موم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شانهٔ عسل تجاری که از فشردن موم در میان دو غلتک فلزی الگویافته به‌دست آمده‌است.
یک شمع مومی.

موم، ماده‌ای زردرنگ و نرم و بسیار قابل جذب است که معمولاً آن را زنبور عسل تولید می‌کند.[۱] موم‌ها حاوی استرها،اسیدها و الکل‌های بسیار چرب هستند که گاهی اوقات دارای هیدروکربن‌های آزاد می‌باشند. موم ماده‌ای با ثبات و بسیار مقاوم در برابر رطوبت است؛ در صورتی که در برابر حرارت و فشارهای مکانیکی ماندگاری ای ندارد. از پیش از میلاد تا کنون موارد استفاده از موم به عنوان بست، لایه محافظ، مات کننده،چسب، واسطه قالب گیری، مدل سازی، مقاوم سازی و غیره می‌باشد.[۲]

پیرامون واژه[ویرایش]

موم واژه‌ای فارسی است و در عربی از واژهٔ «شمع» بدین منظور استفاده می‌شود. امروزه واژهٔ شمع (به عنوان وام‌واژه) در زبان فارسی معنی دیگری یافته‌است..[۳]

ویژگی‌ها[ویرایش]

موم‌ها در دمای اتاق جامدند، در الکل و آب غیرمحلولند و در اتر و سولفوردوکربن قابل حل می‌باشند و در حرارت شصت درجه ذوب می‌شوند.

در آمریکای جنوبی گیاهی با نام نخل موم یا سروکسیلن وجود دارد که موم آن را به جای موم زنبور عسل مورد استفاده قرار می‌دهند. (از گیاه شناسی ثابتی صص ۷۳-۷۵).

استریدها و سریدهای موم بر اثر محلول الکلی پتاس صابونی می‌شوند و الکلهای مختلف و اسیدهای چرب تولید می‌کنند. الکلهایی که بدین وسیله از موم جدا شود در نباتات مختلف متفاوت است. از موم زیتون و آلو، ایپورانول استخراج می‌شود. در موم‌های پنبه‌دانه و الیافی که برای پارچه‌بافی مصرف می‌شود، الکل کرنوبیک و در کتان و رازک، الکل سریلیک و بالاخره در موم نباتات دیگر الکل‌های دیگری وجود دارد. موم گلبرگهای گل سرخ دارای هفت نوع گوناگون از این هیدروکربون‌هاست. (گیاه شناسی ثابتی ص ۷۴)..[۴]

انواع گوناگون[ویرایش]

موم ها عموماً به چهار گروه دسته بندی می‌شوند:

  1. موم‌های عسلی
  2. موم‌های نفتی
  3. موم‌های نباتی یا گیاهی
  4. موم‌های مصنوعی یا سنتزی

موم عسل bee wax[ویرایش]

این موم از ذوب کردن لانهٔ زنبور عسل به دست می‌آید که نقطه ذوب آن بین ۶۰تا ۶۳ درجه سلسیوس می‌باشد. معمولاً این نوع موم را به رزین و روغن می‌افزایند و یکی از مناسب ترین نوع برای مصارف هنری می‌باشد. به تنهایی نوعی بست به حساب می‌آید و مقام ترین نوع بست در مقابل رطوبت و هوا می‌باشد. در حرارت بالاتر از ۶۳ درجه تیره تر می‌شود ولی زرد نمی‌شود. در برابر اسیدهای موجود در هوا هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد. شرایط آب و هوایی و جوی بر آن تاثیر چندانی ندارد. در استفاده از آن به عنوان نقاشی‌های روی مرمر باعث خوردگی سنگ مرمر می‌شود ولی نقاشی چندان تغییر نمی‌کند. بهترین نوع موم عسل، بره موم است که از کندو‌هایی که نوزاد هنوز از تخم بیرون نیامده است به دست می‌آید و به رنگ سفید آج می‌باشد.

موم‌های نفتی kevosene waxes[ویرایش]

موم‌های نفتی بسیار مقاوم محکم و با دوام بوده و در طی روند تصفیه روغن‌ها به دست می‌آیند. منحنی این دسته از موم‌ها به وزن مولکولی آن‌ها بستگی دارد که قابل تنظیم است بنا بر این امکان تولید موم‌هایی با نقطه ذوب متفاوت وجود دارد. موم را می‌توان به طور کلی نوعی پلی اتیلن با وزن مولکولی پایین به حساب آورد. موم‌های معدنی یا هیدرو کربنی را به سه دسته تقسیم بندی می‌کنند:

# موم‌های معدنی یا پارافینی از تصفیه روغن‌های سبک به دست می‌آیند و به شکل کریستالی، سفید نسبتاً سفت، شفاف و جامد دارند و مخلوطی از هیدروکربن‌های اشباع شده با تعدادی اتم کربن بالا هستند. کاربرد این نوع موم‌ها در تهیهٔ مجسمه‌های مومی،شمع سازی، پوشش محافظ اشیای باستانی، روکش فلزات حکاکی شده، اندود کاغذ و مقوا،قالب گیری سرد و آستر کاری نقاشی هنری و دیواری، چوبی و غیره استفاده می‌شوند.

# موم‌های میکرو کریستالی (موم ریز) از تصفیه روغن‌های سنگین موم‌های کریستالی به دست می‌آیند . به رنگ سفید تا قهوه‌ای کریستالی ریزی هستند. قابل استفاده در تایر، لاستیک، شمع، صفحات پوششی شیروانی و ریخته گری. ترکیبی از پارافین وکس و میکرو کریستالین وکس در لاستیک و تایر شایع است .

#موم‌های نیمه کریستالی اهمیت این نوع موم‌ها بسیار کمتر از موم‌های پیشین می‌باشد.

موم‌های گیاهی plant waxes[ویرایش]

موم‌های گیاهی از برگ‌ها، مواد ترشح شده از درخت‌ها حاصل می‌شوند برخی از این‌ها عبارتند از:

موم Baybery نوعی موم گیاهی معطر است که در درجه اول در تولید شمع های معطر مورد استفاده قرار می گیرد و نقطه ذوب آن 39-42 درجه سانتی گراد (102-120 ° F) می باشد .

موم ژاپنی Japan wax با نام های موم سماق و یا پیه ژاپنی نیز شناخته می شود . این نوع موم در شمع ، صنایع دارویی ، آرایشی بهداشتی ، مداد رنگی و ... مورد استفاده قرار می گیرد . این نوع موم در بنزن ، اتر ، نفتا محلول و در آب سرد و اتانول نامحلول می باشد. نقطه ذوب این موم 45-53 درجه سانتی گراد (124° F) می باشد .

موم Triadica sebifera که به عنوان sebiferum Sapium و یا پیه چینی شناخته شده است، از این نوع موم در طب گیاهی برای درمان جوش استفاده می شود .

موم‌های سنتزی synthetic waxes[ویرایش]

موم‌های سنتزی یا مصنوعی ترکیبی از موم‌های طبیعی یا نفتی با مواد مختلف هستند که کارایی یا منحنی آن هارا در برابر حرارت یا فشارهای مکانیکی و مصارف گوناگون بالا می‌برد. برخی از مهم ترین این موم‌ها:

موم قرطانجی نوعی موم که در دمای پایین تر از ۹۶ درجه سانتی گراد ذوب نمی‌شود و ترکیبی از ۵۰ گرم موم خالص و ۵۰۰ سانتی نتر مکعب آب مقطر جوشیده شده و حدود ۵ گرم جوش شیرین است. به گونه‌ای می‌توان گفت نوعی صابون به دست می‌آید که با افزودن ۱۰ درصد کلرید منیزیوم و حل کردن آن نوعی موم قرطانجی به دست می‌آید. این موم دارای استحکامی در حد نان خشک است.

موم پلی اتیلن گلیکول پلی اتیلن گلایکول ها (به انگلیسی: Polyethylene glycol) از خانواده پلیمرهای خطی هستند و یک ترکیب اتر با انواع استفاده‌های صنعتی و پزشکی است. از واکنش افزایشی گاز اتیلن اکساید با مونو اتیلن گلایکول یا دی اتیلن گلایکول تشکیل شده است. فرمول کلی برای پلی اتیلن گلایکول H(OCH2CH2)nOH است که n میانگین تعداد گروه های اتیلن اکساید است. گریدهای مختلف پلی اتیلن گلایکول به وسیله جرم مولکولی متوسط آن مشخص می­شود. به عنوان مثال PEG400شامل توزیع پلیمرهای دارای وزن مولکولی متوسط ۴۰۰ است که به طور مشابه متوسط تعداد تقریبی گروههای تکراری گاز اتیلن اکساید برابر ۹ است. بسته به متوسط جرم مولکولی ، پلی اتیلن گلایکولها می­توانند در شرایط استاندارد به صورت مایع یا جامد باشد.

ورنی موم کاربرد آن به عنوان پوشش آثار هنری می‌باشد که به صورت‌های مختلفی ساخته می‌شود.

موم کازمولویید اچ۸۰۱ گونه‌ای موم سنتزی که به عوان محافظ برای سنگ به همراه موم میکرو کریستال که در تولوعن، گزیلن و الکل سفید حل شده است یا به تنهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این موم در مرمت مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۵]


انواع دیگر موم ها

جستارهای وابسته[ویرایش]

رنگ

منابع[ویرایش]

  1. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  2. مواد و ابزار هنری 2-مواد رنگ قسمت 2-عیسی امیری چولاندیم-انتشارات کتاب آبان
  3. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  4. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  5. مواد و ابزار هنری 2-مواد رنگ قسمت 2-عیسی امیری چولاندیم-انتشارات کتاب آبان
  6. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.