پرش به محتوا

محاکمه شیخ حسینه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
محاکمه شیخ حسینه
دادگاهدادگاه جنایات بین‌المللی-۱ (بنگلادش)
نام کامل پرونده دادستان کل در برابر شیخ حسینه و دیگران
ارائه۱ ژوئن ۲۰۲۵
رأی
  • شیخ حسینه، اسدالزمان خان و عبدالله المأمون به جرم جنایت علیه بشریت مجرم شناخته شدند.
  • شیخ حسینه و اسدالزمان خان به اعدام محکوم شدند و عبدالله مأمون به پنج سال حبس محکوم شد.
اتهام
  • معاونت در جرم
  • تحریک
  • همدستی
  • پشتیبانی
  • توطئه و ناتوانی در جلوگیری از کشتار جمعی
[۱]
پیگردمحمد تاج الاسلام (به نمایندگی از دولت)[الف]
دفاعیهمحمد امیر حسین (به نیابت از شیخ حسینه، به‌صورت غیابی)[۲]
ارجاعICT BD Case No. 02 of 2025
قانون یاد شدهقانون جرایم بین‌المللی (محاکم)، ۱۹۷۳ [bn]س
تاریخچهٔ پرونده
اقدام بعدیمحکومیت جداگانه به اهانت به دادگاه (۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵): ۶ ماه حبس.[۳]
اعضای دادگاه
قضات حاضر

دادستان کل علیه شیخ حسینه و دیگران[۴] فرایندی قانونی علیه شیخ حسینه، نخست‌وزیر سابق بنگلادش،[۵][۶] اسدالزّمان خان کمال، وزیر کشور سابق و چودری عبدالله المأمون، بازرس کل سابق پلیس است. حسینه و کمال در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵ توسط دادگاه جنایات بین‌المللی-۱ به جرم جنایت علیه بشریت به اعدام محکوم شدند، در حالی که مأمون نیز مجرم شناخته شد اما به پنج سال زندان محکوم شد زیرا به شاهد دولتی تبدیل شده بود.[۷]

این پرونده به ریاست دادستان کل محمد تاج الاسلام، و با اتهاماتی که ناشی از سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات دانشجویی در طول ژوئیه و اوت ۲۰۲۴ بود، تشکیل شد. ناظران بین‌المللی و گروه‌های حقوق بشری این سرکوب را «یکی از مرگبارترین سرکوب‌های غیرنظامی» در تاریخ بنگلادش از زمان استقلال توصیف کردند.[۸][۹][۱۰]

پیش‌زمینه

[ویرایش]
شیخ حسینه، اسدالزّمان خان و چودری عبدالله المأمون در حال عیادت از افسران پلیس مجروح در بیمارستان پلیس راجاربگ در ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، پس از سرکوب خشونت‌آمیز معترضان انقلاب ژوئیه. نام هر سه نفر بعداً در پرونده‌های جنایی مربوط به کشتار ژوئیه فاش شد.

در اواسط سال ۲۰۲۴، تظاهرات گسترده‌ای به رهبری دانشجویان با درخواست پایان دادن به سهمیه‌بندی تبعیض‌آمیز در مشاغل عمومی در سراسر بنگلادش برگزار شد.[۱۱] اعتراضات در داکا و سایر شهرهای بزرگ شدت گرفت و تا اواخر ژوئیه، نیروهای امنیتی دولتی سرکوب خشونت‌آمیزی را تحت دستورالعمل‌های منتسب به شیخ حسینه آغاز کردند.[۱۲] طبق گزارش محققان سازمان ملل، تا ۱۴۰۰ غیرنظامی در جریان این سرکوب کشته شدند—اتهاماتی که دادگاه می‌گوید شیخ حسینه به عنوان «مغز متفکر» آن‌ها را سازماندهی کرده است.[۱۳][۱۴]

در ۵ اوت ۲۰۲۴، شیخ حسینه از قدرت برکنار شد و به هند گریخت و مقدمات محاکمهٔ رسمی او آغاز شد.[۱۵] در ۸ اوت ۲۰۲۴، دولت موقت به رهبری محمد یونس تشکیل شد.[۱۶] در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۴، دولت موقت دادگاه جنایات بین‌المللی-۱ را بازسازی کرد و دو قاضی از دادگاه عالی—قاضی ذخیره غلام مرتضی موزومدر به‌عنوان رئیس و قاضی شفی‌العلم محمود به‌عنوان قاضی عضو—را در کنار قاضی منطقه‌ای بازنشسته، محی‌الحق انعام چودوری، منصوب کرد.[۱۷][۱۸][۱۹]

دادگاه جنایات بین‌المللی که به تازگی قدرت گرفته بود، در اوایل سال ۲۰۲۵ حکم بازداشت حسینه و مقامات کلیدی سابق را به دلیل جنایت علیه بشریت صادر کرد.[۲۰] در ۱ ژوئن ۲۰۲۵، دادستانی رسماً علیه حسینه اتهاماتی را مطرح کرد و او را به عنوان متهم اصلی در دادگاه معرفی کرد.[۲۱]

آغاز محاکمه

[ویرایش]

محاکمه در ۱ ژوئن ۲۰۲۵ رسماً آغاز شد و دادگاه جنایات بین‌المللی (ICT) طرح دادستانی در مورد این پرونده را تحت عنوان «خشونت هماهنگ و سیستماتیک» علیه غیرنظامیان غیرمسلح پذیرفت.[۲۲] این محاکمه نخستین باری بود که یک نخست وزیر سابق بنگلادش به اتهام جنایت علیه بشریت در دادگاه حاضر می‌شد. روند دادرسی در سراسر کشور به‌صورت تلویزیونی پخش شد، که اولین بار در تاریخ حقوقی این کشور بود.[۲۳] دادستانی ادعا کرد که دولت حسینه از واحدهای نظامی و پلیس متعارف و همچنین هواپیماهای بدون سرنشین، هلیکوپتر و سلاح‌های آتش‌زا علیه تظاهرکنندگان استفاده کرده است.[۲۴]

دادگاه حکم داد که محاکمهٔ شیخ حسینه و اسدالزّمان خان کمال، که هر دو علیرغم احضاریه‌های رسمی و اطلاعیه‌های عمومی از بازگشت به بنگلادش خودداری کرده بودند، به صورت غیابی ادامه خواهد یافت.[۲۵] در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۵، دادگاه، ای.وای. مشیع‌الزمان، قاضی ارشد دیوان عالی بنگلادش را به‌عنوان همکار دادگاه در این پرونده منصوب کرد.[۲۶] چودری عبدالله المأمون، بازرس کل سابق بنگلادش، که در مهٔ ۲۰۲۵ بازداشت شد، به جرم خود اعتراف و موافقت کرد که به‌عنوان شاهد دولتی شهادت دهد.[۲۷]

اتهامات

[ویرایش]

در ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، دادگاه جنایات بین‌المللی رسماً شیخ حسینه را به پنج فقره جنایت علیه بشریت متهم کرد.[۲۸] این اتهامات شامل سازماندهی کشتار جمعی معترضان در داکا، استفاده از بالگرد و پهپاد برای شلیک به جمعیت غیرنظامی، قتل یک فعال دانشجویی به نام ابو سید، سوزاندن اجساد در آشولیا برای از بین بردن شواهد و کشتار هماهنگ تظاهرکنندگان در چانخارپول است.[۲۹] دادستانی فیلم‌های نظارتی، گزارش‌های پهپادها، سوابق بیمارستان و ارتباطات فاش‌شدهٔ دولتی را به‌عنوان بخشی از شواهد اولیهٔ خود ارائه کرد.[۳۰] دادگاه چین استنتاج کرد که شواهد، یافتهٔ حملهٔ برنامه‌ریزی‌شده توسط دولت به جمعیت غیرنظامی با هدف ارعاب، سرکوب مخالفان و جلوگیری از بسیج دموکراتیک را تأیید می‌کند.[۳۱] در مجموع ۲۰۳ نفر، به‌همراه شیخ حسینه و چندین مقام سابق دولتی و پلیس، توسط دادگاه متهم شده‌اند که ۷۳ نفر از آن‌ها در حال حاضر در بازداشت هستند.[۳۲]

محکومیت به جرم اهانت

[ویرایش]

جدا از محاکمهٔ اصلی، پس از انتشار یک فایل صوتی که در آن گفته می‌شود حسینه می‌گوید به‌دلیل مواجهه با ۲۲۷ پروندهٔ حقوقی در گذشته، «مجاز به قتل» بوده است، حسینه در ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ به جرم اهانت به دادگاه نیز محکوم شد.[۳۳]

دادگاه این بیانیه را توهین مستقیم به اعتبار دادگاه تشخیص داد و او را به‌صورت غیابی به شش ماه زندان محکوم کرد. دادگاه جنایات بین‌المللی اعلام کرد که محکومیت به جرم اهانت به دادگاه از نظر رویه‌ای مستقل از اتهامات جنایات جنگی است.[۳۴]

مراحل و سیر زمانی

[ویرایش]

پس از کیفرخواست ۱۰ ژوئیه، دادگاه بیانیه‌های افتتاحیه را برای ۳ اوت ۲۰۲۵ تعیین کرد و شهادت شهود را از روز بعد آغاز کرد.[۳۵] دادستانی اعلام کرد که حدود ۸۴ شاهد، از جمله کادر پزشکی، روزنامه‌نگاران، بازماندگان و مقامات امنیتی سابق را احضار خواهد کرد.[۳۶] دادگاه طبق قوانین دادرسی وکلای تسخیری را برای دفاع از متهمان غایب منصوب کرد.[۳۷]

در ۳ اوت ۲۰۲۵، دادستانی بیانیهٔ آغازین خود را در حضور هیئتی متشکل از سه قاضی به ریاست قاضی غلام مرتضی موزومدر ارائه کرد.[۳۸] این بیانیه پنج اتهام را مطرح می‌کرد و به ۱۱ مورد نمادین از جرایم ادعایی، از جمله قتل‌های فراقضایی، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و ممانعت از اجرای عدالت اشاره می‌کرد.[۳۹]

در ۴ اوت ۲۰۲۵، دادگاه اولین شهادت را از خوکون چاندرا بارمون، یکی از بازماندگان اعتراضات که در سرکوب جاتراباری از ناحیهٔ صورت مورد اصابت گلوله قرار گرفته بود، شنید.[۴۰] او مقامات ارشد، از جمله شیخ حسینه، را مسئول این حادثه معرفی کرد و خواستار اشد مجازات شد.[۴۱]

شاهد دیگری با نام عبدالله آل عمران، شهادت داد که شنیده است حسینه به مقامات بیمارستان دستور داده است که معترضان زخمی را «آزاد نکنند، درمان هم نکنند». او که یک معترض مخالف با تبعیض بود که توسط پلیس مورد اصابت گلوله قرار گرفته بود، با مخالفت با درمان در مؤسسه ملی آسیب‌شناسی و توانبخشی ارتوپدی مواجه شده بود.[۴۲]

مراحل دادرسی در حال حاضر به‌صورت زنده از تلویزیون دولتی پخش می‌شود.[۴۰] متهم چودری عبدالله المأمون، که در بازداشت است و به جرم خود اعتراف کرده است، در دادگاه حضور داشت و از سوی وکیل مدافع خود نمایندگی شد.[۴۳] متهمان شیخ حسینه و اسدالزّمان خان کمال، که هر دو به صورت غیابی محاکمه شده و در خارج از کشور به سر می‌برند، توسط وکیل مدافع منصوب دادگاه، امیر حسین، نمایندگی می‌شوند.[۳۷]

حکم

[ویرایش]

در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵، دادگاه جنایات بین‌المللی حسینه را در سه مورد از پنج اتهام[۴۴] یعنی جلوگیری از اجرای عدالت، صدور دستور قتل و عدم اتخاذ تدابیری برای توقف قتل‌های تنبیهی، مجرم شناخت.[۴۵] در حکم صادره توسط قاضی غلام مرتضی موزومدر[۴۶] چنین آمده است:[۷]

شیخ حسینه، نخست‌وزیر متهم، با دستور تحریک از سوی خود و همچنین عدم انجام اقدامات پیشگیرانه و تنبیهی تحت اتهام ۱، مرتکب جنایت علیه بشریت شده است. شیخ حسینه، متهم، با دستور خود برای استفاده از پهپادها، بالگردها و سلاح‌های کشنده تحت اتهام شماره ۲، مرتکب یک فقره جنایت علیه بشریت شده است.

حسینه و کمال به مجازات اعدام محکوم شدند. اگرچه مأمون گناهکار شناخته شد، اما از مجازات اعدام رهایی یافت زیرا به شاهد دولتی تبدیل شده بود[۴۷] و در عوض به پنج سال زندان محکوم شد.[۴۵][۴۸] او همچنین از دادگاه و کشور عذرخواهی کرد.[۴۹] محکومیت حسینه بر دستور او برای استقرار پهپادها، بالگردها و سلاح‌های کشنده و همچنین «به موجب دستور او» برای کشتن ۱۲ معترض در مناطق چانکارپول در داکا و آشولیا در ساوار استوار بود. او همچنین به سه فقره اتهام دیگر به حبس تا زمان اجرای مجازات اعدام محکوم شد. دادگاه همچنین دستور پرداخت غرامت به خانواده‌های قربانیان را صادر کرد.[۷]

واکنش‌ها

[ویرایش]

پیش از حکم

[ویرایش]

حزب عوامی لیگ که اکنون از فعالیت‌های سیاسی انتخاباتی منع شده است، این دادگاه را به عنوان یک «دادگاه نمایشی» محکوم کرد و دولت موقت را به استفاده از قوهٔ قضائیه برای سرکوب مخالفان متهم کرد.[۵۰] عبیدالقادر، دبیرکل این حزب، این محاکمه را «نمایشی مضحک» خواند که برای انتقام‌گیری سیاسی توسط نیروهای «ضد آزادی» طراحی شده است.[۵۱] ساجیب وازد جوی، پسر و مشاور سابق حسینه، پیش‌بینی کرد که مادرش به اعدام محکوم خواهد شد، اما تأکید کرد که او در امان خواهد ماند زیرا هند امنیت کامل او را تأمین می‌کند. وی افزود که آن‌ها تا زمانی که یک دولت منتخب دموکراتیک با مشارکت عوامی لیگ روی کار نه‌آید، به این حکم اعتراض نخواهند کرد.[۵۲]

ناظران بین‌المللی، از جمله دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد، ضمن هشدار نسبت به نگرانی‌های جدی در مورد حقوق بشر و تأکید بر بی‌طرفی، حمایت خود از پاسخگویی قضایی را به‌شکل محتاطانه‌ای ابراز کردند.[۵۳][۵۴]

دیوید برگمن، روزنامه‌نگار بریتانیایی، ابراز نگرانی کرد که وکیل منصوب دادگاه که نمایندهٔ شیخ حسینه و اسدالزمان خان، متهم دیگر پرونده، است، تضاد منافع ایجاد می‌کند، زیرا دفاعیات قانونی آن‌ها می‌تواند به‌طور قابل توجهی متفاوت باشد و هر کدام باید نمایندهٔ جداگانه‌ای داشته باشند.[۵۵]

پیش از اعلام حکم، حسینه یک پیام صوتی منتشر کرد که در آن ادعاها و اتهامات علیه خود را «نادرست» خواند و اظهار داشت که «او هنوز زنده است».[۵۶]

پس از صدور حکم

[ویرایش]

محمد تاج الاسلام، دادستان کل بنگلادش، که رهبری این پرونده را بر عهده داشت، در واکنش به حکم دادگاه گفت که «تمام هنجارها و استانداردهای بین‌المللی» و «شواهد ارائه‌شده در اینجا در هر دادگاهی در جهان معتبر خواهد بود». او در پایان گفت: «این حکم ثابت می‌کند که هیچ‌کس، هر چقدر هم که قدرتمند باشد، بالاتر از قانون نیست».[۷]

اعضای خانواده‌های قربانیان در دادگاه از حکم صادره استقبال کردند.[۴۴] در آماده‌سازی حکم، پلیس دستور تیراندازی به سمت افراد را صادر کرده بود.[۵۷] بعداً ارتش و پلیس از باتوم و نارنجک صوتی علیه دانشجویان کالج داکا در نزدیکی دهموندی ۳۲ استفاده کردند،[۵۸] که با بیل مکانیکی برای تخریب بقایای خانه پدر حسینه جمع شده بودند.[۵۹] تظاهرکنندگان در مقابل دادگاه جنایات بین‌المللی با پخش یک «اطلاعیهٔ مفقودی» ساختگی برای حسینه و خانواده‌اش، که تقلیدی از اعلامیه‌های عمومی است که معمولاً برای افراد مفقود شده صادر می‌شود، اعتراضات نمادینی را برگزار کردند.[۶۰] دانشجویان دانشگاه داکا در مرکز معلمان-دانشجویان جمع شدند تا این حکم را بر روی صفحهٔ نمایش بزرگی که توسط اتحادیه مرکزی دانشجویان دانشگاه داکا نصب شده بود، تماشا کنند و بسیاری از آن‌ها صدور این حکم را جشن گرفتند و شیرینی پخش کردند.[۶۱]

سیاسی

[ویرایش]

حسینه با بیان اینکه هندوها مورد حمله قرار گرفته‌اند و همچنین انتقاد از بی‌طرفی قضایی، از دولت موقت محمد یونس انتقاد کرد. او بیانیه‌ای صادر کرد که متن آن چنین بود:[۶۲]

آن‌ها مغرض و دارای انگیزهٔ سیاسی هستند. آن‌ها در درخواست نفرت‌انگیز خود برای مجازات اعدام، نیت گستاخانه و جنایتکارانهٔ چهره‌های افراطی درون دولت موقت را برای برکناری آخرین نخست‌وزیر منتخب بنگلادش و از بین بردن حزب عوامی لیگ به‌عنوان یک نیروی سیاسی آشکار می‌کنند.

حزب عوامی لیگ خواستار تعطیلی سراسری در آن روز شد.[۶۳] محمد اسدالزّمان، دادستان کل، در واکنش به این حکم گفت: «این حکم نقطهٔ عطفی برای عدالت و حاکمیت قانون در بنگلادش خواهد بود».[۶۴] وزارت امور خارجه از هند خواست تا حسینه را مسترد کند و گفت: «پناه دادن به این افراد که به جرم جنایت علیه بشریت محکوم شده‌اند، توسط هر کشور دیگری، اقدامی بسیار غیردوستانه و بی‌توجهی به عدالت خواهد بود».[۶۵]

صلاح‌الدین احمد، رهبر حزب ملی‌گرای بنگلادش (BNP)، در پارلمان بنگلادش سخنرانی کرد و گفت که این مجازات «کمتر از شدت جنایات» است و «این حکم ثابت می‌کند که مهم نیست یک فاشیست یا مستبد چقدر قدرتمند شود، روزی باید در جایگاه متهم بایستد»، و در عین حال خواستار رسیدگی به سایر پرونده‌های مرتبط با این موضوع شد که منجر به چنین احکامی شود.[۷] میر اسنیگدو، رهبر جوانان حزب ملی‌گرا و برادر میر موگدو، در مورد حکم صادره علیه مأمون گفت که «ما به حکم پنج سال زندان اعتراض خواهیم کرد، یا حداقل، حبس ابد می‌خواهیم».[۴۵] میا غلام پرور، رهبر جماعت اسلامی، صدور این حکم را تحت عنوان «روزی مهم برای بنگلادش» ستود.[۴۵]

بین‌المللی

[ویرایش]

از آنجایی که شیخ حسینه توسط دادگاه جنایات جنگی که در سال ۲۰۱۰ تأسیس کرد، محکوم شده است، سؤالاتی در مورد آیندهٔ حزب عوامی لیگ که هنوز رهبری آن را بر عهده دارد، و نیز چشم‌انداز سیاسی خود او مطرح شده است. دولت بنگلادش مدت‌هاست که به دنبال استرداد او از هند است؛ در حالی که درخواست‌های قبلی بی‌پاسخ مانده‌اند، یک دولت تازه انتخاب‌شده پس از انتخابات فوریهٔ آینده می‌تواند فشار بر هند را برای اقدام افزایش دهد. حتی قبل از صدور حکم، دادگاه‌ها رسانه‌ها را از انتشار «اظهارات تحریک‌آمیز» او منع کرده بودند و دولت موقت فعالیت‌های عوامی لیگ را ممنوع کرده است. با تبعید یا دستگیری رهبران آن، این حزب تا حد زیادی از سیاست داخلی خارج شده است. محدودیت‌های بیشتر بر حسینه یا حزب می‌تواند این فشار را تشدید کند و به‌طور بالقوه علی‌رغم ادعاهای رسمی مبنی بر وحدت، تغییرات استراتژیک را به دنبال داشته باشد. در همین حال، شیرین حق، فعال حقوق بشر، استدلال می‌کند که «مجازات شدید» حسینه هیچ تسلی خاطری برای خانواده‌های حدود ۱۴۰۰ نفری که در جریان اعتراضات دانشجویی سال گذشته کشته شدند، ایجاد نمی‌کند.[۶۶]

هند چند ساعت پس از صدور حکم، بیانیه‌ای مطبوعاتی منتشر کرد و گفت که از این تصمیم آگاه است. «هند به‌عنوان یک همسایه، همچنان به منافع مردم بنگلادش متعهد است».[۶۷] این کشور همچنین افزود: «ما همیشه برای این منظور با همهٔ ذینفعان به‌طور سازنده تعامل خواهیم داشت».[۶۸]

راوینا شمداسانی، سخنگوی حقوق بشر سازمان ملل، نیز با انتشار بیانیه‌ای مطبوعاتی گفت: «حکم حسینه لحظه‌ای مهم برای قربانیان است». او همچنین گفت که آن‌ها با مجازات اعدام در هر شرایطی مخالفند. فولکر تورک کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، می‌خواهد بنگلادش با یک فرآیند جامع حقیقت‌گویی، جبران خسارت و عدالت به‌عنوان راهی برای آشتی ملی و التیام، پیش برود. او همچنین افزود: «این دفتر آماده است تا از دولت و مردم بنگلادش در این تلاش‌ها حمایت کند.»[۶۹]

یادداشت‌ها

[ویرایش]
  1. ↑ دادستان‌های دولتی:

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ AFP (1 June 2025). "Bangladesh ex-PM accused of 'systematic attack' in deadly protest crackdown". France 24 (به انگلیسی). Dhaka. Retrieved 8 August 2025.
  2. ↑ "Hasina's lawyer claims Abu Sayeed killing video was AI-generated". The Daily Observer. 6 August 2025. Retrieved 7 August 2025.
  3. ↑ "Bangladesh ex-PM Hasina sentenced to six months in contempt case". Al Jazeera (به انگلیسی). 2 July 2025. Retrieved 15 July 2025.
  4. ↑ Tajul Islam (1 July 2025). "Opening Statement of the Chief Prosecutor". ictcp.gov.bd (به بنگالی).
  5. ↑ "Bangladesh's ousted Sheikh Hasina charged with crimes against humanity". The Guardian. 10 July 2025. Retrieved 3 August 2025.
  6. ↑ "Sheikh Hasina responsible for killing thousands: First witness at ICT-1". Prothomalo (به انگلیسی). 2025-08-03. Retrieved 2025-08-08.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ Stephen Quillen; Nadim Asrar. "Sheikh Hasina sentenced to death, Bangladesh demands India extradite her". Al Jazeera English (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-17.
  8. ↑ "'She should answer for what she did': trial of ex‑Bangladeshi leader Sheikh Hasina begins". The Guardian. 2 August 2025. Retrieved 3 August 2025.
  9. ↑ "Bangladesh tribunal indicts ex‑PM Hasina over protester deaths". AP News. 10 July 2025. Retrieved 3 August 2025.
  10. ↑ "শেখ হাসিনার বিরুদ্ধে সূচনা বক্তব্য চলছে, ট্রাইব্যুনালে বিচারকাজ সরাসরি সম্প্রচার". Prothom Alo (به بنگالی). 3 August 2025.
  11. ↑ "Bangladesh opens trial of deposed ex‑Prime Minister Sheikh Hasina". AP News. 4 August 2025. Retrieved 3 August 2025.
  12. ↑ "Bangladesh tribunal indicts former leader Sheikh Hasina over protester deaths". CBC News. 10 July 2025. Retrieved 3 August 2025.
  13. ↑ "Bangladesh tribunal indicts ousted PM Hasina over deaths of protesters during July uprising". TRT World. 10 July 2025. Retrieved 3 August 2025.
  14. ↑ Ranjith, Lakshmi. "Bangladesh Tribunal Sentences Former PM Sheikh Hasina To 6 Months In Prison". News24 (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-07.
  15. ↑ "Trial of Sheikh Hasina Begins in Bangladesh Over Crimes Against Humanity". NDTV. 3 August 2025. Retrieved 3 August 2025.
  16. ↑ "Dr Yunus-led interim govt legal: SC". The Business Standard (به انگلیسی). 2024-08-09. Retrieved 2025-08-08.
  17. ↑ "Three judges appointed to Bangladesh's International Crimes Tribunal". 3 judges appointed to ICT (به انگلیسی). bdnews24.com. Retrieved 2025-08-08.
  18. ↑ Bergman, David (19 October 2024). "Why the Bangladesh govt needs to appoint international judges to the ICT". Prothomalo (به انگلیسی). Retrieved 8 August 2025.
  19. ↑ "Three judges appointed to Bangladesh's International Crimes Tribunal". 3 judges appointed to ICT (به انگلیسی). Retrieved 8 August 2025.
  20. ↑ BSS (6 January 2025). "ICT issues arrest warrant against Hasina, 10 others". Dhaka Tribune. Retrieved 3 August 2025.
  21. ↑ AFP (1 June 2025). "Bangladesh to open trial of fugitive ex-PM". France24. Dhaka. Retrieved 3 August 2025.
  22. ↑ "Genocide: ICT found 'irrefutable evidence' against Hasina, formal charge filing soon, reports PA". The Business Standard. 2 April 2025. Retrieved 4 August 2025.
  23. ↑ "Bangladesh's Ousted Leader Faces New Arrest Warrant in Killing of Protesters". The New York Times. 2 June 2025. Retrieved 4 August 2025.
  24. ↑ "Bangladesh's ousted prime minister indicted over deaths of protesters". PBS News. 10 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  25. ↑ "Bangladesh's ousted PM Sheikh Hasina indicted on charges of crimes against humanity". Australian Broadcasting Corporation. 11 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  26. ↑ "ICT-1 appoints amicus curiae over hearing on contempt case against Hasina". Prothomalo (به انگلیسی). 2025-06-19. Retrieved 2025-08-08.
  27. ↑ "Crimes against humanity: Ex-IGP Mamun offers to be a state witness". The Daily Star. 11 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  28. ↑ "Bangladesh: Exiled ex-PM Sheikh Hasina on trial". DW News. 1 June 2025. Retrieved 4 August 2025.
  29. ↑ "Evidence presented in Hasina trial". The Daily Ittefaq (به بنگالی). 12 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  30. ↑ "Bangladesh ex-PM Hasina charged with 'systematic attack' as trial opens". Aljazeera. 1 June 2025. Retrieved 4 August 2025.
  31. ↑ "'Planned systematic attack': Bangladesh opens trial of ex-PM Sheikh Hasina over 2024 crackdown on protesters". TOI. 1 June 2025. Retrieved 4 August 2025.
  32. ↑ Giles, Christopher; Jha, Riddhi; Hossain, Rafid; Shimul, Tarekuzzaman (9 July 2025). "Ex-Bangladesh leader authorised deadly crackdown, leaked audio suggests". BBC. Retrieved 10 August 2025.
  33. ↑ "ICT-1 sentences Sheikh Hasina to 6-month jail in contempt of court case". Bangladesh Sangbad Sangstha. 2 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  34. ↑ "Bangladesh court sentences ex-Premier Hasina in contempt case; first conviction since ouster". Anadolu Agency. 2 July 2025. Retrieved 4 August 2025.
  35. ↑ "ICT begins trial of Hasina, two others". New Age Bd (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  36. ↑ "First witness in Hasina's crimes against humanity trial demands maximum punishment". The Business Standard (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  37. ↑ ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ "Testimony against Sheikh Hasina's crimes against humanity case begins tomorrow". BSS (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  38. ↑ "Tajul: Hasina the nucleus of all crimes". Dhaka Tribune (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  39. ↑ "Bangladesh's war crimes tribunal begins hearing cases against Sheikh Hasina". India Today (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  40. ↑ ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ "ICT case: Hasina's trial begins with a chilling testimony". The Daily Star (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  41. ↑ "Sheikh Hasina responsible for killing thousands: First witness at ICT‑1". Prothom Alo (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  42. ↑ "Heard Hasina ordering 'no release, no treatment': PW‑2 at ICT". BSS (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  43. ↑ "Bangladesh tribunal begins Sheikh Hasina's trial". Business Standard (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  44. ↑ ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ Mogul, Rhea (2025-11-17). "Bangladesh's ousted leader Sheikh Hasina sentenced to death after crimes against humanity conviction". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-17.
  45. ↑ ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ ۴۵٫۲ ۴۵٫۳ "Live: Sheikh Hasina, ex-home minister get death, ex-police chief spared the noose". India Today. 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  46. ↑ Ellis-Petersen, Hannah; Ahmed, Redwan. "Ousted Bangladesh PM Sheikh Hasina sentenced to death for crimes against humanity". The Guardian.
  47. ↑ "ICT hands Hasina and Kamal death penalty, absolves Mamun".
  48. ↑ "Ex-IGP Mamun sentenced to five years by ICT".
  49. ↑ "Ex-IGP Mamun to serve a lenient sentence of 5 years". The Daily Star (به انگلیسی). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  50. ↑ Associated Press (4 August 2025). "Awami League condemns ICT trial as kangaroo court in social media post". WTOP (به انگلیسی). Retrieved 4 August 2025.
  51. ↑ "Anti‑national forces staged mock trial against Hasina, Awami League says". NDTV (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  52. ↑ Krishna, N. Das (17 November 2025). "Ahead of Hasina court verdict, son warns of Bangladesh violence if party ban stays". Reuters. Retrieved 18 November 2025.
  53. ↑ "UN rights chief urges transparency and due process in Bangladesh tribunal case". Reuters (به انگلیسی). 4 August 2025. Retrieved 4 August 2025.
  54. ↑ BSS (19 January 2025). "Gwyn Lewis assures UN's support for ICT trial process". The Business Standard. Retrieved 8 August 2025.
  55. ↑ "David Bergman questions having same state defence lawyer for Hasina and Asaduzzaman". Prothomalo (به انگلیسی). 2025-08-04. Retrieved 2025-08-08.
  56. ↑ "'I'm alive, will bring these criminals to justice': Sheikh Hasina unleashes Awami League against Yunus". Retrieved 18 November 2025.
  57. ↑ "DMP issues shoot-at-sight order as Dhaka braces for ICT verdict". Dhaka Tribune (به انگلیسی). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  58. ↑ "Chaos at Dhanmondi 32 ahead of Hasina verdict". Dhaka Tribune (به انگلیسی). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  59. ↑ "Protesters gather with excavators at Dhanmondi 32 to demolish remains of Mujib's house". New Age (Bangladesh). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  60. ↑ "শেখ হাসিনাকে খুঁজতে আদালত এলাকায় হারানো বিজ্ঞপ্তির মাইকিং" [Public announcement of a lost notice in the court area, searching for Sheikh Hasina.]. NTV (به بنگالی). 17 November 2025. Retrieved 17 November 2025.
  61. ↑ "হাসিনার মৃত্যুদণ্ডের রায়ে টিএসসিতে উল্লাস, মিষ্টি বিতরণ" [Celebrations at TSC, distribution of sweets over Hasina's death sentence verdict]. Kaler Kantho (به بنگالی). 17 November 2025. Retrieved 17 November 2025.
  62. ↑ "Sheikh Hasina Verdict Live: 'Biased, Politically Motivated,' Says Sheikh Hasina on Death Penalty". NDTV. 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  63. ↑ "Bangladesh's ex-PM Sheikh Hasina sentenced to death". Deutsche Welle (به انگلیسی). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  64. ↑ "Landmark verdict is a message for future: AG". Bangladesh Sangbad Sangstha. 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  65. ↑ "Bangladesh urges India to hand over Sheikh Hasina after death sentence: 'Providing refuge would be...'". Hindustan Times (به انگلیسی). 2025-11-17. Retrieved 2025-11-17.
  66. ↑ "Ex-Bangladesh leader Sheikh Hasina sentenced to death".
  67. ↑ "Statement regarding the recent verdict in Bangladesh". Ministry of External Affairs (India). 17 November 2025. Retrieved 17 November 2025.
  68. ↑ Bhattacherjee, Kallol (2025-11-17). "'We'll engage with all stakeholders' in Bangladesh, says India after Sheikh Hasina verdict". The Hindu (به انگلیسی). ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-17.
  69. ↑ "Bangladesh: Hasina verdict is important moment for victims" (به انگلیسی). OHCHR. Retrieved 2025-11-17.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=محاکمه_شیخ_حسینه&oldid=43059325»