محاصره زادار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محاصره زادار
بخشی از جنگ صلیبی چهارم
Pallucchini Tintoretto 590 1.jpg
محاصره زادار
تاریخ۱۰ نوامبر[۱] – ۲۴ نوامبر ۱۲۰۲[۲]
مکانشهر زادار
نتیجه تسخیر شهر توسط صلیبیون.[۳][۴]
طرفین درگیر
Cross templars.svg جنگ صلیبی چهارم
 جمهوری ونیز
Coa Hungary Country History Bela III (1172-1196).svg پادشاهی مجارستان
Coat of arms of Croatia 1495.svg پادشاهی کرواسی
فرماندهان و رهبران
جمهوری ونیز انریکو داندولو
Cross templars.svg بونیفاس یکم
Cross templars.svg سیمون د مونفروا
قوا

صلیبیون: ۱۰٬۰۰۰ [۵]
ونیزی‌ها: ۱۰٬۰۰۰ [۵]

  • ونیزی‌ها: ۲۱۰ کشتی[۶]
نامشخص
تلفات
نامشخص نامشخص

محاصره زادار (کرواتی: Opsada Zadar)، اولین اقدام اصلی و جدی صلیبیون در جنگ صلیبی چهارم با همکاری جمهوری ونیز در نوامبر ۱۲۰۲ میلادی بود که پس از ۱۴ روز محاصره، صلیبیون موفق شدند شهر را تسخیر و تحویل جمهوری ونیز دهند.

مشارکت جمهوری ونیز[ویرایش]

شرایط جمهوری ونیز[ویرایش]

نقشه جمهوری ونیز در سال ۱۰۰۰ میلادی

پس از سقوط امپراتوری روم غربی به دست اقوام مهاجر در قرن ۵ میلادی، افراد بازمانده از امپراتوری روم از شهر رم فرار کردند و عازم شمال شدند و توانستند کنترل شهرهای مهمی همچون ونیز و پیزا را در دست بگیرند و دولت‌شهری مستقل از امپراتوری روم شرقی که جایگزین روم غربی در منطقه شده بود، تشکیل دهند. جمهوری ونیز در نخستین گام توانست با کمک نجبای رومی، جمهوری خود را تشکیل دهد که در راس دوک قرار داشت که توسط شورای بزرگ ونیز انتخاب می‌شد و نوع حکومت، از نوع الیگارشی نجبا و تجار بود. این جمهوری تازه‌تأسیس به واسطه موقعیت منطقه‌ای و جغرافیایی خود ــ به صورت جزیره‌ای در کنار دریای آدریاتیک ــ توانست طی سده‌های ابتدایی قرون وسطی، تبدیل به یک قدرت بزرگ دریایی و تجاری در جنوب اروپا و مانعی بر سر ادامه فتوحات مسلمانان در شمال دریای مدیترانه شود.[۷]

طی قرون وسطای میانه، ونیز به واسطه گسترش نفوذ دریایی و تجاری خود در مدیترانه که فضایی میان مسلمانان با اروپاییان بود، توانست ثروت عظیمی بدست آورد، اما این جمهوری در جنگ و برخورد با نورمن‌های مستقر در جنوب ایتالیا شکست خورد، تا نتواند حوزه تجاری خود را به غرب مدیترانه برساند. با این حال، با آغاز جنگ‌های صلیبی در سال ۱۰۹۶ میلادی، ونیز از همان ابتدا درگیر این واقعه بزرگ شد و نیروهای دریایی ونیز در تسخیر شهرهای ساحلی فلسطین و شام توسط صلیبیون تأثیرگذار بود و پس از جنگ صلیبی اول نیز، ونیز کمک‌های نظامی و تجاری خود را به پادشاهان صلیبی مستقر اراضی مقدس ادامه داد، که شاخص‌ترین آن جنگ صلیبی ونیزی از ۱۱۲۲ تا ۱۱۲۴ میلادی بود. این رویه سبب شد تا این جمهوری طی قراردادی با بیزانس در دوران ایزاک دوم، علاوه بر مفاد تجاری، زائران و نیروهای امپراتوری را به اراضی مقدس برساند. اما در سال ۱۱۸۲، پس از کشتار کاتولیک‌های مستقر در امپراتوری بیزانس توسط آندرونیکوس یکم و تیره شدن روابط امپراتوری با دستگاه پاپ، توافق بین ونیز با بیزانس برای جابه‌جا زائران و نیروها لغو شد. بعد از این اتفاقات بود که امپراتور بیزانس به واسطه تحریک اطرافیان در باب قدرت روزافزون ونیز در مدیترانه، دست به زندانی کردن اتباع و نیروهای مستقر ونیز در قلمرو خود کرد، تا خشم ونیز بیش از پیش برانگیخته شود. پس از کشتار کاتولیک‌ها و ونیزی‌ها توسط بیزانس، شهر زادار که از توابع ونیز محسوب می‌شد، تحت حمایت دستگاه پاپ و پادشاه مجارستان، ایمره، علیه جمهوری شورید و خود را جزئی از قلمرو پادشاهی مجارستان اعلان کرد.[۸]

دوک ونیز، انریکو داندولو کهن‌سال، که سال‌ها سفیر ونیز در قسطنطنیه بود، در سال ۱۱۹۲، در جمهوری ونیز به قدرت رسید؛ ولی اندکی پس از آن و در سال ۱۱۹۳، نتوانست قراردادهای تجاری که در عهد ایزاک بسته شده بود، دوباره در زمان الکسیوس سوم تجدید کند؛ بدین ترتیب، نفرت ونیز علیه دولت بیزاس بار دیگر برافروخته شد. از این رو وی سخت آماده نبرد علیه دولت بیزانس شده بود، اما حضور نمایندگان صلیبی در ونیز برای توافق جهت حرکت به سمت مصر و اراضی مقدس، تلاش وی برای جنگ و شکست بیزانس را به تعویق انداخت.[۹]

عهدنامه ونیز[ویرایش]

پس از عزیمت نمایندگان، آن‌ها سرانجام جمهوری ونیز را انتخاب کردند، زیرا آگاه بودند که این جمهوری سابقهٔ دیرینه‌ای در ارتباط با جنگ‌های صلیبی و منابع کافی جهت تأمین ناوگانی بزرگ برای جنگ در اختیار دارد. طی زمستان ۱۲۰۰–۱۲۰۱، نمایندگان از کوه‌های آلپ گذشتند و راه خود را به سمت ونیز پیش گرفتند. در این زمان جمهوری ونیز توسط انریکو داندولو که بسیار پیر و نابینا بود، کنترل می‌شد. با ورود نمایندگان، مذاکرات بین طرفین آغاز شد. آن‌ها از انریکو درخواست کردند، که به سرزمین مسیح (فلسطین) به دیدهٔ شفقت بنگرد و آن‌ها را در این کار مقدس یاری کند. نمایندگان در ادامه، تصمیم خود مبنی بر صلیب گرفتن و دنبال کردن راهکار نظامی ریچارد برای حمله به مصر، قبل از فتح اورشلیم، را با انریکو در میان گذاشتند. اما مقصد جنگ صلیبی باید از همگان مخفی می‌ماند زیرا بارون‌ها بیم داشتند که سربازان عادی با آن مخالفت کنند. داندلو موافقت خود را اعلام کرد و قول داد هرچه در توان دارد انجام دهد، تا رضایت مردم ونیز را برای اهداف آن‌ها جلب کند.[۱۰][۱۱]

بعد از مدتی مذاکره، سرانجام جمهوری ونیز موافقت کرد که به مدت یک سال تأمین آذوقه و کشتی کافی برای حمل و نقل چهار هزار و پانصد شوالیه و اسب‌های آن‌ها، نه هزار خدمتکار شوالیه و بیست و دو هزار سرباز پیاده‌نظام را در قبال دریافت هشتاد و پنج هزار مارک کلون به عهده بگیرد. به علاوه، ونیزی‌ها توافق کردند که پنجاه کشتی جنگی سرنشین‌دار را به رایگان در اختیار صلیبی‌ها بگذارند، مشروط بر اینکه در غنائم به‌طور مساوی سهیم شوند. طبق قرار، ناوگان ۲۹ ژوئن ۱۲۰۲، حرکت می‌کرد. نمایندگان نیز با شوق قرارداد را امضا کردند و پاپ نیز در ادامه آن را تصدیق کرد.[۱۲][۱۳] در همین اثناء، تئوبالد سوم شامپانی بیمار شد و پس از مدتی درگذشت، تا صلیبیون رهبری نیروهای صلیبی را به بونیفاس مونفروا، برادر کنراد مونفروا (پادشاه سابق اورشلیم که توسط نزاریان به قتل رسیده بود)، بسپارند.[۱۴][۱۵]

پس از عهدنامه ونیز[ویرایش]

پس از امضا شدن عهدنامه میان نمایندگان رهبران صلیبی و انریکو داندولو، بسیاری از نیروهای صلیبی به این قرارداد بدبین بودند زیرا با توجه به مفاد قرارداد، آن را نوعی واگذاری رهبری صلیبیون به ونیزی‌ها می‌دیدند که ونیزی‌ها از آن برای استفاده برای مقاصد خود استفاده می‌کردند؛ بنابراین افرادی همچون اسقف آتون و رینالد دامپیری، قراردادهای جداگانه‌ای با بنادر دیگر بستند و خود از طریق از بندرهایی نظیر بندر مارسی عازم عکا شدند. همچنین در میان نیروها، گروهی بودند که با حمله به مصر موافق نبودند زیرا این افراد به دلیل حرکت به سمت اراضی مقدس و بازپس‌گیری اورشلیم، صلیب برداشته بودند. ونیزی‌ها که همزمان با بسته شدن عهدنامه با صلیبیون، مشغول مذاکره با سلطان ایوبی، العادل بودند و توافق کرده بودند که در ازای بدست گرفتن تجارت دریایی مصر با اروپا، صلیبیون را در جنگ با مصر همراهی نکنند و حتی آن‌ها را از این کار منصرف کنند، بر این نارضایتی بین نیروهای صلیبی برای حمله به مصر دامن زدند و توانستند با توجه به مفاد عهدنامه ونیز، صلیبیون از حمله به مصر منصرف و آن‌ها را به سمت خواسته‌های خود سوق دهند.[۱۶]

تغییر مسیر صلیبیون[ویرایش]

سخنرانی انریکو داندلو برای صلیبیون در ونیز

با بسته شدن قرارداد، صلیبیون خود را آماده حرکت به سمت سواحل شرقی مدیترانه کردند. ابتدا ونیزی‌ها تمام نیروهای خود را برای جنگ آماده و تمام فعالیت‌های بازرگانی خود را متوقف کردند و تمام کشتی‌های بازرگانی را تحت فشار به خدمت صلیبیون درآوردند. به‌علاوه، کشتی‌های زیادی ساخته شد و انبارهای آذوقه، توسط ونیزی‌ها برای نیروهای صلیبی تأمین شد. ونیزی‌ها با تمام مشقت‌های موجود، وظیفهٔ خود را به پایان رساندند و بدین ترتیب، بزرگترین ناوگان از عهد روم باستان به این طرف در اروپا، آماده حمل نیروهای جنگ چهارم صلیبی در طول مدیترانه به مصر شد.[۱۷][۱۸]

اما صلیبیون نتوانستند همانند ونیزی‌ها به تعهدات خود پایبند باشند. طبق قرارداد صلیبیون باید تا آوریل سال ۱۲۰۲، در قبال تحویل ناوگان، مبلغی را در چهار قسط به ونیزی‌ها پرداخت می‌کردند. اما وقتی ژوئن همان سال اولین گروه صلیبی وارد ونیز شد، فقط بخش اندکی از مبلغ یاد شده را پرداخت کردند. وانگهی، اگرچه قرار بود ناوگان ۲۹ ژوئن حرکت کند، تنها گروهی از صلیبیون در آن تاریخ به ونیز آمدند. حتی نمایندگان پاپ تا ۲۲ ژوئیه در ونیز حاضر نشدند. این‌چنین مشخص شد که صلیبیون دچار مشکل شده‌اند.[۱۹][۲۰]

با حضور تقریباً یک سوم نیروهای پیش‌بینی شده، ۱۱ هزار نفر، تنها یک سوم هزینهٔ مورد نظر جمع‌آوری شد. انریکو داندولو نمی‌توانست از هزینهٔ ناوگان خود چشم بپوشد، زیرا منجر به خسارت مالی هنگفت و زیانباری به ونیزی‌ها می‌شد و از آنجایی که ونیز، جمهوری بود، داندلو نمی‌توانست بدهی صلیبیون را از طریق مالیات شهروندان خود تأمین کند.[۲۱][۲۲]

بدین ترتیب صلیبیون در لیدو، جزیره‌ای بایر در نزدیکی ونیز، اردو زدند و هفته‌های سختی را پشت سر گذاشتند و منتظر تأمین مبلغ لازم برای حرکت به سمت اراضی مقدس بودند. این‌چنین اعتراض‌ها برانگیخته شد اما در ماه اوت، داندلو با رهبران صلیبیون ملاقات کرد. وی طی این ملاقات خاطرنشان ساخت که ونیزی‌ها به تعهدات خود عمل کردند و تا کنون شکیبایی به خرج داده‌اند و خواستار پرداخت بدهی‌های صلیبیون شد. رهبران صلیبی که با انریکو داندلو موافق بودند، طی پیامی به قشون خود، از آن‌ها خواستند که مابقی پول مورد نیاز را جمع‌آوری کنند، اما با وجود تلاش صلیبیون، مبلغ مورد نظر جمع‌آوری نشد، تا اوضاع آشفته‌تر از گذشته شود.[۲۳][۲۴]

حمله به زادار[ویرایش]

فتح شهر زادار توسط صلیبیون

داندلو ملاقاتی با شورای کنت‌ها ترتیب داد تا اوضاع وحشتناک موجود را مورد بحث قرار دهند. صلیبیون که تمام دارایی خود را داده بودند، دیگر توانایی پرداخت مابقی بدهی را نداشتند؛ بنابراین شورا راه‌حل دیگری را پیشنهاد کرد. در این زمان، شهر زادار که بر سواحل دالماسی قرار داشت، علیه دولت ونیز طغیان کرده بود و تلاش ونیزی‌ها برای بازپس‌گیری شهر نیز بی‌فایده بود.[۲۵] اگر صلیبیون به ونیزی‌ها کمک می‌کردند تا زادار را دوباره تحت انقیاد درآورند، ونیزی‌ها نیز پرداخت بدهی صلیبیون را به تعویق می‌انداختند، تا بعداً بتوانند آن را از راه غنائم جنگی تأمین کنند. به این ترتیب صلیبیون می‌توانستند زمستان را در زادار سر کنند و بهار به طرف مصر حرکت کنند.[۲۶][۲۷][۲۸]

رهبران صلیبی پیشنهاد ونیزی‌ها را به شور گذاشتند. با اینکه بازگرداندن زادار به وضع تحت تسلط ونیز حرکتی قابل قبول بود، اما عوامل مشکل‌ساز دیگری در کار بود. زادار در این زمان تحت کنترل پادشاه مجارستان، ایمره (۱۱۹۶–۱۲۰۴)، بود که خود در سال ۱۲۰۰ صلیب برگرفته بود؛ بنابراین صلیبیون نگران ریختن خون مسیحیان توسط هم‌کیشان خود بودند. رهبران صلیبی با احساسات ضد و نقیض بالاخره پیشنهاد ونیزی‌ها را پذیرفتند؛ زیرا هر راه‌حل دیگری منجر به اضمحلال جنبش صلیبی می‌شد.[۲۹][۳۰]

وقتی که صلیبیون برای حرکت به تأخیر افتادهٔ خود آماده می‌شدند، رهبران آن‌ها پیشنهادی دریافت کردند. آلکسیوس آنجلیوس، شاهزادهٔ پناهندهٔ بیزانسی، نمایندگانی به سوی بارون‌های صلیبی روانه کرد و از آن‌ها خواست به وی کمک کنند. علت کمک خواستن وی، خلع پدرش، ایزاک دوم، از سلطنت توسط عمویش، آلکسیوس سوم، بود. آلکسیوس سوم پس از شکست دادن ایزاک، برادر و برادرزاده‌اش، آلکسیوس آنجلیوس، را زندانی کرد؛ اما شاهزاده جوان از زندان گریخت و به دربار فیلیپ سوآبی پناهنده شد. اکنون تقاضای او از صلیبیون این بود که او را در تحقق هدفش، مبنی بر پس گرفتن قدرت از دست عمویش، یاری کنند. او به رهبران صلیبی اطمینان داد که در عوض رسیدن به تاج و تخت، پاداش هنگفتی به صلیبیون بدهد و آن‌ها را در سفر به مصر یاری کند، که این پیشنهاد از نظر صلیبیون پیشنهادی جذاب بود، که سبب می‌شد تا صلیبیون از مشکلات مالی رها گردند.[۳۱][۳۲]

اوایل اکتبر ۱۲۰۲ ناوگان بزرگی از صلیبیون آماده حرکت شد. انریکو داندلو نیز، خود را آماده سفر کرده بود تا صلیبیون را در جنگ همراهی کند. ناوگان عظیم دریایی پس از دریافت پیمان وفاداری و حمایت نظامی راه خود را در مسیر ساحل دالماسی در پیش گرفت. ۱۰ اکتبر، کشتی‌ها در سواحل شهر زادار لنگر انداختند و صلیبیون پس از پیاده شدن، خود را آماده محاصره کردند. مردم زادار که یارای مقابله با نیروهای صلیبی را نداشتند، نمایندگان خود را فرستادند، تا با انریکو داندلو برای شرایط تسلیم شدن، مذاکره کنند. انریکو با پیشنهاد نمایندگان زادار موافقت کرد و بعد، از آن‌ها جدا شد تا موضوع را با رهبران صلیبی در میان بگذارد. اما در غیاب انریکو، سیمون مونت فورت که از مخالفان تغییر مسیر به سمت زادار بود، با نمایندگان مذاکره کرد و اهالی زادار را از دوستی و همراهی صلیبیون بخصوص فرانسویان مطلع ساخت، بنابراین نمایندگان به شهر بازگشتند. با بازگشت داندلو به همراه بارون‌ها و رهبران صلیبی، سیمون و گی ودو سرنی نامهٔ پاپ مبنی بر مخالفت وی با حملهٔ صلیبیون به شهر زادار برای رهبران صلیبی قرائت کردند. رهبران صلیبی که در شرایط دشواری قرار گرفته بودند، با توجه وعدهٔ خود به ونیزی‌ها و آگاهی از مخالفت‌های بی‌مورد سیمون، اعلام کردند که ونیزی‌ها را در حمله و تسخیر زادار یاری می‌کنند. سیمون نیز به همراه نیروهای خود از سپاه اصلی جدا شدند و دور از آن‌ها چادرهای خود را برافراشتند. صلیبیون با تمام قوا به شهر حمله بردند و اهالی شهر در مقابل پارچهٔ صلیب‌دار از دیوار شهر آویختند، تا مشخص کنند که شهر تحت حمایت پاپ است؛ اما شهر پس از یک هفته تسلیم شد. پس از تصرف شهر، صلیبیون به غارت شهر پرداختند و تمامی غنائمی را که به دست آوردند را بین فرانک‌ها و ونیزی‌ها تقسیم کردند.[۳۳] پس از سقوط زادار، جنگ چهارم صلیبی توسط پاپ مورد تکفیر قرار گرفت. صلیبیون فرانسوی فوراً نمایندگان خود را به رم فرستادند، تا از پاپ طلب بخشایش کنند. اینوست نیز از ندامت و پشیمانی آن‌ها، حکم خود مبنی بر تکفیر جنگ چهارم را لغو کرد و تمامی نیروهای صلیبی را بخشید. اما ونیزی‌ها از اعتراف به گناه خودداری می‌کردند و دلیل آن‌ها این بود که فتح زادار برای ایجاد ثبات در قلمروشان، حق آن‌ها بوده‌است. پاپ رسماً ونیزی‌ها را، که نصف بیشتر ارتش را تشکیل می‌دادند، تکفیر کرد. اما به فرانک‌ها اجازه داد تا سفر خود به همراه آن‌ها را ادامه دهند.[۳۴][۳۵][۳۶]

شرایط بیزانس در آستانه حمله صلیبیان[ویرایش]

۱ ژانویه سال ۱۲۰۳، از جانب آلکسیوس آنجلیوس، نمایندگان فیلیپ سوابی، امپراتور مقدس روم و همسر ایرنه آنجلینا خواهر آلکسیوس آنجلیوس، وارد زادار شدند. آن‌ها پس از بازگویی داستان کودتای آلکسیوس سوم، از صلیبیون تقاضا کردند که به کمک شاهزاده بیزانس روند و وی را در رسیدن به تخت حکومت یاری رسانند. آلکسیوس آنجلیوس نیز قول داده بود که در قبال این خدمت و کمک، کلیسای یونان را تحت فرمان کلیسای روم قرار دهد، با ارتشی بالغ بر ۱۰ هزار نفر به جنگ صلیبیی ملحق شود، به‌طور ثابت ۵۰۰ شوالیه را در سرزمین مقدس نگه دارد و ۲۰۰ هزار مارک نقره به صلیبیون بپردازد. این پیشنهاد در نظر صلیبیون جذاب بود، زیرا قرارداد حمل و نقل نیروهای صلیبی با ونیزی‌ها در ماه ژوئن به پایان می‌رسید و آن‌ها هنوز بدهی اولین سال خود را پرداخت نکرده بودند. اگر آن‌ها به آلکسیوس کمک می‌کردند، بر مسند فرمانروایی خود بنشیند، عمل جوانمردانه و صحیحی انجام می‌دادند و به این ترتیب هم از فقر نجات پیدا می‌کردند و هم سپاه صلیبی را برای مأموریتش در شرق تقویت می‌کردند. برخلاف تمام جذابیتی که این پیشنهاد داشت، اکثر نیروهای صلیبی میلی به پذیرش آن نداشتند؛ چرا که آن‌ها تازه برای حمله زادار مورد بخشایش قرار گرفته بودند و نمی‌خواستند دوباره خشم پاپ را برانگیزند. سپاه تا همین‌جا نیز خیلی تأخیر کرده بود و اکثر آن‌ها از انتظار بیش از این خسته شده بودند.[۳۷][۳۸][۳۹]

بونیفاس مونفروا، بالدوین فلاندرز، لوییز بلوایی و هوگ سن پل، بدون حمایت سربازان عادی ارتش، قراردادی امضا کردند که طبق آن صلیبیون متعهد می‌شدند که آنجلیوس را در تلاش برای سلطنت بیزانس یاری کنند. این تصمیم‌گیری با مخالفت شدیدی روبه‌رو شد. صدها نفر با خشم از ارتش خارج شدند و راه خود را به سوی سرزمین مقدس در پیش گرفتند. صدها نفر دیگر به کلی از مبارزه دست شستند و به سرزمین خود بازگشتند و آن‌هایی که باقی مانده بودند، به هیچ وجه با یکدیگر متحد، یکپارچه و هماهنگ نبودند. اگرچه سربازان عادی سرانجام به تغییر مسیر به سوی قسطنطنیه رضایت دادند، اما اصرار داشتند که فقط مدت کوتاهی در آنجا بمانند و بعد با سرعت تمام به سوی شرق مدیترانه حرکت کنند.[۴۰][۴۱][۴۲]

منبع‌شناسی[ویرایش]

منابع اولیه[ویرایش]

سندی به زبان لاتین مرتبط با پاپ اینوسنت سوم
لاتین
  • اسناد و دفاتر ثبت مرتبط با پاپ اینوسنت سوم؛ از قرن چهارم، دستگاه پاپی اقدام به ثبت وقایع اتفاقات دوره هر پاپ در اسناد و دفاتری خاص کرد.[۴۳]
  • The Devastatio Constantinopolitana که کتابی مختصر اما با جزئیات در باب جنگ صلیبی چهارم و حوادث ۱۲۰۲ تا ۱۲۰۴ میلادی است.[۴۴]
  • Chronica Albrici Monachi Trium Fontium (لاتین) از آلبریک تروفانتیز، نویسنده و راهب سیسترسی فرانسوی قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی که وی در کتابش شرح حوادث عالم از ابتدا خلقت تا سال ۱۲۴۱ را به‌طور کامل و مفصل شرح و در نوشتن این کتاب از منابع همچون کتب الینان دو فرادمون استفاده کرده‌است.[۴۵][۴۶]
  • La Conquête de Constantinople (لاتین) اثر یکی از جنگجویان فرانسوی جنگ صلیبی چهارم به نام رابرت د کلاری، که بعد غارت قسطنطنیه، اقدام به نوشتن این کتاب کرد. وی در این کتاب شرحی از ثروت عظیم بیزانس و شهر قسطنطنیه در برابر فقر سربازان صلیبی همچون خودش می‌دهد.[۴۷]
  • Conquête de Constantinople (لاتین) نوشته جفروا دو ویلاردوئن مورخ و شوالیه قرن ۱۳ میلادی که در جنگ صلیبی چهارم شرکت کرده بود. وی در این کتاب به شرح نبرد میان نیروهای کلیسای غرب با نیروهای کلیسای شرق در شهر قسطنطنیه می‌پردازد.[۴۸][۴۹]
  • L'Estoire de la conqueste Eracles empereur et de la terre d'Outremer نسخه دیگری از کتاب مشهور ویلیام صوری که به شرح حوادث ۱۱۸۴ تا ۱۲۳۲ میلادی و جنگ صلیبی سوم و چهارم پرداخته‌است.[۵۰]
  • Historia Constantinopolitana نوشته گونتر پیریس، نویسنده و راهب سیسترسی آلمانی قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی است که وی این کتاب را براساس شواهد مارتین پیریس، راهب صومعه پیریس نوشته‌است. وی همچنین کتابی در باب جنگ صلیبی اول نوشته‌است.[۵۱]
  • gesta episcoporum halberstadensium نوشته شخصی ناشناس از اهالی هالبراشتات که در جنگ صلیبی چهارم شرکت داشته و شرح حوادث این جنگ را بیان کرده‌است.[۵۲][۵۳]
  • Chronicle اثر رالف کوجشال، راهب و مورخ انگلستانی در کتاب خود، وضعیت اروپا در قرن ۱۲ و ۱۳ تا زمان مرگش را شرح داده‌است. وی همچنین اشاراتی به فتح و غارت قسطنطنیه کرده‌است.[۵۴][۵۵]
  • de terra ihersolimitana نوشته شخصی ناشناس از اهالی سوآسون که در جنگ صلیبی چهارم شرکت داشته و شرح حوادث این جنگ را بیان کرده‌است.[۵۶][۵۷]
  • Arnoldi Chronica Slavorum اثر آرنولد لوبک، راهب قرن ۱۳ سنت بندیکت که وی در این کتاب که به شیوه رویدادنامه نوشته شده، حوادث زمان خود را تا سال ۱۲۰۹ شرح داده‌است.[۵۸]
  • de oorkonden der graven van vlaanderen که شامل مکاتبات بالدوین فلاندرز است که در بین سال‌های ۱۱۹۱ تا ۱۲۰۶ نوشته شده‌است.[۵۹]
  • dialogus miraculorum اثر سزاریوس هیشترباخ، نویسنده و رئیس صومعه هایشترباخ قرن ۱۳ که متشکل از خطبه و هم‌خوانی‌هاست که طی این کتاب اشاراتی به آغاز جنگ صلیبی چهارم به فرمان اینوسنت سوم و اعمال صلیبیون داده شده‌است.[۶۰][۶۱]
  • la critica bizantina del primato romano nel secolo xii نوشته جانیس اسپیتریس که شامل مکاتبات از حوادث جنگ صلیبی چهارم و کلیسای روم و بیزانس قبل و بعد از غارت قسطنطنیه است.[۶۲]
  • Chronica regia Coloniensis شامل رویدادهایی از تاریخ اروپا از سال ۵۷۶ تا ۱۲۰۲ میلادی است که حوادث اولیه جنگ صلیبی چهارم را دربر می‌گیرد.[۶۳]
  • Chronicon Montis Sereni و Chroniques gréco-romanes آثاری به زبان لاتین هستند که اطلاعی جامع و دقیقی از وضعیت اروپای سده ۱۲ و ۱۳ ارائه می‌دهند.[۶۴]
  • تاریخ ارنول، نوشته ارنول نوشته قرن ۱۲ میلادی که یکی از همراهان بالین ابلین در طول زندگی وی در شرق بود. وی علاوه بر حوادث جنگ حطین و جنگ صلیبی سوم، اطلاعاتی در باب قرن ۱۳ میلادی و امپراتوری بیزانس ارائه می‌کند.[۶۵][۶۶]
  • Urkundenbuch des Hochstifts Halberstadt und seiner Bischöfe اثری از کلیسای هالبرسات که به ذکر واقع قرن ۱۳ میلادی و حرکت نیروهای این شهر به سمت جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۶۷]
  • نامه هوگ سنت پول، یکی از رهبران نیروهای صلیبی در جنگ سوم و جنگ صلیبی چهارم که وی در این نامه‌ها شرحی از وضعیت نیروهای صلیبی و اعمال آن‌ها داده‌است.[۶۸]
  • Correspondence and Acta Innocent III یا مکاتبات و اعمال پاپ اینوسنت سوم که در جریان جنگ صلیبی چهارم نقش بسزایی داشت. در این نوشته‌ها اطلاعاتی از وضعیت جنگ چهارم و اعمال صلیبیون وجود دارد.[۶۹]
  • Die Register Innocenz’ III کتابی است از مجموعه ۲۰۸ نامه پاپ اینوسنت سوم که در قرن ۱۳ به اروپا و خاورمیانه فرستاده‌است. در این نامه‌ها تعدادی در رابطه با جنگ صلیبی چهارم وجود دارد.[۷۰]
  • Historia orientalis نوشته ژاکو د ویتری، نویسنده قرن ۱۳ میلادی که وی در این حوادث نیمه اول قرن ۱۳ تا سال ۱۲۴۰ را بیان کرده‌است.[۷۱]
  • Chronica Majora نوشته و اثر مَتیو پاریس، راهب قرن ۱۳ سنت بندیکت که وی در این کتاب، شرحی از آفرینش انسان تا سال ۱۲۵۹ میلادی از جمله حوادث جنگ صلیبی چهارم را آورده‌است.[۷۲]
  • جلد دوم Regesta Ponti Cum Romanorum که کتابی است که توسط دستگاه پاپی رم نوشته شده‌است. این کتاب حوادث اوایل قرن ۱۳ و جنگ صلیبی چهارم بخصوص مسائل و اختلافات بین کلیسای رم و کلیسای قسطنطنیه را در برمی‌گیرد.[۷۳]
  • Petri Vallisum Saranii Monachi Hystoria Albigensis نوشته پیتر وو د کِرنِی، راهب قرن ۱۳ کلیسای وو د کِرنِی که در این کتاب علاوه جنگ صلیبی کاتاری، به ذکر حوادث جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۷۴][۷۵]
  • Flores Historiarum اثر راجِر وِنداوِر، راهب انگلیسی قرن ۱۳ که به شرح حوادث قرون وسطای میانه در انگلستان و اروپا می‌پردازد. وی همچنین در این کتاب، شرحی از حوادث جنگ صلیبی چهارم و تسخیر قسطنطنیه توسط صلیبیون می‌دهد.[۷۶]
یونانی
  • Chronicle of the Morea به مجموعه اسناد و نوشته‌های تاریخی که در چهار نسخه فرانسوی، یونانی، ایتالیایی و آراگونی نوشته شده‌است که به تأسیس حکومت فئودالی در یونان و استقرار صلیبیون در پلوپونز بعد از غارت جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۷۷][۷۸]
  • Historia اثر نیکتاس شونیتز، نویسنده و مورخ قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی که در کتابش شرح جنگ صلیبی چهارم و تهاجم صلیبیون به قسطنطنیه را شرح داده‌است.[۷۹][۸۰]
  • Historia اثر نیکفوروس برینوس، اثر فرمانده و مورخ بیزانسی قرن ۱۲ که در کتابش تاریخ بیزانس و بخش‌هایی از جنگ صلیبی چهارم و تهاجم صلیبیون به قسطنطنیه را شرح داده‌است.[۸۱][۸۲]
  • Alexii Ducae Imperium اثر نیکتاس شونیتز، نویسنده و مورخ قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی که در کتابش شرح جنگ صلیبی چهارم و تهاجم صلیبیون به قسطنطنیه را شرح داده‌است.[۸۳][۸۴]
  • O city of Byzantium تألیف نیکتاس شونیتز، نویسنده و مورخ قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی که در این کتاب به ذکر تاریخ قسطنطنیه از سال ۱۱۱۸ تا ۱۲۰۷ می‌کند.[۸۵][۸۶][۸۷]
  • Annals نوشته جورج آکروپُلیتس، نویسنده قرن ۱۳ میلادی که در این کتاب به شرح حوادث جنگ صلیبی چهارم و غارت قسطنطنیه پرداخته‌است.[۸۸][۸۹][۹۰]
ونیزی
  • Chronicle of the Morea به مجموعه اسناد و نوشته‌های تاریخی که در چهار نسخه فرانسوی، یونانی، ایتالیایی و آراگونی نوشته شده‌است که به تأسیس حکومت فئودالی در یونان و استقرار صلیبیون در پلوپونز بعد از غارت جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۹۱]
  • Historia ducum Venetorum نوشته کُنستانتینوپ دِواست، نویسنده ونیزی قرن ۱۳ که در این کتاب شرح اعمال ونیزی‌ها را در جریان در جنگ صلیبی چهارم را شرح داده‌است.[۹۲][۹۳]
  • Devastatio Constantinopolitana که مشتمل از نوشته‌های شخصی در جنگ صلیبی چهارم بوده که در جمع‌آوری و در یک نسخه نوشته شده‌است. موضوع این کتاب، حوادث سال ۱۱۹۸ تا ۱۲۰۴ یعنی سقوط قسطنطنیه است.[۹۴]
  • Les estoires de Venise نوشته و اثر مارتینو د کانال، نویسنده قرن ۱۳ که در این به شرح تاریخ تا زمان خود و اشاراتی به جنگ صلیبی چهارم و حضور نیروهای ونیزی کرده‌است.[۹۵]
اسلامی

در میان منابع تاریخ‌نگاری مسلمان، به جز عزالدین بن اثیر (ف. ۶۳۰)، تقریباً هیچ‌یک التفاتی به جنگ صلیبی چهارم نداشته‌است و ابن واصل (ف. ۶۹۷ قمری)، ابوالفدا (۷۳۲ف. قمری)، مقریزی (ف. ۸۴۵)، ابن تغری (ف. ۸۷۴) و ابن فرات صرفاً به سقوط قسطنطنیه به‌طور گذرا اشاره کرده‌اند. تنها ابن اثیر است که در ذکر وقایع سال‌های ۵۹۹ و ۶۰۰ هجری در کتاب الکامل فی التاریخ به شرح وقایع این جنگ پرداخته‌است و با توجه به اینکه وی از معاصران این رخداد بوده‌است، اثر وی به عنوان یک منبع اولیه حائز اهمیت است، هرچند در بیان مناسبات پیچیده بین شاهان و فئودال‌های اروپایی دچار اشتباهاتی شده‌است. به نظر می‌رسد وی از دو منبع معاصر خود بهره جسته باشد.[۹۶][۹۷]

منابع ثانویه[ویرایش]

  • Chronicon de Rebus Venetis اثر لورنزو د موناچیز، مورخ و نویسنده قرن ۱۴ میلادی که در این کتاب به ذکر تاریخ ونیز از جمله جنگ صلیبی چهارم پرداخته‌است.[۹۸]
  • Annales نوشته بارتولومئو لوکا، مورخ قرن ۱۴ که در این کتاب به ذکر حوادث و تاریخ ایتالیا و اروپا در زمان خود و اشاراتی به جنگ صلیبی چهارم کرده‌است.[۹۹]
  • Genealogie Patrizie اثر مارکو باربارو، مورخ ونیزی قرن ۱۵ و ۱۶ میلادی که در این کتاب به شرح تاریخ ونیز از ابتدا تا زمان کرده‌است.
  • Glossarium mediae et infimae Latinitatis نوشته شارل دو کانج، مورخ و نویسنده قرن ۱۷ میلادی که در زمینه تاریخ بیزانس فعالیت می‌کرد. وی در این کتاب اشاراتی به جنگ صلیبی چهارم و غارت قسطنطنیه کرده‌است.[۱۰۰][۱۰۱]
  • تاریخ کرت تألیف آندره‌آ کورنارو، نویسنده قرن ۱۷ میلادی که در این کتاب به شرح تاریخ جزیره کرت از زمان حکومت بیزانس تا تحت حاکمیت ونیز می‌پردازد.[۱۰۲]
  • Thesaurus Novus Anecdotorum اثر ادموند مارتینه، راهب قرن ۱۷ سنت بندیکت که در باب تاریخ اروپا در قرون وسطای میانه نوشته شده‌است. وی در این کتاب اشارتی به جریان جنگ صلیبی چهارم نیز می‌کند.[۱۰۳]
  • تاریخ ونیز نوشته میشله فُسکارینی، نویسنده و مورخ قرن ۱۷ میلادی که در این کتاب، شرحی از تاریخ ونیز از قرن ۱۰ میلادی تا زمان خود می‌دهد.[۱۰۴]
  • جمهوری و حکومت ونیز نوشته گاسپارو کونتارینی، نویسنده و مورخ ایتالیایی قرن ۱۶ و ۱۷ میلادی که کتاب وی، یکی منابع مهم معاصر در باب ظهور جمهوری ونیز و روند قدرت‌یابی آن است. در این کتاب به تأثیر جنگ صلیبی چهارم در رشد و شکوفایی تجارت و قدرت ونیز نیز اشاراتی شده‌است.[۱۰۵]
  • قدرت امپراتوری و پایتخت از نگاه بیزانس، نوشته پی. جی الکساندر، در باب تاریخ بیزانس از بدو جدایی از روم غربی تا سقوط آن در قرن ۱۵ میلادی است و اشاراتی به جنگ صلیبی چهارم و غارت قسطنطنیه در آن شده‌است.[۱۰۶]
  • تاریخ بیزانس اثر نیکفورس گرگوراس، مورخ بیزانس قرن ۱۴ که کتاب خود شرحی از تاریخ بیزانس از ابتدا تا زمان خود را داده‌است.[۱۰۷]
  • امپراتوری بیزانس (۱۰۲۵–۱۲۰۴)؛ تاریخ سیاسی اثر میشل آنگولد، پژوهشگر تاریخ بیزانس که در این کتاب به ذکر تاریخ سیاسی بیزانس تا قبل از غارت بیزانس طی جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۰۸][۱۰۹]
  • راهی به سال ۱۲۰۴؛ پیش‌زمینه بیزانس برای جنگ صلیبی چهارم نوشته میشل آنگولد، پژوهشگر تاریخ بیزانس که در این کتاب به ذکر حوادثی که منجر به جنگ صلیبی چهارم در قسطنطنیه شد، می‌پردازد.[۱۱۰][۱۱۱]
  • جنگ صلیبی چهارم؛ حوادث و زمینه‌ها اثر میشل آنگولد، پژوهشگر تاریخ بیزانس که در این کتاب به ذکر حوادث جنگ صلیبی چهارم در قسطنطنیه می‌پردازد.[۱۱۲][۱۱۳]
  • حکومت بیزانس در تبعید؛ حکومت و جامعه تحت لاسکریس نیقیه، ۱۲۰۴–۱۲۶۱ اثر میشل آنگولد، پژوهشگر تاریخ بیزانس که در این کتاب به حوادث و تاریخ سیاسی بیزانس پس از غارت قسطنطنیه در جریان جنگ چهارم صلیبی می‌پردازد.[۱۱۴][۱۱۵]
  • نگرش‌های غربی به فرانکی‌های یونانی در قرن ۱۳ نوشته مالکولم باربر، نویسنده و پژوهشگر مطالعات اروپای قرون وسطای در دانشگاه ناتینگهام که در این کتاب به نگرش اروپاییان به فرانکی مستقر شده در یونان و بیزانس پس از جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۱۶][۱۱۷]
  • مدافعین فوق‌العاده قسطنطنیه تألیف نورمن هپبورن بینس پژوهشگر تاریخ بیزانس که در این کتاب به تاریخ بیزانس در هنگامه جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۱۸]
  • رویارویی بیزانس با غرب، ۱۱۸۰–۱۲۰۴ نوشته سی. ام. بِرَند نویسنده و مورخ در زمینه تاریخ بیزانس که در این کتاب به شرح زمینه‌ها و وقوع جنگ صلیبی چهارم بین غربی‌های صلیبی و بیزانسی‌ها می‌پردازد.[۱۱۹]
  • گنجینهٔ سنت مارکو، ونیز اثر دی. باکتون که مشتمل بر عکس‌هایی از گنجینه سنت مارکو که توسط ونیزی‌ها در جریان جنگ صلیبی چهارم به ونیز منتقل شد.[۱۲۰][۱۲۱]
  • بیزانس و صلیبیون تألیف باربارا جیو هریس نویسنده و مورخ انگلیسی که در این کتاب به ذکر روابط صلیبیون با امپراتوری بیزانس از آغاز جنگ‌های صلیبی می‌پردازد.[۱۲۲][۱۲۳]
  • حکم طلایی آلکسیوس یکم کومنوس به ونیزی‌ها نوشته دیوید جاکوبی که وی در این کتاب به شرح روابط سیاسی و تجاری بیزانس و ونیز در دوران آلکسیوس یکم می‌پردازد.[۱۲۴]
  • امپراتوری لاتین قسطنطنیه و ایالات فرانکی یونان نوشته دیوید جاکوبی که وی در این کتاب به شرح وضعیت بیزانس پس از جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۲۵]
  • ونیز؛ جمهوری دریایی تألیف فردریک سی. لین، مورخ و پژوهشگر تاریخ ونیز که در این کتاب علاوه بر تاریخ ونیز، به جنگ صلیبی چهارم و نقش ونیز در این جنگ می‌پردازد.[۱۲۶][۱۲۷]
  • شعله‌های جنگ صلیبی چهارم در قسطنطنیه نوشته توماس مادن، پژوهشگر تاریخ جنگ‌های صلیبی که در این کتاب اختصاصاً به جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۲۸][۱۲۹]
  • ونیز، پاپ و صلیبیون قبل از ۱۲۰۴ نوشته توماس مادن، پژوهشگر تاریخ جنگ‌های صلیبی که در این کتاب به شرح حوادث پیش از جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۳۰][۱۳۱]
  • قسطنطنیه اثر سیریل مانگو مورخ و پژوهشگر انگلیسی بیزانس که در این کتاب به شرح تاریخ قسطنطنیه از جمله جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.
  • ونیزی‌ها در امپراتوری بیزانس قبل از ۱۲۰۴ نوشته ام. ای. مارتین که وی در این کتاب به ذکر روابط بیزانس و ونیز قبل از جنگ صلیبی چهارم می‌پردازد.[۱۳۲]
  • کتاب موعظهٔ جنگ‌های صلیبی به اراضی مقدس نوشتهٔ پنی جی. کول که وی در این کتاب شرح حوادث جنگ‌های صلیبی در بین سال‌های ۱۰۹۵ تا ۱۲۷۰ م را بیان می‌کند.[۱۳۳]
  • جنگ خداوند به عنوان زمینهٔ اثبات ایمان نوشتهٔ جان گیلکرایست که وی در این کتاب به شرح جنگ‌های صلیبی در شرق در قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی می‌پردازد.[۱۳۴]
  • ادوارد گیبون مورخ و نویسنده انگلیسی و عضو پارلمان این کشور بود. یکی از آثار وی، جنگ‌های صلیبی، دربردارندهٔ تاریخی عمومی در باب جنگ‌های صلیبی است.[۱۳۵]
  • تاریخ جنگ مقدس از توماس فُولر نویسندهٔ انگلیسی قرن هفدهم میلادی که تاریخ جامعی از جنگ‌های صلیبی را براساس منابع اولیه ارائه می‌کند.[۱۳۶][۱۳۷]
  • تاریخ جنگ‌های صلیبی اثر آگوست آرتور نویسنده و مورخ فرانسوی که براساس منابع اولیه، کتابی در موضوع تاریخ عمومی جنگ‌های صلیبی نوشت.[۱۳۸]
  • واژه‌نامه قرون وسطا و اواخر دوره لاتین نوشتهٔ شارل دو کارتر نویسنده و مورخ فرانسوی که در این کتاب شرحی از حوادث قرون وسطا در اروپا و بیزانس ارائه می‌کند. کتاب وی یکی از منابع گیبون در نوشتن انحطاط و سقوط امپراتوری روم بود.[۱۳۹][۱۴۰]
  • تاریخ جنگ‌های صلیبی اثر جُوزِف فرانسیس میشاد، نویسنده و مورخ فرانسوی، تاریخی عمومی دربارهٔ جنگ‌های صلیبی است که براساس منابع اولیه نوشته شده‌است.[۱۴۱]

پانویس[ویرایش]

  1. Michaud, Joseph François (1882). The History of the Crusades. A. C. Armstrong and Son. p. 63. Retrieved 9 November 2013. 
  2. Setton, Kenneth M.; Wolff, Robert Lee; Hazard, Harry W. (15 December 1969). The Later Crusades, 1189–1311. University of Wisconsin Press. p. 174. ISBN 978-0-299-04844-0. Retrieved 10 November 2013. 
  3. Sethre, Janet (2003). The souls of Venice. pp. 54–55. ISBN 0-7864-1573-8. 
  4. Queller, Donald E.; Madden, Thomas F. (1999). The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople. University of Pennsylvania Press. Retrieved 2013-11-09. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ J. Phillips, The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople, 269
  6. J. Phillips, The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople, 106
  7. Norwich، A History of Venice، 53.
  8. Norwich، A History of Venice، 53-77.
  9. Norwich، A History of Venice، 78-89.
  10. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۲–۱۷۳.
  11. Queller، The Fourth Crusade، 10.
  12. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۳.
  13. Queller، The Fourth Crusade، 11-14.
  14. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۳–۱۷۴.
  15. Queller، The Fourth Crusade، 21-24.
  16. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۴–۱۷۵.
  17. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۵.
  18. Queller، The Fourth Crusade، 40-44.
  19. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۵–۱۷۶.
  20. Queller، The Fourth Crusade، 44-49.
  21. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۶.
  22. Queller، The Fourth Crusade، 49-51.
  23. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۶–۱۷۷.
  24. Queller، The Fourth Crusade، 51-55.
  25. Phillips، The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople، 110-111.
  26. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۷–۱۷۸.
  27. Queller، The Fourth Crusade، 56-60.
  28. Angold، The Fourth Crusade، 87-89.
  29. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۸.
  30. Queller، The Fourth Crusade، 60-61.
  31. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۸–۱۷۹.
  32. Queller، The Fourth Crusade، 61-67.
  33. Runciman، A History of the Crusades، 115.
  34. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۷۹–۱۸۲.
  35. Queller، The Fourth Crusade، 67-77.
  36. Angold، The Fourth Crusade، 91-114.
  37. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۸۲–۱۸۳.
  38. Queller، The Fourth Crusade، 80-92.
  39. Runciman، A History of the Crusades، 98.
  40. مادن، جنگ‌های صلیبی، ۱۸۳.
  41. Queller، The Fourth Crusade، 92-107.
  42. Runciman، A History of the Crusades، 99.
  43. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  44. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  45. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  46. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 350.
  47. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  48. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  49. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 350.
  50. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  51. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  52. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  53. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 350.
  54. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  55. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 350.
  56. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  57. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 350.
  58. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  59. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  60. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  61. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 351.
  62. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  63. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  64. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 313.
  65. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  66. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 352.
  67. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  68. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  69. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  70. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  71. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  72. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  73. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  74. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  75. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 351.
  76. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  77. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  78. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 352.
  79. Riley-Smith، What Were the Crusades?، 98.
  80. Constable، The Historiography of the Crusades، 2.
  81. Riley-Smith، What Were the Crusades?، 99.
  82. Constable، The Historiography of the Crusades، 82.
  83. Riley-Smith، What Were the Crusades?، 98.
  84. Constable، The Historiography of the Crusades، 2.
  85. Riley-Smith، What Were the Crusades?، 98.
  86. Constable، The Historiography of the Crusades، 2.
  87. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 352.
  88. Riley-Smith، What Were the Crusades?، 98.
  89. Constable، The Historiography of the Crusades، 2.
  90. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  91. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 314.
  92. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  93. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 353.
  94. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  95. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  96. Society for the Study of the Crusades and the Latin East. Conference، The Fourth CrusadeThe Fourth Crusade: Event, Aftermath, and Perceptions: Papers from the Sixth Conference of the Society for the Study of the Crusades and the Latin East، 170-177.
  97. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 351.
  98. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 318.
  99. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 318.
  100. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  101. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 353.
  102. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 318.
  103. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 318.
  104. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  105. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 318.
  106. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  107. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  108. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  109. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 353.
  110. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  111. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 353.
  112. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 315.
  113. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  114. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  115. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  116. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  117. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  118. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  119. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  120. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  121. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  122. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 316.
  123. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  124. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  125. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  126. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  127. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  128. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  129. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 354.
  130. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  131. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 355.
  132. Andrea، Contemporary Sources for the Fourth Crusade، 317.
  133. France, Hattin, 204.
  134. France, Hattin, 204.
  135. Constable, The Historiography of the Crusades, 25.
  136. Constable, The Historiography of the Crusades, 25.
  137. Edbury, The Conquest of Jerusalem and the Third Crusade: Sources in Translation, 149.
  138. Constable, The Historiography of the Crusades, 23.
  139. Constable, The Historiography of the Crusades, 21.
  140. Phillips، The Fourth Crusade and the sack of Constantinople، 356.
  141. Constable, The Historiography of the Crusades, 19.

منابع[ویرایش]

  • Angold، Michael J. The Fourth Crusade: Event and Context. Routledge، 2014. 
  • «Alexius II Comnenus»(انگلیسی)‎. Britannica Online Encyclopedia. بازبینی‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۱۱. 
  • «Eastern Orthodoxy»(en)‎. Britannica Online Encyclopedia. بازبینی‌شده در ۲۵ ژولای ۲۰۱۸. 
  • Edbury، Peter W.. The conquest of Jerusalem and the Third Crusade: sources in translation. 1996. 
  • Haldon، John. Byzantium at War. Oxford: Osprey، 2002. 
  • J. Boas، Adrian. Jerusalem in the Time of the Crusades: Society, Landscape and Art in the Holy City Under Frankish Rule. London: Routledge، 2001. 
  • Konstam، Angus. Historical Atlas of The Crusades. Checkmark Books، 2002. 
  • Korobeinikov، Dimitri. Byzantium and the Turks in the Thirteenth Century. Oxford University Press، 2014. 
  • Madden، Thomas. The Fourth Crusade: Event, Aftermath, and Perceptions. Ashgate Publishing، 2004. 
  • Phillips، Jonathan. The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople. New York: Viking، 2004. شابک ‎۹۷۸-۰-۱۴-۳۰۳۵۹۰-۹. 
  • Queller، Donald E. The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople. University of Pennsylvania Press، 1978. 
  • Society for the Study of the Crusades and the Latin East. Conference. The Fourth Crusade: Event, Aftermath, and Perceptions : Papers from the Sixth Conference of the Society for the Study of the Crusades and the Latin East. Istanbul، 2004. 
  • Andrea، Alfred. Contemporary Sources for the Fourth Crusade. BRILL، 2008. 
  • Constable، Giles. The Historiography of the Crusades. Angeliki E. Laiou، 2001. 
  • Davies، Norman. Vanished Kingdoms. The History of Half-forgotten Europe. 2010. شابک ‎۹۷۸-۰-۱۴۱-۰۴۸۸۶-۴. 
  • France، John. Hattin. Oxford University Press، 2015. 
  • Madden، Thomas. The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople. Philadelphia: University of Pennsylvania Press، 1997. 
  • Mayer، Hans Eberhar. The Crusades. Oxford University Press، 1972. شابک ‎۰-۱۹-۸۷۳۰۹۷-۷. 
  • Nicolle، David. The Fourth Crusade 1202–04 – the Betrayal of Byzantium. Oxford: Osprey، 2011. 
  • Norwich، John. A History of Venice. New York: Alfred A. Knopf، 1982. 
  • Norwich، John. Byzantium: The Decline and Fall. London: Folio Society، 2003. 
  • Phillips، Jonathan. The Fourth Crusade and the sack of Constantinople. Viking، 2004. 
  • Riley-Smith، Jonathan. What Were the Crusades?. Palgrave Macmillan، 1997. 
  • Sherrard، Philip. Byzantium. Nederland: Time-Life Books، 1967. 
  • Runciman، Steven. A History of the Crusades: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187. ج. ۲. Cambridge University Press، 1989. 
  • Norwich، John. A Short History of Byzantium. New York: Vintage Books، 1997. 
  • Baldwin، W. M. The first hundred years. Wisconsin: University of Wisconsin Press، 1969. 

پیوند به بیرون[ویرایش]