مذاکرات ایران و آمریکا (۱۴۰۴–۱۴۰۵)

مذاکرات ایران و آمریکا (۱۴۰۴–۱۴۰۵)
استیو ویتکاف عباس عراقچی جرد کوشنر برد کوپر محمدباقر قالیباف
تاریخ	دور اول: ۲۳ فروردین – ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ (۶۲ روز) دور دوم: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ – ۸ اسفند ۱۴۰۴ (۲۱ روز) دور سوم: ۲۲ فروردین - در حال انجام
محل(های) برگزاری	کاخ علم مسقط، عمان سفارت سلطنت عمان در رم، ایتالیا سرکنسولگری سلطنت عمان در ژنو، سوئیس اسلام‌آباد، پاکستان
شرکت‌کنندگان	فرستادهٔ ویژه استیو ویتکاف وزیر امور خارجهٔ ایران عباس عراقچی
پس از	برجام (۱۳۹۴–۱۳۹۷) خروج آمریکا از برجام (۱۳۹۷) حملات ۷ اکتبر(۱۴۰۲) حملات فروردین ۱۴۰۳ اسرائیل به ایران (۱۴۰۳) حملات آبان ۱۴۰۳ اسرائیل به ایران (۱۴۰۳)
پیش از	جنگ ایران و اسرائیل (عملیات طلوع شیران، عملیات عروسی سرخ، عملیات نارنیا) حملات ایالات متحده آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران فعالسازی مکانیسم ماشه تحریم‌ها علیه نظام جمهوری اسلامی ایران
نکته‌های کلیدی
کارزار فشار حداکثری ان‌پی‌تی مکانیسم ماشه تحریم‌ها علیه ایران

در ۱۲ آوریل ۲۰۲۵، ایران و ایالات متحده مجموعه‌ای از مذاکرات را با هدف دستیابی به توافق صلح هسته‌ای آغاز کردند که این روند پس از نامه‌ای از سوی رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ به رهبر ایران علی خامنه‌ای آغاز شد. ترامپ ضرب‌الاجلی دوماهه (۶۰ روزه) برای رسیدن ایران به توافق تعیین کرد. پس از گذشت این مهلت بدون حصول توافق، اسرائیل به ایران حمله کرد و در نتیجه جنگی میان دو کشور آغاز شد. دور بعدی مذاکرات در ۶ فوریه ۲۰۲۶ به‌دنبال افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه آغاز شد.

دور نخست دیدارهای سطح بالا در ۱۲ آوریل ۲۰۲۵ در عمان برگزار شد که هیئت آمریکایی را استیو ویتکاف (فرستاده ویژه ایالات متحده) و هیئت ایرانی را عباس عراقچی (وزیر امور خارجه) رهبری می‌کردند. در آن زمان، هم وزیر امور خارجه ایران و هم کاخ سفید اعلام کردند که گفت‌وگوهای انجام‌شده «سازنده» توصیف شده است. دور دوم مذاکرات میانجی‌گری‌شده توسط عمان در ۱۹ آوریل ۲۰۲۵ در رم برگزار شد و بار دیگر گفت‌وگوها به‌صورت غیرمستقیم میان ویتکاف و عراقچی انجام گرفت. این روند با دور سوم سطح بالا در مسقط حدود یک هفته بعد و یک نشست سطح کارشناسی برای تدوین چارچوب احتمالی توافق هسته‌ای ادامه یافت؛ این نشست توسط مایکل آنتون از سوی آمریکا و مجید تخت‌روانچی از سوی ایران هدایت می‌شد.

نیروهای نظامی ایالات متحده همزمان با افزایش تهدید جنگ، حضور خود را در خاورمیانه تقویت کردند. پایگاه‌های آمریکا در سراسر منطقه میزبان حدود ۵۰٬۰۰۰ سرباز آمریکایی هستند. در چارچوب پیشنهادهای صلح، ایران پیشنهاد ساخت دست‌کم ۱۹ رآکتور هسته‌ای جدید را مطرح کرد و اعلام داشت که قراردادهای این پروژه‌ها می‌تواند به احیای صنعت هسته‌ای رو به افول آمریکا کمک کند. با این حال، سخنرانی برنامه‌ریزی‌شده عراقچی برای اعلام این پیشنهاد لغو شد.

در ۲۷ مه، ترامپ اظهار داشت که دو طرف به نهایی کردن مذاکرات نزدیک شده‌اند و بازرسی‌های قوی در نظر گرفته خواهد شد. عراقچی اعلام کرد که مطمئن نیست آیا توافقی در شرف انجام است یا خیر، در حالی که علی شمخانی، مشاور رهبر ایران، کنترل مورد نظر ترامپ بر برنامه هسته‌ای ایران را «خیال‌بافی» خواند. گزارش‌ها حاکی از آن بود که اسرائیل تهدید کرده است در صورت لزوم به‌صورت پیش‌دستانه به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله خواهد کرد. در ۳۱ مه، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارش داد که ایران به رکورد جدیدی از ذخیره اورانیوم غنی‌شده با درجه نظامی دست یافته است.

در ۱۱ ژوئن، سفارت‌خانه‌های ایالات متحده در عراق و برخی دیگر از کشورهای عربی شروع به تخلیه کارکنان خود کردند؛ این اقدام در پاسخ به تهدیدهای ایران علیه پایگاه‌های آمریکایی صورت گرفت. حوثی‌های یمن تهدید کردند در صورت حمله به ایران، علیه ایالات متحده تلافی خواهند کرد. گزارش شده که رئیس‌جمهور ترامپ از سوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا (سنتکام) مجموعه‌ای از گزینه‌های حمله به ایران دریافت کرده بود. بریتانیا نیز هشدار امنیتی برای کشتی‌ها در خلیج فارس صادر کرد. در ۱۲ ژوئن، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایران را ناقض تعهدات عدم اشاعه خود اعلام کرد. روز بعد، اسرائیل حملات گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرد. این حملات فرماندهان ارشد نظامی ایران و دانشمندان هسته‌ای این کشور را هدف قرار داد. پس از این حملات، ایران از ادامه مذاکرات هسته‌ای انصراف داد و آن‌ها را به‌طور نامحدود تعلیق کرد. ایالات متحده نیز مجموعه‌ای از حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران انجام داد.

در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آمریکا و اسرائیل حملات وسیعی به ایران را انجام دادند که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران را آغاز کرد. این حملات شامل کشته شدن سید علی خامنه‌ای، و نیز ترور علی لاریجانی، از چهره‌های کلیدی در این مذاکرات بود. در ۷ آوریل ۲۰۲۶, ایران و آمریکا یک آتش‌بس اعلام کردند.

پیش‌زمینه

مقالهٔ اصلی: خروج آمریکا از برجام

ترامپ در دوره اول تصدی پست ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا با خروج کشورش از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، اعمال سیاست «فشار حداکثری» و تحریم‌ها علیه ایران، ترور قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس انقلاب اسلامی توسط ارتش ایالات متحده در خاک عراق، و قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لیست گروه‌های تروریستی سیاست تقابل با حکومت جمهوری اسلامی ایران را در پیش گرفت. وی همچنین با به رسمیت شناختن اورشلیم به عنوان پایتخت اسرائیل حمایت قاطع خود را از این کشور اعلام کرد.

تحریم‌ها بعد از خروج آمریکا از برجام

دونالد ترامپ که در زمان رقابت‌های انتخاباتی بارها وعدهٔ خروج از برجام را داده بود، پس از سه بار فرصت به تیم دیپلماسی خود برای اصلاح برجام، بالاخره در ۸ مه ۲۰۱۸ (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷) به‌طور یکجانبه از این توافقنامه خارج شد. بدین ترتیب تمام تحریم‌هایی که آمریکا طبق پیوست دوم برجام موظف به تعلیق آن‌ها شده بود دوباره برقرار شدند.

دولت ترامپ روز دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷ (۵ نوامبر ۲۰۱۸) رسماً دور جدید تحریم‌های جمهوری اسلامی ایران را اعلام کرد.

پمپئو وزیر دفاع وقت آمریکا گفت: «تحریم در زمینه‌های انرژی، بانکی، حمل و نقل و صنایع کشتی سازی می‌باشد. از زمان روی کار آمدن دولت ترامپ، ما دست به ۱۹ دور تحریم زده‌ایم که ۱۶۸ نهاد ایران را مورد هدف قرار داده‌اند. رژیم ایران میلیاردها دلار را از طریق بخش بانکی خود صرف سپاه پاسداران نموده است. تحریم‌های امروز ۵۰ بانک ایران، به‌علاوه فروع خارجی و داخلی وابسته به آنها را که همگام با حمایت رژیم ایران از تروریسم بین‌المللی و گسترش سلاحهای کشتار جمعی یا برآوردن زمینه‌های نقض حقوق بشر عمل می‌کنند، در بر می‌گیرند.»

استیون منوچین وزیر خزانه‌داری وقت آمریکا نیز با اشاره به فشار اقتصادی بی‌سابقه ایالات متحده علیه ایران آن را بزرگ‌ترین کشور حامی تروریسم در جهان خواند و با برشمردن فهرستی از موارد تحریم گسترده این کشور اعلام کرد: «... رهبران ایران باید فوراً حمایت خود از تروریسم را متوقف کرده و به فعالیت‌های مخرب خود در منطقه پایان دهند. آنها اگر خواهان برداشتن تحریم‌ها هستند، بایستی تولید موشکهای بالستیک و مطامع هسته‌ای خود را خاتمه دهند.»

در خرداد ۱۴۰۴ ترامپ گفت که تنها چند روز پیش، در حال بررسی امکان لغو تحریم‌ها علیه ایران، برای کمک به بازسازی این کشور بوده، اما لحن خصمانه خامنه‌ای باعث شد که این تلاش را رها کند. ترامپ گفت: اما نه، در عوض با بیانیه‌ای از خشم، نفرت و انزجار رهبر ایران روبه‌رو شدم و در نتیجه، بلافاصله همه تلاش‌ها برای کاهش تحریم‌ها را متوقف کردم".

نامه ترامپ

مقالهٔ اصلی: نامه دونالد ترامپ به سید علی خامنه‌ای

در ۷ مارس ۲۰۲۵ نامهٔ رئیس‌جمهور ایالات متحده دونالد ترامپ به رهبر جمهوری اسلامی سید علی خامنه‌ای با هدف آغاز مذاکرات جدید هسته‌ای با ایران نوشته شد.

دور دوم ریاست جمهوری ترامپ

ترامپ با تأکید بر اینکه ایران نمی‌تواند سلاح هسته ای داشته باشد و در صورت شکست مذاکرات، نسبت به اقدام نظامی هشدار داده است، نوار بالایی برای موفقیت تعیین کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران در حال بررسی پیشنهاد یک توافق هسته‌ای موقت به آمریکا قبل از ادامه مذاکرات بود. این توافق موقت می‌تواند شامل تمدید مکانیسم ماشه باشد که بخشی از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ بود و از آنجایی که ترامپ سیاست فشار حداکثری را احیا کرده است.

آنچه موجب شکل‌گیری این دور از مذاکرات ایران و آمریکا شده و امکان حصول به نتیجه را ممکن کرده است، شامل تغییر در موازنه قدرت در منطقه پس از حملات هفتم اکتبر است که موجب تضعیف محور مقاومت شد. همچنین پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ و نزدیک شدن مهلت مکانیسم ماشه به‌علاوه رسیدن سطح غنی سازی جمهوری اسلامی به آستانه هسته‌ای نقش مهمی در کشاندن دو طرف پای میز مذاکره داشته است.

تاریخچه

مرحلهٔ اول مذاکرات ۱۴۰۴

در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۴۰۴ دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در دیدار خود با بنیامین نتانیاهو از مذاکرات مستقیم و بی واسطه با ایران در عمان خبر داد که ساعتی بعد از سوی وزارت امور خارجه ایران و شخص عباس عراقچی آن را تأیید ولی به انجام آن به‌صورت غیر مستقیم اشاره شد.

دور اول مذاکرات بین ایران و آمریکا در روز شنبه ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ در مسقط پایتخت عمان برگزار شد. سید عباس عراقچی وزیر امور خارجهٔ وقت به عنوان نمایندهٔ ایران و استیو ویتکاف، نمایندهٔ ویژهٔ دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، سرپرستی هیئت طرفین را بر عهده دارند. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان که نقش میانجی و پیغام‌رسان بین دو هیئت را بر عهده داشت پس از پایان دور اول این دیدار، گفت‌وگوهای اولیه را مثبت و دوستانه ارزیابی کرد و از همکاری دو کشور میهمان برای ایجاد صلح سپاسگزاری کرد.

دور دوم مذاکرات با میانجیگری عمان در ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ در رم برگزار شد که مجدداً بین عراقچی و ویتکاف گفتگوهای غیرمستقیم صورت گرفت. «مجید تخت‌روانچی» معاون سیاسی وزیر خارجه، «کاظم غریب‌آبادی» معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت خارجه، «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت خارجه و «بهزاد صابری» مشاور وزیر خارجه از جمله کسانی هستند که وزیر امور خارجه ایران را همانند دوره پیش در این دوره از مذاکرات همراهی می‌کنند. این دوره از مذاکرات همچون دور قبلی به صورت غیرمستقیم و به صورت مکتوب و شفاهی با میانجیگری وزیر خارجه عمان برگزار می‌شود.

سومین دور از مذاکرات میان ایران و آمریکا در ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ با میانجیگری عمان در مسقط برگزار شد. عراقچی، وزیر خارجه ایران گفت این بار مذاکرات «خیلی جدی‌تر» از گذشته بود و از سرعت پیشرفت مذاکرات اظهار رضایت کرد؛ همچنین از طرف آمریکا یک مقام ارشد دولتی بدون ذکر نام، گفت‌وگوها را «مثبت و سازنده» خواند.

چهارمین دور از مذاکرات میان ایران و آمریکا در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ در مقسط پایتخت عمان برگزار شد. و مجدداً بین عراقچی و ویتکاف گفتگوهای غیرمستقیم صورت گرفت. گفت‌وگوهایی در دور چهارم مذاکرات مذکور در ادامه سه دور رایزنی پیشین، با محوریت اعتمادسازی در پرونده هسته‌ای ایران و رفع مؤثر تحریم‌ها دنبال گردید. در این دور از مذاکرات، ایران اشاره می‌کند که بر حقوق هسته‌ای خود (بصورت صلح آمیز) تأکید دارد.

پنجمین دور از مذاکرات ایران و آمریکا در ۲ خرداد ۱۴۰۴ در رم پایتخت ایتالیا برگزار شد. این بار مذاکرات با مقداری پیشرفت و بدون نتیجه‌گیری نهایی شکل گرفت.

جنگ دوازده روزه

اطلاعات بیشتر: جنگ دوازده‌روزه

اسرائیل از ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ با هدف جلوگیری از توسعه سلاح‌های هسته ای توسط ایران به اهداف متعددی در ایران حمله کرد که به تأسیسات کلیدی هسته ای ایران آسیب رساند و رهبران متعدد ارشد نظامی ایران را کشت.

در ۲۱ ژوئن، آمریکا در پی فرمان ترامپ تأسیسات غنی سازی فردو، تأسیسات هسته ای نطنز و مرکز فناوری هسته ای اصفهان را بمباران کرد. ترامپ در ۲۴ ژوئن اعلام آتش‌بس کرد. مقامات ارشد آمریکایی تأکید کردند خواهان بالاگرفتن درگیری با ایران نیستند.

پس از آن، استیو ویتکاف اظهار داشت که آمریکا و ایران درگیر مباحثات مستقیم و نیز با میانجیگری دیگران با هدف بازگشتن به مذاکرات برای یک توافق صلح جامع بوده‌اند. او همچنین تأکید که موضع آمریکا ملزم کردن ایران به متوقف کردن همه غنی سازی اورانیوم است- که به‌طور پیوسته موضع کاخ سفید در دورهای قبلی مذاکرات نبود. ترامپ بعدها گفت که اخیراً برای کمک به بازسازی ایران برداشتن محدود تحریم‌ها را در نظر گرفته، ولی هر گام را به لحن آشتی جویانه تری از ایران مشروط کرده و در نهایت خواهان صلح شد. در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، ترامپ اظهار داشت که آمریکا آماده رسیدن به یک توافق با ایران است. او ابراز امیدواری کرد که توافقی قابل حصول است. در پاسخ، عراقچی گفت ایران هر پیشنهادی از آمریکا که «عادلانه و متوازن» باشد را در نظر می‌گیرد گرچه ذکر کرد که هیچ چارچوب مشخصی برای گفتگوها هنوز ارائه نشده و پیام‌های بین دو طرف از طریق واسطه‌ها در حال تبادل است.

مرحلهٔ دوم مذاکرات ۱۴۰۴

مرحلهٔ دوم در ۶ فوریهٔ ۲۰۲۶ در عمان برگزار شد. در این مذاکرات هم عراقچی مسئولیت تیم ایرانی را بر عهده داشت و در طرف آمریکایی هم، ویتکاف، جرد کوشنر داماد و مشاور ترامپ، و دریابد برد کوپر فرمانده سنتکام حضور داشتند. به گفتهٔ رادیو فردا، حضور کوپر می‌تواند «نشانه‌ای آشکار» از اصرار ترامپ بر باقی ماندن گزینهٔ نظامی روی میز، همراه با گزینهٔ دیپلماسی تلقی شود. بر اساس گزارش‌ها، این مذاکره جداگانه و در دو دور انجام شد و بدر البوسعیدی، وزیر خارجهٔ عمان، و سایر دیپلمات‌های این کشور نقش میانجی و پیام‌رسان بین دو طرف را بر عهده داشتند. پیش از شروع، مقامات ایرانی اصرار داشتند که این مذاکرات دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای ایران باشد؛ در حالی‌که طرف آمریکایی برنامهٔ موشکی و نیز حمایت جمهوری اسلامی از گروه‌های شبه‌نظامی نیابتی‌اش در منطقه را هم مد نظر داشت. عراقچی گفت طرفین در این مذاکرات دربارهٔ «چارچوب یک گفت‌وگوی جدید» صحبت کردند.

پیش از دور دوم مذاکرات، لاریجانی با امیر قطر، تمیم بن حمد آل ثانی، دیدار کرد. عراقچی گفت که آنها در حال مذاکره برای توافق صلح هسته‌ای هستند که بهتر از برجام باشد. او گفت که برنامهٔ موشکی موضوع مذاکره نیستند و نباید نقض شوند. لاریجانی گفت که وقتی توافق اولیه حاصل شود، می‌توان آن را گسترش داد. ترامپ گفت که مذاکرات برای توافق ماه آینده خیلی سریع به نتیجه خواهد رسید.

ایران و ایالات متحده اعلام کردند که در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ گفت‌وگوهایی را با هدف حل‌وفصل اختلافات دیرینه بر سر برنامه هسته‌ای ایران در ژنو برگزار می‌کنند. این مذاکرات با میانجی‌گری عمان انجام می‌شود. بر اساس گزارش‌ها، ویتکاف و کوشنر به نمایندگی از ایالات متحده با عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، وارد مذاکره شدند. ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات متحده، اعلام کرد که به‌طور غیرمستقیم در روند این گفت‌وگوها دخیل خواهد بود و ابراز امیدواری کرد که توافقی حاصل شود. همچنین مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرد که حل‌وفصل موضوع ایران از مسیر دیپلماسی و مذاکره در اولویت قرار دارد. همچنین در آستانه برگزاری دور گفت‌وگوهای هسته‌ای ایران و ایالات متحده در ژنو در فوریه ۲۰۲۶، شورای‌عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با ارسال دستورالعملی به رسانه‌های داخلی، چارچوب پوشش خبری این مذاکرات را تعیین کرد. نسخه‌ای از این دستورالعمل در ۱۶ فوریه ۲۰۲۶ منتشر شد.

در متن ابلاغیه تأکید شده است که جمهوری اسلامی «صرفاً در موضوع هسته‌ای و نه در موضوعات موشکی و منطقه‌ای» در مذاکرات حضور یافته و هدف آن دستیابی به تفاهمی در چارچوب منافع ملی و اصول «عزت، حکمت و مصلحت» است. این شورا حمایت از تیم مذاکره‌کننده به سرپرستی عباس عراقچی را «تکلیفی ملی و راهبردی» دانسته و رسانه‌ها را از انتشار مطالبی که به تضعیف یا ایجاد دوگانگی در فضای داخلی منجر شود، منع کرده است. در این دستورالعمل همچنین از رسانه‌ها خواسته شده از بازنشر اخبار «جهت‌دار» یا مطالب مبتنی بر «منابع آگاه» و گمانه‌زنی‌های غیرمستند خودداری کنند و در صورت نقل خبر از برخی رسانه‌های خارجی، به سوابق آن‌ها در انتشار گزارش‌های مغایر با روایت رسمی جمهوری اسلامی اشاره کنند. از جمله نام رسانه‌هایی مانند رویترز، آکسیوس و وال‌استریت ژورنال در این زمینه مطرح شده است.

گزارش‌ها حاکی است که این نخستین بار نیست که شورای‌عالی امنیت ملی دربارهٔ نحوه پوشش رسانه‌ای موضوعات حساس، از جمله آمار کشته‌شدگان اعتراضات یا سخنرانی‌های دونالد ترامپ، دستورالعمل صادر می‌کند. به گفته منابع منتشرکننده این اسناد، در موارد پیشین نیز رسانه‌ها از انجام مصاحبه مستقل یا انتشار آمار غیررسمی منع شده بودند. ریاست شورای‌عالی امنیت ملی بر عهده رئیس‌جمهوری وقت، مسعود پزشکیان، است. این دستورالعمل در چارچوب تلاش نهادهای رسمی برای مدیریت فضای اطلاع‌رسانی دربارهٔ مذاکرات هسته‌ای و تحولات مرتبط ارزیابی شده است.

در ۱۷ فوریه، خامنه‌ای از پذیرش شرایط مذاکرات توافق هسته‌ای که توسط ترامپ تعیین شده بود، خودداری کرد و گفت که ترامپ قادر به سرنگونی جمهوری اسلامی نخواهد بود. او افزود که نیروی دریایی ایالات متحده را می‌توان غرق کرد و خواستار بازگرداندن اعتماد و آرامش در درون رژیم شد. در فاصله ۱۵ تا ۲۰ فوریه، ایران صادرات نفت خود را به سه برابر حالت عادی افزایش داد و میزان ذخیره‌سازی نفت را کاهش داد.

در آستانه سومین دور گفت‌وگوهای هسته‌ای، مقام‌های ارشد دونالد ترامپ اعلام کردند برنامه موشکی و فعالیت‌های هسته‌ای ایران تهدیدی مستقیم علیه امنیت و منافع آمریکا محسوب می‌شود و تأکید کردند که تهران «نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد». به گزارش خبرگزاری رویترز، این اظهارات هم‌زمان با برنامه‌ریزی برای دیدار مذاکره‌کنندگان دو کشور در روز هفتم اسفند در شهر ژنو مطرح شد. رویترز همچنین نوشت این مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که ایالات متحده یکی از گسترده‌ترین آرایش‌های نظامی خود را در خاورمیانه مستقر کرده و احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی مطرح شده است. ترامپ در سخنرانی «وضعیت کشور» خود، ایران را متهم کرد برنامه هسته‌ای خود را از سر گرفته و در حال توسعه موشک‌هایی است که به گفته او می‌توانند به خاک آمریکا برسند. او همچنین تهران را مسئول برخی حملات علیه نیروهای آمریکایی دانست و هشدار داد در صورت عدم دستیابی به توافق، پیامدهای جدی در پی خواهد داشت. در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی اعلام کردند در صورت حمله، پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهند داد. همچنین مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد رئیس‌جمهوری ایالات متحده مذاکره را ترجیح می‌دهد، اما حکومت ایران را تهدیدی جدی برای آمریکا توصیف کرد.

دور سوم در ۲۷ فوریه طی دو نوبت در ژنو برگزار شد. بدر البوسعیدی و رافائل گروسی میانجی‌های مذاکرات بودند. عراقچی گفت این مذاکرات بیش از شش ساعت به‌شکل «غیرمستقیم» برگزار شد و آن را یکی از «جدی‌ترین» گفت‌وگوها بین طرفین خواند: «خیلی جدی وارد عناصر یک توافق شدیم، هم در حوزه هسته‌ای و هم حوزه تحریم‌ها». او همچنین اعلام کرد از دوشنبه هفته آینده «تیم‌های فنی» در مقر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی کار خود را آغاز می‌کنند و دور بعدی مذاکرات احتمالاً حدود یک هفته دیگر برگزار خواهد شد.

در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶، وزیر خارجه عمان، بدر البوسعیدی، اعلام کرد که یک «پیشرفت مهم» حاصل شده است؛ به‌طوری که ایران موافقت کرده نه‌تنها اورانیوم غنی‌شده را انبار نکند، بلکه تحت نظارت کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گیرد. همچنین ایران پذیرفته بود سطح غنی‌سازی فعلی خود را به‌صورت غیرقابل بازگشت به «پایین‌ترین حد ممکن» کاهش دهد. البوسعیدی گفت صلح «در دسترس» است و انتظار می‌رفت مذاکرات در ۲ مارس از سر گرفته شود. اما پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، او ابراز ناامیدی کرد و گفت که «مذاکرات فعال و جدی» تضعیف شده‌اند.

در مقابل، استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، گفت ایران مذاکرات اخیر را با تأکید بر «حق غیرقابل سلب» خود برای غنی‌سازی اورانیوم آغاز کرده و پیشنهاد آمریکا برای صفر کردن غنی‌سازی را رد کرده است. او همچنین ادعا کرد که ایران با داشتن ۴۶۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد می‌تواند ۱۱ بمب هسته‌ای تولید کند. با این حال، دیپلمات‌های آگاه از این مذاکرات گفتند که ویتکاف با ارائه نادرست برخی موارد، روند گفت‌وگوها را تضعیف کرده است. به گفته آن‌ها، مذاکره‌کنندگان آمریکایی پیشنهاد ایران—از جمله تعلیق چندساله غنی‌سازی اورانیوم—را به‌درستی درک نکرده بودند و همچنین دلیل بی‌اعتمادی ایران به پیشنهاد آمریکا برای تأمین سوخت هسته‌ای را نادیده گرفته بودند.

مذاکرات ۱۴۰۵

در ۱ مارس ۲۰۲۶، یک روز پس از آغاز جنگ هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دونالد ترامپ مدعی شد که رهبران ایران خواهان ازسرگیری مذاکرات هستند و او نیز با این موضوع موافقت کرده است. با این حال، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، هرگونه مذاکره را رد کرد.

ترامپ در ۶ مارس نوشت: «هیچ توافقی با ایران وجود نخواهد داشت مگر تسلیم بی‌قید و شرط!». در ۲۱ مارس گزارش شد که آمریکا در حال آماده‌سازی برای مذاکرات احتمالی صلح با ایران است و شش شرط برای پذیرش ایران مطرح کرده است؛ با این حال، ایران تمایلی به مذاکره نشان نداد و پیش‌تر نیز برخی از این شروط را رد کرده بود.

با این وجود، در ۲۳ مارس، ترامپ ضرب‌الاجل خود دربارهٔ بازگشایی تنگه هرمز را به تعویق انداخت و به «گفت‌وگوهای بسیار خوب و سازنده» با ایران اشاره کرد. او مدعی شد که آمریکا با «یک مقام بلندپایه» در ایران در تماس بوده و گفت: «آن‌ها تماس گرفتند، نه ما؛ آن‌ها می‌خواهند توافق کنند و ما هم کاملاً آماده‌ایم.» خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، هرگونه مذاکره با ترامپ را رد کرد. وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کرد که در حال بررسی پیشنهادهای ارسال‌شده از سوی آمریکا از طریق میانجی‌هاست. تکذیب سریع مذاکرات از سوی ایران نشان‌دهنده بی‌اعتمادی عمیق به آمریکا بود، چرا که دو دور مذاکرات قبلی با آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل مختل شده بود. خبرگزاری تسنیم نیز مدعی شد که آمریکا با طرح مذاکرات محرمانه با بخشی از ساختار سیاسی ایران، به‌دنبال ایجاد شکاف داخلی است. در مقابل، رسانه ایران اینترنشنال گزارش داد که ترامپ عمداً مبهم صحبت می‌کند و نامی از طرف‌های ایرانی نمی‌برد تا بی‌اعتمادی و اختلاف در داخل حکومت ایران ایجاد کند.

ترامپ در ۲۴ مارس بار دیگر ادعا کرد که آمریکا و اسرائیل «پیروز» جنگ شده‌اند، در حالی که حملات همچنان ادامه داشت و تنگه هرمز بسته بود. عبدالرحیم موسوی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، گفت آمریکا و اسرائیل شکست خورده‌اند و اکنون به‌دنبال راه خروج از جنگ هستند و تأکید کرد ایران تا «پیروزی کامل» به نبرد ادامه خواهد داد. ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی این قرارگاه، نیز مذاکره را رد کرد و گفت آمریکا باید بپذیرد که «ثبات منطقه توسط نیروهای مسلح ایران تضمین می‌شود».

در ۲۵ مارس، مقامات پاکستانی یک «پیشنهاد ۱۵ ماده‌ای» از سوی آمریکا را به ایران منتقل کردند و پاکستان تأیید کرد که در حال میانجی‌گری میان طرفین است. این طرح شامل پایان برنامه هسته‌ای ایران، محدودیت موشکی، بازگشایی تنگه هرمز، محدودیت حمایت ایران از گروه‌های مسلح و کاهش تحریم‌ها بود. ایران این پیشنهاد را رد کرد و یک مقام ناشناس گفت: «ایران زمانی به جنگ پایان می‌دهد که خود تصمیم بگیرد و شروطش محقق شود.» ایران در مقابل یک «پیشنهاد ۵ ماده‌ای» ارائه داد که شامل توقف حملات آمریکا و اسرائیل، تضمین‌های امنیتی، پرداخت غرامت جنگی و به‌رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز بود. گزارش دیگری نیز حاکی از آن بود که ایران خواستار تعطیلی پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس شده است. یک مقام آمریکایی این خواسته‌ها را «غیرواقعی» توصیف کرد. با این حال، ترامپ در ۲۶ مارس مدعی شد که ایران «التماس» توافق می‌کند.

ترامپ در ۲۹ مارس گفت ایران با بیشتر خواسته‌های آمریکا موافقت کرده است. روز بعد نیز اعلام کرد که آمریکا با «یک رژیم جدید و منطقی‌تر» در ایران در حال مذاکره است و «پیشرفت زیادی» حاصل شده است. او در عین حال تهدید کرد که در صورت عدم توافق، زیرساخت‌های انرژی و آب ایران را نابود خواهد کرد. در همان روز، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفت ایران تسلیم نخواهد شد و آمریکا را به ارسال پیام‌های متناقض متهم کرد.

در ۳۰ مارس، وزارت خارجه ایران تأیید کرد که گفت‌وگوهای غیرمستقیم از طریق پاکستان در جریان است، اما مواضع آمریکا را «افراطی و غیرمنطقی» خواند. همچنین گزارش شد که قطر پیشنهاد میانجی‌گری را نپذیرفته است. ترامپ در ۱ آوریل مدعی شد که ایران درخواست آتش‌بس داده است، اما گفت این موضوع تنها در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز بررسی می‌شود. او تهدید کرد که در غیر این صورت «ایران را به عصر حجر بازمی‌گردانیم». ایران این ادعا را «بی‌اساس» خواند و سپاه پاسداران اعلام کرد تنگه هرمز برای «دشمنان این ملت» باز نخواهد شد.

در ۵ آوریل، ترامپ تهدید کرد در صورت عدم بازگشایی تنگه، به زیرساخت‌های ایران حمله خواهد کرد. روز بعد، مذاکرات غیرمستقیم در اسلام‌آباد به طرحی برای آتش‌بس ۴۵ روزه انجامید، اما ایران آن را رد کرد و خواستار راه‌حل دائمی شد. طرح پیشنهادی ایران شامل ۱۰ بند بود که به موضوعاتی مانند رفع تحریم‌ها و پایان درگیری‌های منطقه‌ای می‌پرداخت. ترامپ این پیشنهاد را «گامی مهم، اما ناکافی» توصیف کرد. در ۷ آوریل، ترامپ هشدار داد که در صورت عدم توافق، «یک تمدن کامل نابود خواهد شد».

در نهایت، آمریکا و ایران اعلام کردند که از ۸ آوریل ۲۰۲۶ یک آتش‌بس دو هفته‌ای برای ادامه مذاکرات آغاز می‌شود. با این حال، در همان روز اسرائیل حملات گسترده‌ای به لبنان انجام داد. ایران و میانجی‌های پاکستانی گفتند این آتش‌بس شامل لبنان نیز می‌شود و هشدار دادند در صورت ادامه حملات، آتش‌بس لغو خواهد شد. اسرائیل اما اعلام کرد که آتش‌بس شامل لبنان نیست. در ۹ آوریل، اسرائیل تحت فشار آمریکا با مذاکره مستقیم با لبنان موافقت کرد، اما همچنان اعلام کرد که به آتش‌بس در لبنان پایبند نخواهد بود.

پس از اعلام آتش‌بس، ترامپ مدعی شد ایران «همه شروط را پذیرفته» و «شکست خورده است». در مقابل، وزیر صنعت امارات اعلام کرد که تنگه هرمز همچنان به‌طور کامل باز نشده و تحت کنترل ایران قرار دارد.

در ۱۱ آوریل ۲۰۲۶، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به همراه ویتکاف و کوشنر وارد اسلام‌آباد شدند تا در مذاکرات صلح با مقامات ایرانی شرکت کنند. هیئت ایرانی شامل عراقچی، و قالیباف پیش‌تر به این شهر رسیده بود.

در ۲۵ آوریل، دونالد ترامپ سفر مقامات آمریکایی، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان را به‌دلیل اختلافات در رهبری ایران لغو کرد. به گفته ترامپ «آن‌ها با یکدیگر درگیرند و اختلافات داخلی شدیدی وجود دارد.» ترامپ ادعا کرد پس از لغو سفر مقامات آمریکایی، ایران پیشنهاد جدید و بهتری ارائه داده، اما این پیشنهاد همچنان کافی ارزیابی نمی‌شود.

در ۶ مه، روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد آمریکا در چارچوب پیشنهادی خود به جمهوری اسلامی، خواهان توقف ۲۰ ساله غنی‌سازی اورانیوم، برچیدن تاسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان و ممنوعیت فعالیت هسته‌ای زیرزمینی شده است. این طرح همچنین شامل تحویل ذخایر اورانیوم غنی‌شده، پذیرش بازرسی‌های بدون محدودیت، بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و لغو مرحله‌ای تحریم‌ها در ازای اجرای عملی تعهدات از سوی تهران است.

پیامدها

در آوریل ۲۰۲۵، چند روز پیش از اعلام مذاکرات و قطعی شدن آن تا روز مذاکره و پس از آن، نرخ ارز دلار به صورت چشمگیری کاهش یافت به طوری که از کانال ۱۰۰ هزارتومان به کانال ۸۰ هزار تومان رسید.

واکنش‌ها

ایران

علی شمخانی مشاور رهبر ایران، هشدار داد که ایران بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را اخراج خواهد کرد.

در ۸ فوریه ۲۰۲۶ گزارش شد که برخی ایرانیان در داخل ایران از دونالد ترامپ خواسته‌اند پس از کشتارها در ایران، با جمهوری اسلامی وارد مذاکره نشود. همچنین مردی ایرانی از بوشهر به نام پوریا حمیدی ویدیویی منتشر کرد و در آن از ترامپ و دولت‌های غربی خواست از هرگونه توافق با جمهوری اسلامی خودداری کنند؛ او پس از انتشار این ویدیو به زندگی خود پایان داد.

رسانه‌های حکومتی در ایران اختلاف بر سر ادامه مذاکرات با آمریکا دارند. خبرگزاری تسنیم رجانیوز را به تفرقه‌افکنی متهم کرد و رجانیوز در واکنش به این اتهام از شکایت علیه تسنیم خبر داد.

جهان

قیمت جهانی طلا با توجه به گزارش‌های مربوط به احتمال بالای جنگ افزایش یافت. در ابتدا قیمت‌های آتی نفت ۱٫۴٪ کاهش یافت. عربستان سعودی از مذاکرات برای مهار بیشتر ایران استقبال کرد. اسرائیل از خلع سلاح تأسیسات انرژی اتمی ایران با پیروی از «مدل لیبی» مانند خلع سلاح هسته‌ای لیبی حمایت کرد. ترامپ فاش کرد که اگر ایران برنامه تسلیحات هسته‌ای خود را رها نکند، اسرائیل حمله نظامی به ایران را رهبری خواهد کرد. المانیتور گزارش داد که چین نیز از طریق تقویت روابط از رژیم ایران حمایت کرده است.

در بهمن ۱۴۰۴ رزمایش مشترک با عنوان «کمربند امنیت دریایی ۲۰۲۶» با حضور ایران، روسیه و چین در دریای عمان و تنگه هرمز برگزار شد. چندین ناوشکن سنگین نوع ۰۵۵ و ۰۵۲D نیروی دریایی چین در دریای عمان مستقر شدند.

جستارهای وابسته

• روابط ایالات متحده آمریکا و ایران
• مذاکرات هسته‌ای ایران
• تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران
• کارزار فشار حداکثری
• افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه (۲۰۲۶)
• روابط ایران و ایالات متحده در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ

پیوند به بیرون

• آپارات - مذاکره ایران و آمریکا در عمان - آمریکا چه می‌خواهد و هدف ایران چیست ؟