نقطه هم‌ارزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نقطه هم‌ارزی یا نقطه اکی‌والان یا نقطه استوکیومتری (به انگلیسی: Equivalence Point) نقطه‌ای در تیتراسیون است که در آن، مقدار محلول استاندارد افزوده شده از نظر شیمیایی برابر با مقدار حجم مورد نظر در محلول مجهول است. این نقطه را نقطه پایان عمل از نظر تئوری نیز می‌گویند.

روش‌های تشخیص نقطه اکی‌والان[ویرایش]

اصولا" نقطه اکی والان زمانی بدست می‌آید که آنالیت با تیترانت با نسبت استوکیومتری مربوطه به طور کامل واکنش دهند. اگر تیتراسیون را به عنوان شمارش یون‌ها یا مولکول‌ها بدانیم، بدست آوردن نقطه اکی والان باید خیلی مهم باشد. انجام این کار می‌تواند با استفاده از خواص بعضی محلول‌ها به عنوان شناساگر رنگی که در بهترین حالت در نقطه اکیوالان تغییر رنگ می‌دهند، انجام شود.

اما این تغییر رنگ در نقطه پایان اتفاق می‌افتد نه در نقطه اکی‌والان با اینکه نقطه پایان بسیار نزدیک به نقطه اکی‌والان است، اما همواره در این روش انتشار خطا خواهیم داشت از آن گذشته تشخیص افراد مختلف در تشخیص رنگ بسیار متفاوت است.

تشخیص نقطه اکی‌والان به سه روش مرسوم انجام می‌پذیرد:


روش پتانسیوتری اکی والان[ویرایش]

روش پتانسیومتری یکی از متداول‌ترین روش‌های تشخیص نقطه اکی‌والان است این روش تشخیص، کل تیتراسیون‌های آبی، غیر آبی اسید و باز، اکسایش و احیا ، رسوبی و کمپلکسومتری را پوشش می‌دهد.

اساس تشخیص نقطه اکی والان به این روش مبتنی بر دو الکترود می‌باشد، یکی الکترود شناساگر و دیگری الکترود مرجع و چیزی که در اینجا اندازه‌گیری می‌شود پتانسیل الکترودها نیست بلکه تفاضل پتانسیل بین الکترود شناساگر و الکترود کار در هر لحظه می‌باشد.

در واقع الکترود شناساگر پتانسیلی را تامین می‌نماید که وابسته به وضعیت محلول داخل ظرف تیتراسیون می‌باشد و الکترود مرجع عهده دار تامین پتانسیلی است که کاملا مستقل از وضعیت محلول داخل ظرف تیتراسیون است.

این اختلاف پتانسیل بین دو الکترود توسط یک ولتامتر اندازه‌گیری می‌شود که مقاومت داخلی بسیار بالایی دارد.

نقطه پایانی و نقطه هم‌ارزی[ویرایش]

نقطه ی هم ارزی همان نقطه اکی والان است. اما نقطه پایانی و نقطه هم ارزی با هم‌ تفاوتی نیز دارند:

نقطه پایانی نقطه ای است که شناساگر در آن تغییر رنگ می دهد .نقطه‌ی اکی والان یا نقطه هم‌ارزی نقطه‌ای است که در آن اسید و باز یکدیگر را کاملاً خنثی می‌کنند. به عبارت دیگر نقطه پایانی نقطه ای است که شما تیتراسیون رو متوقف می کنید ولی نقطه هم ارزی نقطه‌ای است که اکی‌والان‌های اسید و باز با هم برابر می شود و ممکن است این نقطه دیرتر یا زودتر از نقطه ی پایانی باشد اما هنوز رنگ محلول تغییر نکرده باشد. نقطه پایانی ازروی تغییر رنگ شناساگر تعیین می شود اما نقطه هم‌ارزی از روی نمودارهای سنجش حجمی تعیین می شود. در نقطه هم ارزی اسید و باز بطور کامل همدیگر را خنثی کرده اند.در این نقطه نه اسید نه باز هیچکدام واکنش دهنده‌ی اضافی نیستند. در محلول نمک و آب وجود دارد.

اما در نقطه پایانی امکان دارد اسید وباز همدیگر را کاملا خنثی نکرده باشند.زیر دامنه تغییر رنگ پی‌اچ برای شناساگرها متفاوت است. ممکن است در یک سنجش حجمی اگر از شناساگرهای متفاوت استفاده شود امکان دارد نقطه های پایانی یکسانی بدسیت نیاید اما نقطه هم ارزی همیشه یک نقطه است.

منابع[ویرایش]