نیاز اطلاعاتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نیاز اطلاعاتی، تمایل یک فرد یا گروه برای جایابی و دستیابی به اطلاعات جهت رفع یک نیاز آگاهانه یا ناخودآگاه است. رفتار برای رفع نیاز اطلاعاتی خود، رفتاری بروز می‌دهند که رفتار اطلاع‌یابی نامیده می‌شود.[۱]. تعریف‌های دیگری نیز از نیاز اطلاعاتی توسط متخصصان ارائه شده است از جمله این که بازشناسی موقعیتی است که دانش فرد در آن موقعیت برای برآوردن هدفی کافی نیست، یا شناسایی وجود تردید در فرد است.[۲] . میان سه مفهوم نیاز (need)، خواست (want) و تقاضای (demand) اطلاعاتی تمایز وجود دارد. خواست اطلاعاتی، اطلاعاتی است که فرد تمایل دارد که داشته باشد. تقاضای اطلاعاتی، اطلاعاتی است که فرد برای دریافتش تقاضا می‌کند (مثلاً از کتابدار). در موقعیت ایده‌آل، نیاز و خواست و درخواست هر سه بر هم منطبق هستند اما در جهان واقع اکثر مواقع چنین نیست و فرد اطلاعاتی که درخواست می‌کند لزوماً چیزی نیست که می‌خواهد یا نیاز دارد. [۳]

نیاز اطلاعاتی را بر اساس درونی بودن آن به چهار بخش تقسیم کرده‌اند: ۱- سطح واقعی نیاز اطلاعاتی بیان نشده نیاز احشایی یا درونی نیز نامیده می‌شود و در آن احساس عدم سهولت، شک، عدم قطعیت وجود دارد؛ ۲- نیاز آگاهانه که به شکل یک توصیف در ذهن وجود دارد؛ ۳- نیاز رسمی شده: که با شکلی رسمی بیان می‌شود؛ ۴- نیاز مصالحه شده: که در عمل همان تقاضایی است که به نظام اطلاعاتی ارائه می‌شود [۴] .

پیشینه[ویرایش]

مفهوم نیاز اطلاعاتی توسط رابرت اس. تیلور ابداع شد. مطالعه در زمینه نیازهای اطلاعاتی از حدود سال ۱۹۲۰ توسط کتابداران برای شناسایی نیازهای اطلاعاتی کاربران کتابخانه‌ها و رفع آنها آغاز شده است. اولین مطالعه انجام شده در ایران در زمینه مطالعه استفاده کننده و رفتار اطلاع یابی آن‌ها، به سال ۱۳۵۴ برمی گردد که از سوی گروه آموزش کتابداری دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران انجام شد و نتایج آن نشان داد که اعضای هیئت علمی بیشتر برای آماده کردن مطالب درسی از منابع اطلاعاتی استفاده می‌کردند.[۵] .

عوامل موثر بر نیاز اطلاعاتی[ویرایش]

پیسلی نیاز اطلاعاتی را متأثر از پنج عامل می داند: - مرتبه ای که اطلاعات قابل دسترس است؛ - به کار بردن آنچه در آن اطلاعات وجود دارد (محمل اطلاعاتی)؛ - پیشینه، انگیزه، محور شغل، و دیگر مشخصه های فردی کاربر؛ - نظام های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی محیط کاربر؛ - پیامدها و نتایج کاربرد اطلاعات [۶].

بلکین معتقد است نیاز اطلاعاتی وقتی به وجود می آید که یک فرد با یک «موقعیت متناقض در دانش» یا یک ASK مواجه می شود که در آن کاربر متوجه یک ناسانی یا ناهمگونی در موقعیت دانش او نسبت به مسئله پیش آمده می شود. همچنین جهل را نیز می توان عاملی در ایجاد نیاز اطلاعاتی معرفی کرد. وقتی فرد نه تنها از جهل خود آگاه است بلکه اشتیاق دارد جهل و محنت زایی حاصل از آن را کاهش دهد نیاز اطلاعاتی به وجود آمده است [۷] .

منابع[ویرایش]

  1. Case, Donald O. (2007). Looking for Information. 2nd ed. Amsterdam: Elsevier.
  2. یمین فیروز، موسی؛ داورپناه، محمدرضا (۱۳۸۴). نیاز اطلاعاتی، رفتار و الگوی اطلاع یابی. فصلنامه کتاب. ۶۳، ۱۲۳-۱۳۲.
  3. Nicholas, D. (2005). Assessing information needs: tools, techniques and concepts for the internet age. London: Aslib. 2nd ed.
  4. محبوب، سیامک؛ حسن زاده، محمد (۱۳۹۱). بیان نیاز اطلاعاتی. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. ۸۹، ۹۰-۱۱۱.
  5. یمین فیروز، موسی؛ داورپناه، محمدرضا (۱۳۸۴). نیاز اطلاعاتی، رفتار و الگوی اطلاع یابی. فصلنامه کتاب. ۶۳، ۱۲۳-۱۳۲.
  6. عینی، اکرم (۱۳۸۴). مروری بر نیاز اطلاعاتی و مفاهیم آن. اطلاع شناسی. ۳ (۱و۲)، ۱۰۹-۱۲۶.
  7. عینی، اکرم (۱۳۸۴). مفهوم نیاز اطلاعاتی از دیدگاه پیشگامان علوم کتابداری و اطلاع رسانی. علوم اطلاع رسانی. ۲۰ (۳ و۴)، ۷۳-۸۶.

جستارهای وابسته[ویرایش]

رفتار اطلاع‌یابی