مجمع تشخیص مصلحت نظام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
مجمع تشخیص مصلحت نظام
Emblem of Iran.svg
نوع
نوعمشاوره[۱]
سران
رئیسصادق لاریجانی
از ۹ دی ۱۳۹۷
دبیرمحسن رضایی
از ۱۸ شهریور ۱۳۷۶[۲]
کرسی‌ها۴۷
تجمع‌گاه
تهران، ایران
وبگاه
وبگاه رسمی
کاخ مرمر تهران، مقر مجمع تشخیص مصلحت نظام
این مقاله بخشی از رشته مقالات دربارهٔ سیاست در ایران است
سیاست در ایران
Emblem of Iran.svg
نظام جمهوری اسلامی ایران

نشان درگاه درگاه ایران


مجمع تشخیص مصلحت نظام از نهادهای اصلی نظام جمهوری اسلامی ایران است که مهم‌ترین مسئولیتش، حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است. تعداد اعضای این مجمع ۴۴ نفر ثابت و ۱ نفر میهمان متناسب با موضوع جلسه است که اعضای ثابت هر ۵ سال یکبار و از طریق حکم رهبر ایران انتخاب می‌شوند.[۱] ریاست این مجمع از ابتدای تأسیس رسمی، بر عهده آیت الله سید علی خامنه‌ای بود و بعد از آن بر عهده اکبر هاشمی رفسنجانی بود و پس از مرگ او، محمدعلی موحدی کرمانی رئیس موقت مجمع شد[۳] و در ۲۳ مرداد ۹۶ برای یک دوره پنج ساله، سید محمود هاشمی شاهرودی رئیس این مجمع شد.[۴] وی در ۳ دی ماه ۱۳۹۷ در بیمارستان خاتم‌الانبیا تهران درگذشت.[۵][۶][۷] اکنون صادق لاریجانی ریاست این نهاد را بر عهده دارد. مقر مجمع در کاخ مرمر تهران است.

تاریخچه[ویرایش]

در اوایل انقلاب اسلامی و در پی بروز اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان برای تصویب مصوبات مجلس و لزوم تطابق آن‌ها با شرع اسلام، ریاست وقت مجلس شورای اسلامی در پنجم مهر ۱۳۶۰ طی نامه‌ای از سید روح‌الله خمینی درخواست کرد که راه حلی ارائه دهد. وی طی نامه‌ای به مجلس اجازه داد تا موارد مصلحتی را با اکثریت اعضا نمایندگان و قید موقت به تصویب برسانند.[۸] اما با وقوع اختلافات بیشتر در این زمینه باقی بودن مشکلات سرانجام پس از مکاتباتی بین مقامات عالی‌رتبه و ذیربط وقت کشور، درخواستی در بهمن ماه ۱۳۶۲ به امضاء رئیس جمهور وقت، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، رئیس وقت دیوان عالی کشور، نخست وزیر وقت و سید احمد خمینی به سید روح‌الله خمینی برای چاره جویی در این باره ارسال گردید. سید روح‌الله خمینی در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۶۶ هجری شمسی با صدور فرمانی، مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای رسیدگی به این قبیل امور تأسیس نمود.[۹] این مجمع که در آغاز تأسیس، صرفاً به‌منظور تشخیص مصلحت در موارد اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان تأسیس گردیده‌بود، وقتی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ مورد بازنگری قرار گرفت پس از بحث‌های مشروح دربارهٔ جایگاه مجمع تشخیص مصلحت، وظایف یازده‌گانه‌ای مستند به اصول ۱۱۲، ۱۱۱، ۱۱۰ و ۱۷۷ برعهده‌اش قرار گرفت، تا به عنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی و در شرایط مختلف ایفای نقش نماید.[۱۰]

وظایف[ویرایش]

بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ۸ وظیفه برای این مجمع در نظر گرفته شده‌است. ۴ وظیفه عمومی و مستمر و ۴ وظیفه در موقعیت‌ها و شرایط خاص و مقطعی.[۱۱]

چهار وظیفه عمومی:

  1. تشخیص مصلحت میان نظرات مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان
  2. تهیه و پیشنهاد پیش‌نویس سیاست‌های کلی نظام (جمهوری اسلامی) در اجرای بند ۱ اصل ۱۱۰ قانون اساسی
  3. حل معضلات نظام با ارجاع از سوی مقام رهبری
  4. اعلام نظر در مورد استفساریه‌های مربوط به مجمع تشخیص مصلحت نظام

چهار وظیفه مقطعی:

  1. مشاوره در اموری که رهبر ایران در اجرای اصل ۱۱۲ قانون اساسی به مجمع ارجاع می‌کند.
  2. در صورت فوت یا استعفا مقام رهبری یا عزل توسط مجلس خبرگان رهبری، تشکیل یک شورای ۳ نفره جهت رسیدگی امور تحت اختیار رهبر.
  3. تصویب مصوبات شورای رهبری ایران در صورت عزل، استعفا یا فوت رهبر وقت. (در زمان وجود رهبر، این بررسی بر عهده شخص وی است)
  4. مشارکت در شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بر اساس اصل ۱۷۷ قانون اساسی.

سازوکار[ویرایش]

از تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ برای بررسی مصوبه‌هایی که بر خلاف شرع و قانون اساسی است و در مواردی که اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان باشد جلسه‌های مجمع با دو سوم اعضا رسمیت پیدا می‌کند و با دو سوم اعضا هم مصوبات به تصویب می‌رسد. پیش از این حضور نیم + ۱ لازم بود.[۱۲]

رئیسان مجمع[ویرایش]

راهنمای رنگ‌های جدول
(احزاب سیاسی)

ر رئیس دوران تصدی رهبر
نام تصویر آغاز تصدی پایان تصدی
۱ سید علی خامنه‌ای President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (2).jpg ۱۸ بهمن ۱۳۶۶ ۱۳ خرداد ۱۳۶۸

(انتخاب بعنوان رهبر)

سید روح‌الله خمینی
۲ اکبر هاشمی رفسنجانی Hashemi Rafsanjani at Beit Rahbari.jpg ۱۲ مهر ۱۳۶۸ ۱۸ دی ۱۳۹۵

(درگذشت)

سید علی خامنه‌ای
موقت محمدعلی موحدی کرمانی Ali Movahedi-Kermani.jpg ۱۶ بهمن ۱۳۹۵ ۲۳ مرداد ۱۳۹۶
۳ سید محمود هاشمی شاهرودی Ayatollah Mahmoud Hashemi Shahroudi in Qom(cropped).jpg ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ ۳ دی ۱۳۹۷

(درگذشت)

۴ صادق لاریجانی Sixth International Conference in Support of the Palestinian Intifada, Tehran (15) (crop of Sadeq Larijani).jpg ۹ دی ۱۳۹۷ متصدی

دوره‌ها[ویرایش]

این نهاد تا امروز ۶ دوره را پشت سر گذاشته‌است:

اعضای دوره هفتم[ویرایش]

اشخاص حقوقی:

  • رؤسای سه قوه:
رئیس قوه مجریه: حسن روحانی
رئیس قوه قضائیه: سید ابراهیم رئیسی
رئیس قوه مقننه: علی لاریجانی

بودجه[ویرایش]

بر اساس تکلیف قانونی بودجه، دولت هر سال مبالغی را به مجمع تشخیص اختصاص می‌دهد که این رقم برای سال ۹۳ معادل ۲۵ میلیارد تومان و سال ۹۴ نزدیک ۳۰ میلیارد تومان بوده‌است.

نهاد های زیرمجموعه[ویرایش]

  • مرکز تحقیقات استراتژیک
  • هیات عالی نظارت مسئولیت نظارت بر حسن اجرای سیاست های کلی نظام را بر عهده دارد. ریاست بر این هیأت بر عهده رئیس مجمع است.
  • دبیرخانه مجمع مسئولیت پشتیبانی ستادی و کارشناسی مجمع را بر عهده دارد. دبیری مجمع بر عهده محسن رضایی است.
  • کمیسیون های تخصصی دائمی ؛
  1. کمیسیون علمی، فرهنگی و اجتماعی
  2. کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی
  3. کمیسیون زیربنایی و تولیدی
  4. کمیسیون اقتصاد کلان، بازرگانی و اداری
  5. کمیسیون حقوقی و قضائی[۱۴]
  • دیگر کمیسیون ها ؛
  1. کمیسیون نظارت
  2. کمیسیون علمی راهبردی چشم انداز
  3. کمیسیون چشم انداز و نخبگان
  4. کمیسیون مطالعات اسلامی
  5. کمیسیون موارد خاص
  6. کمیسیون مشترک دفتر رهبری و مجمع
  7. کمیسیون کارآفرینی و کسب و کار
  8. کمیته خاص محیط زیست
  9. کمیته مستقل مبارزه با مواد مخدر
  10. کمیته خاص بانوان و جوانان

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ اصل ۱۱۲ قانون اساسی
  2. «سردار سرلشکر محسن رضایی به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام درآمد». روزنامه همشهری. تهران: مؤسسه همشهری. سال پنجم (۱۳۵۲). ۱۹ شهریور ۱۳۷۶.
  3. آیت‌الله موحدی کرمانی، ریاست جلسات مجمع را تا اسفند بر عهده می‌گیرد
  4. اعضای جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شدند/آیت‌الله هاشمی شاهرودی رئیس جدید مجمع/محسن رضایی ابقا شد خبرگزاری فارس
  5. «خبرگزاری فارس - آیت‌الله هاشمی شاهرودی به لقاءالله پیوست+اطلاعیه بیت آیت‌الله». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۸-۱۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۲۶.
  6. «محمود هاشمی شاهرودی درگذشت». euronews. ۲۰۱۸-۱۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۲۶.
  7. «آیت الله هاشمی شاهرودی درگذشت». ایران آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۲۶.
  8. «نامه به رئیس مجلس شورای اسلامی (وضع قوانین ضروری بر اساس احکام ثانویه)». سایت جامع امام خمینی.
  9. «نامه به مسئولین نظام در مورد تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام». سایت جامع امام خمینی.
  10. [maslahat.ir/About/History.aspx.html «مجمع تشخیص مصلحت نظام - تاریخچه»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۲-۲۱.
  11. هدیه‌لو، مریم (۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۱). «مجمعی برای تشخیص مصالح نظام». جام‌جم آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۲.
  12. «محسن رضایی: مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام از این پس با حضور دو سوم اعضا». ارادهٔ ملی. ۲۶ مرداد ۱۳۹۲.[پیوند مرده]
  13. سخندان، حسین (۱ بهمن ۱۳۹۰). «مردان مصلحت». روزنامه شرق. پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  14. ساختار مجمع مجمع تشخیص مصلحت نظام

پیوند به بیرون[ویرایش]

Expediency Discernment Council

مجمع تشخیص مصلحت نظام
Type
Type
Advisory council[disambiguation needed]
Leadership
Chairman
Sadeq Larijani
since 30 December 2018
Secretary
Mohsen Rezaee
since 9 September 1997
Structure
Seats39
Political groups
Conservatives (absolute majority) and Reformists (minority)[1]
Meeting place
Marmar Palace view.jpg
Marble Palace, Tehran, Iran
Website
Official website
Emblem of Iran.svg
This article is part of a series on the
politics and government of
Iran
Government of Islamic Republic of Iran

The Expediency Discernment Council of the System[2] (Persian: مجمع تشخیص مصلحت نظامMajma' Taškhīs Maslahat Nezām) is an administrative assembly appointed by the Supreme Leader[3] and was created upon the revision to the Constitution of the Islamic Republic of Iran on 6 February 1988.[4] It was originally set up to resolve differences or conflicts between the Majlis and the Guardian Council, but "its true power lies more in its advisory role to the Supreme Leader." According to Hooman Majd, the Leader "delegated some of his own authority to the council — granting it supervisory powers over all branches of the government" following President Mahmoud Ahmadinejad's election in 2005.[5]

Members of the council are chosen by the Supreme Leader every five years.[6]

History and role

By 1987, the legislative process as well as the country's long-term policy formation had come to a standstill due to the doctrinal conflict between radical factions of the Islamic Consultative Assembly and the Guardian Council, which officials described as coercive at the time. Consultations in February the following year led to Ayatollah Khomeini ordering the appointment of a 13-member council that was given legislative authority: it could pass temporary laws (effective for three-year periods). Article 112 of Iran's Constitution states the EDC will be convened by the Supreme Leader to determine expedience cases where the Guardian Council finds an Islamic Consultative Assembly decision against the principles of religious law or the constitution, and where the Consultative Assembly is unable to satisfy the Guardian Council in view of the expedience of the Islamic Republic of Iran. Formally, the Expediency Discernment Council of the System (or Regime) is primarily a constitutional advisory body for the Supreme Leader (at the latter's behest), as described in article 112 of the Islamic Republic's Constitution. It is meant to "discern the interests of the Islamic Republic" by resolving internal regime conflicts.[7] The Council consisted of thirteen members when originally convened, and included six clergy members (appointed by the Supreme Leader), six public officials (President, Prime Minister, Majles Speaker, Supreme Court Chief Justice, Prosecutor General, and a Supreme Leader representative), as well as the Majles member whose legislation was overturned. The EDC Chairman is appointed every five years by the Supreme Leader.[8] Even though the Supreme Leader is a member of the Council itself (and it being his advisory council), he can deputize the Council. Nine years later, in 1997, Khamenei expanded its membership to thirty-four, twenty-five of whom were thence appointed for five-year terms. During February 2007, a new Council was formed, with twenty-seven members being directly chosen by the Supreme Leader this time.[9]

As stated by article 111, if the position of Supreme Leader is undeclared for whatever reason, a council composed of President, head of the Judiciary, and one of the jurisconsults of the Guardian Council chosen by the EDC shall discharge his functions collectively and temporarily. If any of them is unable to discharge his duties, another person shall be appointed by the EDC in his place. The Council also resolves disputes that concern the Guardian Council and the Majles. Domestic and foreign policies of the regime are determined only after consultation with the Expediency Council, according to article 110 of the Constitution (with oversight of the Supreme Leader). The Expediency Council is only meant to act on behalf of the legislative branch, although in reality it intercedes as a mediator between all bureaucratic branches, including the executive. If ratification of the Consultative Assembly is not confirmed by the Guardian Council (and deputies insist on implementing the ratification), the EDC can intervene to make a decision. The Expediency Discernment Council can advise the faghih on policy and strategy (in accordance to article 111 of the Constitution), and despite not being part of the legislative branch, it can remove parliamentary powers. As an example of this, in April 2000 it removed from parliamentary capacity the faculty to investigate institutions under the control of the Supreme Leader, such as the Pasdaran and the Council of the Guardians. In practice, its composition almost guarantees its rulings mirror the legal opinion the Guardian Council, and more importantly, the Supreme Leader's. Being dominated by conservative ulama, this has furthered the faction's grip over Iran.[10][11]

During August 2001, the Council was convened by the Supreme Leader to resolve the dispute between the Judiciary and the Assembly. The latter was dominated by reformers, while the former was dominated by conservatives, so the Ali Khamenei wanted the EDC to settle this political confrontation. The confrontation referred to the parliament's rejection to approve conservative candidates's appointments to the Guardian Council. Conservatives did not want to lose control of the Guardian Council, dreading president Mohammad Khatami and reformist allies would push through political and social reforms. Members of the Council are generally ayatollahs and hojatoleslams (a step before ayatollah). In 2005, the capacity of the Council to act as a government supervisory body was supplemented to its powers. The EDC's influence grew when cleric Hashemi Rafsanjani joined it.[12]

Members

Current members (2017–2022)

Historic membership

Sixth council (2012–2017)

On 14 March 2012, a new council was appointed for a five-year period. Eight months before the end of the council, chairman Akbar Hashemi Rafsanjani dies and Ali Movahedi-Kermani became interim chairman until the end of the council period.

Fifth council (2007–2012)

The following is a list of its members of the years (2007-2012):[13]

  1. Hashemi Rafsanjani, Akbar, Ayatollah (Chairman of the Council) *
  2. Mohsen Rezaee, Ph.D.* (Secretary General)
  3. Jannati, Ahmad, Ayatollah *
  4. Vaez Tabasi, Abbas, Ayatollah *
  5. Amini Najafabadi, Ebrahim, Ayatollah *
  6. Haddad-Adel, Gholam Ali, Ph.D. *
  7. Emami Kashani, Mohammad, Ayatollah *
  8. Movahedi-Kermani, Ali, Ayatollah *
  9. Habibi, Hassan Ebrahim, Ph.D. *
  10. Mousavi, Mir Hossein Ms.C. *
  11. Velayati, Ali Akbar, M.D. *
  12. Dorri Najafabadi, Ghorbanali, Ayatollah *
  13. Mohammadi Reyshahri, Mohammad, Hojatoleslam *
  14. Sane'i, Hassan, Hojatoleslam *
  15. Rouhani, Hassan, Hojatoleslam, Ph.D. *
  16. Asgar Owladi, Habibollah *
  17. Larijani, Ali, Ph.D. *
  18. Bahonar, Mohammad Reza
  19. Tavassoli Mahallati, Mohammad Reza, Ayatollah *
  20. Mirsalim, Mostafa *
  21. Nabavi, Morteza *
  22. Ali Akbar Nategh-Nouri, Hojatoleslam *
  23. Firouzabadi, Hassan, Major General *
  24. Aghazadeh, Gholam Reza *
  25. Namdar Zanganeh, Bijan *
  26. Ali Agha-Mohammadi
  27. Mohammad Forouzandeh
  28. Davoud Danesh-Jafari
Fourth council (2002–2007)

The following is a list of its members of the years 2002-2007.[14]

  1. Hashemi Rafsanjani, Akbar, Ayatollah (Chairman) *
  2. Amini Najafabadi, Ibrahim, Ayatollah *
  3. Vaez Tabasi, Abbas, Hojatoleslam *
  4. Emami Kashani, Mohammad, Ayatollah *
  5. Mousavi, Mir Hussein *
  6. Velayati, Ali Akbar *
  7. Mohammadi Reyshahri, Mohammad, Hojatoleslam *
  8. Sane'i, Hassan, Hojatoleslam *
  9. Rouhani, Hassan, Hojatoleslam, Ph.D. *
  10. Asgar Owladi, Habibollah *
  11. Dorri Najafabadi, Qorbanali, Hojatoleslam *
  12. Larijani, Ali *
  13. Mirsalim, Mostafa *
  14. Tavassoli Mahallati, Mohammadreza, Ayatollah *
  15. Nabavi, Morteza *
  16. Firouzabadi, Hassan, Major General *
  17. Aqazadeh, Gholamreza *
  18. Namdar Zanganeh, Bijan *
  19. Rafsanjani, Mohammad Hashemi *
  20. Habibi, Hassan Ibrahim *
  21. Mohsen Rezaee * (Secretary General of the Council)
  22. Ahmad Jannati
  23. Ali Movahedi-Kermani
  24. Ali Akbar Nategh-Nouri
  25. Mohammad Reza Aref
  26. Gholam Ali Haddad-Adel
  27. Majid Ansari
  28. Mohammad Reza Bahonar
  29. Hossein Mozaffar
  30. Mohammad Javad Irvani
(*) - Re-appointed

Ex officio members:

  1. President
  2. Speaker of Majles
  3. Chief of the Judiciary
  4. The minister concerned depending on the subject under discussion
  5. The representative of Majlis commission concerning the subject discussed
  • If mediating between Majlis and Guardian Council, the council will also include the six clerics of the Guardian Council.
Third council (1997–2002)

The following is a list of its members of the year 1997-2002.[15][16]

Chairmen

Colour key
(for political parties)

Chairman Tenure Supreme Leader
Name Picture Took office Left Office
1 Ali Khamenei Portrait of Ali Khamenei - circa 1987.jpg 7 February 1988 4 June 1989 Ruhollah Khomeini
2 Akbar Hashemi Rafsanjani Akbar Hashemi Rafsanjani by Fars 01.jpg 4 October 1989 8 January 2017
(died in office)
Ali Khamenei
Ali Movahedi-Kermani
(Acting)
Ayatollah Movahedi-Kermani at Principlists Congress.jpg 1 February 2017 14 August 2017
3 Mahmoud Hashemi Shahroudi Ayatollah Mahmoud Hashemi Shahroudi in Qom(cropped).jpg 14 August 2017 24 December 2018
(died in office)
Ali Movahedi-Kermani
(Acting)
Ayatollah Movahedi-Kermani at Principlists Congress.jpg 29 December 2018[17] 30 December 2018
4 Sadeq Larijani Sixth International Conference in Support of the Palestinian Intifada, Tehran (15) (crop of Sadeq Larijani).jpg 30 December 2018 Incumbent

See also

References and notes

  1. ^ "Iran conservatives tighten grip on top oversight body", Agence France-Presse, Yahoo, 14 August 2017, retrieved 14 August 2017
  2. ^ مجمع تشخیص مصلحت نظام Archived 2006-11-27 at the Wayback Machine
  3. ^ Expediency Council BBC News
  4. ^ Foreign press and media department Archived 2007-08-21 at the Wayback Machine
  5. ^ Majd, Hooman, The Ayatollah Begs to Differ: The Paradox of Modern Iran, Doubleday, 2008, pp. 246-7.
  6. ^ Islamic Republic of Iran Expediency Discernment Council of the System
  7. ^ Amin Tarzi, 2011. Iranian Puzzle Piece: Understanding Iran in the Global Context. DIANE Publishing. p. 92. ISBN 978-1-4379-4423-5.
  8. ^ Karadag, Murat. "Iran appoints chief of influential expediency council". Anadolu Agency. Retrieved 11 January 2018.
  9. ^ Yonah Alexander; Milton M. Hoenig. 2008. The New Iranian Leadership: Ahmadinejad, Terrorism, Nuclear Ambition, and the Middle East. Greenwood Publishing Group. p. 17. ISBN 978-0-275-99639-0.
  10. ^ Yvette Hovsepian-Bearce, 2015. The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran. Routledge. pp. 112–113. ISBN 978-1-317-60582-9.
  11. ^ Barry Rubin, 2015. The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture. Taylor & Francis. p. 224. ISBN 978-1-317-45577-6.
  12. ^ Ahmad Reza Taheri, 2012. The Baloch in Post Islamic Revolution Iran: A Political Study. Lulu.com. pp. 45–46. ISBN 978-0-557-32837-6.
  13. ^ تركيب تازه اعضاي مجمع تشخيص مصلحت Archived 2007-03-02 at the Wayback Machine
  14. ^ مجمع تشخیص مصلحت نظام Archived 2007-06-22 at the Wayback Machine
  15. ^ Expediency Discernment Council Members
  16. ^ Islamic Republic of Iran, Members of the Expediency Discernment Council of the System
  17. ^ چه‌کسی در فقدان آیت‌الله شاهرودی مجمع تشخیص مصلحت را اداره می‌کند؟

External links

Videos