گوسفند
گوسفند (نام علمی: Ovis aries)، گوسپند[۱]یا گوسفند اهلی، پستانداری نشخوارکننده و اهلیشده است که معمولاً بهعنوان دام نگهداری میشود. اگرچه واژهٔ «گوسفند» میتواند به گونههای دیگر در سردهٔ قوچومیش نیز اشاره داشته باشد، در کاربرد روزمره تقریباً همیشه به گوسفند اهلی گفته میشود. مانند دیگر نشخوارکنندگان، گوسفند در راستهٔ جفتسمسانان قرار دارد. شمار گوسفندان اهلی در جهان اندکی بیش از یک میلیارد رأس است و این گونه، پرشمارترین گونهٔ گوسفند بهشمار میرود. مادهٔ بالغ «میـش» نام دارد، نر بالغ «قوچ» و گوسفند جوان «بره» نامیده میشود.[۲][۳]
| گوسفند | |
|---|---|
| |
| یک گله پژوهشی گوسفندان در پایگاه آزمایش گوسفندان، در نزدیکی ایالت آیداهو | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | |
| شاخه: | |
| رده: | |
| راسته: | |
| تیره: | |
| زیرخانواده: | |
| سرده: | |
| گونه: | O. aries
|
| نام دوبخشی | |
| Ovis aries | |
گمان میرود گوسفندان اهلی از «گوسفند وحشی» در اروپا و آسیا منشأ گرفته باشند و ایران بخشی مهم از محدودهٔ جغرافیایی مرکز اهلیسازی آنها بهشمار میرود. گوسفند از نخستین حیواناتی است که برای مقاصد کشاورزی اهلی شد و بهمنظور استفاده از پشم، گوشت و شیر پرورش یافته است. پشم گوسفند پرکاربردترین الیاف حیوانی در جهان است که معمولاً با عمل پشمچینی به دست میآید. امروزه نیز گوسفند همچنان از نظر تأمین پشم و گوشت اهمیت دارد و گاه برای پوست، لبنیات یا بهعنوان جاندار مدل در پژوهشهای علمی پرورش مییابد.
پرورش گوسفند در بخش اعظم سرزمینهای مسکونی جهان رواج دارد و در طول تاریخ نقشی بنیادی در بسیاری تمدنها داشته است. در روزگار معاصر، کشورهایی چون استرالیا، نیوزیلند، برخی کشورهای آمریکای جنوبی و جزایر بریتانیا بیشترین پیوند را با تولید گوسفند دارند.
واژگان گسترده و متنوعی برای دامپروری گوسفند وجود دارد که بسته به منطقه و گویش تفاوت چشمگیر دارند. دستهای از گوسفندان «گله» نامیده میشود. همچنین برای مراحل گوناگون زندگی گوسفند، بهویژه در ارتباط با برهزایی، پشمچینی و سن، اصطلاحات تخصصی متعددی وجود دارد.
گوسفند بهعنوان حیوانی کلیدی در تاریخ کشاورزی، جایگاهی عمیق در فرهنگ انسانی دارد و در زبان و نمادهای بسیاری از جوامع بازتاب یافته است. بهعنوان دام، گوسفند اغلب با تصویرپردازی شبانی و آرمانشهر روستایی همراه است. گوسفند در اسطورهشناسیها (مانند «پشم زرین») و ادیان بزرگ، بهویژه در ادیان ابراهیمی، حضوری پررنگ دارد. در آیینهای دینی کهن و نوین، گوسفند یکی از حیوانات رایج برای قربانی است.
نژادها
[ویرایش]- گوسفند رومانف
- گوسفند کردی خراسان
- گوسفند افشاری
- گوسفند ترکی قشقایی
- گوسفند نژاد لری لرستان
- گوسفند بختیاری
- گوسفند قزل
- گوسفند عربی
- گوسفند بلوچی
- گوسفند سنگسری
- گوسفند سنجابی
- گوسفند طالشی
- گوسفند قره قل
- گوسفند لک قشقایی
- گوسفند فراهانی
- گوسفند مغانی
- گوسفند کردی
- گوسفند والیس بینی سیاه
- گوسفند تونس
- گوسفند رامنی
- گوسفند همشایر
- گوسفند آکسفورد
- گوسفند دورست
- گوسفند رامبویه
- گوسفند سافولک
- گوسفند خاکستری سراب
- گوسفند نژاد بهمئی
تفاوت پرورش گوسفند داشتی و پرواربندی بره
پرورش گوسفند به دو شکل داشتی و پرواری انجام میشود. در پرورش گوسفند داشتی دامدار اقدام به خرید میش مادر، نسلکشی و نگهداری دام میپردازد. در پرواربندی دامدار اقدام به خرید برههای سبکوزن بین ۲۰ الی ۳۰ کیلو میکند، پس از رسیدن به وزن مد نظر اقدام به ارایه بازار میکند.[۴][۵][۶][۷][۸]
استفاده
[ویرایش]
انسان از شیر و گوشت و پشم گوسفند استفاده میکند و از این نظر گوسفند جانوری مفید برای انسان است. در مناطق بادیهنشین، همچنین در شهر و روستا، شیر گوسفند نوشیده میشود. از پوستش کفش میدوزند و پشمش را میریسند. همچنین فضولات گوسفند را که پشکل نام دارد کود کشاورزی میکنند. جمعیت کل گوسفند و بز جهان در حدود دو میلیارد راس است که حدود دو سوم این مقدار (بیشتر از ۱٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ راس) گوسفند و بقیه (در حدود ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ راس) بز است. بیشترین تعداد گوسفندان جهان به تعداد صد و پنجاه میلیون راس در استرالیا پرورش داده میشود، پس از آن چین با حدود صد و چهل میلیون راس، هند با حدود هشتاد میلیون راس و ایران با حدود شصت میلیون راس قرار دارند؛ کشورهای سودان، نیجریه، نیوزلند، انگلیس، پاکستان و اتیوپی در ردههای بعدی قرار دارند.[۹][۱۰]
شیر گوسفند
[ویرایش]از شیر گاو غلیظتر است. شیر گوسفند سیاه مرغوبتر است. شیر گوسفند مقوی سیستم حسی و عصبی است و نیروی جنسی را افزایش میدهد. همچنین برای زخم روده و خلط خونی مفید است.[۱۱] ترکیب شیر گوسفند و روغن بادام شیرین و صمغ عربی جهت سرفه توصیه میشود.[۱۲]
بزرگترین پرورشدهندگان گوسفند
[ویرایش]فهرست کشورهای دارای بیشترین تعداد گوسفند زنده بر اساس گزارش فائو در سال ۲۰۱۸[۱۳][۴]
| کشور | تعداد گوسفند | |
|---|---|---|
| ۱ |  استرالیا
|
۱۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۲ |  چین
|
۱۶۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۳ |  هند
|
۶۱٬۶۶۰٬۰۰۰ |
| ۴ |  نیجریه
|
۴۲٬۹۷۰٬۰۰۰ |
| ۵ |  سودان
|
۴۰٬۸۴۰٬۰۰۰ |
| ۶ |  ایران
|
۳۹٬۶۷۰٬۰۰۰ |
| ۷ |  بریتانیا
|
۳۳٬۷۸۰٬۰۰۰ |
| ۸ |  ترکیه
|
۳۳٬۶۷۰٬۰۰۰ |
| ۹ |  چاد
|
۳۳٬۲۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۰ |  اتیوپی
|
۳۱٬۶۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۱ |  مغولستان
|
۳۰٬۵۵۰٬۰۰۰ |
| ۱۲ |  پاکستان
|
۳۰٬۴۹۰٬۰۰۰ |
| ۱۳ |  الجزایر
|
۲۸٬۶۹۰٬۰۰۰ |
| ۱۴ |  نیوزیلند
|
۲۷٬۲۹۰٬۰۰۰ |
| ۱۵ |  آفریقای جنوبی
|
۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۶ |  روسیه
|
۲۲٬۳۴۰٬۰۰۰ |
| جهان[۱۴] | ۱٬۲۰۹٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
بیماریها
[ویرایش]در سر اکثر گوسفندان (دقیقاً در سینوس مجرای بینی) دو یا چند کرم بزرگ زندگی میکنند که لارو مگس انگلی گوسفند یا Oestrus ovis هستند. پس از کشتن گوسفند قصاب سر گوسفند را به زمین میکوبد تا کرمها خارج شوند. نوعی انگل دیگر کرم مغز نیز وجود دارد که به مغز حیواناتی چون گوسفند، بز، گوزن و برخی حیوانات دیگر حمله میکند.[۱۵] همچنین انگلهای گوارشی متنوعی ممکن است از طریق گوشت گوسفند منتقل شوند که نیاز به پختن کامل گوشت دارد. در مورد مبتلا شدن به انگل تفاوتی بین گوسفند و دیگر حیوانات وجود ندارد.[۱۶]
زبان آبی یک بیماری ویروسی است که گوسفند، گاو، گوزن، بز و شتر (شتر، لاما، آلپاکا، گواناکو و ویکونا) را درگیر میکند. اگرچه گوسفندان به شدت تحت تأثیر قرار میگیرند، گاو مخزن اصلی ویروس در پستانداران است و در اپیدمیولوژی این بیماری بسیار مهم است.
ضریب تبدیل گوسفند
[ویرایش]ضریب تبدیل به معنای مقدار افزایش وزنی که یک دام در مقابل مصرف خوراک دارد. در گوسفند و بره پرواری ضریب تبدیل بین ۸ الی ۹ میباشد؛ یعنی به ازای هر ۸ کیلو خوراک مصرفی ۱ کیلو افزایش وزن دارد.[۱۷]
بهطور کلی گوسفندان ایرانی بین ۱۸۰ الی ۳۰۰ گرم در روز افزایش وزن خواهند داشت. و روزانه بین ۱٫۳ الی ۲ کیلوگرم خوراک مصرف میکنند (با توجه به وزن و سن).
جستارهای وابسته
[ویرایش]نگارخانه
[ویرایش]-
-
گوسفند در آرژانتین -
گوسفند نژاد Racka -
گله گوسفند -
گله گوسفند -
-
-
منابع
[ویرایش]- ↑ لغتنامه دهخدا.
- ↑ "Five Ovine Mitochondrial Lineages Identified From Sheep Breeds of the Near East". Oxford University. doi:10.1534/genetics.106.068353.
{{cite journal}}: Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (help) - ↑ (PDF) https://ia600205.us.archive.org/20/items/biostor-80539/biostor-80539.pdf.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help); Missing or empty|title=(help); Unknown parameter|año=ignored (|date=suggested) (help); Unknown parameter|editorial=ignored (help); Unknown parameter|número=ignored (help); Unknown parameter|publicación=ignored (help); Unknown parameter|páginas=ignored (|pages=suggested) (help); Unknown parameter|título=ignored (|title=suggested) (help); Unknown parameter|volumen=ignored (|volume=suggested) (help) - ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ Ph. Fr. Na. Fabre d'Églantine, Rapport fait à la Convention nationale dans la séance du 3 du second mois de la seconde année de la République Française, ص. 29 .
- ↑ تفاوت پرورش گوسفند. «گوسفند زنده». دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۰.
- ↑ . doi:10.1126/science.1170587 http://science.sciencemag.org/content/324/5926/532.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help); Missing or empty|title=(help); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (help) - ↑ Budiansky, 1999, pp. 97-98.
- ↑ Budiansky, 1999, pp. 100-101.
- ↑ . doi:10.1016/0304-3762(78)90079-2.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help); Missing or empty|title=(help); Unknown parameter|apellido2=ignored (|last2=suggested) (help); Unknown parameter|apellido=ignored (|last=suggested) (help); Unknown parameter|nombre2=ignored (|first2=suggested) (help); Unknown parameter|volumen=ignored (|volume=suggested) (help) - ↑ Scherf, B. D. (2000) World watch list for domestic animal diversity. 3. ª ed. FAO, Roma. 726 pp.
- ↑ «An introduction to coloured sheepنسخه آرشیو شده». British Coloured Sheep Breeders Association. Archivado desde el original, el 10 de noviembre de 2007۳۰ اوت ۲۰۱۶. Consultado el 26 de julio de 2016۱۰ آوریل ۲۰۲۴.
- ↑ دکتر سعید میرزا آقایی. مفاهیم تغذیه در طب ایرانی. نسل نیکان چاپ اول 1389.
- ↑ «FAOSTAT». www.fao.org. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۸.
- ↑ . ISBN 978-0-521-20074-5. LCCN 66019763.
{{cite book}}: External link in|lire en ligne=|title=(help); Unknown parameter|année=ignored (|date=suggested) (help); Unknown parameter|coauteur=ignored (help); Unknown parameter|langue=ignored (|language=suggested) (help); Unknown parameter|lieu=ignored (|location=suggested) (help); Unknown parameter|lire en ligne=ignored (|url=suggested) (help); Unknown parameter|nom1=ignored (|last1=suggested) (help); Unknown parameter|numéro d'édition=ignored (help); Unknown parameter|pages totales=ignored (help); Unknown parameter|prénom1=ignored (|first1=suggested) (help); Unknown parameter|titre=ignored (|title=suggested) (help); Unknown parameter|éditeur=ignored (|editor=suggested) (help) - ↑ «Brain worm».
- ↑ "نسخه آرشیو شده" (PDF). doi:10.1098/rspb.2002.1975. PMC 1690972. PMID 12028771. Archived from the original on 13 September 2019. Retrieved 10 April 2024.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help); Unknown parameter|apellido2=ignored (|last2=suggested) (help); Unknown parameter|apellido3=ignored (|last3=suggested) (help); Unknown parameter|apellido4=ignored (|last4=suggested) (help); Unknown parameter|nombre2=ignored (|first2=suggested) (help); Unknown parameter|nombre3=ignored (|first3=suggested) (help); Unknown parameter|nombre4=ignored (|first4=suggested) (help) - ↑ "A novel maternal lineage revealed in sheep (Ovis aries)". doi:10.1111/j.1365-2052.2005.01310.x.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help); Unknown parameter|autor=ignored (|author=suggested) (help)
- بایری یار مهدی، ۱۳۸۶، اثر همزمان سازی فحلی بر پارامترهای ژنتیکی و فنوتیپی بر صفات تولیدی و تولیدمثلی گوسفندان مغانی. پایاننامه کارشناسی ارشد، گروه علوم دامی، دانشگاه تبریز.
- معرفی مصور ۲۷ نژاد شاخص گوسفندان بومی در ایران، آی تی پی نیوز.
