محمدرضا بیگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

محمدرضا بیگ از نخستین سفیران ایران در اروپا و سفیر حکومت صفویان در زمان شاه سلطان حسین (۱۶۹۴-۱۷۲۲ میلادی)در فرانسه ی تحت حکومت لویی چهاردهم بود. او شهردار (کلانتر) ایروان بود و مسئولیت مذاکرات دیپلماتیک با لویی چهاردهم را به عهده داشت.

وی که در پاریس مبهوت ظواهر زندگی فرانسویان شده بود، در آنجا دوشیزه‌ای درباری ۱۷ ساله بنام کنتس آدلایید لسپینوی -از خاندان معروف گاردان همان خانواده ای که بعدها در دوران فتح علیشاه قاجار با عنوان مستشار نظامی به ایران آمدند- با وی روابط عاشقانه برقرار نموده و علیرغم مخالفت سخت دربار لویی و خانواده اش باو دل بسته تا جایی که در جواب اطرافیان در مقابل بد قیافه بودن محمد رضا بیک و میگوید " من این مرد را که بد و بد قیافه میخوانید با تمام وجود دوست دارم و به کسی ارتباط ندارد"و از او آبستن می‌شود که موجب فرار مخفیانهاش با سفیر با کشتی می‌شود و در راه ایلچی برای وضع حمل همسرش مدتی توقف می‌کند و به دلیل تنگدستی بخشی از هدایای لویی چهاردهم را می‌فروشد. در بازگشت به ایران هنگامی که فهمید که دولت ایران از اقدامات او در فرانسه و قرارداد مابین ناراضی است در ایروان در سال ۱۱۲۹ هجری قمری- ۱۷۱۷ (میلادی)- خود را با خوردن تریاک مسموم کردو درگذشت . ادلایید هم با وجود امدن خویشانش به ایران برای بازگرداندنش به فرانسه نمیرود با برادر محمد رضا بیک ازدواج و پس از حمله افاغنه در تاریخ محو میشود .

زندگی‌نامه[ویرایش]

محمدرضا بیگ شهردار ایروان و یکی از مقامات عالی رتبه ی حاکم ولایت ایروان بود. بنابر خواست دولت به ماموریت در فرانسه در مارچ ۱۷۱۴ فرستاده شد[۱]. او مجبورشد که با درظاهر زائری از قسطنتنیه که تحت حکومت همسایه ی ایران، امپراتوری عثمانی، بود عبور کند؛ زیراکه ایران صفوی و امپراتوری عثمانی اغلب در جنگ بودند و روابط ناپایدار بود. به هرحال به زندان افتاد ولی به کمک سفیر فرانسه در قسطنتنیه، پییِر دو اَیُق (Pierre des Alleurs)، و مترجم خبره اش، اِتین پَدِقی (Etienne Padery)، از زندان آزاد شد. سپس به مارسِیّ (که درتاریخ ۲۳ اکتبر ۱۷۱۴ رسید) و به کاخ ورسای همراهی شد، درحالی که با شکوه و جلال به آن خوش آمد گفته شد. در ۱۳ آگوست ۱۷۱۵، به عهدنامه ی جدیدی با دولت لویی چهاردهم دست یافت که بیشتر به نفع تجارت فرانسه بود. پیامد دیگری از این مذاکرات، کنسولگری دائمی ایران در مارسِیّ، بندر اصلی فرانسه برای تبادلات با شرق واقع در ساحل مدیترانه ی فرانسه تاسیس شد. به زودی یِگوپجان (یعقوب جان) دو دریتچان، در این دفتر شروع به کار کرد.

محمد رضا بیگ از ورسای بازدید می کند.
محمدرضابیگ از ورسای بازدید می کند.

در ساعت ۱۱ صبح روز ۱۹ فوریه ۱۷۱۵، محمدرضا بیگ سوار بر اسب و با همراهان بسیار، با پیشواز نماینده ی سُفَرا و ستوان ارتش پادشاه وارد کاخ ورسای شد. گفته شده است که جمعیت فراوان خیابان پاریس و محوطه ی اطراف را برای مشاهده ی رسیدن سفیر و همراهانش پر کرده بودند. درباریان در تالار آیینه ها جمع شدند که چهار ردیف صندلی برایشان گذاشته شده بود. تالار آیینه ها، با حضور مضاعف غیر فرانسوی ها لبریز از جمعیت شد.

قرارداد بین دولت صفوی و فرانسه[ویرایش]

موریس اربت در پژوهشی که بر پایه اسناد بایگانی‌های فرانسه انجام داده به چگونگی قراردادی که مسئولیت آن بر عهده محمدرضا بیگ بوده پرداخته و با توجه به آن، به رفتار ناشایست سفیر و جهل او نسبت یه مناسبات بین‌المللی آن وقت جهان اشاره می‌کند.

محمدرضا بیگ در ۲۵ محرم ۱۱۲۵ – ۱۹ فوریه ۱۷۱۳ –به دستور شاه سلطان حسین به دربار لویی چهاردهم در فرانسه فرستاده شد تا برای بیرون راندن اعراب از خلیج فارس در عوض تسخیر مسقط با فرانسویان به مذاکره بنشیند که آنها علاقه زیادی به جنگ در مشرق زمین نداشتند و در عوض گسترش بازرگانی بین دو کشور را پیشنهاد می‌کردند و در این بین امتیازات زیادی از طرف ایرانی گرفتند.

منابع[ویرایش]

  1. Floor، Willem و Edmund Herzig. Iran and the World in the Safavid Age. I.B.Tauris، 2015. 312. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۱۷۸۰۷۶۹۹۰۵. 
  • طباطبایی، جواد. تأملی دربارهٔ ایران، جلد نخست، دیباچه‌ای بر نظریهٔ انحطاط ایران. نشر نگاه معاصر. تهران. چاپ پنجم. ۱۳۸۵. ISBN 964-93579-1-2