سربازی در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از معافیت تحصیلی)
پرش به: ناوبری، جستجو
سربازان درحال تمرین رژه (کرمانشاه)
سربازانِ وظیفهٔ ناجا در شمالِ شهرِ نیشابور، در حال آموزش و آزاد-باشی

طبق قانون اساسی ایران تمام مردان بالای ۱۸ سال ایرانی (به جز مواردی که استثنا شده‌اند) باید به خدمت سربازی بروند. برای اولین بار لایحهٔ خدمت اجباری نظام وظیفه در سال ۱۳۰۳ توسط رضا شاه به مجلس شورای ملی چهارم تقدیم شد و به رغم مخالفت ملاکان بزرگ و روحانیون،[۱] قانون نظام اجباری که مشتمل بر سی و شش ماده بود در جلسه ۱۷۸ مجلس شورای ملی دوره ۵ مورخ شنبه شانزدهم خرداد ۱۳۰۴ به تصویب رسید.[۲]

در ایران بسیاری (به ویژه پسران) بر این باورند که خدمت سربازی هدر دادن ۲ سال از بهترین سال‌های عمرشان است درحالیکه برخی (از جمله مقامات نظامی) آن را حرکتی جهادی و جهاد در راه خدا می‌دانند.[۳] سربازی هرچند قرار است جوان‌های ما را «مرد» کند و افتخاری برای «خدمت» زیر پرچم محسوب می‌شود اما به‌دلیل نوع اجرای آن ناراضیان زیادی دارد.[۴]

سربازی در قانون اساسی[ویرایش]

براساس آمار به‌طور متوسط هر سال ۸۰۰هزار مشمول در کشور به خدمت سربازی اعزام می‌شوند که حدود ۲۰درصد از این تعداد متأهل هستند و مسائل و مشکلات خاص خودشان را دارند. هر چند سامانه مشخصی برای اعلام تعداد سربازها وجود ندارد اما گفته می‌شود هم‌اکنون حدود یک میلیون و ۴۰۰هزار نفر در حال گذراندن دوره سربازی هستند.[۴]

تاریخچه[ویرایش]

یک سرباز ایرانی به همراه فرمانده اش در دهه سی شمسی[۶]

قانون ۳۲ ماده‌ای خدمت اجباری در ۱۶ خرداد ۱۳۰۴ در مجلس شورای ملی به تصویب رسید.[۶][۷] طبق بند اول این قانون تمام افراد ذکور بالای ۲۱ سال می‌بایست به مدت ۲ سال به خدمت سربازی می‌رفتند.[۷][۸][۹] در آن زمان چون ۱ میلیون نفر شرایط تعیین شده برای سربازی را داشتند و نیاز کشور ۱۰۰هزار نفر بود، مقرر شد که از هر ۱۰ نفر فقط یک نفر به سربازی رود.[۶]

در سال ۱۳۳۵ امور سربازگیری از حوزه اختیارات ارتش خارج و به وزارت کشور سپرده شد اما اجرای این قانون به علت عدم آمادگی وزارت کشور تا مهرماه سال ۱۳۴۱ به تعویق افتاد.[۱۰] این قانون تا زمان انقلاب اسلامی تغییر چندانی نکرد. در سال ۱۳۶۳ و با توجه به شرایط جنگ قانون خدمت سربازی مشتمل بر ۶۷ ماده و ۵۷ تبصره در روز یکشنبه ۲۹ مهرماه ۱۳۶۳ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد.[۶]

مدت سربازی[ویرایش]

ماده چهارم قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب سال ۱۳۶۳ بیان می‌کند که خدمت وظیفه عمومی در ایران ۳۰ سال است که به چهار دوره تقسیم می‌شود. خدمت دوره ضرورت (۲ سال)، دوره احتیاط (۸ سال)، دوره ذخیره اول (۱۰ سال) و دوره ذخیره دوم (۱۰ سال). همچنین این قانون به شورای عالی دفاع اجازه می‌دهد در شرایطی که تعداد مشمولان مازاد بر نیاز باشد، طول دوره ضرورت به ۱۸ ماه کاهش یابد.[۱۱]

هم‌اکنون طول خدمت وظیفه در ایران ۲۱ ماه است. اما خدمت در مناطق محروم ۲۰ ماه و در مناطق مرزی ۱۹ ماه است. ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در اردیبهشت ۱۳۸۸ اعلام کرد از طول خدمت افرادی که دارای مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکتری و دکتری تخصصی می‌باشند به ترتیب ۱، ۲، ۳ و ۴ ماه کسر می‌شود. در سال ۹۰ کسری‌های مربوط به مقطع تحصیلی و جبهه پدر حذف شد و خدمت وظیفه از ۱۸ ماه به ۲۱ ماه افزایش یافت

قانون به حکومت اجازه می‌دهد تا طبقاتی از کارکنان وظیفه‌ای که خدمت دوره ضرورت را به پایان برده‌اند برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی فراخوان کند. این فراخوانده شدگان، حقوقی معادل حقوق نفرات پایور هم‌درجهٔ خود دریافت خواهند کرد.

     مدت خدمت سربازی در سال‌های مختلف (بر حسب ماه)[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

دوره‌های سربازی[ویرایش]

دوره نخست سربازی، آموزشی نام دارد که معمولاً دو ماه به طول می‌انجامد. همچنین به مدت زمانی که یک سرباز بیش از خدمت قانونی خود تا پایان خدمت به دلیل تنبیه یا … به خدمت ادامه می‌دهد، اضافه خدمت اطلاق می‌شود.

دوره آموزشی[ویرایش]

سربازان در حال تمرین تیراندازی (پادگان کرمانشاه)

یکی از اصلی‌ترین دوره‌های سربازی آموزشی است که در آن آموزش‌های نظامی به سربازان داده می‌شود به طوری که قادر باشند پس این دوره در جنگ حضور یابند. این دوره که دو ماه به طول می‌انجامد شامل آموزش‌هایی از قبیل اسلحه‌شناسی، آموزش تیراندازی، انواع استتار، مسیریابی در شب و روز و … است.[۱۶] این دوره ممکن است در هر یک از پادگان‌های ارتش، سپاه و نیروی انتظامی باشد.

عموماً سربازان این دوره را خاطره انگیزتر از سایر دوران خدمت می‌دانند.[۱۶]

در سال ۱۳۹۵ مسئولان نظام وظیفه عمومی با توجه به تغییر شیوه جنگ‌های نوین و به منظور مهارت افزایی و مقابله با جنگ نرم، تغییرات قریب‌الوقوع برای سرفصل‌های دوره آموزشی را اعلام کردند.[۱۷]

دوره کُد[ویرایش]

دوره کد دوره ای دو ماهه، بعد از دوران آموزشی می باشد و سربازانی که دوره کد خورده باشند به جای اعزام به یگان خدمتی، به مدت دو ماه تحت آموزش های تخصصی قرار خواهند گرفت. تفاوت دوره کد با دوره آموزشی فقط در تخصصی بودن مطالب است. این دوره فقط مخصوص ارتش و نیروی انتظامی می باشد و برای رشته های مرتبط با نیاز ارتش و نیرو انتظامی تعبیه شده است تا ارتش و نیرو انتظامی نسبت به نیاز های تخصصی خود در دوره های دو ماهه (دوره کد) نیروهای تخصصی خود را برای ادامه خدمت تربیت نماید.[۱۶]

دوره خدمت[ویرایش]

پس از دوره آموزشی دوره خدمت آغاز می‌شود. در این هنگام است که با توجه به میزان تحصیلات سربازان درجه نظامی دریافت می‌کنند و پس از تقسیم برای انجام ادامهٔ خدمت به شهرهای مختلف فرستاده می‌شوند. معمولاً سربازان تا پایان دوره خدمت در همان یگان خدمت خواهند کرد.[۱۶]

برخی از سربازان با توجه به تخصصشان و نیازهای نیروهای مسلح در کارهای غیرنظامی (مثلا اداری) به کار گرفته می‌شوند.

کسر از خدمت[ویرایش]

میزان کسر از خدمت مدرک تحصیلی در سال ۱۳۹۰[۱۸][۱۹]
مدرک تحصیلی میزان کسر از خدمت
(برحسب ماه)
لیسانس ۱
فوق‌لیسانس ۲
دکترای پیوسته ۲
دکترا ۳
فوق دکترا ۴

۴ راه برای کاهش خدمت مشمولان غیر غایب وجود دارد:[۲۰]

  1. کسر خدمت ایثارگران[۲۱]
  2. کارکنان وظیفه غیربومی در مناطق امنیتی غیردرگیر، مناطق عملیاتی مناطق محروم و بد آب‌وهوا (کاهش زمان خدمت به ۱۹ ماه) و همچنین خدمت کارکنان وظیفه در مناطق جنگی و امنیتی درگیر (کاهش زمان خدمت به ۱۸ ماه)[۲۲][۲۳][۲۴]
  3. کسر خدمت فرزند (سه ماه کسر خدمت به ازای هر فرزند)[۲۵][۲۶]
  4. کسر خدمت نخبگان؛ کسر به میزان ۲ماه تا کل مدت خدمت[۲۷]

سابقاً سربازان با توجه به میزان تحصیلاتشان نیز مشمول کسر از خدمت می‌شدند[۱۸] که دیگر این قانون لغو شده است.

با توجه به ۲۱ ماهه شدن طول خدمت از سال ۱۳۹۴، ۳ ماه کسری مربوط به متأهل بودن لغو شد.[۲۶][۲۸][۲۹]

همچنین کسانی که سابقه بسیجی فعال داشته باشند، از ۱ تا ۵ ماه کسر خدمت می‌گیرند.[۳۰]

تبعیض جنسیتی[ویرایش]

سربازی دختران پیش از انقلاب اسلامی ایران

هم اکنون در ایران فقط پسران و مردان به سربازی اعزام می‌شوند ولی پیش از انقلاب اسلامی دختران نیز به سربازی اعزام می‌شدند همان‌طور که هم اکنون نیز در بسیاری از کشورها[۳۱] همچون اسرائیل دختران-به جز کسانی که مذهبی باشند- نیز خدمت نظامی می‌کنند.[۳۲][۳۳][۳۴] پس از انقلاب در زمان بررسی اصل ۱۵۱ قانون اساسی آیت‌الله صافی سربازی زنان را یک بدعت نادرست از سوی حکومت سابق دانست و گفت:

این یک بدعت تازه‌ای بود که در زمان طاغوت برای از بین بردن هتک صیانت زنان این مملکت بوجود آمد. خواهش من این است که شما کاری نکنید که این بدعت بوسیله شما تأیید شود… آموزش نظامی برای زنان و بانوان سابقه قبل ندارد و اگر این امر، امر لازمی بود، حضرت رسول اکرم (ص) هم حضرت زهرا (ع) را آموزش نظامی می‌داد.

از طرف دیگر موافقان خدمت سربازی زنان با این استدلال که در زمان جنگ دفاع از کشور بر هر زن و مرد و حتی بچه‌ای واجب است خواهان برقراری سربازی بانوان بودند. در نهایت مقرر شد تا زنان نیز آموزش نظامی جداگانه ببینند و امکانات آموزش نظامی به شرط آموزش توسط زنان برای آنان فراهم شود ولی خدمت وظیفه عمومی آموزش نظامی برای زنان الزامی نباشد.[۵]

در این بین، مبتلایان به اختلال هویت جنسی از سربازی از خدمت سربازی معاف هستند. به این صورت که ابتدا یک دوره شش‌ماهه معافیت موقت رای پیگیری‌های لازم در پزشکی قانونی و اخذ مجوز از قوه قضاییه داد می‌شود و در صورت اثبات معافیت دائم داده می‌شود.[۳۵][۳۶]

معافیت از سربازی[ویرایش]

افرادی که دارای مصدومیت یا نارسایی‌های بدنی و یا برخی شرایط اجتماعی هستند از خدمت معاف می‌شوند. اساساً دو نوع معافیت وجود دارد: معافیت موقت و معافیت دائم.[۳۷]

بنیاد ملی نخبگان[ویرایش]

افرادی که دارای شرایطی خاص باشند، از طریق بنیاد ملی نخبگان می‌توانند دوره سربازی را با طی دوره آموزشی و انجام یک پروژه به جای مابقی دوره، به اتمام برسانند.[۳۸]

معافیت پزشکی[ویرایش]

دارا بودن شرایط خاص جسمی یا روانی، یکی از امکان‌های معافیت است.

معافیت کفالت[ویرایش]

معافیت کفالت به معافیتی گفته می‌شود که به دلیل سرپرستی از افراد خانواده به شخص مشمول داده می‌شود.[۳۹]

جانبازان می‌توانند برای فرزند خود معافیت کفالت بگیرند. در صورتی که درصد جانبازی بیش از ۲۵٪ باشد، می‌توانند فرزند دیگر خود را نیز از خدمت معاف کنند.[۴۰]

معافیت تحصیلی[ویرایش]

معافیت تحصیلی جزو معافیت‌های موقت است، به این معنی که دانش‌آموزان و دانشجویان تا زمانی که تحصیل می‌کنند از خدمت معاف هستند.

معافیت سه برادری[ویرایش]

در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸، مسئولین سازمان وظیفه عمومی جمهوری اسلامی ایران به دلیل تراکم بیش از حد مشمولین خدمت سربازی، قوانین جدید معافیت را اعلام کردند که این نوع معافیت از اول فروردین ۱۳۹۱ متوقف شد.

درجه‌های نظامی[ویرایش]

درجه سربازان با توجه به مدرک تحصیلی در سال ۱۳۸۹[۴۱][۴۲][۴۳]
مدرک تحصیلی درجه نظامی
دیپلم درجه سرجوخه و گروهبان سومی
فوق‌دیپلم درجه گروهبان دومی و گروهبان یکمی
لیسانس درجه گروهبان یکمی و ستوان سومی
فوق‌لیسانس و بالاتر درجه ستوان دومی

هر چه که میزان تحصیلات فرد بالاتر باشد، درجهٔ وی نیز بالاتر خواهد بود. بنابر قانون خدمت وظیفه عمومی نفراتی که دارای مدرک کارشناسی ارشد به بالا باشند به درجه ستوان سوم و ستوان دوم، نفراتی که دارای مدرک کارشناسی باشند به درجه گروهبان یکمی، نفراتی که دارای مدرک کاردانی (فوق دیپلم) باشند به درجه گروهبان دوم و سوم نائل می‌شوند؛ و دارندگان دیپلم به درجه سرجوخه، سربازان صفر نیز از بین دارندگان مدارک پایین‌تر از دیپلم انتخاب می‌شوند. افراد درصورتی که در ارتش خدمت کنند و در دوره کد انتخاب شوند به یک درجه بالاتر نایل می‌شوند.[۴۴]

ارگان‌های سربازگیری[ویرایش]

سربازان به ارگان‌های مختلفی فرستاده می‌شوند از جمله ارتش، سپاه، نیروی انتظامی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان زندان‌ها و میراث فرهنگی

مستمری[ویرایش]

دریافتی سربازان
درجه نظامی حقوق ماهانه (برحسب ریال) توضیحات
سال ۱۳۸۹[۴۴] سال ۱۳۹۳[۴۵][۴۶][۴۷]
سرباز سوم ۴۱۵۰۰۰ ۷۸۷۹۳۰
سرباز دوم ۳۱۸۰۰۰ ۷۹۳۷۲۳
سرباز یکم ۴۲۷۰۰۰ ۸۱۱۱۰۴
گروهبان یکم ۴۹۰۰۰۰ ۹۳۲۷۷۰
گروهبان دوم ۴۷۰۰۰۰ ۸۹۲۲۱۴
گروهبان سوم ۴۵۰۰۰۰ ۸۵۷۴۵۳
سرجوخه ۴۳۶۰۰۰ ۸۲۸۴۸۵
استوار یکم ۵۴۰۰۰۰ ۱۳۲۰۹۴۱
استوار دوم ۵۱۰۰۰۰ ۹۷۳۲۲۵
ستوان یکم ۶۹۶۰۰۰ ۱۰۲۵۴۶۷
ستوان دوم ۶۲۸۰۰۰ ۱۱۹۳۴۸۲
ستوان سوم ۵۸۰۰۰۰ ۱۱۰۰۷۸۴
ستوان یکم ۷۶۹۰۰۰ ۱۴۵۹۹۸۷ پزشک

حقوق سربازان وظیفه در طول خدمت وظیفه عمومی با توجه به درجه آنها تعیین می‌شود. بدین صورت که از ۴۱٬۵۰۰ تومان برای سرباز سوم تا ۶۹٬۶۰۰ تومان برای ستوان یکم دارای رشته فنی و ۷۶٬۹۰۰ تومان برای ستوان یکم دارای رشته پزشکی، متفاوت است.[۴۴] این میزان حقوق‌ها در سال ۱۳۹۵ بین ۷۰ تا ۱۲۰ هزارتومان بود.[۴۸]

بر اساس ماده ۴۹ قانون خدمت وظیفه عمومی، حقوق دریافتی یک سرباز باید بین ۶۰ تا ۹۰ درصد حقوق کارکنان رسمی باشد که این مبلغ چیزی حدود ۹۰۰هزار تومان می‌شود. بر اساس ماده ۵۰ قانون خدمت وظیفه عمومی «افسران و درجه داران وظیفه در صورت اعزام به مأموریت یا انتقال یا خدمت در مناطق محروم و بد آب و هوا مشمول مقررات فوق‌العاده و مزایای مربوط به افسران و درجه داران کادر ثابت نسبت به حقوق آنان خواهند بود. سایر کارکنان وظیفه در موارد مذکور از دو سوم فوق‌العاده‌ها و مزایای درجه گروهبان دومی کادر ثابت نسبت به حقوق آنان برخوردار خواهند بود. سایر کارکنان وظیفه در موارد مذکور از دو سوم فوق‌العاده‌ها و مزایای درجه گروهبان دومی کادر ثابت برخوردار خواهند شد.»[۴۸][۴۹] اداره منابع انسانی ستاد کل نیروهای مسلح، در فروردین سال ۱۳۹۴ اعلام کرد که برنامه خاصی برای افزایش حقوق سربازان وجود ندارد.[۴۸][۵۰] و دریافتی سربازان فقط به اندازه درصد افزایش حقوق کارمندان دولت در پایان هر سال افزایش خواهد یافت.[۵۱]

فرار از سربازی[ویرایش]

طبق اعلام ناجا تا سال ۱۳۹۵، ۱٫۵ میلیون سرباز فراری شناسایی شده است.[۵۲][۵۳]

در سال ۱۳۹۲ هرگونه بخشش برای افرادی که از سربازی فرار کرده‌اند لغو شده و دلیل آن مشوق بودن برای افزایش سرباز فراری‌ها اعلام شد. طبق این تصمیم، تمامی افراد ذکور که به خدمت سربازی نرفته‌اند تا پایان ۵۰ سالگی همچنان در شمول خدمت وظیفه هستند. هرچند تسهیلاتی برای آنان در نظر گرفته شد تا در محل سکونت خدمت سربازی خود را انجام دهند.[۵۴]

طبق قانونی که از سال ۱۳۹۴ اجرا شد، سربازانی که بیش از ۸ سال غیبت داشته‌اند می‌توانند با پرداخت جریمه معاف شوند.[۵۵]

فروش خدمت وظیفه[ویرایش]

میزان جریمه مشمولان غایب در سال ۱۳۹۵[۵۶][۵۷][۵۸]
مدرک تحصیلی میزان جریمه
(برحسب میلیون ریال)
دیپلم ۱۵۰
فوق‌دیپلم ۲۰۰
لیسانس ۲۵۰
فوق‌لیسانس ۳۰۰
دکترای غیرپزشکی ۳۵۰
دکترای پزشکی ۴۰۰
پزشکان متخصص و بالاتر ۵۰۰
فراخوان پرداخت جریمه خدمت با پیامک. از میان ۱٫۵میلیون پیامک ارسال شده، فقط ۷۳هزار نفر برای خرید سربازی در سال ۹۵ اقدام کردند.

اولین بار در آذر ماه سال ۱۳۷۷ برای مقطعی سه ساله سربازان مجاز شدند تا با پرداخت مبالغی از خدمت سربازی معاف شوند.[۵۹] در آن زمان مبلغ خرید سربازی بین یک میلیون و ۸۰۰ تا سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان در نظر گرفته شد و ۳۵۰ هزار نفر سربازیشان را خریدند.[۵۹]

در ۳۰ آذر ۹۳ دولت یازدهم دربند «ط» تبصره شانزده لایحه بودجه پیشنهادی خود مبنی بر فروش دوره سربازی مشمولانی که ۱۰ سال غیبت دارند را به مجلس داد در این بند بودجه آمد: «به دولت اجازه داده می‌شود تا کلیه مشمولان خدمت وظیفه عمومی را که «بیش از ۱۰ سال» غیبت دارند با پرداخت دریافت جریمه مدت زمان غیبت، معاف نماید.[۶۰]

در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵، دولت پیشنهاد معافیت با پرداخت جریمه برای افراد با ۵ سال غیبت را داد ولی ستاد کل نیروهای مسلح با آن مخالفت کرد و مدت غیبت ۸ سال را پیشنهاد داد. کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی در نهایت با ۸ سال موافقت کردند.[۶۱] مبلغ جریمه بین ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان بر اساس مدرک تحصیلی تعیین شد.[۵۹] هرچند که برخی نمایندگان به دلیل تبعیض بوجود آمده به خاطر توانایی ثروتمندان در خرید سربازی مخالف این طرح بودند.[۶۲] دارندگان این نوع معافی مجاز به نمایندگی مجلس، عضویت در شوراهای اسلامی و انتصاب در سمت‌های مدیریتی نیستند.[۵۸] تبصره مربوطه در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نیز گنجانده شده است.[۶۳][۶۴]

خروج از کشور[ویرایش]

استفاده از تسهیلات تردد مشمولان خارج از ایران، تسهیلاتی بود که بر اساس آن، کسانی که سه سال اقامت پیوسته در خارج از ایران داشته باشند، در هرسال دو نوبت و درمجموع سه ماه می‌توانند به داخل ایران تردد کنند.[۶۵][۶۶][۶۷]

کسانی که خدمت سربازی را به پایان نبرده باشند و یا معافیت نداشته باشند، بایست برای خروج از کشور برای مدت تا یک ماه ۱۵ میلیون تومان و برای مدت بیش از آن ۲۰ میلیون تومان وثیقه بگذارند.

طرح‌های تغییر شیوهٔ خدمت وظیفه[ویرایش]

با توجه به شرایط جدید و تغییر ساختار تهدیدها و همچنین بالا رفتن میزان تحصیلات دانشجویان مشمول، پیشنهادهایی برای تغییر ساختار نظام سربازی اجباری انجام شده است که از جملهٔ آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • افراد متناسب با توان و تحصیلات خود استعداد یابی شده و در چرخه ایجاد بنگاه‌های اقتصادی بکارگیری می‌شوند و علاوه بر گذراندن خدمت، حقوق مکفی (معادل ۸۰٪ از حقوق یک فرد عادی) از محل درآمدهای بنگاه (نه از محل بودجه سازمان بکارگیرنده) دریافت خواهد نمود.[۶۸]

اتفاقات و جنجال‌ها[ویرایش]

  • کمپین نه به سربازی اجباری در ایران از شهریور ۱۳۹۲ با هدف آگاهی رسانی و تحقق سربازی اختیاری در ایران آغاز به کار کرده است.[۶۹][۷۰][۷۱][۷۲][۷۳] این کمپین با ترجمه متون اقتصادی و حقوق بشری در خصوص ضرورت سربازی اختیاری فعالیت می‌کند.[۷۴][۷۵] آنها هدف خود را بهبود خدمت سربازی اعلام کرده‌اند و نه حذف آن.[۷۶]
عیادت فرماندهان ارتش از مصدومان حادثه نی‌ریز فارس
  • در پی واژگونی اتوبوس[۷۷] ۱۳ نفر از سرنشینان، که سربازان یک پادگان آموزشی بودند، در جاده سیرجان - نی‌ریز در استان فارس سر صحنه فوت کردند و ۲۲ نفر نیز زخمی شدند که مطابق اعلام اورژانس ۶ نفر از مصدومین در حال انتقال به مراکز درمانی جان خود را از دست دادند و در مجموع تعداد تلفات به ۱۹ نفر افزایش یافت.[۷۸][۷۹] تمامی کشته شدگان لیسانس وظیفه بودند.[۸۰] این اتوبوس در باک زاپاس خود ۲ شهروند افغانستان و کالای قاچاق شامل سیگار، انبه و غیره جاسازی کرده بوده است.[۸۱] ستاد کل نیروهای مسلح در پیامی حادثه تصادف در منطقه نی‌ریز استان فارس را تسلیت گفت.[۸۲] همچنین رئیس جمهور حسن روحانی در پیامی علاوه بر تسلیت دستور رسیدگی به وضعیت آنان را صادر کرد.[۸۳] این پیام‌ها همگی پس از واکنش رسانه‌ای گسترده مردم در شبکه‌های اجتماعی و پیام رسان صورت گرفت.[۸۴] بسیاری از هنرمندان و ورزشکاران از جمله علی کریمی، امیر جعفری، برزو ارجمند، اشکان خطیبی و… نیز در صفحات شخصی خود، این واقعه را تسلیت گفتند.[۸۴]

پس از این حادثه و با توجه به بازتاب‌های فروان رسانه‌ای، تصمیماتی برای بهبود وضعیت حمل و نقل سربازان گرفته شد که یکی از مهمترین آنها استفاده از قطار برای جابجایی سربازان بود. در تاریخ ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، پس از مدت‌ها، یک کاروان ۲۵۳ نفره از سربازان نیروی زمینی ارتش با قطار جابجا شدند.[۸۵]

  • یک دستگاه مینی‌بوس که حامل جمعی از سربازان و افسران کادر نیروی دریایی ارتش بود[۸۶] در محور نوشهر-رویان منطقه سی سنگان واژگون شد.[۸۷] در این حادثه ۶ نفر مصدوم شدند که متأسفانه منجر به کشته شدن یکی از آنها شد.[۸۸][۸۹][۹۰] این حادثه تنها ۱۰ روز پس از مرگ تعدادی از سربازان در نی‌ریز بود.[۹۱] در پی این حادثه رهبر ایران ضمن پیام تسلیت، دستور پیگیری مسئولان را صادر کرد.[۹۲]

فرار فوتبالیست‌ها از سربازی[ویرایش]

بختیار رحمانی، کاپیتان وقت فولاد و سرشناس‌ترین بازیکن موجود در لیست سرباز فراری‌های فوتبالیست.[۹۳]

جنجال کارت معافیت بازیکنان فوتبال یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های فساد در فوتبال ایران است که به رویدادی اشاره می‌کند که طی آن کارت پایان خدمت برخی از بازیکنان فوتبال ایران باطل شد.

خودکشی‌ها[ویرایش]

اتلاف وقت و دوری از کار تنها مشکلات و دردسرهای سربازی نیست. افسردگی، خودکشی و اعتیاد در پادگان‌ها از جمله مشکلاتی است که سربازان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و اما آمارهای آن نگفته باقی می‌ماند.[۹۴] مشکلات روانشناختی چون بیماری‌های روانی، ترس از سربازی یا مأموریت مرزی، عدم اطمینان در امنیت خانواده و نگرش منفی نسبت به سربازان، از جمله عوامل خودکشی سربازان است.[۹۵] هر ماه حدود ۵ تا ۶ خودکشی در سطح کشور توسط سربازان وجود دارد.[۹۴]

در سال ۱۳۹۳ یک سرباز کرد به علت توهین به اعتقاداتش با اسلحه سازمانی اقدام به خودکشی کرد.[۹۶][۹۷]

در سال ۱۳۹۵ در پی شایعه ترور یک سرباز در یکی از کلانتری‌های اهواز معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی خوزستان این خبر را شایعه خواند و گفت: فوت این سرباز ناشی از اقدام به خودکشی بوده است. این سرباز متأسفانه با اقدام به شلیک به ناحیه سر خود جانش را از دست داد.[۹۸] در همین سال یک سرباز وظیفه در خاش خودکشی کرد.[۹۹][۱۰۰]

اصطلاحات[ویرایش]

  • نظام جمع: تمریناتی است که به منظور آمادگی برای رژه انجام می‌شود.[۱۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. آبراهامیان ۱۲۱
  2. مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی
  3. «سربازی هدر رفتن وقت نیست؛ جهاد در راه خداست». تسنیم، ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۵–۱۱:۱۴. بازبینی‌شده در ۲۸ مرداد ۱۳۹۵. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «چرا سربازی در ایران سخت می‌گذرد؟». همشهری آنلاین، ۶ تیر ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ «چرا زنان نباید به خدمت سربازی بروند؟». فرارو، ۰۹ تیر ۱۳۹۰–۱۱:۳۷. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ «مروری بر پرونده ۸۷ ساله سربازی در ایران». ایسنا، دوشنبه / ۱۵ خرداد ۱۳۹۱ / ۱۱:۱۶. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «تصویب قانون نظام وظیفه در سال ۱۳۰۴». دنیای اقتصاد، ۹ آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  8. محمد نیازی. مقاله نظام خدمت اجباری و ملت سازی رضاخان. مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. 
  9. قانون خدمت نظام اجباری. ج. پنجم. آرشیو قوانین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی, مصوبه 1304/03/16. 
  10. «آشنایی با تاریخچه خدمت وظیفه عمومی». همشهری، دوشنبه 20 تیر 1390 - 20:46:30. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  11. «آیا می‌دانید خدمت سربازی در ایران 30 سال است؟». آفتاب، ۲۳ بهمن ۱۳۸۹. 
  12. «احتمال افزایش طول خدمت سربازی به 24 ماه». ایسنا، شنبه / ۲۸ بهمن ۱۳۹۱ / ۰۹:۱۰. 
  13. «سردار کمالی: طول خدمت سربازی تا سال 90 تغییر نخواهد کرد». مگ ایران، 10/4/88. بازبینی‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. 
  14. «سردار کمالی: مدت سربازی نه تنها کم نمی‌شود، شاید سال آینده 24 ماه هم بشود». خبرآنلاین، شنبه 28 بهمن 1391 - 13:46:00. بازبینی‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. 
  15. «مدت خدمت سربازی 1ماه کاهش یافت؟». تابناک، ۱۰ فروردین ۱۳۸۷–۱۰:۳۳. بازبینی‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ امیر گودرزی. «دوره کد چیست». سربازلند، شنبه 1 تیر 1395–۱۱:۱۷:۰۹. بازبینی‌شده در چهارشنبه7 تیر ۱۳۹6. 
  17. «سرفصل‌های آموزشی دوران سربازی تغییر می‌کند». تسنیم، ۲۷ مرداد ۱۳۹۵–۰۹:۳۳. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۵. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «جانشین اداره منابع انسانی ستاد کل نیروهای مسلح اعلام کرد خدمت سربازی با تغییرات تازه‌ای روبه‌رو می‌شود». سیاست روز، سه شنبه ۳۰ فروردین ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۲۹. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  19. «اعلام میزان کسر خدمت‌های مدارک تحصیلی». نظام وظیفه و خدمت سربازی، ۴ تیر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  20. «4 راه برای کسر خدمت سربازی». ایسنا، جمعه / ۲۵ تیر ۱۳۹۵ / ۱۰:۲۸. بازبینی‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  21. «بازگشت معافیت و کسر خدمت برای فرزندان ایثارگران از سربازی». ایسنا، ۳۰ فروردین ۱۳۹۱–۱۵:۱۲. بازبینی‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  22. «جزئیات کسر خدمت جدید برای سربازان». فرهنگ نیوز، ۹۳/۷/۸–۱۶:۰۷. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  23. «جزئیات کاهش مدت خدمت سربازی و خروج پولی مشمولان از کشور». شمال نیوز، ۲۲ فروردین ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  24. «زمان خدمت سربازی کم شد/ کسر خدمت حضور در مناطق عملیاتی، محروم و مشمولان صاحب فرزند برقرار است». خبرآنلاین، شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۴–۱۱:۳۰:۰۷. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  25. «به ازای هر فرزند سه ماه کسرخدمت برای سربازی». تامین، ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴–۱۱:۱۰. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «همه چیز دربارهٔ معافیت سنی، کسر خدمت متاهلان، بخشش اضافه خدمت‌ها و …». ایسنا، یکشنبه ۲۷ مهر ۱۳۹۳، ۰۹:۱۶. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  27. «کسری خدمت سریازی دانشجویان مشمول در قبال فعالیت‌های پژوهشی». عصر ایران، ۱۶:۰۳–۰۶ تیر ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵–۱۶:۱۱. 
  28. «تکلیف کسرخدمت تأهل با ۲۱ ماه شدن سربازی». شنبه / ۲۲ فروردین ۱۳۹۴ / ۱۳:۵۱. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  29. «حذف کسر خدمت متاهلین به بهانه 21 ماهه شدن مجدد سربازی!». کیهان، ۲۵ فروردین ۱۳۹۴–۲۰:۳۲. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  30. «کسر خدمت بسیج امسال هم وجود دارد». عصر ایران، ۲۰:۵۴–۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  31. «زنان در چه کشورهایی به سربازی می‌روند؟». ایسنا، چهارشنبه / ۲۹ خرداد ۱۳۹۲ / ۰۹:۳۸. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  32. «خدمت سربازی دختران در اسرائیل». فرارو، ۰۵ خرداد ۱۳۹۵–۱۰:۱۲. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  33. «چرا در ایران دخترها به سربازی نمی‌روند؟». مرکز پاسخگویی به سوالات دینی، 1385/06/13 09:50. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  34. «دختران ایرانی به سربازی می‌روند؟». جم نیوز، ۱۳۹۲/۰۷/۳ – ۰۹:۰۸. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  35. «دگرباشان جنسی ایران برای معافیت از سربازی "مجبور به اعتراف" می‌شوند». صدای آمریکا. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  36. «معافیت موقت مبتلایان به اختلال هویت جنسی از سربازی». فرارو، ۰۴ شهریور ۱۳۸۶–۱۳:۵۸. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  37. «آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی». وب گاه نظام وظیفه. بازبینی‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  38. پرسش‌های متداول در خصوص تسهیلات نظام وظیفه بنیاد ملی نخبگان
  39. «شرایط معافیت کفالت اعلام شد». خبرگزاری مهر، چهارشنبه ۲۹ تیر ۱۳۹۰–۱۰:۵۴. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  40. «چطور جانبازان از قانون معافیت برای فرزندان خود استفاده کنند؟». خبرآنلاین، چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵–۱۰:۰۹:۴۹. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  41. «آشنائی با درجات در نیروهای مسلح». پایگاه فرهنگی سرباز. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  42. «شرط اعطای ستوان دومی به لیسانس وظیفه‌ها». دنیای اقتصاد، 1389/05/30. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  43. «ترتیب درجه‌های نظامی بر حسب مدرک تحصیلی». آسمونی. بازبینی‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ ۴۴٫۲ «شرایط سربازی برای فرزندان مسئولین». پایگاه خبری الف، شنبه ۶ آذر ۱۳۸۹ ساعت ۱۴:۵۳. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  45. «جزئیات افزایش حقوق سربازان در سال ۹۳ +جدول». مشرق نیوز، ۰۵ خرداد ۱۳۹۳–۱۱:۰۰. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  46. «جزئیات افزایش حقوق سربازان در سال ۹۳». بیتوته، دوشنبه، ۳۰–۳۴۴۳ ۰۳:۲۵. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  47. «افزایش حقوق کارکنان وظیفه در سال ۱۳۹۳». ایران استخدام. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ ۴۸٫۲ «مزد ماهانه سربازان وطن». همشهری استان‌ها، 1395/04/28. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  49. «سربازان چقدر حقوق می‌گیرند؟». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۴ تیر ۱۳۹۵–۱۵:۱۴. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  50. «برنامه‌ای برای افزایش کلی حقوق سربازان نداریم». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۲ فروردین ۱۳۹۴–۱۵:۳۴. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  51. «افزایش حقوق سربازان در سال آینده». باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۴ دی ۱۳۹۳–۱۳:۱۶. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  52. «شناسایی ۱٫۵ میلیون سرباز فراری/ حذف برگه‌های معاینه فنی». ایسنا، دوشنبه / ۲۸ تیر ۱۳۹۵ / ۱۳:۱۷. بازبینی‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  53. «شناسایی ۱٫۵ میلیون سرباز فراری/ حذف برگه‌های معاینه فنی». پایگاه خبری آفتاب، ۲۸ تیر ۱۳۹۵–۱۳:۴۸. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  54. «خبر خوب برای سربازان فراری». فردانیوز، ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲–۱۳:۳۴. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  55. «کدام سرباز فراری‌ها مشمول معافیت از طریق پرداخت جریمه هستند؟». پایگاه خبری آفتاب، ۰۷ تیر ۱۳۹۴–۱۲:۳۲. بازبینی‌شده در چهارشنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  56. «جدول خرید خدمت سربازی در سال ۹۵ اعلام شد/ لیسانس ۲۵ میلیون تومان». خبرگزاری مهر، یکشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۴–۱۱:۱۷. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  57. «جدول قیمت‌های خرید خدمت سربازی». فرهنگ نیوز، ۹۳/۱۲/۳–۲۱:۲۲. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ مهدی آیینی. «جدول قیمت خرید سربازی». جام جم. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ ۵۹٫۲ >«تب خرید سربازی و واکنش‌ها به فروش سربازی در لایحه ۹۵/از درآمدزایی تا شکاف طبقاتی». باشگاه خبرنگاران جوان، ۰۴ بهمن ۱۳۹۴–۰۷:۲۸. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  60. «نحوه خرید سربازی برای ایرانیان مقیم خارج». بینانیوز، دوشنبه، اردیبهشت ۲۹, ۱۳۹۳, ۱۲:۲۵. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  61. «اقساطی شدن خرید خدمت سربازی با غیبت ۹ سال». ۲۰ اسفند ۱۳۹۴–۰۸:۰۶. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. 
  62. «فروش «کارت پایان خدمت به سربازان غایب» مصوبه خوبی نیست». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان. ۲۰۱۶-۰۲-۱۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۱۴. 
  63. «قانون خرید جریمه سربازی تمدید شد». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. 
  64. «لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ کل کشور». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. 
  65. «مروری بر قوانین تردد مشمولان غایب خارج از کشور». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۳ خرداد ۱۳۹۴–۱۳:۰۶. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  66. «خبر خوش برای تمامی مشمولان ایرانی خارج از کشور». ایسنا، چهارشنبه / ۱۶ مرداد ۱۳۹۲ / ۰۰:۰۹. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  67. «تسهیلات جدید برای مشمولان سربازی خارج از کشور/ توقف خرید سربازی». خبر آنلاین، دوشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۲–۱۰:۳۹:۰۹. بازبینی‌شده در دوشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۵. 
  68. شهبازی، بهروز و محمد دهقانی. «طرح مطلوب بکارگیری سربازان وظیفه در مدت خدمت سربازی با رویکرد غلبه بر شرایط اقتصادی ناشی از تحریم‌ها در زمان صلح». دومین کنفرانس اقتصاد و مدیریت کاربردی با رویکرد ملی، ۱۳۹۴. 
  69. «الگوی-مناسب ایران کدام است؟». 
  70. «کمپین نه به سربازی اجباری». دویچه وله. 
  71. «آغاز به کار کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». تقاطع. 
  72. «آغاز به کار کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». رادیو زمانه. 
  73. «کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». ایران گلوبال. 
  74. «سربازی اجباری مدل ایران کهنه و ناکارآمد است». اسناد نام خلیج فارس. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  75. «نه به سربازی اجباری». لنزور، ۲۳:۱۳ ۹۳/۱۰/۱۲. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  76. «مسئولین "کمپین خدمت سربازی و راهکارهای عادلانه" "هدف ما حذف سربازی نیست بلکه بهبود و اصلاح آن است"». پایگاه فرهنگی سرباز. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  77. «مستندات ناایمنی محل واژگونی اتوبوس حامل سربازان در نی‌ریز فارس منتشر شد». خبرآنلاین، جمعه ۲۵ تیر ۱۳۹۵–۱۹:۱۴:۳۶. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  78. [ir.voanews.com/a/3403636 «کشته شدن سربازان در تصادف رانندگی»]. Jul 4, 2016. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  79. «کشته شدن ۱۹ سرباز در واژگونی ۲ اتوبوس پادگان در فارس». ۱۳۹۵/۰۴/۰۲. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  80. «مرگ ۱۹ سرباز در سقوط اتوبوس به دره در گردنه لای رز». بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  81. «19 کشته در واژگونی اتوبوس حامل سربازان». ۰۲ تیر ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  82. «پیام تسلیت ستادکل نیروهای مسلح در پی درگذشت تعدادی از سربازان ارتش». خبرگزاری فارس، ۹۵/۰۴/۰۳. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  83. «روحانی درگذشت تعدادی از سربازان در سانحه جاده‌ای را تسلیت گفت/ دستور به وزارتخانه‌های بهداشت و دفاع برای رسیدگی». ۹۵/۰۴/۰۳. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ «واکنش فضای اجتماعی به مرگ 19 سرباز». عصر ایران، ۳۰ تیر ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  85. «سربازها سرانجام مسافر قطار شدند». ایسنا، شنبه / ۱۳ شهریور ۱۳۹۵ / ۱۱:۳۵. بازبینی‌شده در مهر ۱۳۹۵. 
  86. «اعزام یکی از سربازان حادثه رانندگی محور نوشهر - رویان به آمل». هدهد نیوز، ۲۲ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۲۱:۳۲. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  87. «واژگونی مینی‌بوس کارکنان و سربازان ارتش در نوشهر/ یک سرباز وظیفه جان باخت+تصاویر». ۱۳۹۵/۰۴/۲۳–۰۸:۲۲. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  88. «6 کشته و زخمی در تصادف مینی بوس سربازان در نوشهر». سه شنبه 22 تیر 1395 ساعت 17:14. بازبینی‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. 
  89. «سربازان ارتش بار دیگر در نوشهر دچار حادثه شدند». ایسنا، سه‌شنبه / ۲۲ تیر ۱۳۹۵ / ۱۶:۲۸. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  90. «خانواده سرباز فوت شده در سانحه رانندگی محور نوشهر – رویان». خزرنما، ۲۲ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۲۳:۵۸. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  91. «واژگونی مینی‌بوس حامل سربازان در نوشهر/ یک سرباز کشته شد». خبرگزاری مهر، سه‌شنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۵–۱۶:۵۸. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  92. «حادثه مرگبار دیگر برای سربازان، این بار در نوشهر». Press TV، سه شنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۵–۲۰:۲۴. بازبینی‌شده در پنج‌شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۵. 
  93. «ابطال-کارت-معافیت-۲۷-بازیکن-فوتبال ابطال کارت معافیت ۲۷ بازیکن فوتبال». ایسنا، شنبه / ۳ آبان ۱۳۹۳ / ۱۶:۵۵. بازبینی‌شده در شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. 
  94. ۹۴٫۰ ۹۴٫۱ «هشدار برای افزایش خودکشی سربازان». خبرنامه دانشجو، چهارشنبه 08 اردیبهشت 1395. بازبینی‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵. 
  95. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش». جامعه خبری تحلیلی الف، ۳ شهریور ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵. 
  96. «خودکشی یک سرباز یارسانی به علت توهین به اعتقاداتش». 
  97. «خودکشی یک سرباز یارسانی به علت توهین فرمانده». 
  98. «فوت سرباز نیروی انتظامی خودکشی اعلام شد». فرارو، ۶ اردیبهشت ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵. 
  99. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش+ (+۱۸)». اتاق خبر ۲۴، ۴ شهریور ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵. 
  100. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش+ (+۱۸)». ۳ شهریور ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵. 

پیوند به بیرون[ویرایش]