مثقال

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مِثقال یکای جرم و یکی از یکاهای رایج در کشورهای اسلامی است. انواع مثقال وجود دارد که مهمترین آن‌ها عبارتند از مثقال شرعی، مثقال صیرفی و مثقال معمولی. در علم فقه اسلامی هر مثقال شرعی برابر (۱۸ نخود) ۳٫۴۵۶ گرم و هر مثقال صیرفی چهارسوم مثقال شرعی(۲۴ نخود) و برابر ۴٫۶۰۸ گرم است. با توجه به این که هر جو چهارسوم گندم است، بنابراین هر مثقال شرعی برابر ۷۲ گندم و هر مثقال صیرفی برابر ۷۲ جو است. هر مثقال معمولی نیز معادل یک‌شانزدهم سیر و برابر با ۴٫۶۸۷۵ گرم است. البته برخی مثقال را معادل ۴٫۵ گرم یا ۵ گرم نیز در نظر می‌گیرند تا محاسبات را ساده کنند که البته این کار برای کالاهای کم‌ارزش انجام می‌شود. در برخی منابع نیز یک مثقال را معادل ۴٫۲۵ گرم در نظر گرفته‌اند.
از مثقال صیرفی در طلافروشی‌ها برای اندازه‌گیری جرم طلا استفاده می‌شود. هر ۰٫۷ از مثقال شرعی را یک درهم گویند. بنابراین هر درهم برابر ۲٫۴۱۹۲ گرم است.

در سرزمین‌های اسلامی، از دیرباز دو واحد «مثقال» و «درهم» با اصل یونانی دراخما به عنوان اصلی‌ترین یکاهای جرم به کار رفته‌اند. نسبت مثقال به درهم در منابع شرعی ۱۰ به ۷ است. براساس جرم دو نمونهٔ عینی رطل امویان از سال ۱۲۶ قمری و سنگ شیشهٔ یک قیراطی عصر عباسی مصر، برای درهم به عنوان یکای جرم، ۳٫۱۲۵ گرم، و از آنجا برای مثقال شرعی، ۴٫۴۶۴ گرم به دست می‌آید که این ارقام در مذهب حنفیه پذیرفته شده‌اند.


واحد پول[ویرایش]

دینار یک واحد پول است که به صورت طلای مسکوک(به صورت سکه ضرب شده) می‌باشد. جرم هر دینار یک مثقال صیرفی (۴٫۶۰۸ گرم) است و در آن یک مثقال شرعی (۳٫۴۵۶ گرم) طلای خالص به کار رفته و بقیه‌ی آن از نقره و مقداری مس است. مقدار نقره و مس آن می‌تواند فرق کند که معمولا مقدار نقره در آن ربع درهم است. اما مقدار طلای آن همیشه ثابت است. در نتیجه می‌توان گفت که یک دینار سکه‌ای طلا با جرم یک مثقال صیرفی و عیار ۷۵۰ (۱۸ عیار) است که در نتیجه مقدار طلای خالص آن یک مثقال شرعی است.

درهم نیز یک واحد پول است که به صورت نقره‌ی مسکوک(به صورت سکه ضرب شده) می‌باشد. جرم نقره‌ی به کار رفته در یک درهم برابر با یک درهم (۲٫۴۱۹۲ گرم) است.

در زمان پیدایش اسلام هر ده درهم معادل یک دینار ارزش داشته است که اگر مقدار نقره‌ی موجود در هر دینار را برابر با ربع درهم در نظر بگیریم و از قیمت مس صرفه‌نظر کنیم به این نتیجه می‌رسیم که در آن زمان هر یک مثقال شرعی طلای خالص (۲۴ عیار) ارزشی برابر با ۹٫۷۵ درهم نقره‌ی خالص داشته است که با این حساب هر یک گرم طلا با ۶.۸۲۵ گرم نقره برابری می‌کرده است.


در زمان پس از پیامبر، جرم هر سکه طلا برابر با حدود ۴٫۵۵ گرم بود (معادل ۱٫۳۳ درهم، ۲۴ قیراط یا ۹۶ حبه) اما در دوران خلافت عبدالملک بن مروان با اصلاح سیستم ضرب سکه، جرم هر سکه طلا به حدود ۴٬۲۵ گرم کاهش یافت (معادل ده هفتم درهم، ۲۰ قیراط یا ۶۰ حبه).[۱]


تبدیل کردن به یکاهای دیگر[ویرایش]

واحد مثقال گرام اونس تروی (Troy Ounce )
مثقال 1 4.6875 0.13664
گرام 0.2353 1 0.0321507466
اونس تروی (Troy Ounce ) 7.3258 31.1034768 1

منابع[ویرایش]