مردمان شیرازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Shirazi people
مناطق با جمعیت قابل توجه
Swahili coast (mainly زنگبار، جزیره پمبا، کومور)
زبان‌ها
زبان سواحلی varieties
دین
اسلام (سنی، شیعه)
گروه‌های قومی مرتبط
other اقوام سواحلی

مختصات: ۴°۳۲′ جنوبی ۳۹°۲۵′ شرقی / ۴.۵۳۳°جنوبی ۳۹.۴۱۷°شرقی / -4.533; 39.417

شیرازی نام قومی از ساکنان سواحل شرق قاره آفریقاست که عمدتاً در زنگبار، پمبا و مجمع‌الجزایر قمر زندگی می‌کنند.

تاریخچه[ویرایش]

بیشتر اقوام ایرانی در زنگبار به " شیرازی" معروف هستند.نام خانوادگی شیرازی یکی از افتخارات بزرگ هر زنگباری است و منزلت اجتماعی را در پی دارد. این قوم مهاجرت کرده چگونه و در چه زمانی به آنجا مهاجرت کردند خود بحث مفصلی دارد. با این وجود حقیر تنها در یک منبع دیده ام که اجداد شیرازی ها ، همان کازرونی ها بوده اند که بعدها به شیرازی- به دلیل معروفیت این شهر- معروف شده اند. در "سفرنامه برادران امیدوار" که این دو برادر با اهالی زنگبار اطلاعاتی را کسب کرده اند، اهالی گفته اند که اجداد آنها و قوم شیرازی ، کازرونی بودند از نسل فردی به نام حسن. که وی از کازرون به دیار زنگبار مهاجرت کرد و پایه های حکومت شیرازی ها را بوجود آورد. قوم شیرازی نزدیک به چند صد سال حاکمیت زنگبار را در دست داشتند که دوره ای درخشان بوده است. در برخی منابع از چند کازرونی مدفون در قبرستان این منطقه نام برده شده است. زبان بومی زگبار سواحیلی نام دارد که برخی از واژه های کازرونی در آن موجود است. در گذشته شیراز بزرگترین شهر و مرکز تجارت جنوب ایران بود، از آنجا قالی، خنجر، عطر و ظروف سفالی به آفریقا صادر می‌شد و شهرت فراوان داشت، به گونه‌ای که ناحیه جنوب ایران را شیراز می‌گفتند، از این رو است که در منابع از ایشان با عنوان شیرازی و نه ایرانی نام برده‌اند.[۱] تاریخ ورود شیرازی‌ها به سواحل شرقی آفریقا در منابع مختلف، متفاوت ذکر شده‌است. در دانشنامه بریتانیکا آمده که ایرانیان در قرن دهم میلادی و اعراب در نیمه دوم قرن دوازدهم از طریق اقیانوس هند، راهی زنگبار شدند. مهمترین این افراد، شیرازی نام داشتند.[۲]

بر اساس شواهد گروهی از شاهزادگان ایرانی که به تجارت اشتغال داشتند در هفت شهر در طول سواحل شرقی آفریقا مستقر شدند. هرچند که برخی در مورد ریشه ایرانی این افراد ابراز تردید کرده‌اند اما کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان در نشریات خود، قوم شیرازی را ایرانیانی می‌داند که از شیراز به جهت تجارت برده، عاج و ادویه راهی شرق آفریقا شده‌اند. به نظر می‌رسد ازدواج بین ایرانیان ساکن زنگبار با آفریقایی‌ها رایج‌تر از ازدواج اعراب و آفریقایی‌ها بوده‌است و آفریقایی‌های حاصل از ازدواج با افراد غیرآفریقایی با نام شیرازی شناخته می‌شده‌اند.[۳]

قوم شیرازی بر این باورند که اجداد آنها شاهزادگانی ایرانی بودند و در زمان‌هایی بسیار دور از ایران به آفریقا مهاجرت کرده‌اند. اولین مهاجرت با ورود علی بن سلطان حسن از شیراز به زنگبار صورت گرفته‌است. حوالی سال ۹۷۵ میلادی وی کابوسی می‌بیند که در آن یک موش عظیم‌الجثه با فک‌های آهنین ستون‌ها و پی‌های قصر وی را از بین برده‌است. او این کابوس را نشانهٔ بدیمنی، زیان و ناراحتی بر خانه‌اش تعبیر کرد و به همراه خانواده، دوستان وفادار و مریدانش با هفت کشتی از شیراز خارج شدند. آنها در راه دچار طوفان گشته و در هفت نقطه مختلف از ساحل به خشکی رسیدند و در این نقاط خشکی، جوامع شیرازی را بنا نهادند.[۴]

شیرازی‌ها همچون باقی مردمان شرق آفریقا به زبان سواحیلی صحبت می‌کنند. این گروه اسلام را در جنوب و شرق آفریقا گسترش داده‌اند. مذهب ایشان اسلام سنی است و پاره‌ای از ایشان نیز شیعه هستند.

شواهدی بر ایرانی بودن قوم شیرازی[ویرایش]

  • بقایای چندین بنای قدیمی در تانزانیا به بازرگانان شیرازی نسبت داده شده‌است. از این بناهای تاریخی می‌توان به مخروبهٔ دهکدهٔ ماهیگیری تونگونی، و سایر بناها در تانبوتا و جزیره پمبا اشاره کرد.
  • وجود بشقاب‌های چینی در قبرهای منسوب به ملوانان ایرانی در زنگبار نشان‌دهندهٔ وجود ارتباط تجاری بین قارهٔ آفریقا و جنوب چین می‌باشد. گمان می‌رود این ارتباط تجاری از طریق بازرگانان ایرانی صورت می‌گرفته‌است.[۵]
  • ۴۵۸ سکهٔ نقره ضرب‌شده با نام بهرام در بقایای قصر باستانی در پمبا نشان می‌دهد که ایرانیان در این جزیره ساکن بوده‌اند.[۵]
  • رسم‌الخط کوفی در مسجد شیرازی‌های کیزیمکازی در زنگبار، با بقایای خط کوفی پیدا شده در بندر سیراف در استان بوشهر ایران به یکدیگر شبیه هستند. به گفته دیوید وایت هاوس، این امر نشان‌دهندهٔ سکونت دائمی مسلمانان ایران در سواحل شرقی آفریقاست. ایرانیان برای ادامه سکونت در زنگبار، مسجد، قصر و شهر ساخته‌اند.[۶]
  • برگزاری جشن نوروزی (به انگلیسی: nairuzi) که در آن دهقانان سال نوی زراعی را جشن می‌گیرند. این جشن شامل مراسم مختلفی از قبیل حمام و شستشو در آب دریا به قصد پاک شدن، و برپایی آتش و اجرای مراسم آئینی تولد دوبارهٔ انسان از آتش است که به وسیلهٔ ابزار ابتدایی صورت می‌گیرد. این مراسم ممکن است دارای ریشه‌هایی ایرانی باشد.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. عبدالله فریار، مجله وحید، نیمه اول دی 1355، شماره 199، صفحه 613 تأسیس امپراطوری زنگ یاکیلوا
  2. شیرازی، دانشنامه بریتانیکا، تاریخ دسترسی: تیر ۱۳۹۱
  3. گروه بین‌المللی حقوق اقلیت، راهنمای جهانی اقلیت‌ها و مردمان بومی، جمهوری متحده تانزانیا: شیرازی و اعراب زنگبار، ۲۰۰۸، تاریخ دسترسی:۲۹ ژوئن۲۰۱۲
  4. گروه‌های قومی تانزانیا، مرکز مطالعات آفریقا، دانشگاه پنسیلوانیا، تاریخ دسترسی: تیرماه ۱۳۹۱
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ عبدالشریف، فرهنگ کشتی‌های بادبانی و اقیانوس هند: چندفرهنگی، تجارت و اسلام. انتشارات دانشگاه کلمبیا، سپتامبر ۲۰۱۰
  6. دیوید وایت هاوس، سیراف: تاریخ، نقشه‌برداری و محیط. موسسه بریتانیایی مطالعات باستان‌شناسی ایران، دانشگاه آکسفورد، ۲۰۰۹

پیوند به بیرون[ویرایش]