میانمغز
| مغز میانی | |
|---|---|
 Inferior view mesencephalon (2), above (3) | |
 Human brainstem mesencephalon (B) | |
| جزئیات | |
| شناسهها | |
| لاتین | mesencephalon |
| MeSH | D008636 |
| نورونیمز | 462 |
| شناسه نورولکس | birnlex_1667 |
| TA98 | A14.1.03.005 |
| TA2 | 5874 |
| FMA | 61993 |
میانمغز یا مغزِ میانی یا مزانسفالون (به انگلیسی: mesencephalon یا midbrain) بخشی از مغز است که از بخش میانی سه حفرهٔ اولیهٔ لولهٔ عصبی رویانی تکوین مییابد.
مغز میانی در بالای پل مغزی قرار گرفتهاست و ریشههای عصب محرک چشم، جسم سیاه، که برخی اعمال حرکتی را به عهده دارد، در آن قرار دارد. میانمغز عقبتر از هیپوتالاموس و هیپوتالاموس بالاتر از میانمغز قرار گرفتهاست. برجستگیهای چهارگانه بخشی از میانمغز هستند و دو برجستگی بالا ترارسانی پیام بینایی را به عهده دارند و بزرگتر هستند. دو برجستگی پایین نقش ترارسانی پیام شنوایی را بر عهده دارند و کوچکتر هستند.
کالبدشناسی
[ویرایش]میانمغز، بخش فوقانی ساقهٔ مغزی است و پیشینمغز (مغز قدامی) را به پسینمغز (مغز خلفی) متصل میکند و حاوی مجرایی به نام مجرای مغزی میباشد که بطنهای سوم و چهارم مغز را به هم متصل میکند. طول و عرض مغز میانی حدود ۲٫۵ سانتیمتر (یک اینچ) است. میانمغز در پیرامون مجرای مغزی سیلویوس قرار گرفتهاست.[۱]
میانمغز در بالای پل مغزی (pons) قرار دارد. میانمغز از طرف بالا با پیشامغز (forebrain) ونیمکرههای مغزی و از طرف پایین با پل مغزی مجاور میباشد. مجرای مرکزی میانمغز را مجرای مغزی (cerebral aqueduct) مینامند. میانمغز دارای یک سطح جلویی، یک سطح عقبی و دو سطح طرفی میباشد.
در سطح پشتی آن چهار هسته قرار دارد، دو تا در بالا به نام برجستگیهای دوقلوی فوقانی و دو تا در پایین به نام برجستگیهای دوقلوی تحتانی. برجستگیهای بالایی مربوط به راههای بینایی و برجستگیهای پایینی مرتبط با راههای شنوایی میباشند. این بخش میانمغز کلاً بام (تکتوم) نام دارد.
میانمغز از شکاف چادرینهای (tentorial notch) میگذرد و از دو سو در مجاورت با شیار پاراهیپوکامپی و راه بینایی (optic tract)، شریان مغزی خلفی، ورید قاعدهای، عصب چهارم مغزی (قرقرهای (تروکلئار) و اجسام زانویی میباشد. مغز میانی از جلو در مجاورت با چنبره (splenium) جسم سخت، ورید مغزی بزرگ، جسم صنوبری و پولینار میباشد.
سطوح میانمغز
[ویرایش]میانمغز شامل دو بخش قدامی (پایههای مغزی) و خلفی (بام یا تکتوم) میباشد. بام شامل برجستگیهای عصبی کوچک (کالیکولوسهای) فوقانی و تحتانی است.
پایههای مغزی در طرفین و جلوی مجرای مغزی قرار میگیرند. البته خود پایههای مغزی از جلو به عقب به ترتیب از عناصر زیر ساخته شدهاند:
- پایکهای مغزی (Crus cerebri)
- تودهٔ سیاه (substantia nigra)
- کلاهک (tegmentum)
سطح پیشین یا شکمی مغز میانی توسط تودۀ سیاه رنگی به نام جسم سیاه به دو بخش تقسیم شدهاند: پایکهای مغزی و کلاهک.
بخش جلوی ماده سیاه را پایکهای مغزی («Crus Cerebri») میگویند. راههای عصبی که از قشر مخ آغاز شده و به پل، پیاز مغز و نخاع میروند از این قسمت میگذرند. بخش پشت تودۀ سیاه، کلاهک نامیده میشود و موارد زیر را در برمیگیرد:
- هستۀ زوج سوم
- هستۀ زوج چهارم
- قسمتی از تشکیلات مشبک یا تورینهای
- هستۀ قرمز
- دستۀ عصبی مهمی به نام دستۀ طولی درونی یا MLF که بین هستههای اعصاب مغزی در ساقه مغز ارتباط برقرار میکند و بهطور کلی، در هماهنگی حرکات سر و چشمها بسیار مهم میباشد.
هنگام نگاه کردن به یک سمت، برای اینکه دو کرۀ چشم با یکدیگر به جهت مورد نظر بچرخند، هماهنگی بین زوج سوم یک طرف و ششم طرف دیگر لازم است. در آسیبهای MLF علامت بالینی ویژهای به نام «فلج چشمی میانهستهای»[۲] بروز مینماید که در این حالت وقتی بیمار به سمت خارج نگاه میکند، چشمی که باید به داخل بیاید ثابت میماند و چشم دیگر که باید به خارج برود، به دودوَک دچار میشود. مدتها این علامت را ویژگی اختصاصی بیماری اسکلروز چندگانه (M.S) میدانستند ولی این حالت در آسیبهای عروقی و التهاب ساقۀ مغز نیز پدید میآید؛ البته باید توجه داشت که ضایعۀ دوطرفۀ MLF تقریباً همیشه M.S را مطرح میسازد.
کارکرد
[ویرایش]این بخش از مغز با بینایی، شنوایی ، کنترل حرکتی، خواب و بیداری، هشیاری و کنترل دمای بدن مرتبط است.
منابع
[ویرایش]- سلطان زاده، اکبر بیماریهای مغز و اعصاب و عضلات. انتشارات جعفری
 | این یک مقالهٔ خرد پزشکی است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |