نورتابناکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نورتابناکی (به انگلیسی: photoluminescence) یکی از گونه‌های تابناکی است که در آن، ماده با دَرشَمیدن (جذب کردن) فوتون برانگیخته می‌شود و بر اثر گذارِ الکترونیِ اندرنواری، نور می‌گسیلد. نورتابناکی بیشتر در نیمه‌رساناها بررسیده‌می‌شود. در نورتابناکی، نیمه‌رسانا با درشمیدن (جذب کردن) فوتون‌هایی با انرژیِ بیشتر از گاف انرژی (گاف‌باند) خود برانگیخته می‌شود و هنگام فروانگیزش از ترازِ بالا به ترازِ پایین نور می‌گسیلند. این فرآیند هم در نیمه‌رساناها با گاف‌باندِ مستقیم (direct bandɡap) و هم با گاف‌باندِ غیرمستقیم(indirect bandɡap) روی‌می‌دهد ولی از آنجا که گذار اندرنواری در ماده‌هایی با گاف‌باند-غیر‌مستقیم باید با درشم (جذب) و یا گسیل فونون (به نوسان اتم‌های یک بلور بر اثر برانگیختگی گرمایی فونون می‌گویند) همراه باشد معمولا احتمال روی‌دادنشان کمتر است وهمینطور از بازده کمتری برخوردارند.

طول موج نور دَرشَمیده و گسیلیده متفاوت است. نور گسیلیده معمولا دارای انرژی کمتری از نور درشمیده است.

نمونه ترکیب‌هایی که دارای ویژگی نورتابناکی هستندː پتاسیم کلرید (KCl) که درآن عنصر آلاینده‌ی تالیم (TL) را آمیخته‌باشند. از جمله کاربردهای این ترکیب‌ها در ساخت لامپ‌های فلورسنس است. بر اثر تخلیه الکتریکی از مخلوط بخار آرگن و جیوه، نوری تولید می‌شود که عمدتاً در حوزه باند فوق بنفش و آبی می‌باشد. منتها دیواره لامپ فلور سنت از موادی پوشانده می‌شود که انتقال فرکانسی استوکس روی دهد و ضمن آن نور منتشره از لامپ به حوزه باند مرئی نوری منتقل می‌گردد.<[۱]

منابع[ویرایش]

  1. کتاب فتونیک، تالیف دکتر حسن کاتوزیان، انتشارات دانشگاه پلی تکنیک تهران