مرتضی حنانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مرتضی حنّانه
زادروز ۱۱ اسفند ۱۳۰۱
تهران
درگذشت ۲۴ مهر ۱۳۶۸
تهران
ملیت ایرانی
پیشه موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز
همسر آذر عظیما
فرزندان میترا حنانه و امیر علی حنانه
صفحه در وب‌گاه IMDb

مرتضی حنانه، (۱۳۰۱ - ۱۳۶۸) موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز ایرانی.

زندگی[ویرایش]

(تولد ۱۱ اسفند ۱۳۰۱، تهران)، فرزند مهندس محمد حنانه، موسس دبیرستان ایرانشهر، پس از پایان دورهٔ ابتدایی دبستان در هنرستان موسیقی به تحصیل مشغول شد. در آن زمان، هنرستان موسیقی ده نفر از موسیقیدانان را از چکسلواکی برای آموزش به هنر آموزان هنرستان استخدام کرده بود که مرتضی حنانه آموختن هورن را زیر نظر رودولف اوربانتس آغاز نمود.وی بعدها به عنوان نوازنده هورن اول ارکستر سمفونیک تهران شناخته شد.

با شروع جنگ جهانی دوم و کشیده شدن آتش آن به ایران، هنرستان موسیقی تعطیل گردید. اما حنانه با کمک علاقه مندان دیگر نظیر غلامحسین غریب و حسن شیروانی و فریدون فرزانه کنسرت هایی به طور آزاد در تالارهای انجمن‌های فرهنگی و هنری برپا نمود و پس از چندی با پیوستن پرویز محمود به این جمع پایه ارکستر سمفونیک تهران گذاشته شد.

در سال ۱۳۳۲ که جشن هزاره بوعلی سینا برگزار گردید، حنانه توانست آثار خود را در حضور شرق شناسانی که برای شرکت در جشن دعوت شده بودند با هم‌سرایی و ارکستر سمفونیک اجرا نماید و این اجرا چنان مورد توجه حضار قرار گرفت که آقای چرولی سفیر وقت ایتالیا، بورس هنری آن کشور را در اختیار وی قرار داد و حنانه برای تکمیل تحصیلات و مطالعات خود در رشته‌های مختلف هنری، به خصوص موسیقی به آن کشور عزیمت نمود. مرتضی حنانه در مرکز عالی موسیقی واتیکان به تحصیل پرداخت و در خصوص موسیقی مذهبی مقدس ایتالیا پژوهش نمود.در همین زمان موسیقی متن فیلم عروس دجله ساخته نصرت الله محتشم را ساخت. در زمان تحصیل در رم به همراه حسین سرشار و پروین زرین پور به کار دوبله فیلم های ایتالیایی به زبان فارسی پرداخت. پس از بازگشت از ایتالیا در سال ۱۳۴۲، علاوه بر تدریس سازبندی (ارکستراسیون )و اداره کلاس هورن در هنرستان عالی موسیقی، به عضویت شورای عالی موسیقی رادیو ایران در آمد و در همین زمان بود که ارکستر سمفونیک رادیو ایران را به نام ارکستر فارابی پایه گذاری کرد. این ارکستر توانست آثار آهنگسازان ایران را مانند خود مرتضی حنانه، صدیقه شهنیا، فریدون ناصری، فریدون فرزانه، مصطفی کسروی و سیروس شهردار را اجرا و ضبط نماید. در سال های 1348 و 1349 وی سرپرستی و اجرای سلسله برنامه های آموزشی موسیقی ایرانی در تلویزیون را تحت عنوان" شناسایی موسیقی اصیل ایرانی" به همراه فرهنگ شریف، مرتضی نی داوود و حسین قوامی به عهده گرفت.

حنانه در سال ۱۹۶۵ از طرف رادیوی ایران و بنا به دعوت یونسکو، به «تریبون انترناسیونال آهنگسازان رادیو و تلویزیون» اعزام شد و در آنجا قطعاتی از «اوراتوریو» اثر خود را اجرا کرد که از رادیوی ایرلند و سوییس پخش شد. پس از افتتاح تلویزیون ایران، حنانه در سمت مشاور سرپرستی اقدام به تاسیس کلاس‌هایی برای تعلیم فنی خوانندگان نمود و ارکستر سازهای ایرانی را تشکیل داد.

وی در جشنواره شیراز قطعه «کاکوتی» را با ارکستر مجلسی تلویزیون اجرا کرد که موفق به دریافت جایزهٔ «گراند مانسیون اسپسیال» گشت. در جشنواره دوم نیز، قطعه «کاپریس برای پیانو و ارکستر» او به رهبری فرهاد مشکوة اجرا شد و سال ۱۳۵۰ موفق به اخذ جایزه بهترین آهنگساز برای فیلم فرار از تله به کارگردانی جلال مقدم می‌گردد.

اثر «کاپریس برای پیانو و ارکستر» مهمترین اثر مرتضی حنانه است که در طول سی سال و بر مبنای آخرین دست آوردهای ایشان روی موسیقی چندصدایی ایران نوشته شده است. این اثر با ارکستر سمفونیک تهران و رهبری فریدون ناصری در سال ۱۳۶۹ و ارکستر مجلسی تلویزیون ملی ایران در سال ۱۳۴۷، اجرا شد اما ضبط نگردید. در نهایت به دلیل اینکه اجراهای این اثر هیچ وقت مورد تایید ایشان قرار نگرفت ( به نقل از خودش، درد بزرگ تکنیک اجرایی مانع آن بود) آن را «کاپریس لعنتی» نام نهاد.

فیلم‌شناسی[ویرایش]

حنانه ساخت موسیقی فیلم را از سال ۱۳۲۷ با فیلم «ایران سرزمین طلای سیاه» که محصول اداره کل هنرهای زیبای وزارت فرهنگ و هنر بود آغاز کرد (گفته می‌شود که وی نخستین کسی بوده که در ایران به ساخت موسیقی فیلم اقدام کرده است).

وی موسیقی متن فیلم‌های زیر را ساخته است:

  • عروس دجله (۱۳۳۳)
  • بهلول (۱۳۳۶)
  • ساحل انتظار (۱۳۴۲)
  • لذت گناه (۱۳۴۳)
  • عروس دریا (۱۳۴۴)
  • الماس ۳۳ (۱۳۴۶)
  • پل (۱۳۵۰)
  • کاکو (۱۳۵۰)
  • پهلوان مفرد (۱۳۵۰)
  • سه قاب (۱۳۵۰)
  • فرار از تله (۱۳۵۰)
  • بابا شمل (۱۳۵۰)
  • راز درخت سنجد (۱۳۵۰)
  • قصاص (۱۳۵۰)
  • صمد و فولاد زره دیو (۱۳۵۱)
  • جهنم به اضافهٔ من (۱۳۵۱)
  • قلندر (۱۳۵۱)
  • خونبارش (۱۳۵۹)
  • سند زنده (۱۳۵۹)
  • تشریفات (۱۳۶۴)
  • مردی که موش شد (۱۳۶۴)
  • تیرباران (۱۳۶۵)
  • جعفر خان از فرنگ برگشته (۶۷/۱۳۶۳)
  • سریال هزاردستان

و همچنین برخی از فیلم‌های مستند مانند «تپه‌های مارلیک» ساخته ابراهیم گلستان

آثار و تالیفات[ویرایش]

از نوشته‌ها و آثار وی می‌توان موارد زیر را نام برد:

  • کاپریس برای پیانو و ارکستر سمفونیک،
  • دعا برای کر و سلوها و ارکستر سمفونیک
  • صبر و ظفر (دو قطعه برای برای ارکستر مجلسی با هارپ و پیانو)
  • بزرگداشت فردوسی (برای پیانو و آواز)
  • لالایی (برای پیانو سلو برای بزرگداشت نیما یوشیج)
  • مهرگان (برای ارکستر سمفونیک)
  • اوراتوریوی بزرگ La Persia (ایران) در 12 قسمت برای ارکستر سمفونیک و کر، که اجرا نشده است.

از ترجمه‌های وی می‌توان به این عنوان‌ها اشاره نمود:

  • ارکستراسیون، نوشته شارل کوکلن درپنج جلد،
  • چگونه ملودی بسازیم، اثر جولیو باس.

از تالیفات او می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • گام‌های گمشده
  • دروازه‌های متروک
  • تئوری هارمونی زوج
  • مقاصد الالحان (عبدالقادر مراغه‌ای)

و قطعات بسیاری از تصنیف‌ها و آهنگ‌هایی که برای ارکستر، هارمونیزه و تنظیم کرده است.

درگذشت[ویرایش]

مرتضی حنانه روز سه شنبه، ۲۴ مهر ۱۳۶۸، پس از گذراندن بیماری سرطان، چشم از جهان فرو بست. ایشان همیشه آرزو داشتند در کنار حکیم بزرگ ایران زمین ابن سینا و در همدان به خاک سپرده شوند که این خواسته او امکان پذیر نشد و وی در جوار امامزاده طاهر در کرج به خاک سپرده شد.

درباری حنانه[ویرایش]

کتاب[ویرایش]

  • ....به رهبری مرتضی حنانه نوشته تورج زاهدی و سید علیرضا میرعلینقی، انتشارت فیلم
  • تاریخ موسیقی نوشته سعدی حسنی

مقاله ها[ویرایش]

  • در سوگ سازها، شهین حنانه، مجله دنیای سخن شماره 29
  • به یاد آن گام های گمشده، زهره خالقی، مجله دنیای سخن شماره 29
  • حنانه، ستاره ای که واجهید، فریدون ناصری، مجله آدینه شماره 38
  • نوجویی در موسیقی، م.ارغنون(منوچهر جهانبگلو)، مجله فردوسی دوره 20شماره 913
  • مرگ می آید، کیهان فرهنگی، دوره 6 شماره 7
  • حنانه و موسیقی او از نگاهی مخالف، سیامک نوری، مجله آینه دوره 1، شماره 4

منبع[ویرایش]

* مرتضی حنانه در وبگاه سوره

پیوند به بیرون[ویرایش]