منجزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مُنجزی، طایفه‌ای بزرگ از ایل بختیاری شاخه هفت لنگ و از باب بهداروند یا بختیاروند می‌باشد.[۱][۲][۳]

قسمت عمده این طایفه در استان‌های اصفهان، چهارمحال بختیاری و خوزستان زندگی می‌کنند. ملا عیدی خان منجزی رهبریت نه تیره منجزی و رییس طایفه منجزی بود . ایشان عموی نامدارخان منجزی هستند .

تیره‌های طایفه منجزی[ویرایش]

طایفه منجزی دارای ۹ تیره می‌باشد که عبارتند از:

۱. رَوا
۲. لَوخَرده (لبخورده)
۳. بُولسِنی (ابوالحسنی)
۴. نیمُرچه (نیم بُنیچه)
۵. لَم لُمی
۶. تاجنالایی (تاج الدین عبداللهی)
۷. هَلیلی
۸. مَلامِدی (مال احمدی)
۹. مازه پهن

همچنان که دیتر امان محقق و پژوهشگر آلمانی می‌نویسد:

بعد از حمله به قندهار و فتح دهلی هندوستان در سال ۱۱۵۲ هجری قمری (۱۷۴۰ میلادی)، حاتم خان از طایفه منجزی [یکی از فرماندهان بختیاری‌ها در حمله به قندهار و دهلی] به سمت والی کشمیر هند منصوب شد و حدود ۷۵۰ خانوار از طایفه او در کنار طایفه میان خیل، ۷۰۰ تا ۸۰۰ خانوار در دَرن بند و ۵۰۰ خانوار در مَرخا ساکن شدند. از این جماعت، خانوارهای بسیاری بعد از مرگ نادرشاه افشار به موطن قبلی خویش مراجعت کردند.[۴]

اتحاد (کنفدراسیون) متشکّل از ۶ تیره از طایفه منجزی بختیاروند (لَو خَرده، رَوا، بُولسنی، نیم بُنیچه، لَم لُمی و تاجنالایی) را اصطلاحاً «رَمُـوری» می‌نامند. «سواران ورزیده و تفنگچیان چیره‌دست رَمُـوری» در طول تاریخ به شجاعت و جنگاوری شهره خاص و عام بوده‌اند.

مشاهیر طایفه منجزی[ویرایش]

حاتم خان منجزی، یکی از سرداران سپاه ایران در فتح قندهار و فتح دهلی در زمان نادرشاه افشار که ۲۵ سال با شکوه و اقتدار بر ایالت کشمیر هندوستان حکومت کرد.

ابوالفتح خان منجزی که بنا به قول «رستم الحکما» در کتاب «رستم التواریخ» از نوادگان شیخ زاهد گیلانی بوده و یکی از سه سردار بزرگی که پس از قتل نادرشاه افشار به همراه علیمردان خان محمودصالح چهارلنگ و کریم خان زند پیمان معروف به «اتحاد سه خان لر» را برای اداره ایران بستند.

ملا عیدی محمد خان منجزی رهبر منجزی و ریاست طایفه منجزی بوده است . ایشان از نوادگان شیخ سنعان بختیاروند میباشد ، شیخ سنعان بختیاروند در جوانی در منطقه چلو زندگی میکرد و برای کسب علم و دانش راهی منطقه گیلان در شمال ایران شد و علی اسماعیل گیلکی متخلص به بابازاهد گیلانی سنعان بختیاروند را به شاگردی پذیرفت و پس از مدتی بابازاهد به اصرار شاگردش سنعان بختیاروند قبول کرد تا به همراه او به سرزمین بختیاری بیاید . پس از فوت بابازاهد در منطقه چلو همانجا به خاک سپرده شد و برایش مقبره ای درست گردید و از آن پس شیخ سنعان بختیاروند به جای بابازاهد شروع به ترویج درس های علم و اخلاق کرد و میتوان گفت اولین شخصی در بختیاری که سواد خواندن و نوشتن آموخت و شروع به آموزش این مهم در سطح ایل بختیاری کرد شیخ سنعان بختیاروند بود. ملاعیدی محمد خان منجزی از نوادگان شیخ سنعان بختیاروند است که به دلیل دارا بودن درجات بالای حکمت و اخلاق و ادب توانست محبوبیت شایان ذکری بین همه تیره های طایفه منجزی کسب کند و ریاست طایفه منجزی را به دست گیرد . بنا به تاریخ این مرد فرزانه هرگز حاضر نشد مالیاتی از طایفه منجزی اخذ کند و به شاهان قاجار تقدیم کند .ملاعیدی محمد خان منجزی حافظ قرآن بوده و در بین طایفه منجزی چنان محبوبیتی دارد که ایشان را ملا عیدی محمد خان بزرگ مینامند ..پسر ملاعیدی محمد خان بزرگ ، ملا باقر نام داشت که با دختر حسینقلی خان ایلخان ازدواج کرد . از دیگر اشخاص معروف بازمانده از این خان بزرگ میتوان به نامدارخان منجزی پسر برادر ایشان اشاره کرد که به دلیل احترام و ارزشی که نامدارخان منجزی برای عمویش ملاعیدی محمد خان بزرگ قائل بود او را نمداره عیدی مینامند . از دیگر بازماندگان ملاعیدی محمد خان بزرگ ، نیز بهرام خان منجزی است . بهرام خان منجزی برادر زاده نامدارخان منجزی است و پس از او خان طایفه منجزی شد .بهرام خان منجزی نوه برادر ملاعیدی محمد خان بزرگ است .

اسدالله خان منجزی به اتفاق پسران دلیرش بنام‌های عزیزخون منجزی و تَمبُرخون منجزی و به همراه چابکسواران وَرزیده و تفنگچیان زُبده طایفه منجزی (معروف به سواران و تفنگچیان رَمُـوری ) به سفارش ملاعیدی محمد خان منجزی رییس طایفه منجزی در جنگ کُلُنچی به رهبری اسدخان بهداروند (معروف به اسدخان شیرکُش یا شاه اسد بهداروند) در سال ۱۲۲۷ هجری قمری (۱۸۱۲ میلادی) علیه فتحعلی شاه قاجار و قوای فرانسوی، شرکت کردند و رشادت‌های بی نظیری از خود بر جای گذاشتند.

نامدارخان منجزی برادر زاده ملاعیدی محمد خان منجزی در سال ۱۲۵۷ هجری قمری (۱۸۴۰ میلادی) به همراه یک تیپ از بزرگان ایل بهداروند (از دو طایفه علاءالدّین وند و منجزی) معروف به تیپ سوار بهداروند در یک توطئه از پیش طراحی شده در واقعه سرآستون و زیرآستون به قتل رسید. نامدارخان در شجاعت، شهامت و جوانمردی بی نظیر بود.

لیارد انگلیسی در کتاب خود چنین گفته‌است:

«یلی چون نامدارخان ندیدم، دلاوری بود با هیبتی سهمگین. وقتی که با او سلام و احوالپرسی کردم و برای احترام دستم را در دستش گذاشتم، انگار انگشتانم داشتند از جا درمی‌آمدند… !»

لیارد همچنین می‌نویسد: «نامدارخان تنها خان بختیاری بود که مردم به او منصب خانی دادند، نه حکومت».


[[خسرو خان سردار ظفر در کتاب تاریخ خود مینویسد

چهار نفر در بختیاری بودند که نام‌آور و یگانه زمان خویش بودند: اوّل نامدارخان منجزی بختیاروند، دوّم آعلیداد خدرسُـرخ، سوّم آنادعلی راکی و چهارم مُلّاعالی احمدخسروی.

برخی از مهم‌ترین شخصیت‌های طایفه منجزی عبارتند از:

حاتم خان منجزی (سردار بزرگ سپاه نادرشاه افشار در حمله به قندهار و فتح دهلی - والی کشمیر)، ملاعیدی محمد خان منجزی (حکومت نه تیره منجزی در سرشط بابازاهد و مقتدرترین رییس طایفه منجزی) آشیخ منجزی و آمَندنی منجزی (دو تن از دلاورمردان بزرگ سپاه بختیاری در حمله به قندهار و فتح دهلی)، اسدالله خان منجزی (ایلخان بزرگ منجزی)، عزیزخان منجزی و تَمبُرخان منجزی (دو تن از جنگجویان شجاع نبرد کُلُنچی)، نامدارخان منجزی (ایلخان دلیر منجزی)، بهرام خان منجزی محمّدحسن خان منجزی،آقایی منجزی پهلوان دلیر و بنام طایفه منجزی و ایل بزرگ بهداروند، آحسین منجزی (معروف به آحسین قَمه طلا یا آحسین شمشیر شُل)، آشهباز منجزی (معروف به آشهواز حَیسه سوار)، آشنبه منجزی (پرچمدار سپاه مشروطه)، نجفقلی خان منجزی و مرادخان منجزی و عارف خان منجزی (شهدای جنگ مشروطیت که در حرم شاه عبدالعظیم شهر ری به خاک سپرده شده‌اند)، سارا منجزی بازیگر مطرح سینمای ایران. امیر قاسمی منجزی قهرمان سنگین‌وزن کشتی فرنگی ایران که دارنده افتخارات متعددی از جمله ۲ مدال طلای آسیا در کشتی فرنگی و یک طلای کشتی آزاد، قهرمانی جام یادگار امام و مسابقات جایزه بزرگ ترکیه می‌باشد. وی همچنین در سال ۲۰۱۲ برای المپیک لندن انتخاب شد اما به دلیل مسدومیت از المپیک بازماند . اخیراً در سال ۱۳۹۶ نام کانون کشتی شهرستان مسجدسلیمان را به نام این پهلوان تغییر داده‌اند. ارسلان بهرام نژاد تخلص الف.ب نویسنده رمان ، از رمان های معروف این نویسنده میتوان به رمانسرزمین مری اشاره کرد. عبدالرضا منجزی فیلمنامه نویس .

محل سکونت[ویرایش]

تا سال ۱۳۰۰ هجری قمری (۱۸۸۳ میلادی)، محل اسکان ییلاقی تیره‌های ۹ گانه طایفه منجزی مناطق بیرگان، شهریاری و کُلُنچی از توابع شهرستان کوهرنگ و روستاهای فیل آباد و عیسی آباد، از توابع شهرستان فارسان و شهر سورشجان از بخش‌های شهرستان شهرکرد که فامیل حیدری و نوادگان حیدر منجزی می‌باشند و بخشی از تیره «مال احمدی» در بخش فلارد از توابع شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری بوده‌است. امّا در این سال، بخشی از طایفه «منجزی» که اغلب از تیره «رَوا» بودند به همراه سهراب خان بهداروند به منطقه سردآب و بزآب از توابع شهرستان فریدونشهر در استان اصفهان کوچ نمودند و با کمک چابکسواران وَرزیده و تفنگچیان زُبده «منجزی» مؤفق به تصرّف این منطقه شده و در آنجا ساکن گردیدند.

کنارسیاه منطقه ای است که در ۳۰ کیلومتری شهر فیروزآباد فارس در مسیر جاده فیروزآباد -جم واقع شده‌است. ساکنین کنارسیاه از طایفه عمله قشقایی و تیره مال احمدی هستند. تیره مال احمدی آنچنان که نقل شده‌است اصالتاً از طایفه بزرگ مال احمدی بختیاری بوده‌اند که طی اختلافات پیش آمده که تاریخ دقیقی از آن در دست نیست از ایل بختیاری جدا می‌شوند و با استقبال ایلخانان قشقایی از جمله سلطان محمدخان قشقایی (۱۲۳۰ هجری قمری) به ایل قشقایی ملحق می‌شوند. مال احمدی‌ها به دلیل رشادت، تعصب و فرهنگ دوستی (داشتن شاهنامه خوان‌ها و آواز خوانان معروفی همچون محمد قلی بیگ) از احترام ویژه ای نزد خوانین قشقایی برخوردار بوده‌اند. گفته می‌شود طایفه مال احمدی که در ایل قشقایی از قدرت و توان مالی خوبی برخوردار بوده‌اند، در زمان ایلخانی داراب خان قشقایی تضعیف می‌شوند و به دلیل از دست دادن قدرت و انسجام خود متفرق می‌شوند. با عین حال بازماندگان این طایفه هنوز هم با حفظ اصالت گذشته با نام تیره مال احمدی، به عنوان یکی از تیره‌های طایفه عمله ایل قشقایی در شهر فیروزآباد و اطراف آن سکونت دارند. قبرستان قدیمی مال احمدی‌ها در امام زاده عبدالله (۱۰ کیلومتری شهر فیروزآباد در کنار روستای ده بین) و کنارسیا ه، گویای سابقهٔ طولانی زندگی آن‌ها در این مناطق است. تپّه بزرگی (تُمب) که در ضلع غربی منطقه کنارسیاه واقع شده‌است، به د لیل سکونت دیرینه تیره مال احمدی در کنار آن، در زبان محلی به تُپِّ مال احمدی مشهور است.

تا سال ۱۳۰۰ هجری قمری (۱۸۸۳ میلادی)، محل اسکان ییلاقی تیره‌های ۹ گانه طایفه منجزی مناطق بیرگان، شهریاری و کُلُنچی از توابع شهرستان کوهرنگ و روستاهای فیل آباد و عیسی آباد، از توابع شهرستان فارسان و شهر سورشجان از بخش‌های شهرستان شهرکرد که فامیل حیدری و نوادگان حیدر منجزی می‌باشند و بخشی از تیره «مال احمدی» در بخش فلارد از توابع شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری بوده‌است. امّا در این سال، بخشی از طایفه «منجزی» که اغلب از تیره «رَوا» بودند به همراه سهراب خان بهداروند به منطقه سردآب و بزآب از توابع شهرستان فریدونشهر در استان اصفهان کوچ نمودند و با کمک چابکسواران وَرزیده و تفنگچیان زُبده «منجزی» مؤفق به تصرّف این منطقه شده و در آنجا ساکن گردیدند. در کنارسیاه از توابع ان ییلاقی تیره‌های ۹ گانه طایفه منجزی در استان‌های چهارمحال و بختیاری (بیرگان، شهریاری، بید امین و کُلُنچی) و اصفهان (سردآب و بُزآب دره تاجدین و برداسیاب فریدونشهر) و محل اسکان گرمسیری آن‌ها در استان خوزستان (هفت شهیدان، توگاه، جهانگیری، علمداری، گلزاری، رگ هلیل، آب ماهیک، عقیلی، شُعیبیه، ماهور، چهاربیشه، بهبید و درخزینه و چاه لیلی) می‌باشد.

درحال حاضر، بخش عمده‌ای از افراد طایفه منجزی در شهرهای تهران، کرج، اهواز، مسجدسلیمان، شوشتر، لالی، اصفهان، شاهین شهر، نجف آباد، امیرآباد، یزدانشهر، ویلاشهر، زرین شهر، فولادشهر، فارسان، روستای عیسی آباد و فیل آباد، سورشجان، فلارد و خانمیرزا ساکن می‌باشند.

پانویس[ویرایش]

  1. «نمودار اجتماعی طوایف بختیاری». دانشنامه ایرانیکا.
  2. «Bakhtyārī». دانشنامه بریتانیکا. دریافت‌شده در 3-25-2014. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. «BAḴTĪĀRĪ TRIBE». Encyclopaedia Iranica. دریافت‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴.
  4. امان، دیتر. بختیاری‌ها عشایر کوه نشین ایرانی در پویه تاریخ

منابع[ویرایش]

  • حسین ابراهیمی ناغانی (۲ اسفند ۱۳۸۸). «اسامی طوایف و شعب ایل بختیاری». وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ.
  • تاریخ بختیاری، سردار اسعد بختیاری.
  • یادداشت‌ها و خاطرات، سردار ظفر بختیاری.
  • بختیاری، اوژن. تاریخ بختیاری.
  • امان، دیتر. بختیاری‌ها: عشایر کوه نشین ایرانی در پویه تاریخ.