عملیات نظامی ترکیه در عفرین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مداخله نظامی ترکیه در سوریه (۲۰۱۸)
بخشی از منازعه ترکی-کردی (۱۹۷۸-اکنون)، جنگ داخلی سوریه و مداخله ترکیه در جنگ داخلی سوریه
Operation Olive Branch.svg
     تحت کنترل نیروهای تحت حمایت ترکیه

     تحت کنترل کرد ها      تحت کنترل ارتش سوریه

تاریخ بازه اصلی مبارزه:
۲۰ ژانویه[a] – ۲۴ مارس ۲۰۱۸[۱]
(۲ ماه و ۴ روز)
شورش نیروهای دموکراتیک:[۲][۳]
۲۵ مارس ۲۰۱۸ – تاکنون
(۴ ماه، ۳ هفته و ۱ روز)
مکان عفرین، شمال استان حلب،سوریه
وضعیت در حال انجام
تغییرات
قلمرو
*ی‌پ گ عفرین را از دست داد و تمام مناطق عفرین به تصرف ارتش ترکیه و ارتش آزاد سوریه درآمد[۴][۵][۶]
طرفین درگیر
 ترکیه

ارتش آزاد سوریه تحت حمایت ترکیه[۷]
دیگر شورشیان[۸]

کردستان سوریه
سوریه
(از ۲۰ فوریه)[۹][۱۰]
متحدین سنجار
یگان آزادی بین‌المللی (IFB)[۱۱]
پ‌ک‌ک[۱۲]
پشتیبانی:
ایران جمهوری اسلامی ایران[۱۳] (متحد سوریه)
فرماندهان و رهبران
ترکیه ژنرال اسماعیل متین تمل[۱۴]
(فرمانده ارشد عملیات)
یاسر عبدالرحیم[۱۵]
(فرمانده فیلق الشام)
محمد حمدالدین[۱۶]
(فرمانده هنگ سوم و جبهه شام)

Syrian opposition احمد عثمان[۱۷]
(فرمانده تیپ سلطان مراد)
Syrian opposition فهیم عیسی[۱۸]
(فرمانده تیپ سلطان مراد و سپاه دوم)
Syrian opposition ابوبکر سیف[۱۹]
(فرمانده ارشد تیپ حمزه)
ابو مسلم[۱۵]
(فرمانده جبهه شامیه)
احمد فیاض الخلاف [۲۰]
(فرمانده یگان سمرقند)
وائل الموسی [۲۱]
(فرمانده هنگ یکم)

بهجت عبدو[۲۲]
(وزیر دفاع ناحیه عفرین)[۲۳]
محمود برخودان[۲۴]
(فرمانده ی‌پ‌گ و س‌دف در عفرین)
توکشین بوتان [۲۵]
(فرمانده ی‌پ‌ژ)
زیلان جودی [۲۵]
(فرمانده ی‌پ‌ژ)
حاجی احمد[۲۶]
(فرمانده ارتش انقلابی)
ابو عمر الادلبی[۲۷]
(فرمانده نیروهای دموکراتیک شمال)
ویان اسیان[۲۸]
(فرمانده ام‌ال‌کی‌پی)
ابراهیم مکتبی
(فرمانده ان‌دی‌اف)[۲۹]
محمد الفرج
(فرمانده ان‌دی‌اف)[۳۰]
مثنی ناصر [۳۱]
(فرمانده ان‌دی‌اف)
بخش‌های درگیر
گروه‌های درگیر را ببینید گروه‌های درگیر را ببینید
قوا
ترکیه ۶٬۴۰۰[۳۲]

۱۰٬۰۰۰–۲۵٬۰۰۰[۴۲][۴۳]

۸٬۰۰۰–۱۰٬۰۰۰ (اواخر ژانویه)[۴۴]
۲۰٬۰۰۰ (اواخر فوریه)[۴۵]
800+[۴۶]
تلفات
طبق ادعای دیدبان حقوق بشر سوریه:[۴۷]

۴۶۳ کشته
ترکیه ۸۰ کشته


طبق ادعای نیروهای دموکراتیک سوریه:
ترکیه ۱٬۶۴۸+ کشته[۴۸]


طبق ادعای ترکیه:
۳۰۲ کشته[۴۹]
ترکیه ۵۱ کشته،[۵۰] ۲۲۸ مجروح[۵۱]

طبق ادعای دیدبان حقوق بشر سوریه:[۴۷]

۱٬۵۰۶ کشته
۹۱ کشته


طبق ادعای نیروهای دموکراتیک سوریه:
۸۲۰ کشته[۵۲]
۶۲ کشته[۵۳]


طبق ادعای ترکیه:
۳٬۷۵۵ خنثی شده (شامل کشته، مجروح و مصدوم)[۵۴]

۲۸۹–۵۰۰ غیرنظامی در سوریه کشته شده‌اند
(طبق ادعای نیروهای دموکراتیک و دیدبان حقوق بشر سوریه)[b][۴۷][۵۲]
۷–۹ غیرنظامی در ترکیه کشته شده‌اند[۵۵][۵۶] (۲ نفر اهل سوریه بودند)[۵۷]
a نیروهای مسلح ترکیه رسماً آغاز عملیات شاخه زیتون را در ۲۰ ژانویه اعلام کردند،[۵۸] ولی به گفته وزیر دفاع ترکیه، از روز قبل با تحرکات نظامی در مرز با سوریه، عملیات به صورت دفاکتو آغاز شده بود؛[۵۹] زمانی که نخستین مبارز نیروهای دموکراتیک سوریه کشته شد.[۶۰]

b توسط ترکیه تکذیب شد،[۶۱] اما توسط حزب کرد HDP تأیید شده‌است.[۶۲]

عملیات نظامی ترکیه در عفرین تحت عنوان عملیات شاخهٔ زیتون در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۱۸ توسط ارتش ترکیه صورت گرفت. این عملیات تهاجمی علیه مواضع چندین گروه کرد از جمله یگان‌های مدافع خلق، حزب اتحاد دموکراتیک، حزب کارگران کردستان، اتحادیه اجتماعات کردستان و نیروهای دموکراتیک سوریه در منطقه کردستان سوریه بود، که در اطراف شهر عفرین انجام شد. ترکیه معتقد است که در این منطقه با «داعش و پ‌ک‌ک» نیز جنگیده است. در این رابطه هدر نوئرت، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، روز ۲۶ ژانویه ۲۰۱۸ گفت: «ترکیه در شمال غرب سوریه داعش را کنار گذاشته و به دنبال پ‌ک‌ک است.»[۶۳]

رئیس‌جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان گفته‌است «عملیات ما نه برای اشغال عفرین، بلکه جهت پاکسازی آن از تروریست‌ها و ایجاد منطقه امن برای صاحبان اصلی‌اش است. عملیات شاخهٔ زیتون هشدار عملی ما به کسانی است که حاضر به درک قاطعیت ترکیه در زمینهٔ مبارزه با تروریسم نیستند.»[۶۴] او همچنین گفته «به دنبال عملیات در عفرین شهر منبج را نیز از حیث گروه‌های تروریستی پاکسازی خواهد کرد.»[۶۴][۶۵] نیروهای کرد تحت حمایت ایالات متحده در سال ۲۰۱۶ توانستند این شهر را از داعش بگیرند.[۶۵] بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، پس از آغاز درگیری‌ها حملهٔ ترکیه را محکوم کرده و ضمن «وحشیانه» خواندن این عمل، حمله به عفرین را جزئی از سیاست «حمایت از تروریسم» دولت ترکیه دانست.[۶۶]

جامعه بین‌الملل شامل ایالات متحده، فرانسه و روسیه از این حملات ابراز نگرانی کردند. درون خاک ترکیه نیز راهپیمایی‌هایی بر ضد این عملیات صورت گرفت و اردوغان گفت این راهپیمایی‌ها برای شرکت‌کنندگان «گران» تمام می‌شود.[۶۷] پس از آن ده‌ها نفر در راهپیمایی‌ها دستگیر شدند و دولت ترکیه محدودیت‌های وسیعی برای گزارش اخبار این عملیات برقرار کرد.[۶۸] شورای امنیت سازمان ملل در نشست خود که بدون حضور نماینده آمریکا برگزار شد، هیچ تصمیمی دربارهٔ حمله ترکیه به سوریه اتخاذ نکرد.[۶۹]

بنا بر گزارش سازمان ملل از ماه مارس در حدود ۱۶۷۰۰۰ نفر به خاطر حملهٔ ترکیه به عفرین، از این منطقه فراری شدند.[۷۰] بر اساس گزارشی که از منابع مستقر در منطقه از سوی سازمان ملل منتشر شد، افرادی که باقی ماندند، کسانی بودند که توان فرار نداشتند.[۶۵] خبرگزاری آناتولی ترکیه از توزیع کمک‌های بشردوستانه میان غیرنظامیان عفرین توسط نیروهای مسلح ترکیه و ارتش آزاد سوریه خبر داد.[۷۱] همچنین ترکیه گفت با تصرف عفرین از ماه ژانویه تا مارس ۷۷۸۳ پناهجوی سوری که در شهرهای ترکیه ساکن بودند، از مرز ریحانلی گذر کرده و وارد خاک کشورشان شدند.[۷۲]

به گفتهٔ یک عضو نیروهای دموکراتیک سوریه، در میان جنگجویانی که در عفرین علیه ارتش ترکیه جنگیدند، شهروندان آمریکایی، بریتانیایی و آلمانی نیز وجود داشتند.[۶۵] اطلاعات ضد و نقیضی از تعداد تلفات غیرنظامی این نبرد منتشر شد، ولی بنا به گفته نیروهای ترکیه و اردوغان، این درگیری هیچ قربانی غیرنظامی نداشت.[۶۴][۷۳]

در پنجاه و هشتمین روز از عملیات، ارتش ترکیه به همراه ارتش آزاد سوریه در تاریخ ۱۸ مارس مرکز شهر عفرین را از نیروهای دمکرات پس گرفته و پرچم‌های خود به اهتزاز درآوردند. اما نیروهای ی‌پ‌گ گفتند که جهت تغیر تاکتیک جنگ از حالت تدافعی به تهاجمی و شروع جنگ‌های پارتیزانی و همچنین حفظ جان شهروندان غیرنظامی و پیشگیری از تخریب شهر خود، اقدام به جابجایی نیروهای خود کرده‌اند.

پیش زمینه‌های جنگ[ویرایش]

در پی شکست داعش در سوریه، دو جریان در ارتباط با تحولات سوریه شکل گرفت: بخش اول شامل کلیت دولت سوریه و ارتش این کشور است که در عملیات میدانی کنترل مناطق عمدهٔ سوریه را بر عهده گرفتند و بخش دوم حمایت آمریکا از گروه‌ها و نیروهایی که در بخشی از خاک سوریه حضور دارند و این نقطهٔ تقابل به پیچیدگی اوضاع سوریه منجر شد.[۷۴] نیروهای دموکرات سوریه که با بازپس‌گیری برخی مناطق سوریه تحت پشتیبانی زمینی و هوایی آمریکا، شهر الرقه و مناطق گسترده‌ای از شرق فرات را تحت کنترل خود درآوردند، به‌مثابه هسته‌های اولیهٔ نیروی نظامی جدید آمریکایی در مرزهای جنوبی ترکیه و داخل خاک سوریه بودند. از سوی دیگر بر اساس داده‌های بودجه کنونی، آمریکا ۵۰۰ میلیون دلار به تأمین مالی این نیروها و تجهیز آنان به سلاح‌های پیشرفته اختصاص داد.[۷۵]

منابع ترکیه گزارش دادند که تجهیزات نظامی آمریکایی روزهای ۱۶ و ۱۹ ژانویه به شهر تل ابیض که تحت کنترل نیروهای سوریه دموکراتیک است، رسیدند. آنکارا معتقد بوده که این شهر در واقع تحت سلطهٔ نیروهای حزب کردستان ترکیه (پ‌ک‌ک) در پوشش نیروهای سوریه دموکراتیک (نیروهای تحت حمایت آمریکا) است. طبق گزارش منابع ترکیه‌ای، نیروهای آمریکایی طی دو روز اقدام به عملیات اطلاعاتی در مرزهای ترکیه با سوریه کردند و پس از آن نیروهای وابسته به پ‌ک‌ک در نزدکی گذرگاه تل ابیض واقع در شهرستان آقچه قلعه ترکیه مستقر شدند.[۷۶]

در پی این رخدادها رئیس‌جمهوری ترکیه رجب طیب اردوغان هشدار داد که ارتش این کشور هر آن ممکن است به عفرین، واقع در شمال سوریه، حمله کند. عفرین در آن زمان توسط یگان‌های مدافع خلق، متشکل از کردهای سوریه، کنترل می‌شد؛ گروهی که از نظر مقامات ترکیه با حزب کارگران کردستان رابطهٔ تنگاتنگی دارد و این در حالی است که آمریکا از این گروه حمایت می‌کند.[۷۷]

آمریکا و ترکیه تا چندی پیش در جنگ سوریه با یکدیگر متحد بودند.

حزب عدالت و توسعه که در قضایایی مانند سرکوب‌های پس از کودتای نافرجام و پروندهٔ رضا ضراب درگیر مناقشات دیپلماتیک با متحد پیشینش، آمریکا، بوده و تداوم حمایت دولت ترامپ از نیروهای کرد سوریه را خط قرمزی در روابط خود با آمریکا و در واقع تهدیدی جدی برای تمامیت ارضی ترکیه می‌دانست.[۷۸] جنگ لفظی ترکیه و آمریکا زمانی تشدید شد که سرهنگ تامس ویل، سخنگوی ائتلاف بین‌المللی علیه داعش که آمریکا رهبری آن را به عهده دارد، از تشکیل یک «نیروی مرزبانی» جدید در مرزهای سوریه با ترکیه و کرانهٔ شرقی فرات خبر داد. او گفته بود که «در حال حاضر ۲۳۰ نفر در کلاس‌های اولیهٔ آموزشی حضور دارند و هدف این است که این نیرو به ۳۰ هزار نفر برسد.» این اقدام خشم ترکیه را برانگیخت و سفیر آمریکا را به وزارت خارجه احضار کرد و خواستار توضیح شد. اردوغان هم بلافاصله هشدار داد: «اگر در عفرین تروریست‌ها تسلیم نشوند، آنجا را بر سرشان خراب خواهیم کرد. اگر قول‌هایی که در خصوص منبج به ما داده شده‌است، عملی نشود، مجبور هستیم خودمان وارد عمل شویم. آمریکا ۴۹۰۰ کامیون سلاح تحویل نیروهای کرد سوری داده و ترکیه چنین متفقی را نمی‌خواهد.» او اضافه کرد: «شما یک ارتش ۳۰ هزار نفری می‌خواهید تشکیل دهید. ما آن را در نطفه خفه خواهیم کرد. ارتش ما طی مدت کوتاهی مسئلهٔ منبج و عفرین را حل خواهد کرد. تدارکات لازم به پایان رسیده و هر لحظه امکان شروع عملیات وجود دارد.»[۷۹] مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، هم در یک هشدار تند به آمریکا گفت، روابط ترکیه با آمریکا آسیب جبران‌ناپذیری خواهد دید و این کشور نمی‌تواند به نام ائتلاف بیانیه صادر کند. او تأکید کرد «آمریکا باید موضع خود را مشخص کند، یا متحدان خود یا گروه‌های تروریستی را ترجیح می‌دهد.»[۷۹]

در عفرین، بر خلاف بخش‌های دیگر کردستان سوریه، نیروهای آمریکایی حضور نداشتند و این منطقه پایگاه روسیه بود.[۷۹] روسیه علاوه بر در اختیار داشتن چند صد نیروی نظامی در شرق عفرین، کنترل حریم هوایی این منطقه را نیز در دست داشت.[۷۸] روس‌ها ابتدا تلاش کردند تا ی‌پ‌گ را مجاب کنند اجازه دهد نیروهای ارتش سوریه وارد عفرین شوند تا جلوی ورود نظامیان ترکیه را بگیرند؛ ولی کردها درخواست روسیه را نپذیرفتند. به نظر آسو صالح، تحلیل‌گر بی‌بی‌سی، روسیه به همین خاطر نیروهایش را از عفرین خارج کرد و عملاً اجازهٔ ورود ترکیه به خاک سوریه را صادر کرد. روس‌ها با این تصمیم از طرفی دو عضو ناتو، ترکیه و آمریکا، را در مقابل یکدیگر قرار داده و رضایت مقامات ترکیه را جلب کردند و از طرف دیگر با در تنگنا قرار گرفتن ی‌پ‌گ، موجب وابستگی کردها به دولت سوریه شدند و بخشی از مشروعیت از دست رفتهٔ بشار اسد را بازگرداندند.[۸۰] حسین آقایی، تحلیلگر سیاسی، عملیات ترکیه علیه کردهای سوریه را با «چراغ سبز» روسیه و ایران دانسته و پیروزی ارتش سوریه بر تحریر الشام در جنوب‌شرقی استان ادلب، هم‌زمان با آغاز عملیات شاخهٔ زیتون، را مرتبط با مذاکرات مقامات ترکیه و روسیه می‌داند.[۷۸]

گروه‌های درگیر[ویرایش]

ترکیه و ارتش آزاد تحت حمایتش[ویرایش]

بزرگترین گروه این جبهه بین ۱۰٬۰۰۰ تا ۲۵٬۰۰۰ نفر عضو دارد؛[۴۲][۴۳] مبارزان شورشی عرب و ترکمن تحت لوای دولت انتقالی سوریه و ارتش آزاد تحت حمایت ترکیه در این گروه می‌جنگند. دومین گروه بزرگ دارای ۶٬۴۰۰ عضو است.[۳۲] سربازان از پشتیبانی نیروهای مسلح ترکیه و حمایت نیروی هوایی برخوردار بوده‌اند.

به علاوه، ایندیپندنت گزارش داد که ترکیه متهم به استفاده از جنگجویان سابق داعش در صفوف ارتش خود بوده و احتمالاً درجه‌داران داعشی دسته‌هایی را در عملیات عفرین رهبری کرده‌اند.[۸۱] چندین مبارز جهادی در گروه تحت حمایت ترکیه، در ویدئویی سران کرد را «کافر» خوانده و تهدید به قطع کردن سرشان کردند.[۸۲][۸۳] در ویدیوی دیگری از شورشیان حامی ترکیه، عده‌ای از آنان از نبردهای پیشین در تورا بورا (به رهبری اسامه بن لادنگروزنی و داغستان ستایش کرده و می‌گویند: «حالا عفرین ما را فرا می‌خواند.»[۸۱][۸۴] در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۸ حدود ۵۰۰ تن از مسلمانان ترکستان شرقی که مقیم ترکیه می‌باشند، در استانبول گردهمایی کرده و با حمایت از عملیات شاخه زیتون برای حضور در جبهه‌های این جنگ اعلام آمادگی کردند.[۸۵]

فدراسیون دموکراتیک شمال سوریه[ویرایش]

بزرگترین گروه این جبهه در حدود ۲۰٬۰۰۰ عضو،[۴۵] به عنوان نیروهای مسلح فدراسیون دموکراتیک شمال سوریه، دارد. این نیروها شامل اعضای نیروهای دموکراتیک سوریه (تحت حمایت حزب اتحاد دموکراتیک[۸۶] و شاخهٔ نظامی یگان‌های مدافع خلق (YPG)[۸۷]), نیروهای دفاع از خود ناحیه عفرین و مبارزان خارجی می‌شدند.[۸۸][۸۹] به علاوه، جنگجویانی از گروه‌های متحدین سنجار،[۹۰] یگان آزادی بین‌المللی[۱۱] نیروهای طرفدار دولت سوریه (بیش از ۸۰۰ نفر[۴۶]) نیز در این میان حضور داشتند.

یگان‌های مدافع زنان (YPJ) نیز در دفاع از عفرین حضور داشتند.[۹۱] این گروه از زنان فمنیستی تشکیل شده‌است، که خواستار باز تعریف نقش زن در جامعه و تغییر دیدگاه سنتی دربارهٔ جنسیت هستند.[۹۲] توکشین بوتان و زیلان جودی، از فرماندهان یگان‌های مدافع زنان، در عملیات ترکیه و متحدانش کشته شدند.[۲۵]

در اواخر ماه ژانویه، گزارش‌های مبنی بر حضور جنگجویان خارجی غربی از جمله آمریکایی‌ها، انگلیسی‌ها و آلمانی‌ها، در میان دیگر مبارزان جبههٔ فدراسیون دموکراتیک، برای کمک به دفاع از عفرین در برابر حملات ترکیه، منتشر شد.[۸۹][۹۳]خبرگزاری آناتولی در این باره گفت «شمار زیادی از جنگجویان ی‌پ‌گ کردتباران ایرانی، عراقی، ترکیه‌ای، آلمانی، هلندی و بلژیکی عضو پ‌ک‌ک هستند و مدیران ی‌پ‌گ ترک‌تباران عضو پ‌ک‌ک می‌باشند که در کوه قندیل آموزش دیده‌اند.» همچنین این خبرگزاری اذعان داشت «سازمان‌های کردتبار اروپایی اقدام به حمایت از گروه‌های ی‌پ‌گ و پ‌ک‌ک می‌کنند و اکثر جنگجویان خارجی ی‌پ‌گ تبعه آلمان می‌باشند.» گزارش‌ها حاکی است که حدود ۷۰۰ الی ۱۲۰۰ جنگجوی خارجی در صف ی‌پ‌گ حضور داشتند.[۹۴] در ۱۲ فوریه، ۲ مبارز خارجی به نام‌های اولیویر فرانسیس جین لکلانچه، تبعهٔ فرانسه، و ساموئل پاردا لئون، تبعهٔ اسپانیا، در عفرین کشته شدند.[۹۵][۹۶] در ۲۴ فوریه نیز فعال سیاسی ایسلندی، به نام هاکور هیلمارسون، که در میان یگان‌های مدافع خلق می‌جنگید، در حملهٔ هوایی ترکیه کشته شد.[۹۷][۹۸][۹۹][۱۰۰][۱۰۱] مبارزین دیگری همچون اعضای حزب کمونیست مارکسیست-لنینیست (MLKP) از ترکیه،[۱۰۲] آنا کمپبل از بریتانیا[۱۰۳][۱۰۴] و دکتر آلینا سانچز، زن آرژانتینی، نیز در میان کشته شدگان نیروهای دموکراتیک سوریه در عفرین بوده‌اند.[۱۰۵]

روزشمار درگیری[ویرایش]

ماه ژانویه؛ پیشروی‌های ترکیه[ویرایش]

جلسه ستاد مشترک ارتش ترکیه در حضور ژنرال حلوصی آکار، رئیس ستاد نیروهای مسلح.

روز جمعه ۱۹ ژانویه توپ خانه‌های ارتش ترکیه عفرین را مورد هدف قرار دادند. در پی این حمله نورالدین چانکلی، وزیر دفاع ترکیه، اعلام کرد این درگیری فقط حملهٔ توپ‌خانه‌ای می‌باشد و نیروی زمینی ترکیه هنوز وارد خاک سوریه نشده‌است.[۱۰۶] یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) گفتند که ترکیه تنها در شب اول حمله ۷۰ راکت به سمت عفرین شلیک کرد.[۱۰۷] در روز دوم این درگیری جنگنده‌های ترکیه پایگاه‌های ی‌پ‌گ و پ‌ی‌د را بمباران کردند.[۴۴]

بر اساس گفته سازمان وابسته به بریتانیای دیدبان حقوق بشر سوریه (SOHR) در روز اول موشک‌باران مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه، دسته کم ۱۴ نفر در یک بیمارستان روانی زخمی شدند. طبق گزارش رسانه‌های ترک ۲۰ اتوبوس پیکارجویان ارتش آزاد سوریه وابسته به ترکیه در این روز از مرز اونجوپینار گذشته و وارد خاک سوریه شدند. یک خبرنگار AFP نیز گزارش کرده‌است که ۳۰ اتوبوس نیز از مرز ریحانلی ترکیه وارد سوریه شده‌اند.[۱۰۸]

معارضان سوری تحت حمایت ترکیه در نزدیکی شهر عفرین

بر اساس گزارش خبرگزاری هاوار، وابسته به حزب اتحاد دموکراتیک سوریه، سربازان ارتش انقلابی در ۲۰ ژانویه در منطقه شهباء ۴ سرباز ارتش ملی سوریه که وابسته به ترکیه بودند، را کشتند. همچنین این خبرگزاری گزارشی مبنی بر کشته شدن غیر نظامیان در موشک‌باران عفرین داد.[۱۰۹] در آن روز (۲۰ ژانویه) یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) در پاسخ به حملهٔ ترکیه شهرهای مرزی کیلیس و ریحانلی را موشک‌باران کردند.[۶۶] ارتش ترکیه نیز از بمباران ۱۵۰ هدف در عفرین خبر داد.[۱۱۰][۱۱۱]

ستاد کل ارتش ترکیه با انتشار بیانیه‌ای در وبسایت خود اعلام کرد: «هدف از این حمله، ایجاد منطقه‌ای امن و با ثبات در مرز جنوبی ترکیه و پاکسازی منطقه از لوس تروریست‌های پ‌ک‌ک، ک‌س‌ک، پ‌ی‌د، ی‌پ‌گ و داعش می‌باشد.»[۱۱۲] ۲۱ ژانویه ۲۰۱۸ رسانه‌های ترک از حرکت ارتش ترکیه به سمت عفرین خبر دادند[۱۱۳] و اذعان داشتند که ترکیه موفق به ۵ کیلومتر پیشروی در خاک سوریه شده‌است.[۱۱۴] حقوق بشر سوریه نیز در این باره گفت ارتش ترکیه با شبه‌نظامیان کرد در مرز شمالی و غربی عفرین درگیر شدند.[۱۱۵] بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، پس از آغاز درگیری‌ها حملهٔ ترکیه را محکوم کرده و ضمن «وحشیانه» خواندن این عمل، حمله به عفرین را جزئی از سیاست «حمایت از تروریسم» دولت ترکیه دانست.[۶۶]

۲۲ ژانویه نیروهای ترکیه اعلام کردند که هفت روستا را تصرف کردند ولی ی‌پ‌گ ۲ عدد از آن‌ها را بازپس گرفت.[۱۱۶] در همان روز خبرهایی مبنی بر کشته شدن تعدادی از سربازان ترک منتشر شد.[۱۱۷][۱۱۸] روز بعد، یعنی ۲۳ ژانویه، ارتش آزاد تحت حمایت ترکیه پیشروی چندانی نداشت و هر دو طرف درگیر در جنگ متحمل تلفات سنگینی شدند.[۱۱۹] که از این بین می‌توان به کشته شدن یکی از فرماندهان ارشد ارتش آزاد تحت حمایت ترکیه اشاره کرد.[۲۰] در همین حال، حدود ۵٬۰۰۰ غیرنظامی خانه‌های خود را در شمال و غرب عفرین ترک کرده و به مناطق مرکزی این منطقه پناه بردند.

۲۷ ژانویه زولو هما، یکی از رزمندگان یگان‌های مدافع زنان، خود را با کمربند نارنجک به زیر یک تانک ترکیه انداخت و علاوه بر انهدام تانک باعث کشته شدن دو سرباز ترک شد[۱۲۰] ولی خبرگزاری‌های ترکیه هرگونه کشته یا زخمی شدن سربازانشان را در این واقعه تکذیب کردند.[۱۲۱] این اولین باری بود که نیرهای کرد به روش حمله انتحاری به نیروهای ترک حمله کردند.[۱۲۰]

۲۸ ژانویه نیروهای ترک با تصرف منطقهٔ استراتژیک کوه برسا موفقیت بزرگی را به دست آوردند.[۱۲۲] به گفتهٔ خبرگزاری‌های کرد، ترکیه از ۲۲ ژانویه در این منطقه در حال جنگ با نیروهای کرد بود و چندین بار هم از آن‌ها شکست خورد[۱۲۳] ولی در نهایت در ۲۸ ژانویه نیروهای ترک این منطقه را تصرف کردند.[۱۲۴] گفته شده کنترل منطقهٔ برسا در آن روز چندین بار بین نیروهای کرد و ترک جابه‌جا شد[۱۲۵][۱۲۶] ولی در نهایت نیروهای ترک با فرماندهی اسماعیل متین تمل توانستند بر منطقه مسلط شوند.[۱۲۷]

ماه فوریه؛ مقاومت کردها و مداخله ارتش سوریه[ویرایش]

اعضای یگان‌های مدافع زنان حاضر در عفرین

با آغاز ماه فوریه، بعضی از گروه‌های شورشی که از طرف ارتش ترک می‌جنگیدند، به دلیل تشدید حملات ارتش سوریه از عفرین عقب‌نشینی کردند.[۱۲۸] در سوم مارس ۲۰۱۸ نیروهای ارتش ترکیه و عناصر ارتش آزاد موفق به تصرف شهرک راجو شدند.[۱۲۹]

در تاریخ ۱ فوریه ۲۰۱۸ مرکز دیدبان حقوق بشر سوریه ویدئویی از جسد مثله شده یک دختر کرد عضو نیروهای حفاظت از خلق کرد منتشر کرد. رامی عبدالرحمن مدیر مرکز دیدبان سوریه در امور حقوق بشر در مصاحبه با تلویزیون فرانس ۲۴ اعلام کرد، این ویدیو را نیروهای ارتش آزاد تحت امر ترکیه در جریان عملیات شاخه زیتون در اختیار او قرار داده‌اند و محل وقوع این جنایت را روستای قورنه در اطراف روستای بلبل در شمال استان عفرین اعلام کرد. اسم سازمانی این زن توسط فرماندهان کرد، بارین کوبانی اعلام شد.[۱۳۰] در ویدیو منتشره، جسد دختر عریان شده، سینه‌های او بریده شده و آثار جراحت عمیقی در اطراف ناحیهٔ شرمگاهی او دیده می‌شود. در کنار جسد مثله شده دختر، سه شاخه زیتون دیده می‌شد و اعضای ارتش آزاد در حال سلفی گرفتن با جسد او بودند.[۱۳۱]

تصویر یکی از مجروحان غیرنظامی در اثر حملات هوایی ترکیه، در عفرین

شبکهٔ بی‌بی‌سی عربی هم در ویژه برنامه‌ای با «احمد بریمو»، کارشناس حوزه رسانه از غازی عنتاب، به بررسی موضوع پرداخته. این کارشناس هم اصالت ویدیو و هم ارتکاب آن توسط نیروهای ارتش آزاد را تأیید کرد. شبکه اسکای نیوز عربی هم در خبری در مورد مثله کردن «بارین کوبانی»، ارتکاب این جنایت توسط ارتش آزاد را تأیید کرد.[۱۳۲] انتشار ویدیوی این زن ۲۳ ساله موجب «خشم کردها» شد و کردها شورشیان سوری را به «اهانت» به جسد وی متهم کردند.[۱۳۳]

در ۷ فوریه حمله هوایی به تصفیه‌خانهٔ آب شرب منطقهٔ شرا باعث قطع آب عده‌ای از مردم شد.[۱۳۴] خبرگزاری ایرانی مهر می‌گوید نظامیان ترکیه خبرنگاران پرس تی‌وی و الکوثر را هدف گلوله قرار دادند.[۱۳۵]

۱۹ فوریه خبرگزاری سوریه خبرهایی مبنی بر توافق دولت سوریه و نیروهای کرد حاضر در عفرین را منتشر کرد.[۱۳۶] در واکنش به این اقدام مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، گفت: «ترکیه حاضر است در صورت تمایل سوریه به مبارزه با نیروهای ی‌پ‌گ، با ارتش این کشور همکاری کند ولی در صورت هم‌پیمان شدن ارتش سوریه با ی‌پ‌گ، نیروهای ترکیه همچنان به حملات خود ادامه خواهند داد.» نوری محمود، سخنگوی ی‌پ‌گ، نیز در مصاحبه با الجزیره گفت آن‌ها نیروهای طرفدار دولت سوریه را ارتشی برای اتحاد سوریه می‌پندارند ولی این گروه هنوز وارد عفرین نشده‌اند.[۱۳۷] با این وجود نوری محمود چندی بعد توافق با دولت سوریه را تکذیب کرد[۱۳۸] و صالح مسلم، فرمانده ی‌پ‌د، هر گونه توافق سیاسی با دولت سوریه را رد کرد و گفت توافق در مورد عفرین صرفاً نظامی است.[۱۳۹]

ورود نیروهای طرفدار دولت سوریه به منطقهٔ عفرین

۲۰ فوریه اردوغان اذعان داشت که در گفتگویی که با ولادیمیر پوتین داشته، به او گفته‌است در صورت ورود نیروهای دولت سوریه به منطقهٔ عفرین ترکیه با آن‌ها مقابله خواهد کرد. در همین حال، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، گفت که وضعیت عفرین می‌تواند از طریق گفتگوی مستقیم بین دمشق و آنکارا حل شود.[۱۴۰] با این حال بعد از ظهر ۲۰ فوریه، نیروهای طرفدار دولت سوریه با نام «ارتش مردمی» وارد منطقهٔ تحت کنترل ی‌پ‌گ عفرین شد.[۱۴۱] گفته می‌شود این نیرو تیپ باقر، که بخشی از نیروهای دفاع ملی سوریه است، بودند.[۹] رسانه‌های دولتی سوریه در روز ۲۱ فوریه اعلام کردند که نیروهای سوری بیشتری به منطقه اعزام می‌شوند.[۱۴۲]

در ۲۲ فوریه شبه نظامیان گروه جیش الشرقیه، در ارتش آزاد سوریه، اقدام به سرقت یک تراکتور مستعمل کردند و وقتی کشاورز مالک تراکتور به این اقدام اعتراض کرد، او را با شلیک چند گلوله به قتل رساندند.[۱۴۳][۱۴۴]

۲۶ فوریه ی‌پ‌د تقریباً اکثر مناطق مرز مشترک با ترکیه را از دست داد.[۱۴۵] دولت ترکیه، ۲۸ فوریه، گفت قطعنامه ۲۴۰۱ شورای امنیت، با مضمون آتش‌بس سی روزه در سوریه، شامل عفرین نمی‌شود و ترکیه بخشی از درگیری‌های سوریه به حساب نمی‌آید.[۱۴۶] روز بعد، حقوق بشر سوریه گزارش داد که نیروهای ترکیه و متحدانش کنترل کامل مناطق مرزی را به دست آوردند که این خبر توسط رسانه‌های ترکیه نیز تأیید شد.[۱۴۷]

ماه مارس؛ تصرف شهر عفرین[ویرایش]

۱ مارس ارتش ترکیه اعلام کرد طی درگیری‌های رخ داده در آن روز ۸ سرباز کشته و ۱۳ سرباز دیگر زخمی شده‌اند.[۱۴۸] حقوق بشر سوریه نیز از کشته شدن ۱۷ سرباز ارتش سوریه[۱۴۹] و ۳۶ رزمنده نیروهای دفاع ملی سوریه در اردوگاه کاف جینا طی حملات جنگنده‌های ترکیه خبر داد.[۱۵۰]

مراحل تصرف عفرین توسط ترکیه و متحدانش

۳ مارس نیروهای ترک و متحدانشان منطقهٔ راجو، که یکی از مناطق استراتژیک کردها در غرب عفرین بود، را تصرف کردند.[۱۵۱] نیروهای ترکیه گفته‌اند که عملیات تصرف این منطقه را به آسانی و در عرض یک ساعت به پایان رسانده‌اند.[۱۵۲] این حقوق بشر سوریه نیز می‌گوید درگیری در آن روز پایان نیافت[۱۵۳] و نیروهای کرد ۳۰ درصد شهر را در اختیار داشتند.[۱۵۱] روز بعد، راجو هنوز تحت بمباران سنگین ترکیه بود و ترکیه دلیل این بمباران را تلاش برای تسلط کامل بر شهر اعلام کرد.[۱۵۴] نیروهای دموکراتیک سوریه نیز ورود ارتش ترکیه به راجو را تأیید کردند و افزودند درگیری تا عصر این روز (۴ مارس) ادامه داشت.[۱۵۵] حقوق بشر سوریه نیز اعلام کرد ارتش ترکیه هم‌زمان با راجو وارد شهر شیخ الحدید نیز شد.[۱۵۶] ۵ مارس به گفتهٔ حقوق بشر سوریه راجو به‌طور کامل به تصرف ترکیه درآمد.[۱۵۷]

۶ مارس نیروهای دموکراتیک سوریه اعلام کردند ۱۷۰۰ نفر از رزمندگانش که در خط مقدم جنوب رود دجله در منطقه دیرالزور مشغول جنگ با داعشیان بودند، پس از پیروزی در این منطقه به عفرین اعزام شدند.[۱۵۸] ۱۰ مارس ارتش ترکیه به پشت دروازه‌های عفرین رسید.[۱۵۹] ۱۳ مارس ارتش ترکیه اعلام کرد که شهر عفرین را به صورت کامل محاصره کرده‌است و در صدد حمله به مرکز این شهر می‌باشد و احتمال تصرف آن بسیار بالا است.[۸۷] روز بعد اعلام شد که هفت نظامی ترک و ۱۰ نفر از نیروهای حامی دولت سوریه طی درگیری‌ها کشته شدند.[۱۶۰][۱۶۱]

عصر روز ۱۶ مارس حملهٔ هوایی ترکیه به تنها بیمارستان عفرین موجب کشته شدن دست کم ۱۶ نفر، من جمله دو زن باردار، شد[۱۶۲] و خسارات وارد بر بیمارستان موجب تعطیلی آن گشت.[۱۶۳] این خبر توسط هلال احمر کردستان و دیده‌بان حقوق بشر تأیید شد اما ارتش ترکیه با انتشار تصاویری از بیمارستان مذکور، این خبر را تکذیب کرد.[۱۶۴] به گفته خبرگزاری فرات، گرچه ترکیه سعی در تکذیب خبر حمله به بیمارستان داشت، اما در تصاویر هوایی منتشره توسط ترکیه به وضوح آثار حملات هوایی به بیمارستان دیده می‌شد.[۱۶۵] علاوه بر این تلویزیون ZDF آلمان پس از تکذیب گفته ترکیه، ویدئویی از بیمارستان منتشر کرد که خبر حمله هوایی، تخریب و تعطیلی بیمارستان را تأیید می‌کرد.[۱۶۶]

تصرف مرکز شهر عفرین توسط نیروهای ترک

۱۸ مارس نیروهای تحت حمایت ترکیه اعلام کردند که کنترل کامل شهر عفرین را به دست آوردند.[۱۶۷] شورشیان سوری تحت حمایت ترکیه گفتند هنگام ورود به عفرین با مقاومت جدی روبرو نشدند و گفته می‌شود یگان‌های مدافع خلق در میان مردم از شهر گریختند.[۱۶۸] عثمان شیخ عیسی، از رؤسای شورای اجرایی عفرین، در بیانیه‌ای تلویزیونی از «مرحله‌ای تازه در جنگ با ترکیه» خبر داد و گفت «غیرنظامیان منتقل شدند تا از فاجعه‌ای بدتر جلوگیری شود.»[۱۶۹] رسانه‌های ترکیه گزارش کردند که بمب‌هایی که نیروهای کرد پیش از خروج از شهر کار گذاشتند، باعث مرگ یازده تن شده.[۱۶۸]

خبرگزاری فرانسه در گزارشی به نقل از شاهدان عینی گزارش داد که ساکنانی که امکان فرار از عفرین را نداشته‌اند، خود را در زیرزمین‌ها مخفی کرده‌اند. بیشتر ساکنان این شهر اما راه فرار در پیش گرفته‌اند. به گزارش سازمان دیده‌بان حقوق بشر سوریه بیش از ۱۵۰ هزار تن از ساکنان عفرین شامگاه ۱۴ مارس برای نجات جان خود در برابر عملیات ترکیه از عفرین گریخته‌اند.[۱۷۰] دیده‌بان حقوق بشر سوریه پس از تصرف عفرین، در گزارشی از «غارت» این شهر توسط نیروهای ارتش آزاد خبر داد. خبرگزاری فرانسه نیز حمله به مغازه‌ها، رستوران‌ها و خانه‌ها و انتقال غذا، لوازم برقی، پتو و غیره به خارج از شهر را نقل کرده‌است.[۱۶۸]

خسارات وارد شده به اماکن تاریخی و فرهنگی[ویرایش]

در ۲۴ ژانویه در اثر اصابت راکت شلیک شده از داخل سوریه به مسجد قرن ۱۷امی شهر کیلیس ترکیه گنبد این مسجد تخریب گشت که موجب کشته شدن ۲ نفر از نمازگزاران زخمی شدن ۱۱ نفر دیگر شد.[۱۷۱][۱۷۲][۱۷۳][۱۷۴][۱۷۵]

۲۸ ژانویه میراث فرهنگی و دیدبان حقوق بشر سوریه اعلام کردند ارتش ترکیه معبد باستانی عین داره که متعلق به ۱۳۰۰ سال پیش از میلاد می‌باشد را تخریب کرده‌است. دولت سوریه خواهان اعمال فشارهای بین‌المللی برای جلوگیری از تخریب اماکن تاریخی توسط ارتش ترکیه شد.[۱۷۶][۱۷۷] تصاویر منتشر شده از این معبد نشان دهنده تخریب کامل نیمی از معبد می‌باشد.[۱۷۸] با این حال ارتش ترکیه تمام این گفته‌ها را تکذیب کرده‌است.[۱۷۹]

۱۸ مارس معارضان تحت حمایت ترکیه پس از فتح عفرین مجسمه کاوه آهنگران، از نمادهای شهر عفرین، را پایین کشیدند که نیروهای دموکراتیک این اقدام را «اولین نقض فاحش فرهنگ و تاریخ مردمان کرد از زمان گرفتن عفرین» توصیف کردند.[۱۶۹] وزارت خارجه آمریکا از پس از کنترل عفرین توسط ترکیه، از اتفاقات رخ داده در این شهر ابراز نگرانی شدید کرد.[۱۶۸]

۲۳ مارس گزارش‌های منتشر شد که نشان می‌دهد، در اثر حملات هوایی ترکیه به عفرین به محوطه باستانی برد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده بود آسیب‌هایی رسانده و یک کلیسا و آرامگاه ۲ هزارساله را به‌طور کامل تخریب کرده‌است. حملات ارتش ترکیه منجر به نابودی تعدادی از ساختمان‌های باستانی و تاریخی مهم عفرین از جمله آرامگاه سنت مارون و کلیسای جولیانوس شد. این کلیسا یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای مسیحی در جهان محسوب می‌شود که در پایان قرن چهارم پیش از میلاد ساخته شده بود. با این حال ارتش ترکیه تمام این گزارش‌ها را کذیب کرد[۱۸۰][۱۸۱][۱۸۲] در ۲۹ مارس نیز در پی قطع کردن آب رودخانهٔ الاسود توسط حکومت ترکیه در استان ختای، مزارع آفتابگردان عفرین با خطری جدی روبرو شده‌اند.[۱۸۳]

اعتراضات و حمایت‌ها[ویرایش]

در منطقه[ویرایش]

ترکیه[ویرایش]

اعتراضات مردم عفرین به اقدامات ترکیه. ۱۹ ژانویه ۲۰۱۸
نیروهای پلیس ترکیه با تجمع در برابر دفتر حزب دموکراتیک خلق‌ها مانع سخنرانی دبیر این حزب شدند.[۱۸۴]

این اقدام ترکیه مخالفت‌های کردهای ترکیه و سوریه را در پی داشت. در این خصوص رئیس‌جمهوری ترکیه، حامیان گروه‌های مخالف کرد را از تظاهرات علیه عملیات نظامی آنکارا در شمال سوریه برحذر داشت و گفت در این صورت، سر و کار معترضان با نیروهای امنیتی خواهد بود.[۱۸۵]

اردوغان که در برابر هزاران تن از حامیان حزب حاکم «عدالت و توسعه» در شهر بورسا سخن می‌گفت، از عملیات نظامی ارتش در عفرین سوریه دفاع کرد.[۱۸۵] روز سه شنبه ۲۳ ژانویه پلیس ترکیه ۴۲ نفر از مخالفان حمله نظامی به شهر عفرین در سوریه را بازداشت کرد. این عده به «اشاعه تبلیغات تروریستی» در شبکه‌های اجتماعی متهم شده‌اند. مسئول شاخه ازمیر حزب دموکراتیک خلق‌ها که حامی کردها است از جمله دستگیرشدگان هستند. تاکنون بیش از ۷۰ نفراز مخالفان حمله نظامی به عفرین در شهرهای مختلف ترکیه بازداشت شده‌اند. روز دوشنبه نیز برگزاری هرگونه راهپیمایی، تجمع و کنسرت موسیقی در آنکارا ممنوع اعلام شد.[۱۸۶] دولت ترکیه محدودیتهای زیادی برای گزارش جنگ علیه کردهای عفرین در سوریه وضع کرده‌است.[۱۸۴]

۱۱ نفر از اعضای اتحادیه پزشکان ترکیه (Türk Tabipleri Birliği) پس از صدور بیانیه در مخالفت با عملیات شاخهٔ زیتون بازداشت شدند، این پزشکان پس از مدتی آزاد شدند اما اردوغان در یک سخنرانی گفت دستور داده تا کلمه «TÜRK» از اسم این اتحادیه حذف شود، چرا که به گفتهٔ او این تشکل هیچ رابطه‌ای با این کلمه نداشته و لایق این کلمه نیستند.[۱۸۷]

تا تاریخ ۱۱ فوریه نزدیک به ۶۰۰ نفر به علت مخالفت با عملیات «شاخه زیتون»، در ترکیه بازداشت شدند، این افراد غالباً به علت اظهار نظر در فضای مجازی بازداشت شده‌اند. [۸][۱۸۸]

در تاریخ ۳۰ ژانویه، بخش مبارزه با جرائم سازمان یافتهٔ پلیس شهر آدانا، در یک عملیات هماهنگ ۲۱ نفر از اعضای بنیاد آموزش و خدمات «فرقان» از جمله روحانی معروف، «آلپ ارسلان کویتول»، را بازداشت کرد. این روحانی طی یک سخنرانی در یک جلسه عمومی، به شدت از عملیات «شاخه زیتون» انتقاد کرده بود و ویدیو این سخنرانی در سطح وسیعی در اینترنت منتشر شده بود. هم‌زمان کلیهٔ فعالیت‌های این بنیاد در آدانا ممنوع اعلام شده‌است.[۱۸۹] شامگاه ۳ فوریه ۲۰۱۸ در استانبول «سمرا کویتول»، همسر روحانی معروف ترکیه «آلپ ارسلان کویتول»، از یک تصادف رانندگی مشکوک جان سالم به درد برد.[۱۹۰]

اخراج مجری معروف شبکه تی آرتی خبر، خانم «طوبا دالکیلیچ»، به علت این که در جریان قرائت خبر روز ۲۹ ژانویه ۲۰۱۸ [بنا به گفته خود “سهواً”]، اعلام کرده بود نیروهای مسلح ترکیه اقدام به هدف قرار دادن غیر نظامیان در جریان عملیات شاخه زیتون می‌کنند.[۱۸۹]

ایران[ویرایش]

روز چهارشنبه ۴ بهمن ۱۳۹۶ گروهی از مردم معترض به عملیات ترکیه در کردستان سوریه در شهر کردنشین سنندج در این شهر تجمع اعتراضی بر پا کردند. تجمع کنندگان شعار «مرگ بر اردوغان» سر می‌دادند. نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به سرعت دست به متفرق کردن مردم و ضرب و شتم آن‌ها زد.[۱۹۱] نمایندگان کرد مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل حمله ترکیه به عفرین سوریه را محکوم کرده و از «سکوت» این سازمان و سایر سازمان‌های بین‌المللی انتقاد کردند.[۱۹۲] ۵۲ فعال مدنی و سیاسی کرد در ایران در بیانیه‌ای، حمله دولت ترکیه به شمال سوریه و منطقه عفرین را محکوم کردند. این بیانیه با اعلام اینکه دولت ترکیه برخلاف قواعد بین‌المللی، اقدام به حضور نظامی در سوریه و محاصره مناطق کرد نشین کرده، از کشته شدن غیر نظامیان ابراز نگرانی کرده‌است.[۱۹۳] بیش از ۱۱۰ وکیل دادگستری و حقوقدان ایرانی هم طوماری علیه تهاجم ترکیه به کردستان سوریه را امضا کردند.[۱۹۴]

در جریان مسابقهٔ فوتبال بین دو تیم سردار بوکان و استقلال اهواز در حمایت از مقاومت عفرین، شعار «مرگ بر ترکیه» سر دادند.[۱۹۵] به گفتهٔ محمدقسیم عثمانی، نمایندهٔ بوکان در مجلس، در بازی سردار بوکان و شهرداری بندرعباس نیز هواداران تیم سردار علیه اردوغان شعار داده و وارد زمین مسابقه شدند که منجر به درگیری با نیروی انتظامی شد. دفتر سیاسی فرمانداری بوکان اعلام کرد در جریان برخورد تماشاچیان و نیروهای انتظامی، ۱۲ تماشاچی و تعدادی از نیروهای انتظامی مصدوم شدند و یک تن با اسلحه کلت هدف قرار گرفت. نیروی انتظامی شلیک با کلت به تماشاچیان را تکذیب می‌کند و زد و خورد را به خاطر دفاع از بازیکنان تیم مهمان عنوان کرده‌است.[۱۹۶]

عراق[ویرایش]

در بسیاری از شهرهای کردستان عراق راهپیمایی‌هایی در اعتراض به حمله ترکیه انجام شد و به گفتهٔ خبرگزاری فرات، در برخی موارد حزب دموکرات کردستان از راهپیمایی‌ها جلوگیری کرد.[۱۹۷] استاندار سلیمانیه نیز در اعتراض به «اشغال عفرین» سه روز عزای عمومی اعلام کرد و جشن‌های نوروز در این استان را لغو نمود.[۱۹۸]

لبنان[ویرایش]

روز ۵ فوریه، جمعی از کردهای ساکن لبنان در اعتراض به عملیات ارتش ترکیه در برابر سفارت آمریکا در شمال بیروت دست به تظاهرات زدند. معترضان پیامی به سفارت آمریکا تحویل داده و از دولت آمریکا خواستند در شمال سوریه، منطقهٔ پرواز ممنوع اعلام کند.[۱۹۹]

ولید جنبلاط، رئیس حزب سوسیالیست ترقی خواه لبنان و از رهبران دروزی‌ها، روز ۴ فوریه در توییترش ضمن انتشار یک نقاشی از بارین کوبانی، دختر مبارز مثله شده، نوشت: «همگان می‌دانند، مشکل ترکیه با کردها، یک مشکل اساسی است که پیشینه آن به صد سال یا بیشتر در روزهای امپراتوری عثمانی، بر می‌گردد. جای تعجب دارد که چرا اعراب و مخصوصاً مخالفین بشار اسد، خود را وارد بازی قدرت‌ها کرده‌اند، و به‌طور خاص در عفرین به جای بشار اسد در حال کشتن کردها هستند. گویی این مشکل تاریخی اعراب و کردها بوده‌است. صلاح‌الدین را فراموش کرده‌ایم…»[۲۰۰]

در اروپا[ویرایش]

آلمان[ویرایش]

درگیری مهاجران کرد و ترک در فرودگاه هانوفر آلمان، ۲۲ ژانویه

تظاهراتی که علیه حملات ترکیه در شمال سوریه در هانوفر آلمان برپا شده بود، به درگیری انجامید. در جریان این تظاهرات که روز دوشنبه ۲۲ ژانویه در فرودگاه هانوفر برگزار شد، معترضان کرد با گروهی از هواداران ترکیه به زد و خورد پرداختند. گزارش‌ها حاکی از درگیری بین ده‌ها نفر بود. زد و خورد چنان شدید بود که پلیس برای متفرق کردن جمعیت متوسل به استفاده از اسپری فلفل شد. نیروهای پلیس به سرعت درگیری را تحت کنترل درآوردند. پلیس شکایت‌های متعددی در مورد آسیب‌های جسمی و تخریب اموال دریافت کرده‌است ولی به کسی آسیب جدی وارد نشده‌است. بعدازظهر همین روز، تظاهرات دیگری در مرکز شهر هانوفر برگزار شد که صلح‌آمیز به پایان رسید. حوادث مشابهی در شهرهای دیگر آلمان اتفاق افتاد که مقامات پلیس آلمان آن‌ها را با تحولات اخیر در شمال سوریه ارتباط می‌دهند. شب ۲۱ ژانویه، افرادی ناشناس به یک مسجد ترک در شهر کاسل آلمان رنگ پاشیدند. در اقدامی دیگر، افرادی ناشناس به پنجره‌های دفتر اتحادیهٔ ترکی-اسلامی «دیتیب» (Ditib) در شهر میندن در ایالت نوردراین وستفالن، اشیایی پرتاب کردند و با اسپری رنگ روی دیوارهای ساختمان شعارهایی مانند «تقاص عفرین» نوشتند. دیتیب بزرگ‌ترین نهاد اسلامی نزدیک به دولت ترکیه در آلمان است.[۲۰۱]

روزشنبه ۲۷ ژانویه خبرگزاری آناتولی گفت «هواداران گروه تروریستی پ‌ک‌ک/پ‌ی‌د» مقابل سفارت ترکیه در برلین، با پرتاب سنگ و دادن شعار هرج و مرج آفریدند.[۲۰۲] و ترک‌تباران آلمان به دعوت اتحادیه ترک‌های دموکرات اروپا (UETD) برای حمایت از عملیات شاخهٔ زیتون علیه «گروه‌های تروریستی در عفرین» در میدان فریدن‌پلاتز شهر بُن ایالت نوردراین-وستفالن، راهپیمایی کردند.[۲۰۳]

در ۲۷ ژانویه نیز هزاران نفر از کردهای ساکن شهر کلن به فراخوان جامعه دموکراتیک کردهای مقیم آلمان راه‌پیمایی کردند. به گفتهٔ پلیس آلمان حدود ۲۰ هزار نفر در این حرکت اعتراضی شرکت کردند. پلیس آلمان در این تظاهرات با معترضانی که پرچم کردستان و عکس عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان یا پلاکاردهایی در پشتیبانی از پ‌ک‌ک را همراه داشته‌اند، درگیر شد. بر اساس داده‌های اداره حفاظت از قانون اساسی آلمان، جامعه دموکراتیک کردهای مقیم آلمان از نظر ایدئولوژیک به پ‌ک‌ک نزدیک است.[۲۰۴]

در پی انتشار گزارش‌هایی دایر بر استفاده ترکیه از تانک‌های آلمانی لئوپارد در عملیات علیه شبه نظامیان کرد در شمال سوریه، درخواست‌ها از دولت آلمان برای توقف صادرات تسلیحاتی به ترکیه بالا گرفته‌است. بعضی سیاستمداران آلمانی درخواست کرده‌اند که هر معامله‌ای برای نوسازی تانک‌های ترکیه متوقف شود. نوربرت روتگن، از اعضای اتحادیه دمکرات مسیحی و رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان گفت که املا واضح است که آلمان نباید در این مقطع تانک‌ها را روزآمد کند. اگنیتزکا بروگر، نماینده پارلمان از حزب سبز، گفت که این باید «زنگ بیدار باشی» برای دولت آلمان باشد.[۲۰۵] سارا واگن‌کنشت، رهبر فراکسیون حزب چپ‌ها در پارلمان آلمان از دولت خواست حمله ارتش ترکیه را قاطعانه محکوم کند، حمله‌ای که به گفته او «تجاوزکارانه» و «بر خلاف حقوق بین‌الملل» است. رهبر فراکسیون حزب چپ‌ها هم‌چنین خواستار توقف ارسال سلاح از آلمان به ترکیه و خروج سربازان آلمانی مستقر در ترکیه شد. سارا واگن‌کنشت گفت «این شرم‌آور است که هم‌زمان با حمله ترکیه به سوریه، زیگمار گابریل همکاری تسلیحاتی با دولت این کشور را مدنظر قرار داده‌است». رهبر فراکسیون حزب چپ‌ها در پارلمان آلمان اضافه کرد، مرکل و گابریل نباید در جنگ اردوغان علیه مبارزان ضد داعش کرد، به یاری او بشتابند. الکساندر لامبسدورف، سیاستمدار دیگر آلمان از حزب لیبرال آلمان (FDP) نیز از رفتار ترکیه انتقاد کرد. او گفت «تهاجم ترکیه از نظر حقوق بین‌الملل قانونی نیست. در این باره مجوز سازمان ملل وجود ندارد و بحث بر سر دفاع از خود نیز نیست.» لامبسدورف جامعه جهانی را فراخواند که از ترکیه بخواهند عملیات نظامی خود را متوقف کرده و به یک راه‌حل سیاسی روی آورد.[۲۰۶]

طبق گزارش وزارت کشور آلمان سه ماه نخست سال جاری میلادی ۳۷ مورد حملهٔ فعالان کرد به مساجد، انجمن‌ها و مراکز فرهنگی و رستوران‌های ترک‌های ترکیه در آلمان صورت گرفته‌است. این آمار نسبت به سال گذشته ۲۴ مورد افزایش داشته و گفته می‌شود دلیل آن عملیات ارتش ترکیه علیه کردها در سوریه می‌باشد.[۲۰۷]

بریتانیا[ویرایش]

تجمع حامیان عملیات ترکیه مقابل ساختمان بی‌بی‌سی. ۲۴ ژانویه
تجمع کردهای لندن مقابل ساختمان بی‌بی‌سی. ۲۷ ژانویه

در روز پنجم عملیات ترکیه در عفرین گروهی از دموکراتهای اروپایی ترکیه در جلوی ساختمان بی‌بی‌سی در لندن تجمع کردند. تظاهرکنندگان نوشته‌ها و پرچم‌های ترکیه را به همراه داشتند و با قرائت بیانیه‌ای از اقدام ضد تروریستی ترکیه حمایت کردند.[۲۰۸]

در پاسخ به این اجتماعات ۲۷ ژانویه کردهای ساکن لندن و گروهی از فعالان سیاسی در مقابل ساختمان بی‌بی‌سی تظاهرات کردند. این افراد پرچم‌های پ.ک.ک، پ‌ی‌د و تصاویر عبدالله اوجالان را در دست داشتند و علیه ترکیه و رجب طیب اردوغان به ترکی، کردی و انگلیسی شعار می‌دادند. آن‌ها از طریق خیابان آکسفورد به مقابل ساختمان نخست‌وزیری حرکت کردند و به این سبب پلیس لندن جلوی افراد را گرفت.[۲۰۹]

ایتالیا[ویرایش]

معترضان به سفر اردوغان در واتیکان

روز ۵ فوریه، رجب طیب اردوغان با کاروانی متشکل از ۳۰ خودرو و یک یگان اسکورت موتور سوار وارد واتیکان شد. حضور او در رم و واتیکان با تظاهرات اعتراضی همراه بود. روز قبل نیز کنشگران در کلیسایی در شهر تورین از عملیات شاخهٔ زیتون انتقاد کردند. تظاهرکنندگان «سوءاستفاده از واژه شاخهٔ زیتون» که در مسیحیت نمادی از صلح است، را محکوم دانستند. با سفر اردوغان به واتیکان، کردها در نزدیکی واتیکان به تجمع پرداختند که موجب دستور ممنوعیت تظاهرات و تدابیر امنیتی مقامات ایتالیا شد.[۲۱۰][۲۱۱]

واکنش‌های بین‌المللی[ویرایش]

کشورهای عضو سازمان ملل[ویرایش]

  • سوریه سوریه: وزیر امور خارجه سوریه حمله ترکیه به شهر عفرین را محکوم کرد و آن را بخشی جدایی‌ناپذیر از سوریه خواند.
  • ایران وزارت امور خارجه ایران در نخستین واکنش به عملیات نظامی ترکیه در شمال سوریه گفت که امیدوار است «این عملیات فوراً پایان یافته و از تعمیق و گسترش بحران در مناطق مرزی ترکیه و سوریه جلوگیری به عمل آید».[۲۱۲] یحیی رحیم صفوی، مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی در امور نظامی روز چهارشنبه ۴ بهمن در مصاحبه‌ای ضمن ابراز نگرانی از حضور آمریکا در سوریه، از تمایل ایران برای «ائتلاف‌سازی» در برابر این کشور خبر داد. او از پاکستان و عراق به عنوان گزینه‌هایی برای ایده ائتلاف‌سازی نام برد.[۲۱۳]
  • ایالات متحده آمریکا رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا شامگاه یکشنبه (۲۱ ژانویه / اول بهمن) پس از گفتگو با وزیران خارجه روسیه و ترکیه از پیامدهای عملیات نظامی «شاخه زیتون» علیه کردها در شمال غرب سوریه ابراز نگرانی کرد. او با انتشار بیانیه‌ای گفت که به ویژه «وضعیت غیرنظامیان بیگناه» نگران‌کننده است.[۲۱۴] دونالد ترامپ روز چهارشنبه (۲۴ ژانویه / ۴ بهمن) در تماس تلفنی با رجب طیب اردوغان پیرامون حمله اخیر ارتش ترکیه به شمال سوریه گفتگو کرد. بر اساس بیانیه کاخ سفید، رئیس‌جمهور ایالات متحده ضمن تقاضا از اردوغان برای خویشتنداری در قبال کردهای سوریه، خواستار محدود شدن عملیات نظامی ترکیه در عفرین شده‌است. او همچنین از اردوغان خواسته‌است، از اقداماتی که باعث کشته‌شدن غیرنظامیان می‌شوند یا می‌توانند به درگیری بین نیروهای آمریکایی و ترکیه بینجامند، پرهیز کند.[۲۱۵]
  • آلمان معاون سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان، راینر برول، در سخنرانی در کنفرانس مطبوعاتی در برلین، گفت ترکیه حق دارد از مرز مشترک خود با سوریه دفاع کند اما همچنین خواستار پایان مسالمت‌آمیز این جریان شد.[۲۱۶] زیگمار گابریل، وزیر امور خارجه آلمان روز دوشنبه (۲۲ ژانویه/ ۲ بهمن) در تماسی تلفنی با مولود چاووش‌اوغلو، همتای ترک خود، دربارهٔ عملیات اخیر ارتش ترکیه در شمال غرب سوریه گفتگو کرد. به گفته وزارت خارجه آلمان، گابریل در این گفتگو نگرانی دولت آلمان از تشدید تنش در شمال سوریه و تأثیرات آن بر وضعیت غیرنظامیان را با وزیر امور خارجه ترکیه در میان گذاشته‌است.[۲۰۶]
  • فرانسه فرانسه خواستار نشست اضطراری شورای امنیت سازمان ملل متحد دربارهٔ تحولات اخیر در مرز سوریه و ترکیه شد. ژان ایو لودریان، وزیرخارجه فرانسه، هم‌زمان با طرح این درخواست، در گفتگوی تلفنی با مولود چاووش اوغلو، خواستار خویشتن داری مقام‌های این کشور در قبال تلفات انسانی در سوریه شد.[۲۱۷]امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، نیز در گفتگوی تلفنی با اردوغان این نکته ضروری را خاطرنشان کرد که نبرد اصلی در سوریه باید علیه گروه تروریستی دولت اسلامی و سایر نیروهای جهادی باشد. مکرون همچنین تأکید کرده که «شرایط بشردوستانه لازم برای شهروندان غیرنظامی» باید تضمین شود و در نهایت راه‌حل سیاسی در جنگ سوریه باید مقدم بر سایر راه‌ها باشد.[۶۵] به دنبال انتقاد فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور سابق فرانسه، از رویکرد دولت کنونی این کشور نسبت به کردها،[۲۱۸] امانوئل ماکرون پیشنهاد میانجیگری بین نیروهای دموکراتیک و دولت ترکیه را داد، که ترکیه آن را «غیرقابل قبول» خواند و «هرگونه تلاش برای گفتگو با این ساختار تروریستی» را مردود دانست.[۲۱۹]
  • بریتانیا بوریس جانسون، وزیر امور خارجه انگلستان، در توئیتر نوشت: «از نزدیک تحولات عفرین را دنبال می‌کنیم. این حق ترکیه است که مرزهایش را امن کند. ما هدف مشترکی برای کاهش خشونت و همچنین تمرکز بر روی این مأموریت مهم داریم: یک روند سیاسی در سوریه که منجر به پایان حکومت اسد شود.»[۲۲۰] ۲۶ ژانویه اردوغان با ترزا می، نخست‌وزیر انگلستان، در خصوص عملیات شاخهٔ زیتون تلفنی گفتگو کرد. ترزا می از تلاش‌های آنکارا برای مبارزه با تروریسم به ویژه داعش در سوریه و برقراری ثبات و امنیت در این کشور تمجید کرد.[۲۲۱]
  • روسیه سرگئی لاوروف «اقدامات یک‌جانبه» آمریکا در مورد ایران و سوریه را تقبیح کرد و گفت ترکیه از این که آمریکا به تعهد خود در مورد سوریه پایبند نبوده و یک‌جانبه عمل می‌کند، «عصبانی» شده‌است.[۲۲۲]
  • مصر مصر عملیات نظامی ترکیه در منطقهٔ عفرین را محکوم کرد و اعلام کرد که این اقدام تهدید جدی برای حاکمیت سوریه است.[۲۲۳]
  • هلند وزیر امور خارجه هلند، هالبه زیلسترا، گفت که ترکیه حق دارد از خود و مرز خود دفاع کند، اما به همین ترتیب ترکیه حق تحمیل جنگ را ندارد. وی همچنین در نامهٔ خود به پارلمان هلند اشاره کرد که حملهٔ ترکیه در عفرین بر مبارزه مشترک علیه داعش تأثیر خواهد گذاشت زیرا کردهای ی‌پ‌گ همراه با ائتلاف بین‌المللی علیه داعش مبارزه می‌کنند و اکنون توسط ترکیه مورد حمله قرار گرفته‌اند.[۲۲۴]
  • جمهوری آذربایجان سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان، حکمت حقیوف، گفت که آذربایجان به‌طور کامل نگرانی‌های امنیتی ترکیه علیه «تهدید تروریسم» را درک می‌کند. حقیوف همچنین گفت: «آذربایجانی که از تروریسم رنج می‌برد، تمام اشکال و تظاهرات تروریسم را محکوم می‌کند و از تلاش‌های جامعه بین‌المللی در مبارزه با این تهدید حمایت می‌کند.»[۲۲۵]
  • قطر قطر از حمله نظامی ترکیه به شبه نظامیان کرد در سوریه حمایت کرده و از آن به عنوان یاری‌رسانی برای دفاع از «امنیت ملی» یکی از نزدیکترین متحدانش سخن گفته‌است. خانم لولوه الخاطر، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، روز دوشنبه ۲۲ ژانویه گفت: «دولت قطر بار دیگر بر حمایتش از تلاش‌های جمهوری ترکیه برای حفظ امنیت ملی خود در برابر تجاوزات و حمله‌های تروریستی به خاک ترکیه تأکید می‌کند.» الخاطر در مصاحبه با رسانه‌های قطر گفت که آغاز عملیات نظامی ترکیه «به دلیل نگرانی‌های مشروع در ارتباط با امنیت ملی و تأمین امنیت مرزهای آن و همچنین دفاع از تمامیت ارضی سوریه در برابر خطر تجزیه بوده‌است».[۲۲۶]
  • قبرس جمهوری قبرس حملهٔ ترکیه به عفرین را «غیرقانونی» خواند و تأکید کرد که بحران سوریه با ابزار نظامی حل نمی‌شود.[۲۲۷]
  • بلغارستان رئیس‌جمهور بلغارستان این عملیات را محکوم کرد و خواستار دخالت اتحادیه اروپا برای توفق عملیات شد.[۲۲۸][۲۲۹]

سازمان‌های فراملی[ویرایش]

  • اتحادیه اروپا فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در واکنش به این موضوع گفت: «من به شدت نگران این مسئله هستم و این موضوع را همراه با دیگر موضاعت با مخاطبان ترک مطرح می‌کنم.» وی افزود: «نگران تأثیر این حملات بر غیرنظامیان و روند صلح مورد حمایت سازمان ملل هستم.» او افزود: «به دو دلیل نگران هستم: اول این که مسئله انسانی مطرح است و ما باید اطمینان حاصل کنم که دسترسی تضمین شده وجود دارد و مردم و غیرنظامیان تحت تأثیر عملیات نظامی قرار نمی‌گیرند و دوم این که این حملات می‌تواند بر مذاکرات ژنو تأثیر بگذارد.»[۲۰۶][۲۳۰][۲۳۱]
  • ناتو معاون دبیرکل ناتو، رز گتمولر، در سخنرانی خود در دانشکده افسری استانبول گفت: «در میان همه متحدان ناتو، ترکیه بیشتر در معرض بی‌ثباتی و آشفتگی ناشی از خاورمیانه قرار دارد. کشور شما از چندین حمله تروریستی وحشیانه رنج برده‌است و می‌خواهم بدانید که ناتو در مبارزه با تروریسم با ترکیه همکاری می‌کند.»[۲۳۲]ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو طی سخنانی در نشست خبری که در پی دیدار با ماریانو راخوی، نخست‌وزیر اسپانیا در شهر مادرید برگزار شد اظهار داشت: «ترکیه یکی از کشورهای عضو ناتو است که در معرض بیشترین تهدیدهای تروریستی قرار گرفته‌است. ترکیه همانند دیگر کشورها حق دفاع از خود را دارد اما باید این اقدام به صورت حساب شده باشد.» وی افزود: «هفته گذشته با جناب اردوغان در این زمینه گفتگو کردم. با رهبران کشورهای ذی‌ربط در تماس مستمر و منظم در این مورد هستم. برای پیدا کردن بهترین راه جهت برون رفت از بحران شمال سوریه آمریکا و ترکیه را به برقراری تماس مستقیم بین خود دعوت می‌کنم.»[۲۳۳]

دیگران[ویرایش]

  • ائتلاف ملی سوریه ضمن حمایت از عملیات مشترک ارتش ملی سوریه و نیروهای مسلح ترکیه آن را به عنوان ادامه مبارزه علیه «رژیم استبدادی اسد، سازمان‌های تروریستی و متحد ایرانی او» خواند. ائتلاف ملی گروه‌های پ‌ک‌ک، ی‌پ‌گ و پ‌ی‌د را سازمان‌های تروریستی خواند و خواستار حذف آن‌ها از سوریه شد.[۲۳۴]
    • رئیس مجلس ترکمن‌های سوریه امین بوزوگلن اظهار داشت: «ما مطلع شدیم که گروه تروریستی پ‌ک‌ک و پ‌ی‌دنیروهای خود را به رقه انتقال خواهند داد، جایی که برای سال‌ها با نیروهای رژیم کار می‌کرد.» وی همچنین گفت که ترکیه باید قطعاً اقدام‌های لازم را در این زمینه انجام دهد.[۲۳۵]
    • مجلس ملی کردستان در سوریه که بخشی از ائتلاف ملی سوریه است، عملیات نظامی ترکیه در عفرین را محکوم کرد. در بیانیه‌ای که در تاریخ ۲۲ ژانویه منتشر شد، مجلس ملی کردستان اعلام کرد که بیانیه ائتلاف ملی سوریه در حمایت از عملیات را قبول ندارد و اعلام کرد که این بیانیه بدون مشورت با مجلس ملی کردستان منتشر شد. این مجلس همچنین خواستار توقف بمباران و عملیات نظامی در عفرین شد.[۲۳۶][۲۳۷]
  • ی‌پ‌گ اظهار داشت که «آنها در صورت حمله ترکیه به غیرنظامیان به آن‌ها پاسخ خواهند داد.»[۲۳۸][۲۳۹] فرماندهی کل ی‌پ‌گ در عفرین اعلام کرد: «ما می‌دانیم که بدون اجازه نیروهای جهانی و عمدتاً روسیه که نیروهای آن‌ها در عفرین مستقر هستند، ترکیه نمی‌تواند به عفرین حمله هوایی کند، بنابراین ما روسیه را به عنوان مسئولیت ترکیه تحت فشار می‌گذاریم و بر این اعتقاد داریم که روسیه شریک جرم ترکیه در قتل‌عام غیرنظامیان منطقه است.»[۲۴۰]
  • : المل گونش، عضو یگان زنان آزاد حزب کارگران کردستان، گفت: «مقاومت مردم عفرین موجب انقلاب در کردستان شمالی و ترکیه خواهد شد.» او همچنین خواستار قیام در داخل ترکیه شد. سخنرانی او با شعارهای «زنده باد مقاومت عفرین» و «رهبر آپو» پایان یافت.[۲۴۱]
  • آیدین مورف، قائم مقام جبهه ترکمن‌های عراق، گفت: «ما به خوبی می‌دانیم که این عملیات سازمان‌های تروریستی در عفرین را هدف قرار می‌دهد و نه ساکنان محلی یا برادران کرد مارا. گروه‌های مسلح که در حال حاضر در منطقه مستقر هستند تهدیدی جدی برای ترکیه به‌شمار می‌آیند. ترکمن‌های عراق همچنان در کنار جمهوری ترکیه ایستاده‌اند. ما معتقدیم که این عملیات برای بازگرداندن صلح، رفاه و برادری به منطقه مؤثر خواهد بود. حضور گروه تروریستی پ‌ک‌ک و پ‌ی‌د زندگی مردم در شنگال را مختل ساخته؛ بنابراین ما معتقدیم مهم است که چنین عملیاتی را در شنگال انجام دهیم.»[۲۴۲]
  • حزب کمونیست کارگری سوریه این عملیات را محکوم کرد.[۲۴۳]
  • خالد مشعل رئیس پیشین دفتر سیاسی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین در نشستی در استانبول اظهار داشت "پیروزی در عفرین نماد اراده ترکیه بود. ان شاءالله ویژگی‌های قهرمانی برای امت خود ثبت خواهیم کرد".[۲۴۴]

نگارخانه[ویرایش]

برخی از کردهای مخالف پ‌ی‌د به یگان‌های ارتش آزاد سوریه که تحت حمایت ترکیه هستند پیوسته‌اند.[۲۴۵][۲۴۶][۲۴۷][۲۴۸] 
پیکارجویان ی‌پ‌گ در جنگل‌های اطراف عفرین 
نماز خواندن اعضای ارتش آزاد تحت حمایت ترکیه پس از تصرف کوه برسا 
فرمانده نیروهای سوری 
ورود نیروهای طرفدار دولت سوریه به عفرین 
نیروهای ارتش آزاد سوریه تحت حمایت ترکیه در حال پیشروی به سمت عفرین. 
تصرف کوه برسا توسط نیروهای ترک و ارتش آزاد 

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام fullcontrol وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. Kurdish militia vows to make Afrin 'an ongoing nightmare' for Turks
  3. Afrin beginning to look less like a victory for Turkey as YPG mounts guerrilla campaign
  4. "Turkish army, FSA liberate another village in northwestern Syria". Anadolu Agency. Retrieved 26 February 2018. 
  5. "Turkish army, FSA clear 7 more areas in NW Syria". Anadolu Agency. 4 March 2018. 
  6. "Turkish forces and Free Syrian Army capture Afrin city". www.aljazeera.com. Retrieved 18 March 2018. 
  7. «Turkey-backed FSA fighters deployed to Syria’s Azaz amid Afrin tensions». dailysabah. January 19, 2018. 
  8. Fehim Tastekin (26 January 2018). "Erdogan's plans for Afrin might not sit well with Syria". المانیتور. Archived from the original on 29 January 2018. Retrieved 29 January 2018. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ "Pro-Syrian government fighters start to enter Afrin - Hezbollah media unit". Reuters. 
  10. "Turkey shells Assad loyalists trying to cross into Syria's Afrin". 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Julian Röpcke (27 January 2018). "Türkische Offensive in Nordsyrien. Deutsche kämpfen gegen Erdogan" [Turkish offensive in northern Syria. Germans fight against Erdogan]. Bild. Retrieved 28 January 2018. 
  12. "Assad, Iran support Kurdish forces against Turkey in Syria's Afrin with key weapon systems - reports". المصدر. 9 February 2018. 
  13. "Assad, Iran support Kurdish forces against Turkey in Syria's Afrin with key weapon systems - reports". Al Masdar News. 9 February 2018. 
  14. sitesi, milliyet.com.tr Türkiye'nin lider haber. "Son dakika: Afrin harekatını Korgeneral İsmail Metin Temel yönetecek!". Milliyet.com.tr. Retrieved 21 January 2018. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ "Who Are the Pro-Turkey Rebels Advancing on Syria's Afrin". Naharnet. 22 January 2018. Retrieved 22 January 2018. 
  16. "Free Syrian Army prepares to participate in Afrin battle, Aleppo". SMART News Agency. 21 January 2018. 
  17. "Kurdish fighters join Turkey's Afrin operation". Al Monitor. 16 February 2016. 
  18. [۱] 400 asker Afrin’e doğru yola çıktı
  19. [۲] Afrin'de üç köy daha terörden temizlendi
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ Leith Aboufadel (23 January 2018). "Kurdish forces kill high ranking FSA commander in northern Afrin". al-Masdar News. Retrieved 29 January 2018. 
  21. "The killing of a corps commander in the "Free Army" in the battles of Afrin". Enab Baladi. 9 March 2018. 
  22. "Bahjt Abedo :Our forces restrained mercenaries, resistance continues". Hawar News Agency. 26 January 2018. Retrieved 26 January 2018. 
  23. "Afrin Defense Minister: "Turkey is preparing for mass deaths"". ANF News. 6 February 2018. Retrieved 7 February 2018. 
  24. "SDF launches revolutionary operation in Afrin". Hawar News Agency. 21 January 2018. 
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ ۲۵٫۲ [۳] YPJ .. We pledge to raise level of struggle to leaders Tokshin ,Zilan
  26. "Commander of "Jaysh al-Thuwar": We fight cowardice to the side, do not believe the false news". Hawar News Agency. 21 January 2018. 
  27. "Syrian Democratic Forces to withdraw fighters from eastern Syria to 'confront Turkish aggression' in Afrin". Syria Direct. 6 March 2018. 
  28. "Efrîn'deki MLKP komutanı Viyan İsyan: Zafer bizim olacak" [MLKP commander Viyan İsyan in Afrin: Victory will be ours]. ETHA (Etkin Haber Ajansı) (in Turkish). 27 January 2018. Retrieved 12 February 2018. 
  29. "Pro Assad regime "Popular Forces" suffering a painful blow in Afrin". 2 March 2018. Retrieved 3 March 2018. 
  30. "Faraj: 10 soldiers martyred, 8 wounded by Turkey's violation of SC's resolution - ANHA". en.hawarnews.com. Retrieved 3 March 2018. 
  31. [۴] مقتل مراسلین حربیین و رئیس عملیات لقوات الأسد فی عفرین
  32. ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ "Dakika dakika Afrin'de yaşanan son dakika gelişmeler!". Habertürk. 22 January 2018. 
  33. [۵] Suriye Dışişleri Bakan Yardımcısı BBC'ye konuştu: Türkiye'nin harekatı işgal, hava savunma sistemlerimiz hazır
  34. "BASIN AÇIKLAMASI" (in ترکی استانبولی). General Staff of the Republic of Turkey. 20 January 2018. Retrieved 2 January 2018. 
  35. "Türkei rückt in Syrien gegen Kurden vor - mit deutschen Panzern". Focus (in german). 22 January 2018. Retrieved 28 January 2018. 
  36. "M60T Sabra tipi ağır muharebe tankları Afrin'de görev almak için sınırda konuşlandı Gündem Haberi - GÜNEŞ". Retrieved 9 February 2018. 
  37. "T-155 Fırtına Obüsleri nedir? - Akşam". aksam.com.tr (in ترکی استانبولی). Retrieved 21 January 2018. 
  38. Kanal, Ulusal. "Afrin harekatında yerli silahlar kullanılıyor haberi - Son Dakika Güncel Haberler". Ulusal (in ترکی استانبولی). Retrieved 22 January 2018. 
  39. "Mayınlar 'Kirpi'yle güvenli şekilde aşılıyor - Son Dakika Teknoloji Haberleri - STAR". 
  40. "'Milli İHA'lar Afrin'de ilk kez kullanılıyor" (in ترکی استانبولی). Sputnik News. Retrieved 22 January 2018. 
  41. "TSK'dan son dakika Zeytin Dalı harekatı açıklaması". 
  42. ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ Mehmet Guzel; Philip Issa (20 January 2018). "Turkish jets bombard Kurdish-run city of Afrin in Syria". واشینگتن پست. Retrieved 26 January 2018. 
  43. ۴۳٫۰ ۴۳٫۱ Suleiman Al-Khalidi (21 January 2018). "FSA Commander Says 25,000 Syrian Rebels Back Turkish Force in Syria". رویترز. Retrieved 26 January 2018. 
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ "Erdogan: Operation in Syria's Afrin has begun". Al Jazeera. 21 January 2018. 
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ Eric Schmitt; Rod Rordland (28 February 2018). "Amid Turkish Assault, Kurdish Forces Are Drawn Away From U.S. Fight With ISIS". نیویورک تایمز. Retrieved 28 February 2018. 
  46. ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ "Breaking: Second wave of pro-Syrian Army forces enter Afrin to bolster Kurdish defenses". 21 February 2018. 
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۲ "بعد السیطرة علی کامل منطقة عفرین…معارک عنیفة تندلع بین قوات عملیة "غصن الزیتون" والمسلحین الموالین للنظام فی ریف حلب الشمالی". Retrieved 21 March 2018. 
  48. "The Statistics Of The Military Operations Since The Start Of The Turkish Aggression On Afrin On 20-Jan-2018". Retrieved 7 March 2018. 
    YPG claims deadly attack on pro-Turkish militias in Afrin
  49. "Erdogan says 3,747 terrorists 'neutralized' in Afrin op". Anadolu Agency. 25 March 2018. 
  50. "The Latest: Monitor, Medics Say Syria Airstrike Kills 28". 
    Turkey says kills 11 Kurdish militants, two Turkish soldiers killed
  51. "Turkish, FSA forces close in on Tel Rifaat town in northern Syria". Retrieved 27 March 2018. 
  52. ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ "Afrin administration: The war has moved to another stage". Retrieved 20 March 2018. 
  53. "At least 48 Syrian pro-gov't fighters killed during Afrin battle: report". 5 March 2018. Retrieved 20 March 2018. 
  54. "Turkey will not act against Russia, says deputy PM". Anadolu Agency. 26 March 2018. 
  55. One Turkish soldier killed in Syria's Afrin
  56. "Soylu: 31 asker, 9 sivil, 39 ÖSO mensubu şehit oldu". 
  57. "7 civilians killed in Turkey in YPG/PKK terrorist attacks". Retrieved 6 February 2018. 
  58. "Operation Olive Branch launched in Syria's Afrin to clear PKK, Daesh, Turkish military says". 
  59. "Turkey shells Syria's Afrin region, minister says operation has begun". Reuters. 19 January 2018. Retrieved 19 January 2018. 
  60. "Hundreds of the factions' fighters head to the borders of Turkey and Iskenderun with Afrin in a preparation for the attack which will be carried out through 10 fronts at least". Syriahr.com. Retrieved 21 January 2018. 
  61. "Syria war: Turkey-backed forces oust Kurds from heart of Afrin". 18 March 2018. Retrieved 18 March 2018 – via www.bbc.com. 
  62. "Pro-Kurdish party says Turkey lying about 'no civilian deaths' in..." Retrieved 3 March 2018. 
  63. «اظهارات آمریکا در باره حضور تروریست‌های پ.ک. ک در عفرین». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۶ ژانویه ۲۰۱۸. 
  64. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ ۶۴٫۲ «اردوغان: دست ارتش ما هرگز به خون کودکان آلوده نشده‌است». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۶ ژانویه ۲۰۱۸. 
  65. ۶۵٫۰ ۶۵٫۱ ۶۵٫۲ ۶۵٫۳ ۶۵٫۴ «پنجمین روز نبرد در عفرین؛ ۲۶۰ کشته و ۵ هزار آواره». دویچه وله فارسی. ۲۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  66. ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ ۶۶٫۲ «"Turkish ground troops enter Syria enclave"». BBC. 21 ژانویه 2018. 
  67. "Erdogan warns of 'heavy price' for protests against Syria operation". 21 January 2018. 
  68. بی‌بی‌سی فارسی
  69. «جلسه شورای امنیت دربارهٔ حمله ترکیه به سوریه بدون نتیجه ماند». دویچه وله فارسی. ۲۳ ژانویه ۲۰۱۸. 
  70. "Turkish offensive displaces 167,000 in Syria's Afrin: UN". Shiite News. Shiitenews.com. Retrieved 24 March 2018. 
  71. «توزیع کمک‌های بشردوستانه میان غیرنظامیان عفرین». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۸ ژانویه ۲۰۱۸. 
  72. «بازگشت پناهجویان سوری به مناطق امن در کشورشان همچنان ادامه دارد». خبرگزاری آناتولی فارسی. 29 مارس 2018. 
  73. «بوزداغ: ارتش ترکیه در جریان عملیات شاخه زیتون به هیچ غیرنظامی آسیبی نرسانده‌است». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  74. کاکایی، سیامک. «تقابل ترکیه و آمریکا در سوریه». جام جم. 
  75. «نقشه آمریکا برای فرسایش ترکیه در شمال سوریه؛ راه‌حل اردوغان چیست؟». تسنیم. ۲۶ دی ۱۳۹۶. 
  76. «استقرار ۱۰۰۰ نیروی پ.ک. ک در شمال سوریه». اقتصاد ایران. ۱۳۹۶/۱۰/۳۰. 
  77. «خطر رویارویی آمریکا و ترکیه در عفرین چقدر جدی است؟». دویچه وله فارسی. 16 ژانویه 2018. 
  78. ۷۸٫۰ ۷۸٫۱ ۷۸٫۲ آقایی، حسین. «قمار پر خطر ترکیه و روسیه در عفرین». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  79. ۷۹٫۰ ۷۹٫۱ ۷۹٫۲ «هشدار آمریکا و ترکیه به یکدیگر: بازی با آتش در سوریه». دویچه وله فارسی. 17 ژانویه 2018. 
  80. صالح، آسو. «عفرین و پیام مسکو برای آینده خاورمیانه». بی‌بی‌سی فارسی. ۵ فوریه ۲۰۱۸. 
  81. ۸۱٫۰ ۸۱٫۱ "Turkey accused of recruiting ex-Isis fighters in their thousands to attack Kurds in Syria". Independent. 7 February 2018. 
  82. "After continued and heavy shelling since Wednesday…the Turkish forces and the factions of Operation "Olive Branch" take the control of about half of the city of Afrin". Syrian Observatory for Human Rights. 18 March 2018. 
  83. "Syria's war of ethnic cleansing: Kurds threatened with beheading by Turkey's allies if they don't convert to extremism". Independent. 3 March 2018. 
  84. "Propaganda machines at full speed in northern Syria conflict". France 24. 3 March 2018. 
  85. «Doğu Türkistan´dan gönüllü askerlik başvurusu». star TV. 28 ژانویه 2018. 
  86. "Erdogan: Operation in Syria's Afrin has begun". Al Jazeera. 
  87. ۸۷٫۰ ۸۷٫۱ "Turkish field op against Afrin Kurds 'de facto underway' – Erdogan". Russia: RT. 
  88. "British men prepare to fight Turkish-led forces in Syria". BBC (in English). 24 January 2018. Retrieved 28 January 2018. 
  89. ۸۹٫۰ ۸۹٫۱ Megan Specia (27 January 2018). "Foreign Fighters Back Kurdish Militia in Syria in Fight Against Turkey". نیویورک تایمز. Retrieved 2 February 2018. 
  90. "Un convoi de 5.000 Kurdes à Afrin contre l'invasion turque" [A convoy of 5,000 Kurds in Afrin against the Turkish invasion]. Jforum (in French). 6 February 2018. Retrieved 7 February 2018. 
  91. Nordland, Rod (30 January 2018). "Female Kurdish Fighter Kills Turkish Troops in Likely Suicide Bombing in Syria" – via NYTimes.com. 
  92. Argentieri, Benedetta (30 July 2015). "These female Kurdish soldiers wear their femininity with pride". Quartz. Retrieved 24 November 2016. 
  93. "British men prepare to fight Turkish-led forces in Syria". BBC News. 24 January 2018. Retrieved 2 February 2018. 
  94. «حضور جنگجویان خارجی در صفوف گروه تروریستی ی.پ. گ در سوریه». خبرگزاری آناتولی. 17 مارس 2018. 
  95. "Tehdit savurmuşlardı... 3 yabancı terörist öldürüldü". 
  96. "Fallen martyrs of Afrin resistance - English". www.ypgrojava.org. 
  97. Birgir Olgeirsson; Kolbeinn Tumi Daðason; Samúel Karl Ólason (7 March 2018). "Íslendingur sagður hafa fallið í stríðsátökum í Sýrlandi". Vísir.is (in Icelandic). Retrieved 8 March 2018. 
  98. Etkin Haber Ajansı (6 March 2018). "EÖT savaşçısı İzlandalı Haukur Hilmarsson şehit düştü". etha.com (in Turkish). Retrieved 8 March 2018. 
  99. Alma Ómarsdóttir (7 March 2018). "Aktífisti og baráttumaður fyrir hælisleitendur". RÚV (in Icelandic). Retrieved 8 March 2018. 
  100. "Íslendingur sagður hafa verið myrtur af tyrkneska hernum í Sýrlandi". Stundin (in Icelandic). 7 March 2018. Retrieved 8 March 2018. 
  101. "NSO | Olive Branch Capture Sharran Area and SDF Move Hundreds of Fighters from East Euphrates to Efrin". Nso-sy.com. 6 March 2018. Retrieved 16 March 2018. 
  102. [۶] Efrin'de 3 MLKP savaşçısı ölümsüzleşti
  103. [۷] Briton Anna Campbell killed fighting with Kurdish YPJ unit
  104. "8th British YPG/PKK terror group member dies in Syria". Anadolu Agency. Retrieved 20 March 2018. 
  105. "Alina Sánchez, internacionalista argentina de las YPJ, murió mártir en un accidente". resumenmediooriente (in اسپانیایی). 22 March 2018. Retrieved 22 March 2018. 
  106. «"Turkey shells Syria's Afrin region, minister says operation has begun"». Reuters. 19 ژانویه 2018. 
  107. «"Turkey steps up Syria shelling as invasion of Afrin looms"». BBC. 19 ژانویه 2018. 
  108. «Turkish troops shell Afrin to oust US-backed Kurdish militia». Channel news asia. 20 ژانویه 2018. 
  109. «Afrin: sneaking attempt thwarted, YPG, YPJ inflicted mercenaries vast damage». Hawar news. 20 ژانویه 2018. 
  110. «Turkey starts ground incursion into Kurdish-controlled Afrin in Syria». Guardian. 21 ژانویه 2018. 
  111. «Airstrikes pound Syria's Afrin as Turkey launches 'Operation Olive Branch'». Reuters. 20 ژانویه 2018. 
  112. «Turkey launches border security mission in Syria's Afrin». trt world. 20 ژانویه 2018. 
  113. "Turkish state media reports that Turkish ground forces have crossed into Syrian Kurdish enclave". The Seattle Times. 21 January 2018. Retrieved 21 January 2018. 
  114. "Turkish ground troops enter Syria enclave". BBC. 21 January 2018. 
  115. "Turkish troops attack Kurdish enclave in northern Syria". CBS News (in انگلیسی). Retrieved 22 January 2018. 
  116. "Syria offensive: Turkish troops 'capture villages' in Afrin". BBC News. 2018. Retrieved 22 January 2018. 
  117. "Turkish soldier killed in clashes near Syria's Afrin region". Reuters. Retrieved 22 January 2018. 
  118. "First Turkish soldier killed during northern Aleppo operation". 23 January 2018. Retrieved 25 January 2018. 
  119. "Syria war: Thousands flee Turkish assault on Afrin enclave". BBC News. 23 January 2018. Retrieved 26 January 2018. 
  120. ۱۲۰٫۰ ۱۲۰٫۱ ROD NORDLAND (28 January 2018). "Female Kurdish Fighter Kills Turkish Troops in Likely Suicide Bombing in Syria". nytimes. 
  121. "Ağzında el bombasıyla Türk askerine saldırdı!". haber7. 30 January 2018. 
  122. "Turkish forces score first major victory in Afrin". 28 January 2018. 
  123. "With the continuation of clashes in Afrin area, the Turkish warplanes re-bombard the village in which they carried out a massacre today, killing 8 civilians of one family including 5 children". 
  124. "Turkey-backed forces capture Syrian hill". 29 January 2018. 
  125. kjenson (29 January 2018). "Battle for strategic Syrian peak continues". 
  126. "Turkish soldiers, FSA stay on alert at Mt. Bursaya". Anadolu Agency. 
  127. "Turkish commander visits peak captured from terrorists". Anadolu Agency. 
  128. "Breaking: Turkey-led rebel factions begin withdrawing from Afrin towards east Idlib to fight Syrian Army - reports". 1 February 2018. Retrieved 4 February 2018. 
  129. https://www.mashreghnews.ir/news/836528/عکس-اشغال-شهرک-راجو-توسط-ارتش-ترکیه
  130. المرصد السوری لحقوق الانسان. «گزارش مثله کردن باریت کوبانی». المرصد السوری. 
  131. «گزارش چهاردهمین روز عملیات “شاخه زیتون”؛ ۱۳ بهمن ۹۶ (۲ فوریه ۲۰۱۸)». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-27. 
  132. «بررسی ابعاد خبر تعرض به جسد دختر اهل عفرین توسط ارتش آزاد». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  133. «خشم کردها از مثله شدن جسد سرباز یگان‌های مدافع خلق»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۳ فوریه ۲۰۱۸. 
  134. «الطیران الترکی یستهدف محطة تصفیة میاه الشرب شمال عفرین»(عربی)‎. العالم. ۷ فوریه ۲۰۱۸. 
  135. «خبرنگار شبکه الکوثر به دست نیروهای ترکیه در عفرین زخمی شد». خبرگزاری مهر. ۱۱ بهمن ۱۳۹۶. 
  136. "Turkey warns Syrian army against helping Kurdish YPG in Afrin". 19 February 2018 – via Reuters. 
  137. "Cavusoglu: Nobody can stop Turkish forces in Afrin". Al-Jazeera. 19 February 2018. 
  138. "Syrian Kurdish YPG denies deal for army to enter Afrin". 19 February 2018 – via Reuters. 
  139. "No political agreement held with the Syrian regime, Saleh Musallam says". 21 February 2018. 
  140. "Russia's Lavrov calls for Syria-Turkey talks to resolve Afrin..." 20 February 2018 – via Reuters. 
  141. "Turkey Begins Shelling Pro-Government Forces in Syria". 20 February 2018. 
  142. "Stakes rise in Turkey's Afrin assault as pro-Assad militia arrive". Reuters. 
  143. «Afrin: Augenzeuge Social Media»(de). بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  144. «عناصر من المعارضة التابعة لترکیا تعدم فلاحاً فی عفرین بعد سرقة جراره الزراعی»(en-US)‎. به کوشش Rok Online. 2018-02-22. بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  145. "Turkey sends special forces for next stage of Afrin offensive". Reuters. 
  146. "Turkey: UN resolution is not about Afrin". Al-Jazeera. 
  147. "Turkey takes full control of Afrin borders: monitor". Rudaw. 
  148. "Eight Turkish soldiers killed, 13 wounded in clashes in Syria's Afrin". Reuters. 
  149. "Eight Turkish soldiers killed, 13 wounded in clashes in Syria's Afrin". Agence-France Presse. The National. 
  150. "Afrin offensive: 36 pro-Syrian government soldiers 'killed in Turkish air strike'". BBC. 
  151. ۱۵۱٫۰ ۱۵۱٫۱ Editorial, Reuters. "Syrian government makes Ghouta gains; Turkey steps up Afrin attack". Retrieved 3 March 2018. 
  152. "Breaking: Turkey-led forces seize major Kurdish stronghold in west Afrin, prepare to storm another". Al-Masdar News. 3 March 2018. 
  153. "The Latest: Turkey tightens grip on Syrian Kurdish enclave". 3 March 2018. Retrieved 3 March 2018. 
  154. "Afrin's battles rage and the Turkish forces fight desperately to take the control of two towns in the western section of the area with the help of intensive aerial and ground shelling". SOHR. 4 March 2018. Retrieved 4 March 2018. 
  155. Kurdistan24. "Turkish military intensifies bombardment on Afrin from four sides, rising civilian casualties". Retrieved 20 March 2018. 
  156. "Fears of besieging more than one million people in Afrin area by the Turkish forces after they become 12 km away from Afrin city". SOHR. 4 March 2018. Retrieved 4 March 2018. 
  157. "More than 120 casualties and injuries in the violent aerial and ground shelling on Afrin area". SOHR. Retrieved 5 March 2018. 
  158. "US Coalition Asks for Pause in Hostilities in Northwest Syria". Voice of America. 6 March 2018. 
  159. "Turkish forces reach outskirts of Afrin town: monitor". 11 March 2018. Retrieved 20 March 2018 – via Reuters. 
  160. "7 Killed as Turkish Shelling of Kurdish Afrin Intensifies". Voice of America. 14 March 2018. 
  161. "Turkish raids kill 10 Syria regime loyalists near Afrin: monitor". Retrieved 20 March 2018. 
  162. «'حمله هوایی ترکیه به بیمارستان عفرین ۱۶ کشته داد'». بازبینی‌شده در 16 March 2018. 
  163. «بمباران بیمارستان اصلی عفرین سوریه توسط جنگنده‌های ترکیه». بازبینی‌شده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۶. 
  164. «در حمله ارتش ترکیه به تنها بیمارستان عفرین ۱۶ تن کشته شدند». بازبینی‌شده در ۱۷ مارس ۲۰۱۸. 
  165. «ارتش ترکیه به حمله بر بیمارستان عفرین اعتراف کرد»(fa)‎. به کوشش ANF News. بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  166. «Türkische Offensive auf Afrin»(de). بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  167. "Syria war: Turkey-backed forces oust Kurds from heart of Afrin". BBC. Retrieved 18 March 2018. 
  168. ۱۶۸٫۰ ۱۶۸٫۱ ۱۶۸٫۲ ۱۶۸٫۳ "شورشیان سوری تحت حمایت ترکیه عفرین را 'غارت کردند'". بی‌بی‌سی فارسی. Retrieved 19 March 2018. 
  169. ۱۶۹٫۰ ۱۶۹٫۱ «عفرین از کنترل کردها خارج شد». بازبینی‌شده در 2018-03-18. 
  170. "عفرین به کنترل نظامیان ترکیه و ارتش آزاد سوریه درآمد". دویچه وله فارسی. Retrieved 18 March 2018. 
  171. "Reports of Turkish Attacks on Kurdish Positions After Kilis Mosque Attack". Yahoo News. Retrieved 12 February 2018. 
  172. "Debris is seen inside the Calik mosque". ABC News. Retrieved 12 February 2018. 
  173. "Aftermath of rocket attack on Turkey border town of Kilis" (Video). Associated Press. Retrieved 12 February 2018. 
  174. "In call, Trump issues stern warning to Turkey over Syria operation". Washington Post. Retrieved 12 February 2018. 
  175. "2 Rockets Launched on Kilis, Killing 2 People in Mosque". Bianet. Retrieved 12 February 2018. 
  176. "Ancient Syrian temple damaged in Turkish raids against Kurds". timesofisrael (in انگلیسی). Retrieved 28 January 2018. 
  177. "Syrian government says Turkish shelling damaged ancient temple". reuters (in انگلیسی). Retrieved 28 January 2018. 
  178. "Satellite Images of Afrin Identifies Massive Damage to Ancient Temple". Directions Magazine. 5 February 2018. 
  179. "Famed Syria temple blown to pieces in Turkey assault". 1 February 2018. Retrieved 9 February 2018. 
  180. tnews.ir. «گزارشی از تخریب آثار تاریخی عفرین ترکیه میراث باستانی سوریه را نابود می‌کند»(fa)‎. به کوشش جستجوگر اخبار تی نیوز tnews.ir. بازبینی‌شده در 2018-03-29. 
  181. "Turkish airstrikes 'damaged ancient Christian site' in Syria". 23 March 2018. 
  182. "No ancient site, church, monastery in Afrin targeted in Turkish airstrike so far: Foreign Ministry". 25 March 2018. 
  183. «قطع آب کشاورزی عفرین». 
  184. ۱۸۴٫۰ ۱۸۴٫۱ «محدودیت ترکیه بر رسانه‌ها دربارهٔ گزارش کردن حمله علیه عفرین». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  185. ۱۸۵٫۰ ۱۸۵٫۱ «اردوغان: اعتراض کردها به عملیات عفرین پاسخ امنیتی دارد». دویچه وله فارسی. ۲۱ ژانویه ۲۰۱۸. 
  186. «پلیس ترکیه بیش از ۴۰ نفر از مخالفان حمله نظامی به «عَفرین» را بازداشت کرد». رادیو فردا. 23 ژانویه 2018. 
  187. «آخرین تحولات عملیات “شاخه زیتون”؛ ۲۱ بهمن ۹۶ (۱۱ فوریه ۲۰۱۸)». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-20. 
  188. «Turkey orders arrest of pro-Kurdish party leader»(en)‎. به کوشش Middle East Eye. بازبینی‌شده در 2018-03-20. 
  189. ۱۸۹٫۰ ۱۸۹٫۱ «گزارش دوازدهمین روز از عملیات “شاخه زیتون” ؛۱۱ بهمن ۹۶ (۳۱ ژانویه ۲۰۱۸)». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-20. 
  190. «گزارش پانزدهمین و شانزدهمین روز عملیات شاخه زیتون؛ ۱۵ بهمن ۱۳۹۶(۴ فوریه ۲۰۱۸)». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-20. 
  191. «مردم در حمایت از عفرین در چندین شهر روژهلات کوردستان به خیابان‌ها آمدند». رادیو کردانه. ۲۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  192. «اعتراض نمایندگان کرد مجلس نسبت به حمله ترکیه به کردهای سوریه». ایسنا. ۱ بهمن ۱۳۹۶. 
  193. «۵۲ فعال مدنی و سیاسی کرد در ایران خواهان پایان عملیات نظامی ترکیه در منطقه عفرین سوریه شدند». رادیو فردا. ۰۲/بهمن/۱۳۹۶. 
  194. «بیانیه حقوقدانان ایرانی در محکومیت حمله ترکیه به عفرین». دویچه وله فارسی. ۰۳/بهمن/۱۳۹۶. 
  195. «بوکانی‌ها شعار «زنده‌باد ی.پ. گ/ی. پ. ژ» سردادند». آژانس خبری فرات. ۷ فوریه ۲۰۱۸. 
  196. «مجروح حواشی بازی سردار با کُلت زخمی شده‌است/ تیم حقیقت یاب به بوکان اعزام می‌شود»(فارسی)‎. کردپرس. ۹ فروردین ۱۳۹۶. 
  197. «برگزاری تجمعات اعتراضی در اقلیم فدرال کردستان». فرات. 24 فوریه 2018. 
  198. «سلیمانیه عراق در اعتراض به اشغال عفرین عزای عمومی اعلام کرد». ایرنا. ۲۷ اسفند ۱۳۹۶. 
  199. «اعتراض کردهای ساکن لبنان به عملیات ارتش ترکیه در عفرین»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۸. 
  200. «گزارش هفدهمین روز عملیات “شاخه زیتون”؛ ۱۶ بهمن ۹۶ (۵ فوریه ۲۰۱۸)». تحولات جهان اسلام. بازبینی‌شده در 2018-03-20. 
  201. «درگیری‌های خشونت‌آمیز در آلمان بین ترک‌های موافق دولت ترکیه و کردها». دویچه وله فارسی. ۲۳ ژانویه ۲۰۱۸. 
  202. «حمله هواداران گروه تروریستی پ.ک. ک/پ. ی. د به سفارت ترکیه در برلین». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۷ ژانویه ۲۰۱۸. 
  203. «راهپیمایی ترک‌های آلمان در حمایت از عملیات شاخه زیتون». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۶ ژانویه ۲۰۱۸. 
  204. «تظاهرات گسترده در کلن آلمان علیه حمله ترکیه به عفرین». دویچه وله فارسی. ۲۷ ژانویه ۲۰۱۸. 
  205. «استفاده ترکیه از تانک‌های آلمانی در شمال سوریه باعث اعتراض شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۴/بهمن/۱۳۹۶. 
  206. ۲۰۶٫۰ ۲۰۶٫۱ ۲۰۶٫۲ «نگرانی آلمان و اروپا از عملیات ارتش ترکیه در عفرین». دویچه وله فارسی. 22 ژانویه 2018. 
  207. «۳۷ حمله به نهادهای ترکیه در آلمان از آغاز عملیات عفرین». دویچه وله فارسی. 20.03.2018. 
  208. «Londra’da Türk Göstericiler Afrin Operasyonuna Destek Verdi»(ترکی)‎. VOA. ۲۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  209. «Londra'da Afrin Protestosu»(ترکی)‎. VOA. ۲۷ ژانویه ۲۰۱۸. 
  210. «هدیه معنادار پاپ فرانسیس به اردوغان». دویچه وله فارسی. ۵ فوریه ۲۰۱۸. 
  211. «تظاهرات در رم هم‌زمان با سفر اردوغان/ اعطای نماد صلح واتیکان به اردوغان». ایسنا. ۵ فوریه ۲۰۱۸. 
  212. «واکنش ایران به عملیات ترکیه در شمال سوریه: امیدواریم فوراً تمام شود». بی‌بی‌سی فارسی. 01 بهمن 1396. 
  213. «مشاور خامنه‌ای: ایران در صدد است در مقابل ائتلاف آمریکا، ائتلاف‌سازی کند». رادیو فردا. ۴ بهمن ۱۳۹۶. 
  214. «نگرانی آمریکا از عملیات ترکیه علیه کردها در عفرین». دویچه وله فارسی. 22 ژانویه 2018. 
  215. «ترامپ اردوغان را به خویشتنداری فراخواند». دویچه وله فارسی. ۰۵/بهمن/۱۳۹۶. 
  216. «Germany: Turkey has legitimate security interests in Syria»(انگلیسی)‎. dailysabah. 19 ژانویه 2018. 
  217. «درخواست فرانسه برای برگزاری نشست شورای امنیت؛ ایران خواستار پایان عملیات ترکیه در سوریه شد». رادیو فردا. 01 بهمن 1396. 
  218. «دیدار فرماندهان کُرد سوریه با مقامات ریاست جمهوری فرانسه». کردپرس فارسی. ۹ فروردین ۱۳۹۶. 
  219. «ترکیه پیشنهاد میانجیگری فرانسه در مناقشه با کردهای سوریه را رد کرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ فروردین ۱۳۹۶. 
  220. «هدف انگلیس و ترکیه، برکناری اسد است». اسپوتنیک فارسی. 22.01.2018. 
  221. «گفتگوی تلفنی اردوغان با نخست‌وزیر انگستان». trt farsi. 27.01.2018. 
  222. «لاوروف: اقدامات یک‌جانبه آمریکا در سوریه، ترکیه را عصبانی کرده‌است». یورونیوز فارسی. ۲۱/۰۱/۲۰۱۸. 
  223. «Egypt condemns Turkish military operation in Syria's Afrin». xinhuanet. ۲۱/۰۱/۲۰۱۸. 
  224. «Zijlstra kritisch over Turkse operatie: 'mogelijk impact op strijd tegen IS»(هلندی)‎. nos. 
  225. «Azerbaijan fully understands Turkey’s security concerns against terror threat - Foreign Ministry»(انگلیسی)‎. trend. 21 ژانویه 2018. 
  226. «​​​​​​​حمایت قطر از حمله ترکیه به عفرین و فراخوان کردها به بسیج عمومی». دویچه وله فارسی. 23 ژانویه 2018. 
  227. «​​​​​​​The Republic of Cyprus condemns the illegal Turkish invasion in Afrin in north-western Syria». ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  228. «​​​​​​​Bulgarian President calls for EU intervention against Turkish Syria incursion». Ahval News. ۲۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  229. «​​​​​​​Bulgaristan'dan AB'ye: Afrin'e acil müdahale edin»(ترکی)‎. Arti Gercek. ۲۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  230. «EU's Mogherini 'Extremely Worried' About Turkish Op in Syria's Afrin»(انگلیسی)‎. sputniknews. ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  231. «EU's Mogherini 'extremely worried' by Turkish offensive in Syria»(انگلیسی)‎. خبرگزاری فرانسه. 22 ژانویه 2018. 
  232. «​​​​​​​Keynote address by NATO Deputy Secretary General Rose Gottemoeller at the National Defence University in Istanbul, Turkey». NATO. ۲۳ ژانویه ۲۰۱۸. 
  233. «​​​​​​​ناتو: ترکیه حق دارد از خود دفاع کند». خبرگزاری آناتولی فارسی. ۲۵ ژانویه ۲۰۱۸. 
  234. «Syrian Coalition: Operation ‘Olive Branch’ is Fundamental Part of Battle Against Dictatorship»(انگلیسی)‎. etilaf. 22 ژانویه 2018. 
  235. «Turkmen leaders hail expected Afrin operation». aanews. ۱۹/۰۱/۲۰۱۸. 
  236. «Syrian Kurdish political coalition breaks rank with mainstream opposition to condemn Turkish attack on Afrin». syriadirect. ۲۲/۰۱/۲۰۱۸. 
  237. «المجلس الوطنی الکردی یؤکد رفضه القاطع لبیان الائتلاف الداعم للتدخل الترکی فی عفرین»(عربی)‎. Yekiti Media. ۲۲/۰۱/۲۰۱۸. 
  238. «Turkish forces push into Syria, battle Kurdish militia». رویترز. 20 ژانویه 2018. 
  239. «Turkish jets bomb Syria's Kurdish-held Afrin». دویچه وله انگلیسی. 20 ژانویه 2018. 
  240. «Turkish jets target 100 points including civilian areas in Afrin». english.ajansfirat. 20 ژانویه 2018. 
  241. «Komalên Ciwan û Komalên Jinên Ciwan ji bo ‘Efrînê’ bang kirin». anfkurdi. 26 ژانویه 2018. 
  242. «Iraq's Turkmen back Turkish military operation in Syria». anadolu agency. 23 ژانویه 2018. 
  243. «Communist Labour Party in Syria condemn Turkish occupation invasion on Afrin»(کردی)‎. hawarnews. 28 ژانویه 2018. 
  244. «خالد مشعل: پیروزی در عفرین، نماد اراده ترکیه است». آناتولی. 01.04.2018. 
  245. Zaman al-Wasl (24 January 2018). "Dozens of Kurds Fighting Under FSA Banner: Rebel Commander". Syrian observer. Retrieved 24 January 2018. 
  246. Hogir Nejjae (24 January 2018). "Kurdish National Council participates in aggression against Afrin". Hawar News Agency. Retrieved 24 January 2018. 
  247. Burak Karacaoglu; Omer Koparan; Muhammet Kursun; Ali Murat Alhas (27 January 2018). "Afrin operation aims to protect Kurds: FSA commander". AA. Retrieved 1 February 2018. 
  248. Ahmed al Burai (23 January 2018). "Kurdish FSA leader says he was forced to leave Afrin after YPG took control". TRT World. Retrieved 1 February 2018.