مهسا امینی

مقاله حفاظت‌شده
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مهسا امینی
Mahsa Amini.jpeg
تصویر مهسا امینی
زادهٔ۳۰ شهریور[۱] ۱۳۷۹
سقز، استان کردستان، ایران
درگذشت۲۵ شهریور ۱۴۰۱
تهران، ایران
علت درگذشتشکستگی جمجمه و خونریزی مغزی
دیگر نام‌هاژینا امینی
شناخته‌شده برایدستگیری، ضرب و شتم و قتل وی توسط مأموران گشت ارشاد و پلیس امنیت اخلاقی

مهسا (ژینا) امینی (۳۰ شهریور ۱۳۷۹ – ۲۵ شهریور ۱۴۰۱) دختر ۲۲ سالهٔ ایرانی بود که در ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ پس از دستگیری از سوی گشت ارشاد در تهران، در اثر ضرب و شتم مأموران گشت ارشاد و پلیس امنیت اخلاقی نظام جمهوری اسلامی ایران دچار شکستگی جمجمه و مرگ مغزی شد.[۲][۳][۴][۵][۶]

مهسا امینی سه روز بعد، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱، بر اثر شدت جراحات ناشی از ضربات وارده در بیمارستان کسری تهران درگذشت.[۷][۸] مرگ او موجب بروز واکنش‌ها و اعتراضات گسترده‌ای در نقاط مختلف ایران و جهان شد.[۹][۱۰] واکنش‌ها به کشته شدن او در شهرهای ایران و فضای مجازی سبب شد که هشتگ فارسی #مهسا_امینی با گذر از مرز ۱۰۰ میلیون توییت و ری‌توییت ترند جهانی شود و رکورد جهانی تاریخ توییتر را بشکند.[۱۱][۱۲] قتل او زمینه‌ساز اعتراضات گسترده‌ای علیه نظام جمهوری اسلامی شده‌است.[۱۳]

بازداشت و کشته‌شدن

مهسا (ژینا) امینی در سال ۱۳۷۹ در خانواده‌ای کُرد در سقز به دنیا آمد. او پیش از مرگ به تازگی در دانشگاه پذیرفته شده بود و یک برادر به‌نام کیارش داشت.[۱۴][۱۵][۱۶]

بازداشت

تصویری از مهسا امینی در متروی تهران دقایقی قبل از دستگیری توسط گشت ارشاد

مهسا امینی در شهریور ۱۴۰۱ همراه با خانواده‌اش برای دیدن فامیل از سقز به تهران سفر کرده‌بود. او حدود ساعت ۶ عصر سه‌شنبه ۲۲ شهریور در نزدیکی ایستگاه مترو شهید حقانی واقع در بزرگراه شهید حقانی در حالی که همراه برادرش بود، توسط مأموران گشت ارشاد دستگیر شد. پس از اعتراض برادرش کیارش امینی، به او گفته شد که او برای گذراندن «کلاس توجیهی» به بازداشتگاه منتقل شده و تا یک ساعت دیگر آزاد خواهد شد.[۱۷] شاهدان عینی در خودرو گشت ارشاد و بازداشتگاه از ضرب و جرح وی خبر دادند.[۹] خانواده امینی نیز اعلام کردند که در حین بازداشت او درگیری رخ داده و مأموران، برادر او را نیز کتک زده‌اند. دایی مهسا گفت:

«برادر مهسا آن‌جا بوده و وقتی خواسته مقاومت کند و اجازه ندهد مهسا را بازداشت کنند، گاز اشک‌آور زده و پراکنده کرده‌اند.»[۱۸]

بعد از بازداشت

دو ساعت پس از دستگیری و انتقال امینی به ساختمان پلیس امنیت اخلاقی تهران در خیابان وزرا، به دلیل صدمات وارد شده به جمجمه، او دچار مرگ مغزی شده و در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان کسری بستری شد.[۱۹] زمانی که برادر او مقابل ساختمان منتظر خواهرش بوده، یک آمبولانس را دیده که از ساختمان خارج می‌شود. او از یکی از سربازان در مورد علت خروج آمبولانس از ساختمان سؤال می‌کند و به او گفته می‌شود که «یکی از سربازان زخمی شده‌است». او پس از نشان دادن عکس خواهرش به سایر دختران آزادشده از بازداشتگاه، متوجه می‌شود که آمبولانس حامل پیکر نیمه‌جان امینی بوده‌است.[۲۰]

درگذشت

مهسا امینی سه روز بعد، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ در بیمارستان کسری درگذشت.[۲۱] مژگان افتخاری، مادر مهسا، اندکی پیش از درگذشت مهسا گفت: «او پیش از بازداشت کاملاً سالم بوده‌است».[۹][۲۲]

خاکسپاری

بامداد ۲۶ شهریور پیکر امینی به سقز انتقال داده شد و با حضور گسترده مردم و همچنین نیروهای امنیتی، او را در گورستان آیچی به خاک سپردند.[۲۳][۲۴] در حالی که نیروهای امنیتی قصد داشتند او را شبانه و بدون حضور مردم خاکسپاری کنند که با ممانعت خانواده او مواجه شدند. همچنین در روز خاکسپاری نیروی انتظامی راه‌های منتهی به شهر سقز را مسدود کردند تا جلوی حضور بیشتر مردم را بگیرند. معترضان در مراسم خاکسپاری وی شعارهایی نظیر «قتل به خاطر روسری؟ تا کی چنین خاک به سر باشیم؟» و «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.[۲۵][۲۶] پدربزرگ مهسا امینی در مراسم خاکسپاریش شعری از شیرکو بیکس با عنوان تهران برای هیچ‌کس نمی‌خندد قرائت کرد.[۲۷][۲۸][۲۹]

روایت‌ها

روایت شاهدان عینی

چند تن از افرادی که خود از بازداشت‌شدگان بودند و در همان ون گشت ارشاد همراه مهسا امینی حضور داشتند طی مصاحبه‌هایی، خشونت فیزیکی و ضرب و شتم شدید نیروهای پلیس علیه مهسا امینی که باعث شکستگی جمجمه او شد را تایید کردند، همچنین آنها اعلام کردند که مهسا را دیر به بیمارستان رساندند.[۳۰]

ادعای نیروی انتظامی

دو روز پس از ادعای سکته مغزی و حمله قلبی مهسا امینی در ساختمان پلیس امنیت اخلاقی خیابان وزراء تهران، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی در اطلاعیه‌ای بدرفتاری با او را «اخبار و ادعاهای رسانه‌های معاند دربارهٔ این حادثه» خواند و آن را رد کرد.[۳۱] واکنشی که کاربران شبکه‌های اجتماعی آن را «سناریوی تکراری» خواندند.[۱۷]

در اطلاعیه پلیس پایتخت دربارهٔ مهسا امینی، بدون ذکر نام او، آمده‌است: «خانمی برای «توجیه و آموزش» به یکی از بخش‌های پلیس تهران بزرگ هدایت شده بود که «ناگهان» در جمع سایر افراد هدایت شده، «به‌طور ناگهانی» دچار عارضه قلبی شد».[۱۷]

چندین پزشک با بررسی عکس‌ها و ویدئوهای منتشر شده از مهسا امینی در شبکه‌های اجتماعی گفتند که با توجه به جراحات مشهود در صورت و خونریزی از گوش او، عامل بستری شدن به هیچ وجه مشکل قلبی نمی‌تواند بوده باشد[۹] بلکه برخورد جسمی سنگین باعث این شکل از آسیب‌دیدگی شده‌است.[۳۲][۳۳] همچنین در بررسی که شماری از پزشکان مستقل با مشاهده سی‌تی‌اسکن مغزی او و بررسی وجود خون در ریه او انجام دادند، ثابت شده‌است که ضرباتی شدید به سر او وارد شده‌است که این بررسی، ادعای حکومت ایران را کاملاً رد می‌کند.[۳۴]

اظهارات پدر مهسا

پدر مهسا نیز با اشاره با آثار ضرب و جرح در جاهای مختلف بدن او در رد این ادعای پلیس گفت: «دخترم هیچگونه مشکلی نداشت و او را از بین بردند. من به همه می‌گویم که درخواست رسیدگی دارم.»[۳۵] دیگر بستگان او نیز با اشاره به این ادعا، این‌گفته‌ها را تکذیب کردند و پلیس ایران را قاتل او خواندند، دایی او دربارهٔ این ادعا بیماری قلبی او را دروغ محض خواند و گفت او کاملاً سالم بوده‌است. مادر او نیز در اشاره به به قتل رسیدن او توسط پلیس گفت: «فرشته من را کشتند».[۳۶]

اعتراضات

یادمان اعتراضات در اشتوتگارت آلمان
دیوار نویسی توسط مردم در اعتراض به قتل مهسا امینی
«زن، زندگی، آزادی»؛
یکی از اصلی‌ترین شعارهای اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ که در پی قتل دولتی مهسا امینی شکل گرفت

۲۵ شهریور

با اعلام خبر قتل مهسا، اولین تجمع‌ها اطراف بیمارستان کسری شکل گرفت؛ بیمارستانی که مهسا را در حالت کما پذیرفته و او در آن جان باخت. مردم در روز جان باختن او خشم‌گینانه شعارهایی نظیر «مرگ بر دیکتاتور»، «گشت ارشاد گشت کشتار»، «می‌کشم می‌کشم، کسی که خواهرم کشت»، «قسم به خون مهسا، ایران می‌گردد آزاد»، «خامنه‌ای قاتله، حکومتش باطله» و «از کردستان تا تهران ستم علیه زنان» سردادند.[۳۷] می‌دادند و اعتراض کردند، این اعتراضات با سرکوب توسط نیروهای نظامی مواجه شد و عده‌ای نیز بازداشت شدند.

۲۶ شهریور

مهسا امینی بامداد ۲۶ شهریور در آرامستان آیچی سقز دفن شد. حکومت سعی داشت او را شبانه و بدون حضور مردم دفن کند که با ممانعت پدر او مواجه شد. شمار زیادی از افراد در گورستان حضور یافتند، در مراسم او زنان حجاب از سر خود برداشتند. با دفن مهسا امینی، اعتراضات آرام نگرفت و گسترش یافت. عده‌ زیادی از زنان به خیابان آمدند مردم شعار «زن، زندگی، آزادی» سر دادند و به تصویر خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی،‌ سنگ پرتاب کردند که نشان دهنده این است خامنه‌ای و حکومتش را مسئول قتل او می‌دانستند.

۲۷ شهریور

اعتراضات به سنندج و شهرهای دیگر استان کردستان کشیده شد. نیروهای امنیتی در مرکز کردستان آرایش نظامی گرفته بودند. صبح آن روز هم در تهران، مشهد و چند شهر دیگر دانشجویان تجمع کرده و علیه حکومت جمهوری اسلامی شعار داده بودند. احزاب کُرد در آن روز اعتصاب عمومی اعلام کردند.

حکومت سعی بر این داشت که از اعتراضات بکاهد و تاکید بر این داشت که ضربه‌ای به سر مهسا امینی نخورده است، همچنین ابراهیم رئیسی با خانواده مهسا امینی تماس گرفت و تسلیت گفت. اما این تلاش‌ها نتیجه‌ای نداشت و نتوانست افکار عمومی را منحرف کند.

۲۸ شهریور

آن روز با اعتصاب مغازه‌داران سنندج و سقز و شهرهای دیگر کردستان آغاز شد. همزمان در چند دانشگاه تهران اعتراض‌هایی شکل گرفت. 

عصر آن روز در بلوار کشاورز تهران، زنان و مردان معترض شعار «عدالت، آزادی، حجاب اختیاری» سر دادند. در این تظاهرات گاز اشک‌آور شلیک و با ماشین آب‌پاش به معترضان حمله شد. بسیاری از زنان بدون حجاب حضور یافتند و زنان روسری‌هایشان را آتش زدند.

تظاهرات در آن روز با شدت در کردستان ادامه یافت و سه معترض در آن روز کشته شدند، تظاهرات به سرعت به دیگر شهرهای ایران گسترش پیدا کرد، شعارها در این تظاهرات تنها مربوط به حجاب نبود و خامنه‌ای و حکومتش را نشانه می‌گرفت. شماری از بازیگران سینما از جمله کتایون ریاحی تصویر بی‌حجاب خود را منتشر کردند.

۲۹ شهریور

تظاهرات همچنان ادامه داشت و در رشت صحنه‌هایی ثبت شد که به گفته مردم محلی سابقه نداشت از جمله فرار کردن نیروهای امنیتی که مردم را کتک می‌زدند. معترضان مرکز بسیج در مسجد سبزه میدان رشت را آتش زدند. در تهران گروهی دیگر از معترضان در بلوار کشاورز شعار «ننگ ما ننگ ما رهبر الدنگ ما» سر دادند. در تبریز مردم از کردها حمایت کردند و شعار می‌دادند «از کردستان تا تبریز،‌ صبر ما شده لبریز». آمار کشته‌شدگان توسط حکومت گسترش می‌یافت و در شهرهایی مانند همدان نیروهای امنیتی به طور مستقیم به معترضان شلیک می‌کردند.

۳۰ شهریور

اعتراض‌ها به ۸۰ شهر ایران کشیده شده بود و ۹ نفر در اعتراضات کشته شدند، در مناطقی، نیروهای امنیتی از دست مردم گریختند. سرعت اینترنت در ایران به‌شدت کاهش یافته و در بسیاری از نقاط قطع شده بود. دسترسی شهروندان ایران به اینستاگرام هم محدود شد. صبح چهارشنبه خامنه‌ای سخنرانی کرد اما هیچ اشاره‌ای به اعتراض‌ها و مرگ مهسا امینی نکرد. ساعاتی بعد ابراهیم رئیسی، در سازمان ملل متحد سخنرانی کرد اما او هم از مهسا امینی نام نبرد فقط به یک اتفاق در ایران اشاره کرد که آن را بزرگنمایی می‌کنند. بعضی اهالی سینما از جمله مسعود کیمیایی اعلام کردند که در این مناقشه کنار مردم ایستاده‌اند.

۳۱ شهریور

شمار کشته‌ها به ۳۲ نفر رسید. ایران شاهد خاموشی گسترده اینترنتی بود و با این وجود تصاویر اعتراض‌ها همچنان در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شد. 

شبکه حقوق بشر کردستان از بازداشت بیش از ۵۰۰ نفر در کردستان خبر داد. در تهران و شهرهای دیگر هم بازداشت‌ها ادامه داشت که بیشتر آن شامل دانشجویان و فعالان سیاسی بود. 

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بیانیه‌ای منتشر کرد و گفت با حمایت کامل از نیروی انتظامی و همکاری با سایر نیروهای امنیتی و اطلاعاتی در سرکوب تظاهرات موفق خواهد شد.

۱ مهر

تظاهرات ادامه داشت و معترضان در ستارخان تهران یکی از شعارهای جنبش اعتراضی سال ۱۳۸۸ را تکرار می‌کردند: «امسال سال خونه، سید علی سرنگونه». با گسترش اعتراضات، شورای‌عالی امنیت ملی ایران به تمام نیروهای بسیج در ادارات دولتی و اصناف اعلام آماده‌باش داد. در اعتراضات نیروهای نظامی با سلاح‌های جنگی مردم معترض را هدف قرار می‌دادند.[۳۸]

۲ مهر

در این روز با وجود قطعی گسترده اینترنت و سرکوب شدید معترضان، معترضان در چندین شهر اعتراضات گسترده‌ای برگزار کردند و شعارهایی خطاب به رهبران جمهوری اسلامی دادند. بر اساس ویدیوهای منتشر شده ماموران امنیتی و نیروی انتظامی به صورت مستقیم به معترضان شلیک کردند.[۳۹]

همچنین خامنه‌ای به سپاه دستور رسمی سرکوب اعتراضات را صادر کرد و به فرماندهان سپاه گفت که «به این معترضان رحم نباید کرد» او همچنین حکم اقدام زنان به آتش زدن روسری‌های خود را محاربه اعلام کرد و گفت: «معنی ندارد زنان حجاب خود را در خیابان آتش بزنند. این یعنی محاربه با اسلام.»[۴۰]

جان‌باختگان اعتراضات

واکنش‌ها

دستگیری و ضرب‌وشتم مهسا امینی توسط گشت ارشاد و به کما رفتن او، خشم عمومی مردم را در جامعه و شبکه‌های اجتماعی در پی داشته‌است. هشتگ #مهسا_امینی در توییتر فارسی ترند شده و در کلاب هاوس اتاق‌های فراوانی با موضوع مهسا امینی تشکیل شده‌است.[۴۱] همچنین در برخی شهرها از جمله سقز، سنندج، دیواندره، مهاباد، کرج و تهران مردم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض کردند که این اعتراضات به خشونت نیروهای امنیتی کشیده‌شد.[۴۲]

سیاستمداران

  • ابراهیم رئیسی به وزیر کشور برای بررسی این حادثه دستور پیگیری داد. رئیسی، معاون امنیتی و انتظامی وزارت کشور را به‌عنوان مسئول رسیدگی به این حادثه کرد.[۴۳] او همچنین در تماس با خانواده امینی گفت: «دختر شما همچون دختر خود من است و احساس من این است که این حادثه برای یکی از عزیزان خود من پیش آمده‌است. اینجانب را در مصیبت خود شریک، و همدرد غم و اندوهتان بدانید.»[۴۴]
  • رضا پهلوی در اینستاگرام خود نوشت: «دشمنی جمهوری اسلامی با زنان بر کسی پوشیده نیست.» و از مردم ایران خواست به هر شکلی که می‌توانند در مقابل این توحش بایستند و «پشتیبان زنان آزادیخواه ایران باشند».[۲۱] او همچنین مردم را به «عزا و سوگواری» دعوت کرد.[۴۵]
  • جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران نیز نسبت به رفتار جمهوری اسلامی با مهسا امینی ابراز تاسف کرد و افزود: «این حادثه نشانه‌ای از نقض گسترده حقوق بشر در ایران است.»[۴۶]
  • رابرت مالی، نماینده دولت جو بایدن در امور ایران، مرگ مهسا امینی پس از جراحات وارد شده در بازداشت گشت ارشاد را «هولناک» توصیف کرد و ضمن ابراز همدردی با خانواده او گفت ایران باید به نقض حقوق اساسی زنان و خشونت علیه آنها پایان دهد.[۴۷]
  • مورگان اورتگاس، سخنگوی پیشین وزارت خارجه آمریکا، در واکنش به درگذشت مهسا امینی بر اثر ضرب و شتم مأموران گشت ارشاد خواستار پخش شدن نام این دختر جوان شد و نوشت: «اجازه نمی‌دهیم دولت آمریکا آنچه که رژیم ایران با تو انجام داد را ماست مالی کند و مرگ تو بیهوده نخواهد بود.»[۴۸]
  • انسیه خزعلی، بدون اشاره به نام مهسا امینی، در توییتر با اشاره به جلسه‌ای با حسین اشتری، مسئولیت این اتفاق را بر عهدهٔ نهادهای قانون‌گذار دانست و نوشت: «در مرحله نخست در شوراهای قانون‌گذاری تمامی بایسته‌ها و اقتضائات انذاری جهت هرگونه مواجهه اجتماعی را مبسوط شرح داده‌ایم!»[۴۹]
  • سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور پیشین جمهوری اسلامی ایران، در روز ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ در حساب توئیترش نوشت: «آیا این فاجعه و رویدادهای پرتکرار مشابه آن کافی نیست که از این شیوه و رفتارهای خلاف قانون، منطق و شرع دست برداشته شود؟»[۵۰]
  • علی مطهری، نایب‌رئیس پیشین مجلس، به پایگاه خبری جماران گفت: «نیروی انتظامی توضیح کاملی نمی‌دهد و انسان نمی‌فهمد واقعیت قضیه چه چیزی بوده، حوادثی مثل ماجرای مهسا امینی چهره‌ای مثل طالبان در دنیا از ما نشان می‌دهد.»[۵۱]
  • اسدالله بیات زنجانی، مرجع تقلید شیعه در واکنش به درگذشت مهسا امینی و حوادث اخیر مربوط به گشت ارشاد و مبارزه با بدحجابی اطلاعیه‌ای منتشر کرد و گفت که گشت ارشاد و مجموعه رفتارها و وقایعی که موجب این اتفاق ناگوار و تأسف‌برانگیز شده هم غیرقانونی است، هم غیرعُقلایی است و هم نامشروع.[۵۲]
  • محمود صادقی، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی با خطاب قرار دادن علی خامنه‌ای که مرگ جورج فلوید توسط پلیس آمریکا را آنگونه تقبیح کرد خواست تا در مورد برخورد پلیس ایران با مهسا امینی نیز اظهار نظر کند.[۵۳]
  • مهدی کروبی، از رهبران جنبش سبز در واکنش به کشته شدن مهسا امینی با انتشار بیانیه‌ای از علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، به تندی انتقاد کرد و گفت که او طی سال‌ها شخصاً با درخواست پایان دادن به برخورد با زنان و دختران در خیابان مخالفت کرده‌است.[۵۴]
  • محمدباقر قالیباف: در اطلاعیه‌ای این واقعه را «تلخ» خوانده و آن را باعث «جریحه‌دار شدن افکار عمومی» دانسته‌است.[۴۴]
  • گابریل بوریچ رئیس‌جمهوری شیلی، در هنگام سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل به مهسا امینی ادای احترام کرد و خواستار پایان دادن به سوء استفاده قدرتمندان از جایگاه خود در سراسر جهان شد.[۵۵]

شخصیت‌ها

شخصیت‌ها، ورزشکاران و هنرمندان بسیاری به قتل مهسا امینی واکنش نشان دادند و بسیاری از هنرمندان و ورزشکاران به نشانه اعتراض همکاری خود را با صدا و سیما و تیم‌های ورزشی جمهوری اسلامی قطع کردند.

  • حامد اسماعیلیون که خود خانواده‌اش را در شلیک سپاه به هواپیمای اوکراینی از دست داده‌است نوشت: «جمهوری کثافت، فاسد و آدمکش اسلامی»[۲۱]
  • علی دایی، اسطوره فوتبال ایران و جهان، هم در واکنشی دربارهٔ درگذشت مهسا امینی نوشت: «چه به روزگار این سرزمین آوردید؟ دخترم می‌پرسد چه اتفاقی افتاده. چه پاسخی دارم. به کدامین گناه؟»[۲۱]
  • اصغر فرهادی، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس با انتشار عکسی از مهسا امینی در صفحه اینستاگرامش نوشت: «ما خودمان را به خواب زده‌ایم در برابر این ظلم بی‌پایان. ما شریک این جنایتیم.»[۵۶]
  • ابی، خواننده ایرانی در محکوم کردن قتل او نوشت: «آن‌قدر این جمهوری اسلامی زشت است که کلمات برای بیان ظلم آن کافی نیست.»[۵۷]
  • لیه رمینی، بازیگر آمریکایی، در توییتر خود نوشت: «این اقدام در هر حالتی غیرقابل قبول است، اما این واقعیت که او به خاطر حجاب نامناسب دستگیر شد آن را وحشتناک‌تر می‌کند. لطفاً در هم‌رسانی نام و داستان او به من بپیوندید.»[۵۸]
  • علی کریمی، ستاره فوتبال ایران، نیز با انتشار تصویر خانم امینی روی تخت بیمارستان، نوشت: «کاوه آینده ایران‌زمین زن است.»[۵۸]
  • گلشیفته فراهانی، بازیگر ایرانی نیز در اینستاگرامش با اشاره به مرگ مهسا نوشت: «لی‌لی‌لی حوضک، ندا آقا سلطان پر، پویا بختیاری پر، نوید افکاری پر، مهسا امینی، ژینای کردستان پر … جمهوری اسلامی نپر.»[۵۹]
  • کتایون ریاحی، بازیگر ایرانی برای حمایت از مهسا امینی در استوری و پست اینستاگرامی عکسی بی‌حجاب از خود منتشر کرد و نوشت: «در سوگ زنان ایران زمین»[۶۰]
  • زر امیرابراهیمی، در صفحه اینستاگرام خود نوشت: عزادار هستیم. برای این سال‌های شکنجه و خشونت. جمهوری اسلامی، ما از تو متنفریم.[۶۱]
  • نورگل یشیلچای، بازیگر اهل ترکیه با انتشار تصویری از مهسا امینی در استوری اینستاگرام خود نوشت: «باعث تاسفه… افسوس برای تمامی زنان در جهان»[۶۲]
  • بهرام، خواننده و رپر ایرانی در توییتر خود نوشت: «امر به معروف و نهی از منکر در ذات رفتار سرکوب گرانه‌ست و به لطف حکومت پشتوانه قانونی و سیاسی هم پیدا کرده. مذهب رو باید از سیاست و قانون‌گذاری حذف کرد. قدم اول برای تغییر سازماندهیست.»[۶۳]
  • شهرام ناظری، خواننده و موسیقیدان سرشناس با تقدیم یک ترانهٔ کُردی به ژینا امینی نوشت: «ژینا گیان، آواز زندگی بودی، صدای تو باید بلند خوانده شود، صدای تو اکنون در صدای ماست.»[۶۴]
  • گوگوش در اعتراض به قتل مهسا امینی ترانه‌ای با نام گریه در رگبار با ترانه‌سرایی شهیار قنبری منتشر کرد و آنرا به مهسا و تمام بانوان ایران تقدیم کرد.[۶۵]
  • محسن چاوشی، خواننده محبوب ایرانی در پستی در اینستاگرام اعلام کرده که تمام همکاری‌های خود را با وزارت ارشاد قطع می‌کند[۶۶]

نهادهای بین‌المللی

  • سازمان عفو بین‌الملل خواهان رسیدگی کیفری به مسئله مرگ مشکوک مهسا امینی در ایران شد. به گفته این سازمان «همه مأموران و مقامات مسئول» در این پرونده باید در برابر عدالت قرار گیرند و «شرایط منجر به مرگ مشکوک او که شامل شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها در بازداشتگاه می‌شود، باید مورد رسیدگی کیفری قرار گیرد.»[۶۷]
  • دیده‌بان حقوق بشر نیز جان باختن مهسا امینی را «ظالمانه» خواند و نوشت: «مقام‌های ایرانی باید قانون حجاب اجباری را لغو و قوانین دیگری که زنان را از استقلال و حقوقشان محروم می‌کند، حذف یا اصلاح کنند.»[۶۸]

نهادهای مدنی و احزاب سیاسی

  • «انجمن صنفی معلمان کُردستان، شعبه سقز و زیویه» با انتشار بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن کشتن ژینا امینی «دختر ۲۲ سالهٔ کُرد سقزی» و با اشاره به مرگ شلیر رسولی دیگر زن کُرد که چند روز قبل در یک اقدام به تجاوز جان خود را از دست داده‌بود، نوشت: «به کدامین گناه باید ژینا امینی رهسپار کلاس توجیه و ارشادی گردد که او را به آستانهٔ مرگ و نیستی می‌کشاند؟»، «اینجا کجاست که جان انسان در حراجی همیشگی‌ست؟!» و «آنان که مدعی نظم و امنیت و حفظ جان و مال مردمان هستند، اکنون دیگر جان‌ستان و عامل اصلی ناامنی گشته‌اند!»[۶۹]
  • کارزار حقوق بشر ایران، مهسا امینی را یکی دیگر از قربانیان جنگ جمهوری اسلامی علیه زنان دانست و برای جلوگیری از فاجعه‌هایی اینچنین که قابل پیشگیری است، درخواست کرد خشونت علیه زنان در ایران باید به شدت در سراسر جهان محکوم شود.[۷۰]
  • کانون نویسندگان ایران در بیانیه‌ای نوشت: «قتل مهسا امینی نمونه‌ای آشکار شده از سرکوبی تمام‌عیار است که سال‌ها زیر سایه حاکمیت زن‌ستیز در جریان بوده‌است.»[۶۸]
  • حزب اعتماد ملی: حزب اعتمادملی در بیانیه‌ای با تسلیت فاجعه مرگ مهسا امینی در پی برخورد گشت ارشاد با وی و محکومیت چنین برخوردهایی، خواستار ورود مراجع تقلید، مجلس، رئیس‌جمهور و قوه قضائیه به موضوع گشت ارشاد و برخوردهای صورت‌گرفته از سوی این ارگان با دختران و زنان ایران شد.[۷۱]
  • حزب ندای ایرانیان:یک‌بار از خود پرسیده‌ایم جامعه‌ای که در حدود نیم سده پیش‌تر به نام اسلام انقلاب کرده، چرا باید امروز به ضرب و زور رویکردهای سر تا پا غلطی همچون گشت ارشاد، اسلامی بشود؟![۷۲]
  • حزب اتحاد ملت ایران اسلامی: در بیانیه‌ای به آنچه بر سر مهسا امینی آمد و به درگذشت او ختم شد واکنش نشان داد.[۷۳]
  • چند حزب سیاسی کرد با انتشار فراخوانی از سوی «مرکز همکاری احزاب کردستان ایران» خواستار اعتصاب عمومی در کردستان در روز دوشنبه، ۲۸ شهریور شدند.[۷۴]
  • مجمع نیروهای خط امام، در بیانیه‌ای اقدامات صورت‌گرفته در ماه‌های اخیر «به نام مبارزه با بی‌حجابی» را «روشی به‌غایت غلط و متأثر از نگاهی متحجرانه به دین و بدبینانه به دیگران و سخت گیرانه دربارهٔ جامعه» توصیف کرد.[۷۵]

گیسوبران

شماری از زنان ایرانی در اعتراض به جان‌باختن مهسا امینی در حرکتی نمادین، با ابراز خشم و سوگ، موهای خود را قیچی کردند. آیین گیسوبران از رسوم دیرینه ایرانیان باستان است.[۷۶]

روسری‌سوزان

کارزار آتش‌زدن روسری به عنوان نماد حجاب به نشانه مخالفت با حجاب اجباری در اعتراضات پس از کشته‌شدن مهسا امینی رخ داد. این حرکت نمادین با واکنش‌ها بسیاری مواجه شده‌است. شمار بسیاری از زنان در اعتراضات روسری از سر برداشتند و برخی روسری خود را آتش زدند.[۷۷][۷۸]

پوشش خبری

پوشش خبری به کما رفتن مهسا امینی از سطح شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های خارج از ایران، وارد رسانه‌ها و خبرگزاری‌های داخلی و رسمی شد. مقام‌های حکومتی در ایران تلاش کردند فضای خبری جان باختن او را در اختیار بگیرند و نظام قضایی، اجرایی، قانونگذاری و امنیتی ایران را در قبال این حادثه پاسخگو و حساس نشان دهند. منتها حکومت و رسانه‌های حکومتی قدرت کنترل ابعاد و پتانسیل این رویداد را نداشته و نتوانستند افکار عمومی را قانع و سیل خشم و اعتراض‌های عمومی را مهار کنند.[۷۹]

جستارهای وابسته

منابع

  1. "در روز تولد مهسا امینی؛ دختر به روایت پدر". دویچه وله. Retrieved 23 September 2022.
  2. «اختصاصی ایران‌اینترنشنال: سی‌تی‌اسکن مهسا نشانگر شکستگی جمجمه، خونریزی و اِدِم مغزی است». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۸ شهریور ۱۴۰۱.
  3. ««مهسا امینی در کما»؛ پلیس می‌گوید «ناگهانی دچارعارضه قلبی شد»». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۴ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  4. «سکوت پلیس دربارهٔ مرگ مغزی مهسا امینی «بر اثر ضرب‌وجرح به‌دست مأموران گشت ارشاد»». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  5. «مرگ مغزی مهسا ۲۲ ساله بر اثر ضربات مأموران گشت ارشاد اسلامی؛ جوّ امنیتی در بیمارستان «کسری» و ممنوعیت ملاقات خانواده». کیهان لندن. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۵.
  6. «رئیس نظام پزشکی هرمزگان «ضربه به سر» را عامل احتمالی مرگ مهسا امینی دانست». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۱.
  7. «مرگ مهسا امینی، دختر بازداشتی گشت ارشاد در ایران؛ بازتاب‌ها و واکنش‌ها». euronews. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  8. «مهسا امینی پس از کما در بازداشت، در بیمارستان «جان باخت»». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ «مهسا امینی سه روز پس از بازداشت توسط گشت ارشاد در بیمارستان جان باخت». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  10. "Anger and protests in Iran after death of woman in custody over 'bad hijab'". Middle East Eye (به انگلیسی). Retrieved 2022-09-18.
  11. «هشتگ "مهسا امینی" رکورد تاریخ توییتر را شکست!». وقت صبح. ۲۰۲۲-۰۹-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
  12. «هشتگ مهسا امینی ترند جهانی شد». دویچه وله. بخش فارسی دویچه وله. ۲۷ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۷ شهریور ۱۴۰۱.
  13. «ادامه تجمعات در اعتراض به جان باختن مهسا امینی؛ پدر او اظهارات فرمانده نیروی انتظامی را «رد کرد»». BBC News فارسی. ۲۹ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۰.
  14. ««مهسا امینی» از دنیا رفت / خانواده مهسا امینی: از کسی نمی‌ترسیم؛ شکایت می‌کنیم». شرق. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  15. «مادر مهسا امینی: دخترم پیش از بازداشت در سلامت کامل بود». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  16. مهرداد درویش پور (۲۰۲۲-۰۹-۲۲). «جرقه انفجار "ابر جنبش" و "انقلاب زنانه" درایران؟». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۳.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ «مهسا امینی، بازداشت‌شده گشت ارشاد، در کما؛ پلیس پایتخت مدعی شد عارضه قلبی او «ناگهانی» بود». ایران اینترنشنال. ۲۴ شهریور ۱۴۰۱.
  18. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :1 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  19. «سی‌تی‌اسکن مهسا نشانگر شکستگی جمجمه، خونریزی و اِدِم مغزی است». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۸ شهریور ۱۴۰۱.
  20. «مهسا امینی پس از بازداشت از سوی گشت ارشاد به کما به مدت دو روز به کما رفت. سر انجام در روز جمعه ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ در بیمارستان جان سپرد». دویچه وله فارسی. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ ۲۱٫۳ «مهسا امینی بر اثر جراحات ناشی از ضرب و شتم مأموران گشت ارشاد درگذشت». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  22. «مادر مهسا امینی: دخترم پیش از بازداشت در سلامت کامل بود». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  23. «ویدئویی از مراسم خاکسپاری مهسا امینی در سقز». عرشه آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۸.
  24. «آرامستان آیچی کجاست؟». رکنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۸.
  25. «مراسم خاکسپاری مهسا امینی به تظاهرات خشم علیه دیکتاتور». ایران آزادی. ۲۶ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  26. «حضور گسترده مردم در آرامستان سقز برای شرکت در مراسم تدفین مهسا امینی». رادیو فردا. ۲۶ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  27. ایران، عصر (۲۶ شهریور ۱۴۰۱). «بلند شو ژینا! مردم برای تو آمده‌اند». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۳.
  28. «دایی مهسا امینی در مراسم خاکسپاری: ما کوتاه نمی‌آییم و سر تعظیم فرود نمی‌آوریم». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۳.
  29. «دو روایت از متن و حاشیه مراسم خاکسپاری مهسا امینی | از سخنان بستگان مهسا تا شلیک گاز اشک‌آور! | پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز». انصاف نیوز. ۲۰۲۲-۰۹-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۳.
  30. «روایت شاهدان عینی از برخورد خشن گشت ارشاد؛ دختر ۲۲ ساله سقزی در کما». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۴ شهریور ۱۴۰۱.
  31. «توضیح پلیس دربارهٔ حادثه رخ داده برای یک زن در مقر انتظامی». ایسنا. ۲۴ شهریور ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  32. «مرگ مهسا امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد، «قتل حکومتی» است». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  33. «در بازداشتگاه وزرا چه بر سر مهسا آمده بود؟». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  34. «ادعای عضو کمیسیون مجلس: مهسا امینی بیماری زمینه‌ای و جراحی مغز داشت». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۱.
  35. «ناگفته‌های پدر مهسا امینی و تداوم اعتراضات در شهرهای کردنشین». DW. ۱۴۰۱-۰۶-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  36. «مهسا امینی پس از کما در بازداشت، در بیمارستان «جان باخت»». BBC News فارسی. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۱.
  37. «تجمع در مقابل بیمارستان محل درگذشت مهسا امینی و بازداشت تعدادی از معترضان با برخورد خشن». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  38. «مهسا امینی؛ یک هفته بر ایران چه گذشت؟». BBC News فارسی. ۲۰۲۲-۰۹-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۴.
  39. «ادامه اعتراضات سراسری در ایران با وجود تهدیدها و سرکوب‌های سنگین؛ افزایش تعداد کشته‌شدگان». euronews. ۲۰۲۲-۰۹-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
  40. «اختصاصی ایران وایر؛ دستور خامنه‌ای به سپاه برای سرکوب اعتراضات». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
  41. «خشم عمومی گسترده از ضرب و جرح و به کما رفتن مهسا امینی درپی بازداشت از سوی گشت ارشاد». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱. می‌شود.
  42. «شلیک نیروهای امنیتی به معترضان در دیواندره و سقز؛ درگیری با دانشجویان معترض تهران و اصفهان». ایران اینترنشنال. ۲۸ شهریور ۱۴۰۱.
  43. «دستور رئیس‌جمهور دربارهٔ حادثه تلخ مهسا امینی | واکنش وزیر کشور». همشهری آنلاین. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ «مهسا امینی؛ شب دوم اعتراضات در سنندج و تماس رئیسی با خانواده امینی». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۲.
  45. «رضا پهلوی و فرح پهلوی به مناسبت مرگ مهسا امینی دو روز عزای ملی اعلام کردند». ایران اینترنشنال. ۲۷ شهریور ۱۴۰۱.
  46. «مرگ مهسا امینی، فیلم پلیس و پرسش‌های بی‌پاسخ – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۵». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  47. «نماینده آمریکا در امور ایران مرگ مهسا امینی را «هولناک» خواند». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  48. «مقام پیشین آمریکا: نمی‌گذاریم دولت آمریکا آنچه که رژیم ایران با مهسا انجام داد را پاک کند». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  49. «واکنش انسیه خزعلی به ماجرای مهسا امینی». عصر ایران. ۱۴۰۱-۰۶-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  50. «واکنش سید محمد خاتمی به ماجرای «مهسا امینی»». جماران. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱. می‌شود.
  51. «علی مطهری: حوادثی مثل ماجرای مهسا امینی چهره‌ای مثل طالبان در دنیا از ما نشان می‌دهد/ در خصوص پرونده قوه قضائیه می‌تواند علیه نیروی انتظامی کیفرخواست صادر کند». پایگاه خبری جماران. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  52. «پیام آیت‌الله بیات زنجانی دربارهٔ درگذشت مهسا امینی: گشت ارشاد غیرقانونی، غیرعقلایی و نامشروع است +عکس». تازه نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  53. «توییت محمود صادقی». Twitter. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  54. «انتقاد تند کروبی از خامنه‌ای به دنبال درگذشت مهسا امینی: این کشور ملک طلق یک فرد نیست». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  55. «از وزیرخارجه آلمان تا رئیس‌جمهور شیلی؛ «احترام به حقوق زنان» در قلب واکنش‌ها به جان‌باختن مهسا امینی». یورونیوز.
  56. «واکنش اصغر فرهادی، کارگردان، به ضرب و شتم مهسا امینی: ما شریک این جنایتیم». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  57. «موج گسترده حمایت چهره‌های داخلی و جهانی از اعتراضات ایران و ادای احترام به مهسا امینی». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۱.
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ «مهسا امینی؛ واکنش گسترده در شبکه‌های اجتماعی به ارشادِ منتهی به مرگ مغزی». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  59. «مهسا امینی جان باخت؛ خشم عمومی از گشت‌های ارشاد – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۵». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  60. «دومین شب تظاهرات مردم سنندج در اعتراض به مرگ مهسا امینی؛ واکنش‌های گسترده ادامه دارد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۸.
  61. «ادامه اعتراضات به کشته شدن مهسا امینی و اعلام عزای عمومی در روزهای یک‌شنبه و دوشنبه». ایران اینترنشنال. ۲۰۲۲-۰۹-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۸.
  62. «واکنش بازیگر ترک در حمایت از مهسا امینی». وقت صبح. ۲۰۲۲-۰۹-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  63. «واکنش رپرا به فوت مهسا امینی - جستجوی Google». www.google.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  64. صدای آمریکا: آواز شهرام ناظری برای مهسا امینی: ژینا گیان صدای تو اکنون در صدای ماست، نوشته‌شده در ۲۸ شهریور ۱۴۰۱: بازدید در ۲۹ شهریور ۱۴۰۱.
  65. انتشار ترانه اعتراضی با صدای گوگوش که به دختران و زنان ایران تقدیم شده‌است, retrieved 2022-09-21
  66. «محسن چاووشی: دیگر با وزارت ارشاد کار نمی‌کنم». انتخاب. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  67. «ایستگاه خبر؛ جمعه ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ برابر با ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲ - BBC Persian». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ «اعتراضات و ابراز خشم مردم ایران در خیابان‌ها و بام‌ها درپی جان باختن مهسا امینی». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۶.
  69. آژانس خبری فرات: انجمن صنفی معلمان کردستان: اینجا کجاست که جان انسان در حراجی همیشگی‌ست؟!، نوشته‌شده در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱؛ بازدید در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱.
  70. "Mahsa Amini is Another Victim of the Islamic Republic's War on Women" (به انگلیسی). Center for Human Rights in Iran. 2022-09-16. Retrieved 2022-09-16.
  71. «مهساهای این سرزمین چه گناهی کرده‌اند که باید به بهانه ارشاد سر از بیمارستان و سپس گورستان درآورند/ هر چه سریع‌تر به این ستم آشکار پایان دهید». اعتمادآنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  72. «حزب ندای ایرانیان در پی حادثه ناگوار برای مهسا امینی خواستار شد: استعفای وزیر کشور و فرمانده نیروی انتظامی / تعطیلی کامل گشت ارشاد / دادگاه علنی و شفاف برای تمامی آمران و عاملان / عدم ایجاد محدودیت و تحت‌فشار قرار دادن خانواده امینی». ندای ایرانیان. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  73. «بیانیهٔ جبههٔ اصلاحات و دو حزب اصلاح‌طلب در واکنش به درگذشت مهسا امینی | پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز». انصاف نیوز. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  74. «فراخوان برای اعتصاب عمومی در کردستان ایران در اعتراض به «قتل» مهسا امینی». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  75. «واکنش گروه‌ها و چهره‌های سیاسی داخل ایران به مرگ مهسا امینی: «بساط گشت ارشاد را برچینید»». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۷.
  76. ساقی لقایی (۲۷ شهریور ۱۴۰۱). ««گیسوبُران» زنان معترض ایرانی در پی مرگ مهسا امینی؛ آناهیتا همتی هم موهایش را تراشید». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۹.
  77. «اعتراضات در ایران؛ حضور پررنگ زنان و روسری‌هایی که از سر برمی‌دارند». ایران اینترنشنال. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
  78. «از گیسو بران اعتراضی تا تحریم روسری». رادیو زمانه. ۲۰۲۲-۰۹-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
  79. مسعود آذر (۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲). «رسانه‌های حکومتی و مهسا امینی؛ از «ماله‌کشی» تا خبررسانی به شیوه سنتی». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲.