ملک مشرقی قزوینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ملک مشرقی قزوینی
زادهٔنامعلوم
قزوین
درگذشت۱۶۴۰م/ ۱۰۵۰ق
اصفهان
پیشهشاعر، منشی سلطنتی
عنوانمیرزا

میرزا مَلِک مشرقی قزوینی (؟ - ۱۶۴۰م) شاعر ایرانی در سدهٔ هفدهم میلادی/یازدهم هجری و منشی ویژهٔ دربار عباس یکم، پادشاه صفوی بود.[۱][۲][۳][۴][۵]

زندگی[ویرایش]

میرزا ملک مشرقی در سالی نامعلوم در خانواده‌ای اعیانی در قزوین یا اصفهان زاده شد. در مشهد بزرگ شد و پس از تحصیلات اولیه به هرات رفت و آغاز دوران شاعری را در هرات گذارند. از شاعران مورد علاقهٔ حسن‌خان شاملو، بیگلربیگی خراسان شد و ملازم او بوده؛ در دربار او با فصیحی و اوجی و دیگر شاعران معاشرت داشته‌است.[۵]
پس از چند سال اقامت در هرات، در شمار نزدیکان شاه عباس یکم درآمد و چون در فن انشا مهارت داشت از جملهٔ منشیان دار الانشای سلطنی گشت؛ مشرقی منشی ویژهٔ شاه عباس یکم بود و در مدح او قصایدی سرود. همچنین در موسیقی‌شناسی نزد دربار سرشناس شمرده می‌شد. دیوانش به ده هزار بیت می‌رسد که شامل غزل، قصیده، قطعه و رباعی است.[۱]
مشرقی در سال ۱۰۵۰ق/۱۶۴۰م در اصفهان درگذشت؛ ماده‌تاریخ آن از نظمی تبریزی:[۱]

دریغا، فلک آخر از کجرویروا دید آزردن مشرقی
ندانم چسان دیدهٔ آسمانچو گل، دید پژمردن مشرقی؟
پی سال تاریخ آن نکته‌دانبگو: حیف از مردن مشرقی

شعر او[ویرایش]

قصایدش به پیروی از شاعران سبک خراسانی و با زبانی ساده و رساست که بیشتر در مدح امامان شیعه و شاه صفی و درباریان صفوی است. غزل‌هایش غالباً کوتاه و گاه کمتر از پنج بیت، «همهٔ آن‌ها با همان زبان ساده و روان و معانی و نکته‌های صریح و روشن و دور از ابهام.»[۵]

آثار[ویرایش]

نمونه اشعار[ویرایش]

چو زلف آسایش از بوی تو دارمچو مژگان چشم بر روی تو دارم
ملایم تر ز بوی یاسمینمهوای گلشن کوی تو دارم
ازان گلرنگ می آید سرشکمکه دایم چشم بر روی تو دارم


در گلستانم و از نکهت گل محروممتشنه می میرم و لب بر لب دریا دارم


دل بیمار ما را آب غربت سازگار آمدقفس ، شد اشیان از مهربانی های صیادم


خاریم و در برابر آتش نشسته ایمبر ما اگر رسد مددی از صبا رسد


بی تو جامی نکشد گل که ندامت نکشدسرو بی همرهی قدّ تو قامت نکشد
یا رب آن کس که به تیغت دم ابی داده استآفت تشنگی روز قیامت نکشد

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ نظمی تبریزی، علی (۱۹۷۶). دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. تابش. ص. ۳۶۰.
  2. سامی, شمس‌الدین (1311). قاموس الأعلام (به ترکی عثمانی). ششم. p. ۴۲۸۹.
  3. نصرآبادی، محمدطاهر (مهر ۱۳۱۷). تذکرة الشعراء. چاپخانه ارمغان. ص. ۲۴۶.
  4. آذر بیگدلی، لطفعلی بیگ (۱۳۳۷). آتشکده آذر. انتشارات علمی. ص. ۹۷.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ذبیح‌الله صفا (۱۳۸۹). تاریخ ادبیات ایران. چهارم. تهران: انتشارات فردوس. صص. ۴۰۷–۴۱۱. شابک ۹۷۸۹۶۴۳۲۰۴۷۵۴.