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Pourahmadi, Gianluca Mezzofiore,Katie Polglase,Adam (2022-10-27). "What really happened to Nika Shahkarami? Witnesses to her final hours cast doubt on Iran's story". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2022-10-27.
  5. «سازمان حقوق بشر ایران: مسوولیت قتل نیکا شاکرمی با علی خامنه‌ای است». iranhr.net. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۹.
  6. «اعتراضات ایران؛ مادر نیکا شاکرمی روایت جمهوری اسلامی از مرگ دخترش را «دروغ و سناریوپردازی» خواند». euronews. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  7. «سنگ قبر اولیه نیکا شاکرمی».
  8. «سخنان خاله نیکا شاکرمی».
  9. «سیامند معینی: لازم است مبارزه خلقها در جهت انسجام گام بردارد». ANF News. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۲.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ساقی لقایی (۱۱ مهر ۱۴۰۱). «همکلاسی دختر نوجوان کشته‌شده در اعتراضات: نیکا شاکرمی برونگرا بود و اهل آشتی». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «گزارش ویژه؛ قصه پرغصهٔ نیکا شاکرمی در گفتگو با یکی از نزدیکان؛ از شور زندگی و نقاشی حرفه‌ای تا خاکسپاری غریبانه و بازداشت اطرافیان». کیهان لندن. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  12. داریوش معمار (۱۳ مهر ۱۴۰۱). «جنایت در تاریکی؛ گم شدن نیکا شاکرمی و پیدا شدن جسدش». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۹.
  13. ساقی لقایی (۱۳ مهر ۱۴۰۱). «نیکا شاکرمی به روایت نزدیکانش: سرشار از طعم زندگی بود و قصد داشت مهاجرت کند». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۰.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «نیکا شاکرمی؛ خانواده‌اش می‌گویند پس از ۱۰ روز بی‌خبری با پیکر بی‌جانش در کهریزک روبرو شدند». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۲۲-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۱.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ «پیکر آسیب دیده دختر معترض و مفقود به خانواده‌اش تحویل شد». ایران وایر. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۱.
  16. «نیکا شاکرمی، نوجوان ۱۷ ساله‌ای که پیکرش پس از ۸ روز پیدا شد». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۱.
  17. «بازتاب گسترده کشته و ربوده شدن پیکر نیکا شاکرمی در رسانه‌های اجتماعی؛ ابهام در پرونده قتل». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  18. «مادر نیکا شاکرمی: می‌خواستند از من اعتراف بگیرند و بگویند خودکشی بوده». بی‌بی‌سی فارسی. ۶ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۲۲.
  19. «مادر نیکا شاکرمی: دخترم را کشتند و مرا برای اعتراف اجباری تهدید می‌کنند». رادیو فردا. ۱۴ مهر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۲۲.
  20. «مادر نیکا شاکرمی با رد گزارش صداوسیما؛ می‌گفتند جایش امن است، سپاه تنها می‌خواهد از او بازجویی کند». euronews. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ «نسرین شاکرمی به ایران اینترنشنال: حکومت وقیحانه هرچه خودش می‌خواهد دربارهٔ مرگ نیکا می‌گوید». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۷.
  22. «بررسی علت فوت نیکا شاکرمی در دادسرای جرایم جنایی». روزنامه دنیای اقتصاد. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  23. «تشکیل پرونده قضایی برای «نیکا شاکرمی» / بررسی علت فوت در دادسرای جرایم جنایی». خبرگزاری فارس. ۲۰۲۲-۱۰-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ ۲۴٫۴ ۲۴٫۵ «بازتاب گسترده کشته و ربوده شدن پیکر نیکا شاکرمی در رسانه‌های اجتماعی؛ ابهام در پرونده قتل». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  25. «مادر نیکا شاکرمی با رد گزارش صداوسیما؛ می‌گفتند جایش امن است، سپاه تنها می‌خواهد از او بازجویی کند». euronews. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  26. «اعتراضات ایران؛ مادر نیکا شاکرمی روایت جمهوری اسلامی از مرگ دخترش را «دروغ و سناریوپردازی» خواند». euronews. ۲۰۲۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  27. «نامه شهرداری تهران: علت مرگ نیکا شاکرمی «صدمات متعدد ناشی از اصابت جسم سخت» است». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  28. «نیکا شاکرمی؛ بستگان «برای اعتراف اجباری تهدید شده‌اند»». بی‌بی‌سی فارسی. ۶ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۲۲.
  29. «هشتگ نیکا شاکرمی نزدیک به یک میلیون بار استفاده شد». العربیه فارسی. ۲۰۲۲-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  30. فرشته قاضی (۱۴۰۱-۰۷-۱۵). «نیکا شاکرمی که بود؟». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۰.
  31. «انتشار تصویر سنگ قبر نیکا شاکرمی».
  32. «سخنرانی پرشور مادر نیکا شاکرمی؛ نیروهای امنیتی به چهلم او یورش بردند». بی‌بی‌سی فارسی. ۵ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲.
  33. «حمله مأموران به مراسم چهلم نیکا شاکرمی؛ مادر نیکا: پرپر شدنت بذر آزادگی را شکوفا کرد». صدای آمریکا. ۵ آبان ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲.
  34. «هشتگ نیکا شاکرمی حدود ۱ میلیون بار توییت شد». یورونیوز فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  35. «انتشار سندی جدید از قتل نیکا شاکرمی و ادامه اعتراضات شبانه». دویچه وله. ۱۴۰۱-۰۷-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  36. «ادامه حمایت‌ها از اعتراضات ایران؛ داغ شدن هشتگ نیکا شاکرمی». دویچه وله. ۱۴۰۱-۰۷-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۰.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ «پخش اعتراف اجباری نزدیکان نیکا شاکرمی؛ سازمان حقوق بشر ایران: خامنه‌ای قاتل این معترض است». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۶.
  38. «سیامند معینی: لازم است مبارزهٔ خلق‌ها در جهت انسجام گام بردارد». خبرگزاری فرات. ۲۴ مهر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۴ مهر ۱۴۰۱.
  39. «سرمربی پیشین تیم‌ملی کشتی: پیکر بی‌جان و آسیب‌دیده یک نوجوان به خانواده‌اش تحویل داده شد». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۵.
  40. «شادی امین، یک جایزه بین‌المللی دفاع از حقوق لزبین‌ها را به نیکا شاکرمی تقدیم کرد». بی‌بی‌سی.

پیوند به بیرون