نیما یوشیج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نیمایوشیج)
پرش به: ناوبری، جستجو
نیما یوشیج
Nima Yushij - Original.jpg
نیما یوشیج
نام اصلی علی اسفندیاری
زمینهٔ کاری شاعر، نویسنده، منتقد و نظریه‌پرداز ادبی
زادروز ۲۱ آبان ۱۲۷۴
یوش، مازندران
پدر و مادر ابراهیم‌خان اعظام‌السلطنه
مرگ ۱۳ دی ۱۳۳۸
شمیران، تهران
ملیت ایرانی
محل زندگی یوش، تهران، آستارا
علت مرگ بیماری
جایگاه خاکسپاری امامزاده عبدالله تهران
سپس در حیاط خانه‌اش در یوش
در زمان حکومت رضا شاه
رویدادهای مهم جنگ جهانی دوم، جنبش مشروطه
لقب پدر شعر نو
بنیانگذار شعر نیمایی
پیشه معلم
کتاب‌ها افسانه، آب در خوابگه مورچگان، حرف‌های همسایه ، شعر چیست؟، روجا و...
تخلص نیما
همسر(ها) عالیه جهانگیر
فرزندان شراگیم
مدرک تحصیلی دانش‌آموخته‌ی مدرسه عالی سن لوئی
دلیل سرشناسی نوآوری در شعر فارسی
اثرگذاشته بر شاعران پس از خود

علی اسفندیاری مشهور به نیما یوشیج، (زاده ۲۱ آبان ۱۲۷۴ در دهکده یوش از توابع شهرستان نور استان مازندران - درگذشته ۱۳ دی ۱۳۳۸[۱] خورشیدی در شمیران شهر تهران) شاعر معاصر ایرانی و پدر شعر نو فارسی [۲][۳][۴] است. وی بنیانگذار شعر نو فارسی است.

نیما یوشیج با مجموعه تأثیرگذار افسانه که مانیفست شعر نو فارسی بود، در فضای راکد شعر ایران انقلابی به پا کرد. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید. شعر نو عنوانی بود که خود نیما بر هنر خویش نهاده بود.

تمام جریان‌های اصلی شعر معاصر فارسی مدیون این انقلاب و تحولی هستند که نیما مبدع آن بود. بسیاری از شاعران و منتقدان معاصر، اشعار نیما را نمادین می‌دانند و او را هم‌پایه‌ی شاعران سمبولیست به نام جهان می‌دانند.[۵][۶] نیما همچنین اشعاری به زبان مازندرانی دارد که با نام روجا چاپ شده‌است.

زندگی[ویرایش]

کودکی[ویرایش]

نیما در سال ۱۲۷۴ هجری شمسی در روستای یوش از توابع بخش بلده شهرستان نور به دنیا آمد. پدرش ابراهیم‌خان اعظام‌السلطنه متعلق به خانواده‌ای قدیمی مازندران بود و به کشاورزی و گله‌داری مشغول بود.[۷] پدر نیما زندگی روستایی، تیراندازی و اسب‌سواری را به وی آموخت. نیما تا سن دوازده سالگی درزادگاهش روستای یوش و در دل طبیعت زندگی کرد.[۸]

نیما خواندن و نوشتن را نزد آخوند ده فرا گرفت ولی دلخوشی چندانی از او نداشت چون او را آزار می‌داد و در کوچه' باغ‌ها دنبال نیما می‌کرد.[۹]

اقامت در تهران[ویرایش]

۱۲ ساله بود که به همراه خانواده تهران رفت و در مدرسه عالی سن لویی مشغول تحصیل شد. در مدرسه از بچه‌ها کناره‌گیری می‌کرد و به گفته خود نیما با یکی از دوستانش مدام از مدرسه فرار می‌کرد و پس از مدتی با تشویق یکی از معلم‌هایش به نام نظام وفا به شعر گفتن مشغول گشت و در همان زمان با زبان فرانسه آشنایی یافت و شعر گفتن به سبک خراسانی را شروع کرد.

پس از پایان تحصیلات در مدرسه سن‌لویی نیما در وزارت دارایی مشغول کار شد. اما پس از مدتی این کار را مطابق میل خود نیافت و آن را رها کرد.[۱۰]

فعالیت‌های اجتماعی[ویرایش]

دوران نوجوانی و جوانی نیما مصادف است با توفانهای سهمگین سیاسی - اجتماعی در ایران نظیر انقلاب مشروطه و جنبش جنگل و تاسیس جمهوری سرخ گیلان، روح حساس نیما نمی‌توانست از این توفان‌های اجتماعی بی تاثیر بماند. نیما از نظر سیاسی تفکر چپ گرایانه داشت، و با نشریه ایران سرخ یکی از نشریات حزب کمونیست ایران (دهه ۱۹۲۰)[۱۱][۱۲] که برادرش لادبن سردبیر آن بود و در رشت چاپ و منتشر می‌شد همکاری قلمی داشت. از جمله تصمیم گرفت به میرزا کوچک خان جنگلی بپیوندد و همراه با او بجنگد تا کشته شود.[۱۳] دیرتر در دهه بیست خورشیدی در نخستین کنگره نویسندگان ایران عضو هیات مدیره کنگره بود و اشعار وی در نشریات چپ گرای این دوران منتشر می‌گردید.

تشکیل خانواده[ویرایش]

تصویری از نیما به همراه حاشیه‌هایی مورخه ۱۴ خرداد ۱۳۳۴

نیمایوشیج در جوانی عاشق دختری شد، اما به دلیل اختلاف مذهبی نتوانست با وی ازدواج کند.[۱۴] پس از این شکست او عاشق دختری روستایی به نام صفورا شد و می‌خواست با او ازدواج کند اما دختر حاضر نشد به شهر بیاید. بنابراین عشق دوم نیز سرانجام خوبی نیافت.[۱۵] نیما صفورا را هنگام آب‌تنی در رودخانه دیده بود. این منظره شاعرانه و شکست عشق پیشین الهام‌بخش او در سرودن افسانه بود.[۱۳]

سرانجام نیما در ۶ اردیبهشت ۱۳۰۵ خورشیدی ازدواج کرد. همسر وی عالیه جهانگیر فرزند میرزا اسماعیل شیرازی و خواهرزاده نویسنده نامدار میرزا جهانگیر صوراسرافیل بود.[۱۶] حاصل این ازدواج که تا پایان عمر دوام یافت فرزند پسری بود به نام شراگیم که اکنون در آمریکا زندگی می‌کند. شراگیم در سال ۱۳۲۱ خورشیدی به دنیا آمد.[۱۷]

وی پس از آن‌که در سال ۱۳۰۴ با عالیه جهانگیر ازدواج کرد تا به گفته خودش از افکار پریشان رهایی یابد.[۱۸] درست یک ماه پس از ازدواج، پدرش ابراهیم نوری درگذشت.[۱۹] در همین زمان چند شعر از او در کتابی با عنوان خانواده سرباز چاپ شد.[۲۰] وی که در این زمان به دلیل بی‌کاری خانه‌نشین شده بود در تنهایی به سرودن شعر مشغول بود و به تحول در شعر فارسی می‌اندیشید اما چیزی منتشر نمی‌کرد.[۲۱]

ترک تهران و معلمی در آستارا[ویرایش]

در سال ۱۳۰۷ خورشیدی، محل کار عالیه جهانگیر همسر نیما به بارفروش (بابل کنونی؛مدرسه بدر) انتقال پیدا کرد. نیما نیز با او به این شهر رفت. یک سال بعد آنان به رشت رفتند. عالیه در این‌جا مدیر مدرسه بود و نیما را سرزنش می‌کرد که چرا درآمدی ندارد.[۲۲] او مدتی نیز در دبیرستان حکیم نظامی شهرستان آستارا به امر تدریس مشغول بود.

تغییر نام[ویرایش]

علی اسفندیاری در سال ۱۳۰۰ خورشیدی نام خود را به نیما تغییر داد. نیما نام یکی از اسپهبدان تبرستان بود و به معنی کمان بزرگ است. او با همین نام شعرهای خود را امضا می‌کرد. در نخستین سال‌های صدور شناس‌نامه نام وی نیماخان یوشیج ثبت شده‌است.[۲۳]

آغاز شاعری[ویرایش]

نیما در سال ۱۳۰۰ منظومه قصه رنگ پریده را که یک سال پیش سروده بود در هفته‌نامه قرن بیستم میرزاده عشقی به چاپ رساند.[۲۴] این منظومه مخالفت بسیاری از شاعران سنتی و پیرو سبک قدیم مانند ملک الشعرای بهار و مهدی حمیدی شیرازی را برانگیخت. شاعران سنتی به مسخره و آزار وی دست زدند.

نیما پس از مدتی به تدریس در مدرسه‌های مختلف از جمله مدرسه عالی صنعتی تهران و همکاری با روزنامه‌هایی چون مجله موسیقی و مجله کویر پرداخت. انقلاب نیما با دو شعر «ققنوس» (بهمن ۱۳۱۶ش) و «غراب» (مهر ۱۳۱۷ش) آغاز می‌شود و او این دو شعر را در مجلهٔ «موسیقی» که یک مجلهٔ دولتی بود، منتشر کرد. [۲۵] او در ۶۲ سال زندگی خود توانست معیارهای هزارساله شعر فارسی را که تغییرناپذیر و مقدس و ابدی می‌نمود، با شعرهایش تحول بخشد. [۲۶]

شعر نیمایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: شعر نیمایی


آثار نیما[ویرایش]

منظومه قصه رنگ پریده در حقیقت نخستین اثر منظوم نیمایی است که در قالب مثنوی (بحر هزج مسدس) سروده شده‌است. شاعر در این اثر زندگی خود را روایت کرده‌است و از خلال آن به مفاسد اجتماعی پرداخته‌است.[۲۷] بخش نخست این کار در قرن بیستم چاپ شده بود. سپس افسانه را سرود که در آن روحی رمانتیک حاکم است و به عشق نیز نیما نگاهی دیگرگونه دارد و عشق عارفانه را رد می‌کند.[۲۸] چنان که خطاب به حافظ می‌گوید:

حافظا این چه کید و دروغ است کز زبان می وجام ساقی است
نالی ار تا ابد باورم نیست که بر آن عشق بازی که باقی است
من بر آن عاشقم کو رونده‌است
(افسانه)

نیما در این آثار و اشعاری نظیر خروس و روباه، چشمه و بز ملاحسن مسأله‌گو افکاری اجتماعی را بیان می‌کند اما قالب اشعار قدیمی است. مشخص است که وی مشق شاعری می‌کند و هنوز راه خود را پیدا نکرده‌است.[۲۹] با این حال انتشار افسانه دنیای ادبیات آن زمان را برآشفت.[۳۰] ای شب نیز در هفته‌نامه نوبهار محمدتقی بهار چاپ شد و جنجالی برانگیخت.[۳۱]

خانه نیما[ویرایش]

خانه نیما یوشیج واقع در یوش، بنایی است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این بنا به شماره ۱۸۰۲ از سوی سازمان میراث‌فرهنگی به عنوان اثر ملی ثبت شده‌است و حفاظت می‌شود. بازدید از خانه نیما برای عموم آزاد است.

مرگ[ویرایش]

نمای بیرونی خانهٔ نیما
خانهٔ نیما در دهکده یوش مازندران اردیبهشت ۱۳۸۶، آرامگاه او و سیروس طاهباز در وسط حیاط قرار دارد.

این شاعر بزرگ، درحالی‌که به علت سرمای شدید یوش، به ذات‌الریه مبتلا شده بود، برای معالجه به تهران آمد؛ معالجات تاثیری نداشت و در ۱۳ دی ۱۳۳۸ درگذشت و در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپرده شد.[۳۲] سپس در سال ۱۳۷۲ خورشیدی بنا به وصیت وی پیکر او را به خانه‌اش در یوش منتقل کردند. مزار او در کنار مزار خواهرش، بهجت‌الزمان اسفندیاری (درگذشته به تاریخ ۸ خرداد ۱۳۸۶) و مزار سیروس طاهباز در میان حیاط جای گرفته‌است.

کتاب‌شناسی[ویرایش]

اشعار[ویرایش]

اشعار فارسی[ویرایش]

  • قصه رنگ پریده
  • منظومه نیما
  • خانواده سرباز
  • ای شب
  • افسانه
  • مانلی
  • افسانه و رباعیات
  • ماخ اولاً
  • شعر من
  • شهر شب و شهر صبح
  • ناقوس قلم انداز
  • فریادهای دیگر و عنکبوت رنگ
  • آب در خوابگه مورچگان
  • مانلی و خانه سریویلی
  • مرقد آقا (داستان)
  • کندوهای شکسته (داستان)
  • آهو و پرنده‌ها (شعر و قصه برای کودکان)
  • توکایی در قفس (شعر و قصه برای کودکان)

اشعار طبری[ویرایش]

  • روجا

آثار تحقیقی، نامه‌ها و یادداشت‌ها[ویرایش]

آثاری که در کتاب نیما یوشیج، دربارهٔ هنر و شعر و شاعری با گردآوری سیروس طاهباز" انتشار یافته:

  • ارزش احساسات در زندگی هنر پیشگان
  • تعریف و تبصره
  • حرف‌های همسایه
  • مقدمه خانواده سرباز
  • نامه به شین پرتو
  • مقدمهٔ «آخرین نبرد» شعرهای اسماعیل شاهرودی «آینده»
  • یادداشت برای مجموعه شعر منوچهر شیبانی
  • شعر چیست؟
  • از یک مقدمه
  • یک مصاحبه
  • درباره جعفرخان از فرنگ آمده
  • یک دیدار

سایر آثار:

  • دنیا خانه من است
  • نامه‌های نیما به همسرش - عالیه جهانگیر
  • کشتی توفان
  • مجموعه کامل اشعار(تدوین توسط سیروس طاهباز)

نامه عاشقانه[ویرایش]

یکی از زیباترین نامه‌ها به زبان فارسی نامه‌های ماندگار نیما یوشیج است، نامه‌هایی که بیشتر به نیما به برادر خود نوشته اما نیما پنج نامه خاص برای همسر خود دارد که از همه نامه‌های او جداست.[۳۳]

آثار درباره نیما[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. (تاریخ تحلیلی شعر نو، شمس لنگرودی، جلد ۱، صفحه ۹۰)
  2. «نیما یوشیج پدر شعر نو در مدار ۱۱۰». روزنامه اعتماد، ۲۲/۸/۸۶. 
  3. «نیمایوشیج، پدر شعر نو فارسی». روزنامه آفتاب یزد، ۲۱/۶/۸۷. 
  4. (نیما، زندگی و آثار او، نوشته ضیاء هشترودی صفحه ۱۱۷)
  5. صادقی شهپر، رضا. «نیما و دنیای آرمانی سمبولیست‌ها». نشریه اطلاع‌رسانی و کتابداری کیهان فرهنگی، مرداد ۱۳۸۲ - شماره ۲۰۲. 
  6. صادقی شهپر، رضا. «منشی‌زاده: شعر ورلن به پای شعر نیما هم نمی‌رسد». خبرگزاری کتاب ایران، ۲۱ آبان ۱۳۸۷. 
  7. (از صبا تا نیما، یحیی آریان‌پور، جلد ۲ صفحه ۴۶۶)
  8. (نیما، زندگانی و آثار او، صفحه ۴۶۷)
  9. (نیما، زندگانی و آثار او، جلد ۲، صفحه ۴۶۷)
  10. (نامه‌های نیما، به کوشش سیروس طاهباز، صفحه ۲۲)
  11. پیدایش حزب کمونیست ایران، تقی شاهین، تهران، ۱۳۶۲
  12. مطبوعات کمونیستی ایران در سالهای ۱۲۹۶ - ۱۳۱۱، سولماز توحیدی، ۱۹۸۵، ص. ۵۹
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ (پیشین)
  14. (گزینه اشعار نیما یوشیج، به کوشش یداله جلالی پنداری، صفحه ۱۳)
  15. (از صبا تا نیما، یحیی آریان‌پور، جلد ۲ صفحه ۴۶۷)
  16. (اسنادی درباره نیمایوشیج، صفحه ۷۵)
  17. (گزینه اشعار نیما یوشیج، صفحه ۲۴)
  18. یادمان نیما یوشیج، به کوشش سیروس طاهباز، صفحه ۴۰
  19. نامه‌های نیما، صفحه ۲۰۵
  20. گزیده اشعار نیما یوشیج، صفحه ۱۸
  21. بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج، نوشته مهدی اخوان ثالث، صفحه ۱۹
  22. (گزینه اشعار نیما یوشیج، صفحه ۱۸)
  23. (اسنادی درباره نیمایوشیج، به کوشش علی میرانصاری، چاپ اول، انتشارات سازمان اسناد ملی، صفحه ۷۳)
  24. (اسنادی درباره نیمایوشیج، صفحه ۷۳)
  25. «زادروز نیما یوشیج؛ پدر "شعر نو" ایران». خبرگزاری ایمنا. 
  26. «زندگینامه: نیما یوشیج». همشهری آنلاین. 
  27. (از صبا تا نیما، جلد ۲ صفحه ۴۶۷)
  28. (نظریه ادبی نیما، دکتر منصور ثروت، صفحه ۱۱)
  29. (نظریه ادبی نیما، صفحه ۱۲)
  30. (از صبا تا نیما، جلد ۲، صفحه ۴۶۸ تا ۴۶۹)
  31. (چشم‌انداز شعر نو فارسی، نوشته حمید زرین‌کوب، صفحه ۴۹)
  32. «زندگینامه: نیما یوشیج». همشهری آنلاین. 
  33. گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغwww.seemorgh.com/cultureاختصاصی سیمرغ

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌گفتاورد مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به نیما یوشیج در ویکی‌گفتاورد موجود است.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ نیما یوشیج موجود است.