مثنوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از مثنوی (قالب شعر))
پرش به: ناوبری، جستجو

قالبی از شعر فارسی است که دارای ابیات زیادی بوده و برای سرودن داستان‌ها و مطالب طولانی کاربرد دارد. در این قالب هر بیت دارای قافیه‌ای جداگانه است و به همین دلیل به آن مثنوی (دو تا دو تا) گفته می‌شود. از بزرگترین سروده‌های ادبیات پارسی که در قالب مثنوی سروده شده‌اند، شاهنامه ی فردوسی می‌باشد. کلیله و دمنه رودکی و آفرین نامه ابوشکور بلخی نیز از اولین نمونه‌های مثنوی است. از جمله دیگر سرایندگانی که از این قالب استفاده کرده‌اند می‌توان از مولانا جلال‌الدین بلخی نام برد که مطالب عرفانی خود را در قالب مثنوی سروده‌است. نظامی، سعدی، عطار و جامی نیز از دیگر شاعران بزرگ این قالب اند. این قالب شعری خاص زبان فارسی است.[۱]

ساختار و نحوه قرار گیری قافیه در مثنوی[ویرایش]

ــ#ــ#
ــ*ــ*
ــ +ــ +
ــ ^ــ ^
ــ °ــ °
ــ ~ــ ~
ــ•ــ•

نمونه‌هایی از مثنوی[ویرایش]

از فردوسی با مطلع:

به نام خداوند جان و خردکزین برتر اندیشه بر نگذرد
خداوند نام و خداوند جایخداوند روزی ده و رهنمای
خداوند کیوان و گردان سپهرفروزنده ماه و ناهید و مهر
ز نام و نشان و گمان برترستنگارنده برشده گوهرست

از ابوشکور بلخی با مطلع:

بدان کوش تا زود والا شویچو دانا شوی زود والا شوی
نه داناتر آن کس که والاتر استکه والا تر آن کس که داناتر است
نبینی ز شاهان ابرتخت و گاهز دانندگان بازجوید راه؟

از اسدی توسی با مطلع:

ستیز آوری کار اهریمن استستیزه به پرخاش آبستن است
همیشه در نیک و بد هست بازتو سوی در بهتری شو فراز
چه رفتن ز پیمان چه گشتن ز دینکه زین هردو به ز آسمان و زمین
چو یار گنه کار باشی به بدبه جای وی ار تو بپیچی سزد

شاعران بزرگ قالب مثنوی[ویرایش]

نظامی

مولانا

عطار

فردوسی

سعدی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. آرایه‌های ادبی (قالب‌های شعر، بیان و بدیع). (ISBN 964-05-0036-4)