محمد علی کلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محمدعلی کلی)
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدعلی
زادروز

۱۷ ژانویهٔ ۱۹۴۲(۱۹۴۲-01-۱۷) ‏(۷۴ سال)

۲۷ دی ۱۳۲۰ شمسی
لوییویل، کنتاکی
درگذشت

۳ ژوئن ۲۰۱۶ میلادی (۷۴ سال)

۱۴ خرداد ۱۳۹۵ شمسی
سکاتزدیل، آریزونا، ایالات متحده آمریکا
محل زندگی میشیگان
ملیت پرچم ایالات متحده آمریکا آمریکایی
پیشه بوکسور
سال‌های فعالیت ۲۹ اکتبر ۱۹۶۰-۱۱ دسامبر ۱۹۸۱
دین اسلام
همسر سونجی روی (۱۹۶۶–۱۹۶۴)
بلیندا بوید (خلیله) (۱۹۷۷–۱۹۶۷)
ورونیکا پورش (۱۹۸۶-)
یولاندا (۲۰۱۶–۱۹۸۶)
فرزندان ۷ دختر: لیلا علی، مریم، جمیله، راشده، هانا، میا، خلیله
۲ پسر: محمد علی جونیور، اسد امین
اطلاعات ورزشی محمدعلی
محمد علی در سال ۱۹۶۶
مشخصات
دسته سنگین وزن
(192-236 lbs)[۱]
قد ۶ فوت ۳ اینچ (۱۹۱ سانتیمتر)[۲]
طول دست‌ها ۷۸ اینچ (۱۹۸ سانتیمتر)[۲]
طرز ایستادن Orthodox
اطلاعات بوکس
تعداد مبارزه‌ها ۶۱
تعداد برد ۵۶
برد با ناک‌اوت ۳۷
باخت ۵
مساوی ۰

محمد علی (به انگلیسی: Muhammad Ali) با نام قبلی کاسیوس مارسلوس کِلِی، جونیور (به انگلیسی: Cassius Marcellus Clay, Jr.) (در ایران مشهور به محمد علی کلِی) (زاده ۱۷ ژانویه ۱۹۴۲ کنتاکی – درگذشتهٔ ۳ ژوئن ۲۰۱۶ لویی ویل، کنتاکی، ایالات متحدهبوکسور حرفه‌ای سنگین‌وزن آمریکایی بود که به عنوان برترین مشت‌زن تاریخ بوکس در این وزن شناخته می‌شود. او به عنوان یک فعال مدنی[۳] و چهره‌ای الهام بخش، جنجالی و چالش‌برانگیز در داخل و خارج رینگ بوکس شناخته شده است.[۴][۵]

او از دوازده سالگی مشت‌زنی را شروع کرد و تنها ۱۰ سال بعد (۱۹۶۴) قهرمان بوکس جهان شد.[۶]

علی سه بار قهرمان سنگین‌وزن جهان شد؛ یک‌بار سال ۱۹۶۴ با شکست دادن سانی لیستون، بار دوم سال ۱۹۷۴ در یک مبارزهٔ تاریخی که «غرش در جنگل» نام گرفت و در آن جرج فورمن را ناک‌اوت کرد، و آخرین بار در سال ۱۹۷۸ کمی پیش از بازنشستگی‌اش. او دوران حرفه‌ای‌اش را با کسب ۵۶ برد (۳۷ ناک‌اوت) و ۵ باخت به پایان برد.

محمد علی پس از گرویدن به اسلام در فعالیت‌های سیاسی نیز نقش داشت و امتناعش از شرکت در جنگ ویتنام نامش را بیش از پیش بر سر زبان‌ها انداخت. او در حالی از خدمت در ارتش آمریکا سر باز زد که سه سال پیش از آن عنوان قهرمانی جهان را از آن خود کرده بود. او علاوه بر مخالفت علنی با جنگ ویتنام، گفت باورهای مذهبی‌اش به او اجازه حضور در ارتش را نمی‌دهد. پلیس آمریکا به همین علت محمد علی را بازداشت کرد و عناوین قهرمانی‌اش هم از او سلب شد. محمد علی که به اتهام «فرار از خدمت» گناهکار شناخته شده بود، چند سالی از رینگ بوکس دور ماند تا این که بالاخره اعتراض او به حکم قاضی، در آغاز دهه ۷۰ میلادی به دادگاه عالی آمریکا ارجاع داده شد و این دادگاه که عالی‌ترین مرجع قضایی در آمریکاست، محکومیت محمد علی را لغو کرد.[۶]

محمد علی، در دوران اوجش، احتمالاً مشهورترین آدم دنیا بود.[۷] کاخ سفید در سال ۲۰۰۵ بالاترین مدال افتخار را به او اهدا کرد. در این سال دو نشان عالی دولت آمریکا را که به شهروندان غیرنظامی اعطا می‌شود به پاس «خدمات مثال‌زدنی‌اش» به محمد علی اهداشد: مدال شهروندی و مدال آزادی. همان سال یک نهاد غیردولتی هم به نام او در لویی‌ویل کنتاکی باز شد، نهادی که هدفش ترویج صلح، مسئولیت اجتماعی و احترام است.[۶][۷]

محمد علی از سوی نشریهٔ اسپورتس ایلوستریتد «ورزشکار قرن» و از سوی مردم در نظرسنجی بی‌بی‌سی «شخصیت ورزشی قرن» لقب گرفته است.[۸]

ابتدای زندگی[ویرایش]

محمد علی در المپیک ۱۹۶۰

محمّد علی در لویی ویل دوران کودکی خود را سپری کرد. پدرش تابلونویس بود.[۷] یک روز، وقتی دوازده ساله بود، به یک افسر پلیس گفت دوچرخه‌اش را دزدیده‌اند. گفت اگر دزد را پیدا کند حالش را جا می‌آورد. آن افسر، جو مارتین، در یک باشگاه محلی به بچه‌ها بوکس یاد می‌داد. به کاسیوس هم پیشنهاد داد اگر می‌خواهد با دزد دعوا کند اول بوکس یاد بگیرد. چیزی نگذشت که کاسیوس پا به رینگ گذاشت.[۷] این پسر بچه ۱۲ ساله به سرعت تحت فرامین مارتین در امر یادگیری بوکس پیشرفت کرد. تا زمانی که به دبیرستان رفت در کنتاکی موفق به کسب ۶ عنوان شد و با این موفقیتها مسوولین مدرسه در عوض، نمرات ضعیف درسی اش را نادیده گرفتند و اجازه دادند تا او فارغ‌التحصیل شود.[نیازمند منبع]

آغاز زندگی ورزشی[ویرایش]

در بازیهای المپیک تابستانی سال ۱۹۶۰ در رم او مدال طلای بوکس در رده سبکِ سنگین‌وزن را کسب کرد[۹]و سپس بعد از آن آموزش بوکس حرفه‌ای را زیر نظر آنجلو داندی[۱۰] ادامه داد و همزمان در همان سال‌ها بود که عقاید مذهبی خود را بروز داد. ضمن اینکه نتایج دور از انتظار و خیره کننده او در مسابقات، و روحیه خستگی ناپذیرش موجب شده بود تا لقب مشت زن لویی ویل را از آن خود کند.[۱۱]

در ۲۹ اکتبر ۱۹۶۰ در لوییس ویل، کاسیوس کلی در اولین مسابقه حرفه‌ای خود در ۶ راند توانست بر تونی هونساکر[۱۲] که رئیس پلیس فایتویل[۱۳] ویرجینیای شرقی بود پیروز شود.[۱۴]

از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۳ این مبارزه گر جوان در ۱۵ مسابقه نفسگیر دیگر حریفانش را ناک اوت کرد. کسانی مثل تونی اسپرتی،[۱۵] جیم رابینسون،[۱۶] دانی فلیمن،[۱۷] داک سابدانگ،[۱۸] آلونزو جانسون،[۱۹] جرج لوگان، ویلی بسمانف[۲۰] و لامار کلارک[۲۱] که در دوره اوج خود بیش از ۴۰ پیروزی قاطعانه داشت.[۱۴]

شاید هیجان انگیزترین و پر افتخارترین موفقیت علی را در آن دوران پیروزی برابر سانی بنکس،[۲۲] آلخاندرو لاورانته[۲۳] و آرچی مور[۲۴] که سابقه ۲۰۰ پیروزی چشمگیر داشتند، باشد. اگرچه بنکس و لاورانته هر دو پس از این در مسابقات دیگر روی رینگ کشته شدند و علی تنها مدعی عنوان قهرمانی برابر سانی لیستون شد. رویارویی با سانی لیستون رقابتی بود که همه بوکسورها با هراس از آن حرف می‌زدند و بوکسوری به سن و سال کم علی نتوانسته بود او را تاکنون شکست دهد و این عنوان را کسب کند.[نیازمند منبع]

مبارزه علی و لیستون[ویرایش]

لحظهٔ ناک‌اوت شدن سانی لیستون به‌دست محمد علی کلی که «نمادین‌ترین عکس ورزشی تاریخ» نامیده شده است، عکاس:نیل لایفر، ۱۹۶۵

علی هدف بزرگ و انگیزهٔ خوبی داشت، اما لیستون هم از اعتماد به نفس بالایی برخوردار بود و برای هر مبارزه‌ای آماده! در راند نخستین سرعت بازی کلی موجب حیرت همگان شد، حتی لیستون نیز از این مسئله شگفت زده شد. قبل از مسابقه آرچی مور و سوگار ری رابینسون[۲۵] به علی هشدار داده بودند که مراقب سر خود باشد چرا که سانی ضربات سهمگینی دارد، ضمن اینکه از وزن بالای خود در زیر فشار گذاشتن حریف استفاده می‌کرد. به همین دلیل علی حسابی در راند اول شرایط را بررسی کرد و سعی می‌کرد به او فرصت ندهد.

در همان ابتدای راند سوم به طرز آشکاری لیستون خستگی خود را بروز داد و علی از این مسئله بیشترین سود را برد و با ضرباتی سنگین او را ضعیفتر هم کرد. در ثانیه‌های پایانی راند سوم با یکی از ضربات علی زیر چشم سانی شکاف عمیقی خورد و همین خونریزی نیروی او را بیش از پیش تحلیل داد. در راند چهارم لیستون با بهره‌جویی از خستگی علی کمی خود را جمع و جور کرد، اما بوکسور جوان با استفاده از همین نیروی جوانی تا راند ششم خود را سرپا نگه داشت و منتظر پایان مسابقه بود که به ناگاه لیسون پس از چند ضربه از درد به خود پیچید و اعلام کرد که بازویش دررفته و از ادامه مسابقه بازماند و علی با قدرت خود را «پادشاه جهان» نامید و با فریاد از همه خبرنگاران حاضر در ورزشگاه خواست که در وصف قدرت نمایی او مقاله‌های جذابی بنویسند!

در یک رقابت نفس گیر و پراسترس او بالاخره قهرمان جهان شد. اما باید پس از آن قدرت و توانایی خود را به سایرین هم نشان می‌داد. در ماه نوامبر ۱۹۶۵ (میلادی) توانست قهرمان اسبق دنیا فلوید پترسون را شکست دهد. در راند دوازدهم داور مسابقه به علت شرایط فیزیکی بد فلوید، بازی را متوقف کرد و کلی را برنده بازی اعلام نمود.[۲۶]

دفاع از عنوان قهرمانی[ویرایش]

سالهای ۱۹۶۶ و ۱۹۶۷ برای وی سالهای پر مشغله‌ای بودند. چرا که او مجبور شد هفت بار از عنوان قهرمانی‌اش دفاع کند. هیچ‌یک از قهرمانان سابق دنیا در طول یکسال این کار را در چنین دفعاتی انجام نداده‌اند.[نیازمند منبع]

در مارس ۱۹۶۶ در برابر یکی از سرسخت‌ترین حریفانش که یک بوکسور کانادایی به نام جرج چوالو[۲۷] بود در یکی از نفسگیرترین مبارزات به پیروزی رسید. چاوالو پیش از این در رده حرفه‌ای خود هرگز شکست نخورده بود.[۲۸]

پس از این مسابقه او به انگلیس رفت تا با قهرمان‌های انگلیسی: براین لاندن[۲۹] و هنری کوپر که او را در یک بازی دوستانه در سال ۱۹۶۳ شکست داده بودند، دست و پنجه نرم کند. او هر دوی اینها را ناک اوت کرد و به آلمان رفت تا برابر کارل میلدنبرگر[۳۰] اولین آلمانی که برای عنوان ماکس اشملینگ می‌جنگید، به روی رینگ رود.[۳۱][۳۲] این مسابقه به اعتراف خودش بسیار سخت و دشوار بود، اما در راند دوازدهم بالاخره میلدنبرگر را ناک اوت کرد. در نوامبر ۱۹۶۶ او باز به ایالات متحده برگشت تا «ویلیامز» را در هوستون شکست دهد! ویلیامز از آن دسته بوکسورهایی بود که ید طولایی در ناک اوت کردن حریف داشت، اما محمد علی به آسانی در راند سوم او را شکست داد.[۳۱]

تغییر نام و مذهب[ویرایش]

افزون بر مسابقات بوکس سنگین‌وزن، کاسیوس کلی به دلایل دیگری نیز مطرح و معروف شد او در سال ۱۹۶۲ میلادی اسلام آورد[۳۳] و نام خود را به «محمد» و نام خانوادگی‌اش را به «علی» تغییر داد.[۷] او همیشه تأکید داشت که تغییر نامش به «محمد علی»، یکی از مهم‌ترین اتفاقات در زندگی‌اش محسوب می‌شود و «کاسیوس کلی» را نام بردگی‌اش عنوان می‌کرد و برنمی‌تابید کسی به آن نام قبلی صدایش کند.[۷][۹]

محمد علی پیش از اولین مسابقه با لیستون هم با «جنبش امت اسلام» آشنا بود. جنبشی که در دهه ۱۹۳۰ در دیترویت راه افتاده بود. سیاست امت اسلامی این بود که سیاهان هم باید جنبشی مشابه اما مجزا داشته باشند – به‌عکس مارتین لوتر کینگ که خواهان جنبشی فراگیر بود.[۷][۹]

دادگاه و محرومیت از مسابقات[ویرایش]

در سال ۱۹۶۶ بود که وی از حضور در ارتش آمریکا برای جنگ ویتنام سر باز زد و اعلام کرد که هرگز به روی همنوعان ویتنامی خود آتش نمی‌گشاید، که همین مسئله مدت‌ها سر زبانها بود و پس از آن حتی از حضور در رقابتهای بوکس به مدت ۵ سال محروم شد و گواهینامه بوکسش نیز به حالت تعلیق درآمد، البته مدتی بعد این محکومیت به ۳ سال کاهش پیدا کرد. دادگاه محمد علی را به جرم فرار از خدمت زیر پرچم به پنج سال زندان محکوم کرده بود ولی با پرداخت مبلغ ضمانت به زندان نرفت.[۳۴] او دوران محرومیت را با شرکت در مجامع سیاسی، شرکت در برنامه‌های تلویزیونی و سخنرانی در دانشگاه‌ها سپری کرد. او در این مدت کمتر به تمرین بوکس می‌پرداخت.

بازگشت به دنیای بوکس حرفه ای[ویرایش]

محمد علی در حال مصاحبه با کرت اندرسون

در سال ۱۹۷۰ پس از سپری کردن دوران محرومیت خود بار دیگر جواز بوکس خود را دریافت کرد،در نخستین مسابقه پس از بازگشت جری کواری را شکست داد اما به علت وقفه‌ای چند ساله در ورزش حرفه‌ای عنوان قهرمانی سال ۱۹۷۱ رادر مبارزه‌ای با جو فریزر در مدیسن اسکوئر گاردن از دست داد.[۳۱]

در اکتبر سال ۱۹۷۴ محمد علی برای مسابقه با جورج فورمن -معروف به غرش در جنگل- راهی زئیر شد. این بار هم کارشناسان بختی برای علی قائل نبودند. بعضی گزارشگران بوکس حتی می‌گفتند رقابت با فورمن شکست‌ناپذیر ممکن است به قیمت جان علی تمام شود. علی هشت راند اول فقط دفاع می‌کرد. در حالی که جمعیت با تمام وجود حمایتش می‌کردند، عملا به طناب دور رینگ چسبیده بود و ضربات رقیب جوان‌تر و تنومندترش را تحمل می‌کرد.اواخر راند هشتم ناگهان از لاک دفاعی بیرون آمد و با ضربه‌ای بی‌نقص – که بعدها قاب دیوار هزاران خانه شد – فورمن را از پا درآورد. محمد علی ۳۲ ساله قهرمانی سنگین‌وزن جهان را پس گرفته بود. پیش از او فقط یک بار کسی چنین کاری کرده بود.[۷]

در سال ۱۹۷۵ محمد علی، فریزر را در مانیلِ فیلیپین شکست داد. این مسابقه یکی از جنجالی‌ترین مسابقات بوکس دنیا بود و پس از ۱۴ راند، ادی فاچ[۳۵] مربی فریزر مانع او از ادامه مسابقه شد و دست کلی به عنوان پیروز میدان بالا رفت. مجله رینگ این مبارزه را «مبارزه منتخب سال» نامید.[۳۶]

در ۳۰ آوریل ۱۹۷۶ رو در روی جیمی یانگ[۳۷] قرار گرفت و بدترین مبارزه خود را انجام داد. وی هم اضافه وزن پیدا کرده بود و هم از آمادگی فیزیکی خوبی برخوردار نبود و به نظر می‌رسید رقیب خود را نیز چندان جدی نگرفته بود. عده بسیاری که در کنار رینگ قرار داشتند یانگ را مستحق پیروزی می‌دانستند و حتی مربی کلی هم او را بابت عملکرد ضعیفش سرزنش کرد. در ماه سپتامبر همان سال محمد علی برابر کن نورتون روی رینگ رفت و در استادیوم یانکیها یکبار دیگر از مقام خود دفاع کرد.[۳۸]

در سال ۱۹۷۸ بار دیگر عنوان قهرمانی را که در ۱۹۷۶ از دست داده بود با غلبه بر لئون اسپینکس[۳۹] که تنها ۸ بازی حرفه‌ای داشت به دست آورد و برای سومین بار قهرمان سنگین وزن دنیا لقب گرفت.[۴۰]

اعلام بازنشستگی[ویرایش]

Muhammad Ali's boxing gloves.jpg

در ۲۷ ژوئن ۱۹۷۹ محمد علی اعلام بازنشستگی کرد و با دنیای پر هیجان رینگ و بوکس خداحافظی نمود. اگرچه در طی دو سال پس از آن مسابقاتی هم انجام داد ولی در آخرین مسابقه خود برابر ترور بربیک[۴۱] که ۱۲ سال از او جوانتر بود شکست خورد و پس از این شکست در سال ۱۹۸۱ با رکورد ۵۶ پیروزی، ۳۷ ناک اوت و ۵ شکست به طور کامل از بوکس کناره گیری کرد.[۹]

محمد علی همیشه فاصله‌اش با حریف نسبت به سایرین بیشتر بود و ضرباتش به سر از هر بوکسور دیگری بیشتر بود. اگرچه شاید این مسئله در طول یک مسابقه ریسک بیشتری داشته باشد اما ضربات سنگین به اعضای بدن برای ناک اوت کردن حریف از روی رینگ موثرتر است و کلی معتقد بود نمی‌خواهد با فریب دادن دیگران قهرمان شود.[نیازمند منبع]

ابتلا به پارکینسون[ویرایش]

در سال ۱۹۸۲ محمد علی دچار سندروم پارکینسون شد، اما از محبوبیتش نزد مردم و هوادارنش چیزی نکاست و همچنان مورد توجه میلیونها تن در سراسر جهان بود. پارکینسون یک بیماری تدریجی و بدون درمان قطعی است که ناشی از زوال تدریجی بخش مهمی از مغز است که کار آن تولید مواد شیمیایی لازم برای انتقال پیام‌های عصبی است که فرامین مغز را برای کنترل و حرکت اعضای بدن ارسال می‌کنند. محمد علی اولین نشانه‌های این بیماری را در سال ۱۹۸۴ و وقتی ۴۲ ساله بود، مشاهده کرد.[۳۱] طی چند دهه جهان شاهد آن بود که این بیماری به تدریج محمد علی را از اوج به زیر می‌کشد و لرزش و کرختی، جای چابکی و زیرکی ورزشی وی را می‌گیرد.

محمد علی در سال ۱۹۹۶ در حالی که علایم بیماری پارکینسون در او مشهود بود افتخار روشن کردن مشعل المپیک آتلانتا را در جورجیای آمریکا پیدا کرد.[۴۲]

از آنجایی که دخترش لیلا علی به رشتهٔ پدر علاقه فراوانی داشت از سال ۱۹۹۹ بوکس حرفه‌ای را آغاز کرد. اما پدرش پیش از این در سال ۱۹۷۸ در مورد بوکس زنان گفته بود: «زنان هرگز نمی‌توانند به خاطر فیزیولوژی بدنشان مثل مردان بوکس بازی کنند. ضربات سهمگین بوکس باعث بروز مشکلاتی برایشان می‌شود که گاهی جبران ناپذیر است.»[نیازمند منبع]

سفر به ایران، افغانستان و عراق[ویرایش]

محمد علی در سال ۱۳۷۲ شمسی به دعوت مقامات وقت بوکس به ایران سفر کرد و با جمعی از مقامات و ورزشکاران ایران نیز دیدار کرد. از مقبره روح‌الله خمینی دیدن کرد، در نماز جمعه تهران حضور پیدا کرد و سفری هم به مشهد داشت.[۴۳] وی چون به بیماری مغزی پارکینسون مبتلا بود، هدف خود از سفر به مشهد را درخواست شفا از امام هشتم شیعیان معرفی کرد.[۳۳] او همچنین با علی‌اصغر کاظمی از قهرمانان بوکس ایران در مسابقه‌ای نمایشی در سالن شیرودی بر روی رینگ رفت. کاظمی به رسم احترام او را بوسید. علی رقص‌پای مشهور خود را به نمایش گذاشت. مردم حاضر در ورزشگاه شیرودی بارها به تشویق علی پرداختند. داور در نهایت دست قهرمان اسطوره‌ای بوکس را به نشانه پیروزی بالا برد.[۴۳]

محمد علی به عنوان چهره‌ای سرشناس و جهانی و البته مسلمان چند سال پیش نیز در نامه‌ای خطاب به مقامات ایران از آنها خواست تا به آزادی دو خبرنگار واشنگتن پست که بازداشت شده بودند، کمک کنند.[۴۳]

محمد علی که در سال ۱۹۹۸ به عنوان سفیر صلح سازمان ملل انتخاب شد، یک سال پس از سقوط گروه طالبان، در سال ۲۰۰۲ از افغانستان دیدار کرد و با حامدکرزی، رئیس جمهوری وقت ملاقات داشت.[۴۴] وی همچنین در سفری به عراق به حرم امام حسین رفت.[۴۵][۴۶][۴۷]

واکنش به حرف‌های ضد اسلامی ترامپ[ویرایش]

اسطوره مسلمان بوکس دنیا اواسط ژانویه بود که به اظهارات ضد اسلامی کاندیدای اصلی جمهوری‌خواهان آمریکا در انتخابات ریاست جمهور سال آینده آمریکا واکنش نشان داد. نامزد اصلی حزب جمهوری در انتخابات سال آینده ریاست جمهوری آمریکا گفته بود این کشور باید ورود مسلمانان به این کشور را ممنوع و شرایط زندگی آن‌ها در خاک آمریکا را محدود کند.[۴۸]

محمد علی در بیانیه‌ای که NBC آن را منتشر کرده بدون آوردن نام ترامپ نوشت: "ما به عنوان مسلمان باید مقابل این آدم‌ها که می‌خواهند از اسلام برای رسیدن به هدف‌های مقطعی خودشان استفاده کنند بایستیم. این آدم‌ها، خیلی‌ها را از راه شناخت اسلام منحرف کرده‌اند. مسلمان‌های واقعی می‌دانند یا باید بدانند اسلام علیه هیچ کس نیست. "[۴۹]

درگذشت[ویرایش]

محمد علی روز دوشنبه ۲۳ مه ۲۰۱۶ به علت بروز مشکلات تنفسی راهی بیمارستان شد و پس از بستری شدن به تدریج حالش رو به وخامت گذاشته است به طوری که در روزهای پنجشنبه و جمعه تقریباً خانواده محمد علی، از بهبودی او ناامید می‌شوند و شامگاه جمعه در حالی که همسر و فرزندان پرتعداد او در کنار بسترش بوده‌اند، پزشکان مرگ محمد علی را در ساعت نه و چهار دقیقه عصر جمعه (به وقت غرب) آمریکا اعلام کردند.[۵۰] علت مرگ محمدعلی 'شوک عفونتی به دلایل طبیعی ناشناخته' اعلام شد.[۵۰] وی در روز سوم ژوئن ۲۰۱۶ پس از ۳۲ سال تحمل بیماری پارکینسون، بر اثر مشکلات تنفسی در سن ۷۴ سالگی در بیمارستان اسکاتسدیل آریزونا درگذشت.[۵۱]

خاکسپاری[ویرایش]

مراسم خاکسپاری محمد علی روز جمعه، دهم ژانویه ۲۰۱۶ (۲۱ خرداد ۱۳۹۵) یک هفته پس از مرگ او، در زادگاهش شهر لوئی‌ویل ایالت کنتاکی برگزار شد. هزاران نفر در خیابان‌های شهر لویی‌ویل برای بدرقه کاروان حامل پیکر محمد علی صف کشیدند. خودروی حامل تابوت محمدعلی از مقابل اماکن مهم در زندگی او در حالی عبور کرد که جمعیت سوگوار با فریاد علی، علی به او ادای احترام کردند.[۵۲]

درحالی که درچند سال گذشته بطور معمول در آمریکا خانواده‌های درگذشتگان سرشناس می‌خواهند به حریم خصوصی ایشان احترام گذاشته شود؛ مراسم تشییع جنازه محمد علی به خواست او به طور همگانی برگزار شد و در کنار چهره‌های سرشناس جهان، مردم عادی هم فرصت یافتند در مراسم بزرگداشت محمد علی که مطابق مراسم اسلامی انجام شد حضور یابند. بیل کلینتون رئیس جمهوری سابق آمریکا، حامد کرزی رئیس جمهوری سابق افغانستان، ملک عبدالله پادشاه اردن، بیلی کریستال کمدین معروف، آرنولد شوارتزنگر هنرپیشه و فرماندار سابق کالیفرنیا، ویل اسمیت هنرپیشه برجسته هالیوود، رهبران قبایل سرخپوستان آمریکا، دختر مالکوم ایکس، رحمان برادر محمد علی، لونی همسرش و دو دختر او مریم و راشده در این مراسم حضور داشتند و اغلب ایشان در مورد محمد علی صحبت کردند. باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا به دلیل شرکت در مراسم فارغ‌التحصیلی دختر بزرگش نتوانست در مراسم شرکت کند اما یک فرستاده ویژه و پیامی ویدئویی به مراسم فرستاد.[۳][۵۲]

نظرات دیگران دربارهٔ محمدعلی[ویرایش]

  • مالکوم ایکس (فعال حقوق مدنی در مورد مسابقه کلی- لیستون): کلی برنده می‌شود. او بهترین ورزشکار «کاکا سیاهی» است که می‌شناسم و او برای طرفدارانش از جکی رابینسون هم محبوب‌تر می‌شود.[۵۳]
  • مارتین لوتر کینگ، فعال حقوق مدنی: او برای کاری که وجدانش می‌گفت درست است، از میلیون‌ها دلار گذشت.[۵۳]
  • جو فریزر، رقیب محمد علی پس از مسابقه مانیل: پسر، من مشت‌هایی به او می‌زدم که دیوار شهر را پایین می‌آورد. خدا، خدا، او قهرمان بزرگی است.[۵۳]
  • جرج فورمن، قهرمان پیشین سنگین وزن بوکس جهان: من او را بزرگ‌ترین بوکسور تاریخ نمی‌نامم. او بزرگ‌ترین انسانی است که دیده‌ام.[۵۳]

واکنش‌ها به درگذشت محمدعلی[ویرایش]

پس از انتشار خبر درگذشت محمد علی، شمار زیادی از شخصیت‌های سیاسی، ورزشی و اجتماعی در جهان به او ادای احترام کردند.[۵۴]

  • پله، اسطوره فوتبال جهان در پیامی گفت: جهان ورزش دچار یک ضایعه بزرگ شده است. محمد علی دوست من، قهرمان من و الگوی من بود. برای او از خدا بهترین‌ها را می‌خواهم.[۵۵]
  • باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا نقش محمد علی در مبارزه‌های سیاسی را ستود و ضمن مقایسه او با کسانی چون نلسون ماندلا و مارتین لوتر کینگ گفت: «او مردی بود که برای ما جنگید.» اوباما در بیانیه‌ای گفت: «مبارزه او خارج از رینگ ممکن بود به قیمت عنوان قهرمانی و شهرتش تمام شود، ممکن بود از چپ و راست برایش دشمن بتراشد و باعث شود به زندان بیفتد.» او گفت محمدعلی «جهان را لرزاند، و جهان برای همین جای بهتری است».[۵۰]
  • محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان، درگذشت این بوکسور افسانه‌ای آمریکا و چهره سرشناس جنبش مدنی سیاه‌پوستان آمریکا را تسلیت گفت. او در صفحه توییترش نوشت: "روحت شاد مرد بزرگ و قهرمان همه دوران؛ محمد علی به ما یاد داد که اراده و کار سخت می‌تواند افتخارات عظیم به ارمغان بیاورد.[۴۴]
  • حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان نیز درگذشت محمد علی را ضایعه بزرگ خواند و گفت نام او جاودانه باقی می‌ماند.[۴۴]
  • محمد جواد ظریف درگذشت محمد علی کلی بوکسور اسطوره‌ای جهان را تسلیت گفت و در صفحه توییتر خود نوشت: محمد علی همانگونه که در رینگ بوکس برترین بود در حلقه مبارزه برای عدالت و کرامت و صلح در زمره برترین هاست و برایش رحمت بی‌کران از درگاه خدای متعال خواستاریم.[۵۶]
  • جسی جکسون، از رهبران سیاه‌پوستان آمریکا، که در مراسم مذهبی تدفین محمد علی شرکت کرده بود نقش علی را در مبارزات آزادی‌خواهانه سیاه‌پوستان ستود و گفت که او بد بودن قوانین تبعیض‌آمیز را نشان می‌داد.[۵۷]
  • بیل کلینتون، رئیس جمهوری سابق آمریکا گفت: «محمد علی را برای خیلی چیزها ستودند اما فکر کنم کمتر یا اصلاً کسی او را به علت هوش سرشارش ستایش نکرده است.»[۳]

نتایج بوکس حرفه‌ای[ویرایش]

۵۶ برد (۳۷ بار با ضربه فنی به ۱۹ بار با امتیاز)، ۵ باخت (۱ بار با ضربه فنی، ۴ بار با امتیاز)[۱۴][۵۸]

نتیجه رقیب راند تاریخ مکان
باخت تروور بربیک --Trevor Berbick ۱۰ (۱۰) ۱۹۸۱-۱۲-۱۱ باهاما ناسائو، باهاما
باخت لری هولمس --Larry Holmes ۱۰ (۱۵) ۱۹۸۰-۱۰-۰۲ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد لئون اسپینکس --Leon Spinks ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۸-۰۹-۱۵ ایالات متحده آمریکا نیو اورلان
باخت لئون اسپینکس --Leon Spinks ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۸-۰۲-۱۵ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد ارنی شاورس--Earnie Shavers ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۷-۰۹-۲۹ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد آلفردو اوانجلیستا--Alfredo Evangelista ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۷-۰۵-۱۶ ایالات متحده آمریکا لاندوور، مریلند
برد کن نورتون--Ken Norton ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۶-۰۹-۲۸ ایالات متحده آمریکا برانکس، نیویورک
برد ریچارد دان--Richard Dunn ۵ (۱۵) ۱۹۷۶-۰۵-۲۴ آلمان مونیخ، آلمان
برد جیمی یانگ--Jimmy young ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۶-۰۴-۳۰ ایالات متحده آمریکا لاندوور، مریلند
برد ژان پیر چوپمن--Jean-Pierre Coopman ۵ (۱۵) ۱۹۷۶-۰۲-۲۰ پورتوریکو سان خوآن، پورتوریکو
برد جو فریزر--Joe Frazier ۱۴ (۱۵)، ۰:۵۹ ۱۹۷۵-۱۰-۰۱ فیلیپین کزون سیتی، فیلیپین
برد جو بونگر--Joe Bunger ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۵-۰۶-۳۰ کوالالامپور، مالزی
برد ران لیله--Ron Lyle ۱۱ (۱۵) ۱۹۷۵-۰۵-۱۶ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد چاک وپنر--Chuck Wepner ۱۵ (۱۵)، ۲:۴۱ ۱۹۷۵-۰۳-۲۴ ایالات متحده آمریکا ریچفیلد، اوهایو
برد جرج فورمن--George Foreman ۸ (۱۵)، ۲:۵۸ ۱۹۷۴-۱۰-۳۰ زئیر کینشاسا، زئیر
برد جو فریزر--Joe Frazier ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۴-۰۱-۲۸ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد رودی لابرس--Rudi Lubbers ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۳-۱۰-۲۰ اندونزی جاکارتا، اندونزی
برد کن نورتون--Ken Norton ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۳-۰۹-۱۰ ایالات متحده آمریکا اینگل وود، کالیفرنیا
باخت کن نورتون--Ken Norton ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۳-۰۳-۳۱ ایالات متحده آمریکا سن دیگو، کالیفرنیا
برد جو بونگر--Joe Bunger ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۳-۰۲-۱۴ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد باب فاستر--Bob Foster ۷ (۱۲) ۱۹۷۲-۱۱-۲۱ ایالات متحده آمریکا لاندوور، مریلند
برد فلوید پترسون--Floyd Patterson ۷ (۱۲) ۱۹۷۲-۰۹-۲۰ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد آلوین لوئیس--Alvin Lewis ۱۱ (۱۲)، ۱:۱۵ ۱۹۷۲-۰۷-۱۹ جمهوری ایرلند دوبلین، ایرلند
برد جری کیواری--Jerry Quarry ۷ (۱۲)، ۰:۱۹ ۱۹۷۲-۰۶-۲۷ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد جورج چاوالو--George Chuvalo ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۲-۰۵-۰۱ کانادا ونکوور، کانادا
برد مک فاستر--Mac Foster ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۲-۰۴-۰۱ ژاپن توکیو، ژاپن
برد یورگن بلین--Jürgen Blin ۷ (۱۲)، ۲:۱۲ ۱۹۷۱-۱۲-۲۶ سوئیس زوریخ، سوئیس
برد باستر ماتیس--Buster Mathis ۱۲ (۱۲) ۱۹۷۱-۱۱-۱۷ ایالات متحده آمریکا هیوستون، تگزاس
برد جیمی الیس--Jimmy Ellis ۱۲ (۱۲)، ۲:۱۰ ۱۹۷۱-۰۷-۲۶ ایالات متحده آمریکا هیوستون، تگزاس
باخت جو فریزر--Joe Frazier ۱۵ (۱۵) ۱۹۷۱-۰۳-۰۸ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد اسکار بوناونا--Oscar Bonavena ۱۵ (۱۵)، ۲:۰۳ ۱۹۷۰-۱۲-۰۷ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد جری کیواری--Jerry Quarry ۳ (۱۵) ۱۹۷۰-۱۰-۲۶ ایالات متحده آمریکا آتلانتا، جورجیا
برد زورا فولی--Zora Folley ۷ (۱۵)، ۱:۴۸ ۱۹۶۷-۰۳-۲۲ ایالات متحده آمریکا نیویورک سیتی، نیویورک
برد ارنی ترل--Ernie Terrell ۱۵ (۱۵) ۱۹۶۷-۰۲-۰۶ ژاپن توکیو، ژاپن
برد کلیولند ویلیامز--Cleveland Williams ۳ (۱۵) ۱۹۶۶-۱۱-۱۴ ایالات متحده آمریکا نیویرک سیتی، نیویورک
برد کارل میلدنبرگر--Karl Mildenberger ۱۲ (۱۵) ۱۹۶۶-۰۹-۱۰ آلمان فرانکفورت، آلمان
برد برایان لندن--Brian London ۳ (۱۵) ۱۹۶۶-۰۸-۰۶ بریتانیای کبیر لندن، انگلستان
برد هنری کوپر--Henry Cooper ۶ (۱۵)، ۱:۳۸ ۱۹۶۶-۰۵-۲۱ بریتانیای کبیر لندن، انگلستان
برد جورج چاوالو--George Chuvalo ۱۵ (۱۵) ۱۹۶۶-۰۳-۲۹ کانادا تورنتو، کانادا
برد فلوید پترسون--Floyd Patterson ۱۲ (۱۵)، ۲:۱۸ ۱۹۶۵-۱۱-۲۲ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد سونی لیستون--Sonny Liston ۱ (۱۵)، ۲:۱۲ ۱۹۶۵-۰۵-۲۵ ایالات متحده آمریکا لوستن، مین
برد سونی لیستون--Sonny Liston ۷ (۱۵) ۱۹۶۴-۰۲-۲۵ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد هنری کوپر--Henry Cooper ۵ (۱۰)، ۲:۱۵ ۱۹۶۳-۰۶-۱۸ بریتانیای کبیر لندن، انگلستان
برد داگ جونز--Doug Jones ۱۰ (۱۰) ۱۹۶۳-۰۳-۱۳ ایالات متحده آمریکا نیویرک سیتی، نیویورک
برد چارلی پاول--Charley Powell ۳، ۲:۰۴ ۱۹۶۳-۰۱-۲۴ ایالات متحده آمریکا پیتسبورگ، پنسیلوانیا
برد ارچی مور--Archie Moore ۴ (۱۰)، ۱:۳۵ ۱۹۶۲-۱۱-۱۵ ایالات متحده آمریکا لس آنجلس، کالیفرنیا
برد آلخاندرو لاورانته--Alejandro Lavorante ۵ (۱۰)، ۱:۴۸ ۱۹۶۲-۰۷-۲۰ ایالات متحده آمریکا لس آنجلس، کالیفرنیا
برد بیلی دانیلز--Billy Daniels ۷ (۱۰)، ۲:۲۱ ۱۹۶۲-۰۵-۱۹ ایالات متحده آمریکا لس آنجلس، کالیفرنیا
برد جورج لوگان-- George Logan ۴ (۱۰)، ۱:۳۴ ۱۹۶۲-۰۴-۲۳ ایالات متحده آمریکا نیویرک سیتی، نیویورک
برد دان وارنر --Don Warner ۴، ۰:۳۴ ۱۹۶۲-۰۳-۲۸ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد سانی بانک--Sonny Bank ۴ (۱۰)، ۰:۲۶ ۱۹۶۲-۰۲-۱۰ ایالات متحده آمریکا نیویرک سیتی، نیویورک
برد ویلی بسمنوف--Willi Besmanoff ۷ (۱۰)، ۱:۵۵ ۱۹۶۱-۱۱-۲۹ ایالات متحده آمریکا لوییویل، کنتاکی
برد الکس میتف--Alex Miteff ۶ (۱۰)، ۱:۴۵ ۱۹۶۱-۱۰-۰۷ ایالات متحده آمریکا لوییویل، کنتاکی
برد آلونزو جانسون--Alonzo Johnson ۱۰ (۱۰) ۱۹۶۱-۰۷-۲۲ ایالات متحده آمریکا لوییویل، کنتاکی
برد داک سابدانگ--Duke Sabedong ۱۰ (۱۰) ۱۹۶۱-۰۶-۲۶ ایالات متحده آمریکا لاس‌وگاس، نوادا
برد لامار کلارک--lamar Clark ۲ (۱۰)، ۱:۲۷ ۱۹۶۱-۰۴-۱۹ ایالات متحده آمریکا لوییویل، کنتاکی
برد دانی فلیمن--Donnie Fleeman ۷ (۸) ۱۹۶۱-۰۲-۲۱ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد جیمی رابینسون--Jimmy Robinson ۱ (۸)، ۱:۳۴ ۱۹۶۱-۰۲-۰۷ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد تونی اسپرتی--Tony Esperti ۳ (۸)، ۱:۳۰ ۱۹۶۱-۰۱-۱۷ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد هرب سیلر--Herb Siler ۴ (۸) ۱۹۶۰-۱۲-۲۷ ایالات متحده آمریکا میامی بیچ، فلوریدا
برد تونی هونساکر--Tunney Hunsaker ۶ (۶) ۱۹۶۰-۱۰-۲۹ ایالات متحده آمریکا لوییویل، کنتاکی
۵۶برد ۵باخت ۱۹ تصمیم‌گیری ۳۷ ضربه فنی ۰ تساوی

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. "How much did Muhammad Ali weight in his fights?". Answers.com. Retrieved June 5, 2016. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Muhammad Ali". BoxRec. Retrieved June 5, 2016. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «محمد علی طی مراسمی باشکوه به خاک سپرده شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۰ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  4. "Muhammad Ali – Biography of Muhammad Ali – Page 2". History1900s.about.com. Retrieved September 5, 2011. 
  5. Cagle, Jess (December 17, 2001). "Ali: Lord of the Ring". TIME. Retrieved September 5, 2011. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «محمد علی، بوکسور افسانه‌ای درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ ۷٫۶ ۷٫۷ «محمد علی؛ مردی که مشهورترین آدم دنیا بود». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  8. "Ali crowned Sportsman of Century". BBC News. December 13, 1999. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ . OFFICIAL WEBSITE، ۵ ژوئن ۲۰۱۶. http://muhammadali.com/man/. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  10. Angelo Dundee
  11. Irusta, Carlos (January 17, 2012). "Dundee: Ali was, still is 'The Greatest'". ESPN. Retrieved January 17, 2012. 
  12. Tunney Hunsaker
  13. Fayetteville
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ "Muhammad Ali – Boxer". Boxrec.com. Retrieved June 4, 2016. 
  15. Tony Esperti
  16. Jim Robinson
  17. Donnie Fleeman
  18. Duke Sabedong
  19. Alonzo Johnson
  20. Willi Besmanoff
  21. lamar Clark
  22. Sonny Banks
  23. Alejandro Lavorante
  24. Archie Moore
  25. Sugar Ray Robinson
  26. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «[Muhammad Ali vs. Sonny Listonhttps://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Ali_vs._Sonny_Liston ]»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  27. George Chuvalo
  28. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «George Chuvalo»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  29. Brain London
  30. Karl Mildenberger
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Muhammad Ali»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  32. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Karl Mildenberger»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ خبرگزاری ابنا
  34. «محمد علی کلی روی ارتش آمریکا را زمین زد، حساب جنگ ویتنام بهم ریخت». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۳ خرداد ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  35. Eddie Futch
  36. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «The Ring magazine Fight of the Year»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  37. Jimmy Young
  38. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Ken Norton»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  39. Leon Spinks
  40. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Leon Spinks»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  41. Trevor Bebick
  42. Hallett, Alison. "Not So Fast | Film". Portland Mercury. Retrieved June 4, 2016. 
  43. ۴۳٫۰ ۴۳٫۱ ۴۳٫۲ محمد وزیری. «محمد علی؛ خاطره‌ای که دیگر تکرار نمی‌شود». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ ۴۴٫۲ «واکنش‌ها در افغانستان به درگذشت محمد علی». بی بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  45. . http://www.mashreghnews.ir/fa/news/583997. 
  46. . http://www.mashreghnews.ir/fa/news/583998. 
  47. خبرگزاری ابنا
  48. Niraj Chokshi. «Muhammad Ali on Donald Trump: ‘Muslims have to stand up’ to anti-Islamic speech». The Washington Post، December 10, 2015. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  49. اسلامی-ترامپ؛ باید-مقابل-این-آدم‌ها-بایستیم «"واکنش بهترین بوکسور تاریخ به حرف‌های ضد اسلامی ترامپ"». طرفداری. 
  50. ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ ۵۰٫۲ «مراسم خاکسپاری محمد علی همگانی برگزار می‌شود». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  51. «Muhammad Ali, 'The Greatest of All Time', Dead at 74». nbcnews، ۳ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۳ ژوپن ۲۰۱۶. 
  52. ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ «آلبوم عکس: جهان از محمد علی خداحافظی کرد». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۰ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  53. ۵۳٫۰ ۵۳٫۱ ۵۳٫۲ ۵۳٫۳ «دربارهٔ محمد علی چه می‌گویند؟». بی بی‌سی فارسی، ۴ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  54. «ادای احترام شخصیت‌های اجتماعی و ورزشی جهان به محمد علی، فعال مدنی و بوکسور آمریکایی». رادیو فردا، ۱۶ خرداد ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  55. «پله در سوگ محمدعلی». باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۵ خرداد ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  56. «ظریف درگذشت محمد علی کلی را تسلیت گفت». باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۵ خرداد ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶. 
  57. «آخرین مبارزه علی؛ پخش تلویزیونی نماز میت در آمریکا». بی‌بی‌سی فارسی، ۹ ژوئن ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶. 
  58. "Frazier TKO Victim After 14, Ali Wins Thriller in Manila". Milwaukee Sentinel. October 1, 1975. Retrieved June 4, 2016. 

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Muhammad Ali»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۱۶).
  • . وب‌سایت رسمی محمد علی. http://muhammadali.com/. بازبینی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۶.