جهانگیرخان قشقایی

حکیم جهانگیرخان قشقایی
اطلاعات شخصی
زاده	۱۲۴۳ قمری ۱۲۱۳ خورشیدی [روستای کزن وردشت سمیرم]، ایران
درگذشته	۱۳ رمضان ۱۳۲۸ ۲۶ شهریور ۱۲۸۹ (۷۶ سال) اصفهان، ایران
محل دفن	تکیه کلباسی، تخت فولاد، اصفهان
دین	اسلام
محل اقامت	اصفهان
دوران	حکیم و عارف سده ۱۳–۱۴ق
مذهب	شیعه
تحصیلات	حوزه علمیه اصفهان
پیشه	فلسفه صداریی و عرفان
مرتبه
استادان	آقا محمدرضا قمشه‌ای
شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی رحیم ارباب سید حسن مدرس آقا ضیاءالدین عراقی میرزا علی آقای شیرازی
تأثیرپذیرندگان حاج آقا رحیم ارباب، مرتضی مطهری

میرزا جهانگیرخان قشقایی (تولد ۱۲۱۳ خورشیدی – درگذشته ۲۶ شهریور ۱۲۸۹ خورشیدی /۱۳ رمضان ۱۳۲۸ ه‍.ق) عارف، مجتهد، فقیه اصولی، فیلسوف شیعه و از استادان برجسته و توانای حوزه علمیه اصفهان بود.از دیگر عارف مشهور ایرانی آیت‌الله بهجت نقل شده که وی در جلسه‌ای با ارامنه جلفای اصفهان و بحث بر حقانیت شیعه، می‌پرسد که آیا اگر خود مسیح (ع) بگوید شما می‌پذیرید؟ و پس از پاسخ مثبت ایشان، دست به دعا برمی‌دارد و طی مکاشفه‌ای که حضار هم میب‌نند، عیسی مسیح حاضر می‌شود و می‌گوید: «امروز از درب خانه علی و اولاد علی جای دیگری رفتن بیراهه است.» نقل است که تمام کسانی که در جریان این امر قرار گرفتند، شیعه شدند.

آغاز زندگی

جهانگیرخان قشقایی، در سال ۱۲۴۳ هجری قمری در دهاقان (سمیرم سفلی قدیم) چشم به جهان گشود. پدرش محمدخان، از خان‌ها و اشراف طایفه دره‌شوری، تیره جانبازلو در ایل قشقایی و مادرش، دختر یکی از خان‌های شهرستان سمیرُم بوده است.

جهانگیرخان، در چندسال ابتدایی عمرش در زادگاهش ماند؛ اما بعد از مدتی با کوچ ایل خود همراه شد. در این دوران، پدر وی برایش معلم خصوصی استخدام کرده بود تا در هنگام کوچ، به تحصیل ادامه دهد.

تحصیلات حوزوی

بنا به آنچه در تاریخ آمده جهانگیرخان در ابتدا یک نوازندۀ موسیقی بوده است، روزی به اصفهان می‌رود تا تارش را که شکسته بود، تعمیر کند؛ از این رو از شخصی که گویا همای شیرازی بوده؛ سراغ تارسازی را گرفت. آن مرد علاوه بر راهنمایی او، وی را تشویق به علم آموزی کرد. جهانگیرخان می‌گوید مگر در این سن هم می‌شود دانشمند شد؟ و راهنما تایید می‌کند. این نصیحت بر جهانگیرخان تأثیر گذاشت. جهانگیرخان تصمیم به جدایی از ایل خود گرفت و در مدرسه صدر بازار اصفهان، حجره‌ای برای خود برگزید و به تحصیل علوم دینی پرداخت.

پس از فراگیری علوم مختلف، جهانگیرخان شروع به تدریس در مدرسه صدر اصفهان کرد. استادان دیگر از نقاط مختلف برای شرکت در جلسات او راهی اصفهان می‌شدند. جهانگیرخان در زمینه حکمت و فلسفه، به ویژه فلسفه ملاصدرا، صاحب نظر بود و در این زمینه، شاگردان بزرگی تربیت کرد.

جهانگیرخان دروس مختلف حوزوی از هیئت و ریاضی تا درس خارج را تدریس می‌کرد.

استادان

بزرگ‌ترین استاد حکیم قشقایی، محمدرضا قمشه‌ای بود که در زمینه حکمت و فلسفه سرآمد زمان خویش به‌شمار می‌آمد و قشقایی از محضر او استفاده فراوانی برد تا این که خود نیز یکی از بزرگ‌ترین استادان فلسفه در عصر خویش شد. وی در زمینه فقه و اصول از محضر اساتیدی چون ملاحسین علی تویسِرکانی، محمدباقر نجفی و میرزا محمدحسن نجفی استفاده‌ها برد و نیز علم طب را از طبیب معروف اصفهان، آخوند ملا عبدالجواد تونی آموخت. از این رو وی علوم مختلف را در خود گرد آورد و پس از آن، در مدرسه صدر اصفهان بساط تعلیم و ارشاد گسترد و شاگردان بزرگی از خود به یادگار گذاشت.

خان، دانشمندی بود که علم را با عرفان و اخلاق جمع کرده بود. در دین استوار و ثابت قدم بود و در امور زندگی و برنامه‌های روزانه اش، کمال نظم و ترتیب را به کار می برد. آقا رحیم ارباب که یکی از شاگردان برجسته حکیم جهانگیرخان بود، دربارهٔ احوالات وی می‌نویسد: «حکیم قشقایی جامع حکمت و عرفان و معقول و منقول بود. ایشان بسیار خوش‌اخلاق بوده و نسبت به طلاب، بسیار مهربان و در تربیت آن‌ها کوشا بود.»

عدم استفاده از سهم امام

جهانگیرخان، در طول زندگی خود از سهم امام استفاده نکرد. او زندگی خود را با مال‌الجاره‌ای که از زمین‌هایش به او می‌رسید می‌گذراند. وی یک زمین در دهاقان با مال‌الجاره ۴۰ تومان و یک زمین در روستای آغداش با مال‌الاجاره ۱۵ الی ۲۰ تومان داشته است.

درگذشت

جهانگیرخان قشقایی، پس از ۸۵ سال، که ۴۵ سال از آن را به تحصیل گذراند، در شب سیزدهم ماه رمضان سال ۱۳۲۸ ه‍.ق(برابر با ۲۶ شهریور ۱۲۸۹) در اصفهان درگذشت و در تکیه کلباسی تخت فولاد (خیابان فیض) به‌خاک سپرده شد.

یادبود ها

یک باب مدرسه و یک میدان در دهاقان و یک خیابان در سمیرم به اسم وی نامگذاری شده است. همچنین یکی از مدارس علمیه تاریخی در محله مسجد جامع قم، پس از بازسازی به دستور سیدحسین بروجردی، به نام مدرسه جهانگیرخان نامگذاری شد.

منابع

• اسماعیلی، معصومه. (۱۳۸۷). قوت می بشکند ابریق را (۱۳ رمضان؛ سالروز درگذشت میرزا جهانگیرخان قشقایی). مطالعات قرآنیِ نامه جامعه، شماره ۴۸، صص ۲۷–۲۶.
• دانشنامهٔ بزرگ اسلام
• تبیان