مختار ثقفی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از مختار ابوعبید ثقفی)
پرش به: ناوبری، جستجو
مختار بن ابوعبید ثقفی در کوفه
Al-Mukhtar al-Thaqafi.jpg
مختار بن ابوعبید ثقفی در کوفه
زادروز سال یکم هجری، ۶۲۲ (میلادی)
طائف
درگذشت سال ۶۷ قمری (۶۷۸ (میلادی))
کوفه
آرامگاه گوشهٔ شرقی مسجد کوفه، جنوب آرامگاه مسلم بن عقیل.مسجد کوفه
محل زندگی کوفه، طائف، مدائن (۴۱ق)، مکه
دوره صدر اسلام
مذهب شیعه
همسر

عمره بنت نعمان بن بشیر انصاری

ناریه بنت ثمرة بن جندب
فرزندان اسحاق، ثابت، حکم، نائله (ناریه)
حره (عمره)
والدین ابوعبید، دومه
شیعه
Hadith Ali.svg
درگاه تشیع
عقاید
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن‌عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامة بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
رجال و علما کشته‌شدگان کربلا • فهرست رجال حدیث شیعه • اصحاب اجماع • روحانیان شیعه • عالمان شیعه • مراجع تقلید
مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه • شیراز و شاه‌چراغ • کاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرس • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و حرم شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • رویداد غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه زهرا • قتل عثمان • جنگ جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیه • زیدیه • غلاه • واقفیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع

مختار بن ابی‌عبیده ثقفی (ابواسحاق)[۱] (زادهٔ ۱ در طائف[۲] – درگذشتهٔ ۶۷ هجری قمری در کوفه[۲]) رهبر دومین قیام بعد از حادثهٔ عاشورا بود. پنج سال بعد از آن حادثه او در کوفه به خونخواهی برخاست و بسیاری از عاملان حادثه را کشت و ۱۸ ماه به حکومت مستقل کوفه رسید. در این مدت جنگ‌های زیادی کرد و در اولین جنگ خود با لشکر اعزامی امویان شام، عبیدالله بن زیاد را نیز کُشت. پس از آن نیز مناطق زیادی را به زیر سلطهٔ کوفه عراق درآورد. اما سرانجام در مقابله با سپاهِ مصعب پسر زبیر از بصره ،شکست خورد و کشته شد.

مختار در سال ۶۷۶ میلادی قیام کرد.[۳][۴] ایرانیان در این قیام در سپاه مختار مشارکت داشتند.[۵]

وی شیعه بود ولی امامت علی بن حسین را قبول نداشت و معتقد بود که امامت باید از حانب محمد بن علی حنفی که برادر ناتنی حسین بود، ادامه یابد.[۶]

پیش از حادثهٔ عاشورا[ویرایش]

مختار در زمان معاویه در کوفه بود. در زمان حکومت یزید و قیام حسین بن علی، او از کسانی بود که حامی آمدن حسین بن علی به کوفه بودند اما در زمره نامه‌نگاران به او نبود. مختار قبل از حادثه عاشورا، بدست عبیدالله بن زیاد، در کوفه زندانی شد.[۷]

در طی قیام عبدالله بن زبیر و توابین[ویرایش]

پس از خروج توابین از شهر، قاتلان حسین بن علی که اموی بودند و از ناحیه مختار هراس زیادی داشتند، حاکم زبیری کوفه، عبدالله بن یزید را وادار کردند تا مختار را زندانی کند. مختار دوباره زندانی شد.[۸]

دوران قیام و زمامداری[ویرایش]

وی با شعار توابین؛ «یا لثارات الحسین» (به فارسی: به خونخواهی حسین) و شعار «یا منصورُ اَمِت؛ ای پیروز، بمیران» که پس از پیروزی در جنگ بدر رایج شده بود، در چهارشنبه ۱۶ ربیع‌الثانی ۶۶ (قمری)[۹] در کوفه به پاخاست.

در سال ۶۶ هجری قمری (۶۸۶ میلادی) کردهای منطقهٔ حلوان (سرپل ذهاب کنونی) شورش کردند. مختار برای سرکوب آنان حاکمی به حلوان فرستاد که شورش کردهای را سرکوب کرد.[۱۰]

مختار ابتدا لشکری را با فرماندهی بن شمیط راهی جنگ حرورا کرد[۱۱]

سپاه مختار با سرداری ابراهیم اشتر (پسر مالک اشتر سپس لشکر امویان شام بفرماندهی عبیدالله بن زیاد را در موصل شکست داد که عبیدالله نیز در این نبرد بدست ابراهیم اشتر کشته شد. سرش را بریدند و به نزد علی بن حسین سجاد در مدینه فرستاد. ابراهیم اشتر نیز طبق توافقش با مختار، حکومت موصل را بدست گرفت.[۱۲]

نظرها دربارهٔ مختار[ویرایش]

مورخین، اعم از شیعه و سنی در مورد شخصیت مختار اختلاف نظر دارند برخی او را مستحق لعن و نفرین می‌دانند و گروهی او را بسیار مدح و ستایش می‌کنند.[۱۳]

جعفر شهیدی و امینی از علمای شیعه، این اتهامات را ساختهٔ دشمنان مختار از زبیریان و امویان که از او ضربه خوردند دانسته‌اند، که پس از مرگش به وی نسبت داده‌اند.[۱۴][۱۵][۱۶]

رفتار مختار با مخالفان[ویرایش]

مختار قاتلان حسین را «مثله» می‌کرد، اعضایشان را می‌برید[۱۷]

مجموعه تلویزیونی مختارنامه[ویرایش]

مختارنامه، نام یک مجموعه تلویزیونی پیرامون زندگی و قیام مختار ابوعبید ثقفی (با بازیگری فریبرز عرب نیا) به کارگردانی داود میرباقری است. این سریال به داستان مختار ثقفی معروف به ابواسحاق، که پس از حادثه عاشورا به خونخواهی برمی‌خیزد، می‌پردازد. این سریال در ۴۰ قسمت ۶۰ دقیقه‌ای از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۹–۱۳۹۰ پخش گردید.[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ReferenceA وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ تاریخ طبری، محمد بن جریر طبری، ج ۶، ص ۷؛ تاریخ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، ج ۲، ص ۲۵۸؛ کامل فی التاریخ، ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۶۳؛ بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، ج ۴۵، ص ۳۵۰٫
  3. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  4. Islamic History (Chronology) barkati.net
  5. Sasanid Soldiers in Early Muslim Society: The Origins of 'Ayyārān and Futuwwa books.google.com
  6. جعفری, حسین‌محمد. "پس از کربلا". تشیع در مسیر تاریخ. 
  7. دو قرن سکوت. عبدالحسین زرین کوب
  8. «مختار بن ابی عبید ثقفی»(فارسی)‎. دانشنامه رشد. 
  9. «چه کسانی به دست «مختار» کشته شدند؟»(فارسی)‎. 
  10. اطلس فرهنگی ایران: پیشینۀ تاریخی استان کرمانشاه؛ بازدید در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴.
  11. «قیام مختار»(فارسی)‎. کتاب‌همشهری - میرشکاک. 
  12. تاریخ اسلام، علی‌اکبر فیاض، چاپ سال ۱۳۷۴، دانشگاه تهران، ص ۱۸۴.
  13. معجم رجال الحدیث، ج۱۹، ص ۱۰۲
  14. سیدابوالقاسم خوئی، معجم رجال الحدیث، ج ۱۹، ص ۱۰۵ ۱۱۰
  15. علامه امینی، الغدیر، ج ۲، ص ۳۴۳
  16. سید جعفر شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام، ص ۹۳ ۹۵
  17. مناقب، ج ۴، ص ۱۳۳.
  18. http://www.simafilmnews.ir/content/view/420/96/%7Cمختارنامه
  19. http://www.irinn.ir/Default.aspx?TabId=15&nid=۱۱۱۹۳۵
  20. http://alef.ir/1388/content/view/92480/
  21. http://www.tehrooz.com/1389/7/10/TehranEmrooz/386/Page/12/

منابع[ویرایش]

  • طبری، محمد بن جریر (۱۳۷۵)، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، انتشارات اساطیر

پیوند به بیرون[ویرایش]