میرفندرسکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
میرفندِرسکی
مولانا ابوالقاسم بن ابوطالب میرحسینی فِندِرسکی
زادروز۹۴۲ خورشیدی
فندرسک، گلستان، ایران
درگذشت۱۰۱۹ خورشیدی
محل زندگیاصفهان
سال‌های فعالیتصفوی

مولانا ابوالقاسم بن ابوطالب میرحسینی فِندِرسکی مشهور به میرفندرسکی (حدود ۱۰۱۹-۹۴۲خورشیدی/۱۰۵۰–۹۷۰ه‍. ق/۱۶۴۰–۱۵۶۳م)، حکیم و دانشمند دوره صفوی است. نیاکان او از سادات بزرگ استرآباد و از نوادگان موسی کاظم بودند[۱] و جد وی به نام «میرصدرالدین» در روستای جعفرآباد نامتلو از توابع فندرسک استرآباد صاحب زمین بود و پس از تاجگذاری شاه عباس یکم (۹۹۶ ه‍. ق) به دربار او پیوست. پدرش میرزابیک نیز در دستگاه شاه عباس خدمت می‌کرده‌است و مورد احترام بوده‌است.

ابوالقاسم مقدمات علوم را در استرآباد فراگرفت، ولی بعداً برای تحصیل به قزوین و سپس اصفهان رفت و نزد علامه چلبی بیک تبریزی که از شاگردان افضل‌الدین محمد ترکه اصفهانی بود به تحصیل فلسفه و علوم دیگر پرداخت. اما بعداً به خاطر اینکه محیط فکری و علمی آن روزگار با روحیه آزادی‌طلب و تقلیدناپذیر او سازگاری نداشت، مانند استادش چلبی‌بیک تبریزی و بسیاری دیگر از اهل علم و ادب و عرفان و هنر عازم هندوستان - که دارای محیطی آزاد و به دور از تعصب بود - شد.

میرفندرسکی از معاصران میرداماد و شیخ بهایی و آقا حسین خوانساری و ملاصدرا بوده‌است و چندین تن از مدرسان حکمت معروف آن دوره، مانند ملاصادق اردستانی، محمدباقر سبزواری، آقاحسین خوانساری، میرزا رفیعای نائینی و شیخ رجبعلی تبریزی از شاگردان او بوده‌اند.

حکایاتی دربارهٔ تیزهوشی، بلندمرتبگی، و بی پروایی او در پاسخ گفتن به خرده‌گیریهای حاکمان و شاهان نقل کرده‌اند، که نشاندهنده دقت نظر، نیروی ذهن، شجاعت اخلاقی، وارستگی و آزادمنشی اوست.

میرفندرسکی وصیت میکند که در مدرسه محل تدریسش (مدرسه میر) به خاک سپرده شود که هم اکنون به عنوان تکیه میر فندرسکی شناخته میشود.

مقبره او در تخت فولاد، (تکیه میر فندرسکی) از آثار تاریخی است.

آثار[ویرایش]

میرفندرسکی چند رساله کوتاه در حیطه موضوعات علمی و فلسفی، مقدار کمی حواشی و توضیحات بر ترجمه «جوگ باسشت» هندی و برخی اشعار و قطعه‌های منظوم برجای مانده‌است:

۱. مهم‌ترین اثر میرفندرسکی رساله فارسی معروف به صناعیه است که به عنوان «حقایق الصنایع» نیز شهرت دارد. او در این رساله صناعت را به مفهومی بسیار گسترده و به معنی هرچیز که از نیروهای عقلی و کاری آدم به ظهور و حصول پیوندد، گرفته‌است.

۲. «رساله فی الحرکه» نوشته کوتاهی است به زبان عربی در ۵ بخش در تعریف حرکت و گونه‌های آن و بیان آنکه هر حرکتی محتاج محرکی است و حرکات به‌طور کلی باید از محرکی واحد آغاز شوند که محرک اول است و خود محرکی ندارد.

  1. رساله در تشکیک؛ نامه‌ای است رساله مانند که فندرسکی در پاسخ به پرسشی که آقا مظفر کاشانی دربارهٔ مسئله تشکیک در ذاتیات از او کرده بود نوشته‌است. میرفندرسکی در این نامه به شیوه مشائیان سخن می‌گوید و برخلاف اشراقیان که به تشکیک در ذاتیات قائلند. او ذاتیات را مقول به تشکیک نمی‌داند.
  2. رساله در کیمیا به فارسی.
  3. حواشی بر «جوگ باسشت»، متنی که میرفندرسکی بر آن حاشیه نوشته کتابی است در عرفان و حکمت هندی که در زمان «اکبرشاه» به فارسی ترجمه شد. اصل کتاب به نام «لگهویوگه و اسیشتهه»، چکیده‌ای است از منظومه بزرگ‌تری به نام «یوگه واسیشتهه» است که به نام‌های «مهار اماینه» و «واسیشتهه راماینه» نیز معروف است.

پانویس[ویرایش]

  1. «زندگی‌نامه میرفندرسکی». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۱.

منابع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

Mir Fendereski or Mir Findiriski (Persian: میرفِنْدِرِسْکی)‎ (1562–1640) was a Persian[1] philosopher, poet and mystic of the Safavid era. His full name is given as Sayyed Mir Abulqasim Astarabadi (Persian: سید ابولقاسم استرآبادی), and he is famously known as Fendereski. He lived for a while in Isfahan at the same time as Mir Damad spent a great part of his life in India among yogis and Zoroastrians, and learnt certain things from them. He was patronized by both the Safavid and Mughal courts.[2] The famous Persian philosopher Mulla Sadra also studied under him.[3]

Life

Mir Fendereski remains a mysterious and enigmatic figure about whom we know very little.[2] He was probably born around 1562-1563 and that he died age eighty.[2]

Mir Fendereski was trained in the works of Avicenna as he thought the Avicennian medical and philosophical compendiums of al-Qanun (The Canon) and Al-Shifa (The Cure) in Isfahan.

Works

A number of works are attributed to him, although these have not been studied in detail. He made extensive commentary on the Persian translation of the Mahabharata (Razm-Nama in Persian) and the philosophical text of the Yoga Vasistha. "Resâle Sanaie", "Resâleh dar kimiyâ" and "Šahre ketabe mahârat", in Persian language, are some of his most famous works. Also, his criticism of the Persian translation of the Yoga Vasistha indicates he was familiar with Sanskrit.

He was also a poet and composed a long philosophical ode (qaṣida ḥekmiya) in imitation of and response to the Persian Ismaʿili thinker Nasir Khusraw. His best-known work is titled al-Resāla al-ṣenāʿiya, an examination of the arts and professions within an ideal society. The importance of this treatise is that it combines a number of genres and subject areas: political and ethical thought, mirrors-for-princes, metaphysics, and the critical subject of the classifications of the sciences.[2]

See also

Notes

  1. ^ Hossein, Nasr, Seyyed. "Findiriskī". Encyclopedia of Islam, second edition, Brill. Retrieved 11 February 2017.
  2. ^ a b c d Encyclopedia Iranica, "Mir Fenderski" by Sajjad. H. Rizvi
  3. ^ Fazlur Rahman, The Philosophy of Mullā Ṣadrā (Ṣadr Al-Dīn Al-Shirāzī), SUNY Press, 1975

Further reading