منبع دست اول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از منبع اولیه)
پرش به: ناوبری، جستجو

منابع دست اول یا منابع اولیه (به انگلیسی: Primary source) منابع نزدیک به یک واقعه هستند که رعایت آن ها در گزارش، تحلیل، تحقیق و پژوهش و مقاله و کتاب باعث افزایش اعتبار و ارزش اثر می شود.

توضیح[ویرایش]

در باب منابع اولیه مثلاً گزارش شاهد عینی یک تصادف و همچنین خلاصهٔ سخنرانی رهبری جمهوری اسلامی که توسط بیت رهبری منتشر می‌شود منبع‌های اولیه‌اند. منابع اولیه اطلاعات یا داده‌ها را عرضه می‌کنند: مثل مصنوعات و اشیاء باستان‌شناختی فیلم ویدئو، عکس، اسناد تاریخی مثل خاطرات، آمار، گزارش استماع‌های دادرسی، محاکمه‌های قضایی یا مصاحبه‌ها؛ نتایج جدول‌بندی‌شدهٔ آمارگیری‌ها و پرسشنامه‌ها؛ آثار فلسفی اولیه؛ متون مقدس مذهبی؛ اسناد و مضبوطات آزمایشگاهی (مثل پزشکی قانونی) یا مشاهدات بازرسان؛ اسناد مشاهدات میدانی؛ آثار هنری یا تخیلی مانند اشعار، نمایشنامه‌ها، رمان‌ها، تصاویر متحرک، ویدوها، و برنامه‌های تلویزیونی. نکته مهم این است که منابع اولیه شامل نوشته‌های اشخاص نزدیک به ماجرایی که پیرامون آن می‌نویسید، می‌شود و بیانگر یک نگاه از درون به یک دوران تاریخی خاص، یک اثر هنری، یک تصمیم سیاسی و غیره هستند.

دسته‌بندی منابع[ویرایش]

شخص مثال ساده
مطالب منابع دست اول
  • حکایت یک رویداد، نوشته‌شده به دست شاهدان عینی.
  • نتیجه‌گیری‌های بدیع در گزارش‌های علمی.
  • پرونده‌های دادگاه، اسناد قانونی و پتنت‌ها.
  • سخن‌رانی‌های سیاست‌مداران یا فعالان در زمینهٔ دیدگاه‌ها و اهدافشان
مطالب منابع دست دوم
  • مقالهٔ یک مجله برپایهٔ گزارش‌های رسانه‌های دیگر
  • کتابی در مورد یک رویداد تاریخی که برپایهٔ نامه‌ها و خاطرات نوشته شده است
  • بازبینی سامانمند، یا بازبینی ادبی که حاصل ترکیب نتایج تحقیقات قبلی باشد.
مطالب منابع دست سوم
  • یا دانشنامه یا فرهنگ نوین
  • کتابی دربارهٔ یک رویداد تاریخی که کاملاً برپایهٔ کتاب‌های دیگری که در مورد آن موضوع هستند باشد
  • بیشتر کتاب‌های درسی تاریخی و علمی که برای کودکان نوشته می‌شوند

مزایا و ضعف‌های منابع دست اول[ویرایش]

در بسیاری از زمینه‌ها، همچون تاریخ نویسی، تقریبا همیشه توصیه شده است که در صورت امکان از منابع دست اول استفاده نمایید، و اگر «هیچ یک در دسترس نبودند، احتیاط بر آن است که نویسنده بتواند با استفاده از منابع دست دوم پیش برود»[۱] به علاوه، منابع دست اول مشکل ذاتی منابع دست دوم را ندارند، از آنجا که هر نویسنده‌ای ممکن است یافته‌های نویسندگان پیشین را تحریف کرده یا نظرات خودش را به آنها وارد کند.[۲]

تاریخی که نویسنده‌اش نتایج آن را از منابعی استخراج می‌کند دست اول یا دست دومی که واقعا بر اساس منابع دست اول باشد نیست به معنی افسانه است و به طور کلی تاریخی نیست.

— کامرون سرل

گرچه یک منبع دست اول لزوما همیشه نباید از مرجعیت بیشتر یا بهتری نسبت به منبع دست دوم برخوردار باشد. ممکن است سوگیری یا دیدگاه‌های ناخودآگاه ضمنی که اطلاعات تاریخی را می‌پیچانند وجود داشته باشد.

موضوع اصلی ممکن است ... از روی تعصب پیشداورانه، حداقل دقیقا آن چیزی که آن مدعی است نباشد.

— دیوید آیردیل

این خطاها ممکن است در منابع دست دوم اصلاح شوند، که اغلب تحت داوری همتا هستند، می‌توانند به خوبی مستندسازی شوند، و اغلب توسط تاریخ‌شناسانی که در موسسه‌هایی کار می‌کنند که دقت روش‌شناسی برای آینده شغلی و شهرت نویسنده مهم است. تاریخ‌شناسان به دقت و واقع بینی منابع دست اول که آنها استفاده می کنند توجه می کنند و تاریخ‌شناسان به هر دوی منابع دست اول و دست دوم با موشکافی زیادی توحه می کنند. یک منبع دست اول همچون مطلب وارد شده در یک ژورنال (دفتر خاطرات روزانه) (یا یک نسخه آنلاین یا بلاگ)، در بهترین حالت، می‌تواند فقط بازتاب نظر شخصی یک نفر درباره رویدادها باشد، که ممکن است یا ممکن نیست که صادقانه، دقیق یا کامل باشد.

شرکت کنندگان و شاهدان عینی ممکن است رویدادها را اشتباه متوجه شوند یا برای بالا بردن تصور یا تقاضای خودشان گزارش‌هایشان راعمدا یا سهوا تحریف نمایند. چنین تاثیراتی ممکن است در طول زمان افزایش یابد، آنچنان که مردم روایتی را بسازند که دقیق نیست.[۳] برای هر منبع، دست اول یا دست دوم، برای محقق مهم است که میزان و جهت سوگیری را ارزیابی کند.[۴] به عنوان مثال، یک گزارش دولتی ممکن است درباره شرح رویدادهایی دقیق باشد و سوگیری نکرده باشد، اما می‌تواند سانسور شده باشد یا برای پروپاگاندا تغییر کرده یا اهداف خاصی را پوشش داده باشد. حقایق ممکن است برای منفی نشان دادن جهت مخالف تحریف شده باشند. وکلای دادگستری ‏(en) آموزش دیده‌اند که یک دلیل یا سند در دادگاه می‌تواند مورد اعتماد باشد اما ممکن است برای طرفداری (یا مخالفت) از موقعیت یکی از طرفین تحریف شده باشد.

محمدعلی نجفی در زمینه استفاده یا عدم استفاده از منبع؛ اعم از منابع اولیه و غیر دست اول؛ آفات و آسیب هایی متصور است: مثل استناد به منابع واسطه ای، عدم ارزشگذاری منابع، عدم ذکر منبع، ابهام در استناد نظرات، ضعف در منبع شناسی و در دام تکثیر منابع افتادن.[۵]

در تاریخ‌نگاری[ویرایش]

بخش عمده‌ای از تحصیلات یک تاریخ‌نگار بر روی تشخیص دادن منابع اولیه از منابع ثانویه‌است. هنوز در مورد تعریفی صریح از منبع اولیه اختلاف نظر وجود دارد. با این حال تاریخ‌نگاران قائل به چنین تقسیم‌بندی می‌باشند. مارویک[چه کسی؟] منبع اولیه را منبعی تعریف می‌کند که متعلق به دوره‌ای است که تاریخ‌نگار مشغول بررسی آن است. اما منبع ثانویه آثاری است که بعدها توسط تاریخ‌نگارانی که به گذشته می‌نگرند نگاشته شده‌است. منابع اولیه آثاری باستانی هستند و شواهدی بازمانده از گذشته، هر چند بسیاری از منبع‌های اولیه ممکن است بسیار پس از اتفاق یک حادثه نگاشته شده باشد.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Carlo M. Cipolla. Between Two Cultures:An Introduction to Economic History. W. W. Norton & Co.، 1992. 27. شابک ‎۹۷۸-۰-۳۹۳-۳۰۸۱۶-۷. 
  2. Jeffrey Ian Ross. «Taking Stock of Research Methods and Analysis on Oppositional Political Terrorism». The American Sociologist. 2، 2004، 26 تا 37. doi:10.1007/BF02692395. «The analysis of secondary source information is problematic. The further an investigator is from the primary source, the more distorted the information may be. Again, each new person may put his or her spin on the findings.» 
  3. Barbara W. Sommer and Mary Kay Quinlan, The Oral History Manual (2002)
  4. Library of Congress, " Analysis of Primary Sources" online 2007
  5. آفات پژوهش، محمدعلی نجفی، ص۵۴ تا ۷۳
  6. Our knowledge of the past: a philosophy of historiography , Aviezer Tucker Edition illustrated Publisher Cambridge University Press, 2004 ISBN 0-521-83415-5, 9780521834155, Psge 122