متمرکزسازی
متمرکزسازی یا تمرکز (به انگلیسی: Centralisation) فرآیندی است که طی آن فعالیتهای یک سازمان، بهویژه فعالیتهای مربوط به برنامهریزی و تصمیمگیری، چارچوببندی استراتژی و سیاستها در یک گروه جغرافیایی خاص متمرکز میشوند. این امر قدرتهای مهم تصمیمگیری و برنامهریزی را در مرکز سازمان جابهجا میکند.
این اصطلاح در چندین زمینه، معانی مختلفی دارد: در علوم سیاسی، متمرکزسازی به تمرکز قدرت یک دولت (هم از نظر جغرافیایی و هم از نظر سیاسی) در قالب یک دولت متمرکز اشاره دارد.
متضاد متمرکزسازی، تمرکززدایی است.[۱]
تمرکز در سیاست
[ویرایش]تاریخچه تمرکز قدرت
[ویرایش]تمرکز اقتدار عبارت است از تمرکز سیستماتیک و مداوم قدرت در یک نقطه مرکزی یا در یک فرد در سازمان. این ایده نخستین بار در دودمان چین در چین مطرح شد. دولت چین بسیار بوروکراتیک بود و توسط سلسلهمراتبی از مقامات اداره میشد که همگی در خدمت نخستین امپراتور، چین شی هوانگ بودند. دودمان چین تمام چیزهایی را که هان فی زی آموزش داده بود، انجام داد و به چین شی هوانگ اجازه داد تا همهٔ قلمروهای خود، از جمله مناطقی که از کشورهای دیگر تسخیر شده بود، داشته باشد و کنترل کند. ژنگ و مشاورانش به فئودالیسم در چین با وضع قوانین و مقررات جدید تحت یک دولت متمرکز و بوروکراتیک با تمرکز سفت و سخت بر قدرت پایان دادند.[۲]
ویژگیهای تمرکز قدرت در دولت چین باستان
[ویرایش]- در دولت چین باستان، قدرت سلطنتی قدرت برتر در امپراتوری بود. امپراتور تمام منابع کشور را در انحصار خود درآورد. شخصیت و تواناییهای او تعیینکننده سعادت کشور بود. این نوع سیستم خودکامه امکان تصمیمگیری سریعتر را فراهم میکند و از راهحلهای پیچیده برای مشکلات پیش آمده اجتناب میکند؛ امّا یکی از معایبش این است که درباریان که برای جلب رضایت امپراتور رقابت میکنند، میتوانند برای خود قدرت جمع کنند و این امر میتواند منجر به درگیریهای داخلی شود.[۳]
- بخش اداری اختیارات بسیار متمرکزی داشت. وظایف هر یک از مشاغل بوروکراتیک به وضوح تعریف نشده بود که منجر به ناکارآمدی میشد؛ زیرا عملاً کارگزاران دولت را مدیریت و در نتیجه کشور را اداره میکردند.
ایده تمرکز قدرت
[ویرایش]
پس از تفویض اختیار اقداماتی برای پیادهسازی آن نیاز هستند؛ بنابراین میتوان اختیارات تصمیمگیری را با کمک تفویض اختیار گسترش داد. در صورتی که تمرکز کامل روی مرحلهٔ تصمیمگیری برای هر سمتی باشد، میتوان فوراً قدرت را متمرکز کرد. تمرکز میتواند روی یک موقعیت شغلی یا در یکی از سطوح سازمان انجام شود. در حالت ایدهآل، قدرت تصمیمگیری در اختیار چند نفر معدود است.
مزایا و معایب تمرکز قدرت
[ویرایش]تمرکز قدرت مزایا و معایب متعددی دارد. مزایا عبارتاند از:
- مسئولیتها و وظایف به خوبی در بدنه حاکمیت مرکزی تعریف شده است.
- تصمیمگیری بسیار مستقیم و واضح است.[۴]
- قدرت مرکزی «منافع فراگیر» بزرگی را در رفاه دولتی که بر آن حاکم است، حفظ میکند، زیرا از هرگونه افزایش در ثروت یا قدرت دولت سود میبرد.[۵] در این معنا، مشوقهای دولت و حاکم همسو هستند.
از سوی دیگر معایب به شرح زیر است:
- تصمیمات ممکن است در حالی که منتقل میشوند، اشتباه گرفته شوند و بخشهای سازمانی پایینرتبه قدرت تصمیمگیری ندارند؛ بنابراین نیاز به یک بخش عالی کارآمد و سازمانیافته وجود دارد.
- توجه و حمایت از هر بخش یا شهر ممکن است متعادل نباشد.
- تأخیر در اطلاعات کاری ممکن است منجر به ناکارآمدی دولت شود.
- در زمینهٔ اقتصاد و منابع اطلاعاتی بین بخش مرکزی و سایر بخشها تفاوت فاحشی به وجود میآید.
- بازیگران در سطوح محلی و استانی را از سیستم حاکمیت غالب حذف میکند و ظرفیت دولت مرکزی را برای پاسخگویی به مقامات (با خطرات فساد)، حل و فصل اختلافات یا طراحی سیاستهای مؤثر که نیازمند دانش و تخصص محلی است، کاهش میدهد.[۶][۷]
تمرکز در اقتصاد
[ویرایش]
رابطه بین تمرکز (یعنی تمرکز تولید) و سرمایهداری
[ویرایش]همانطور که ولادیمیر لنین[۸] نوشته، او در مورد توسعه تولید تحقیق کرد و تصمیم گرفت مفهوم تولید را به عنوان یک چارچوب متمرکز توسعه دهد؛ از کارگاههای کوچک فردی و پراکنده به کارخانههای بزرگ که سرمایهداری را به جهان هدایت میکند. این طرح با این ایده هدایت میشود که هنگامی که تمرکز تولید به یک سطح خاص توسعه یابد، مانند سازمانهای حزبی کارتل، سندیکا و تراست به یک انحصار تبدیل میشود.[۸]
- کارتل: در علم اقتصاد، کارتل توافقی است بین شرکتهای رقیب برای کنترل قیمتها یا منع ورود یک رقیب جدید در بازار. این یک سازمان رسمی متشکل از فروشندگان یا خریداران است که با استفاده از انواع تاکتیکها توافق میکنند قیمتهای فروش را ثابت کنند یا تولید را کاهش دهند.[۹]
- سندیکا: سندیکا یک گروه خودسازماندهیشده است که از افراد، شرکتها یا نهادهایی تشکیل شده که برای انجام معاملات تجاری خاص، برای تعقیب یا ترویج منافع مشترک تشکیل شده است.
- تراست: تراست صرفاً موردی است که شخصی عنوان مالک دارایی، اعم از زمین یا ملک را به نفع شخص دیگری داشته باشد که ذینفع نامیده میشود. هیچ چیز نمیتواند از این رایجتر یا مفیدتر باشد؛ امّا این کلمه اکنون به صورت لاقید در مورد طبقه خاصی از قراردادهای تجاری به کار میرود و به دلیل ترس عمومی و بیدلیل از تأثیر اینگونه قراردادها، این اصطلاح نیز آلوده شده است.[۱۰]
تمرکز در مطالعات بازرگانی
[ویرایش]
اکثر کسب و کارها با مسائل مربوط به ویژگیهای تمرکز یا عدمتمرکز تصمیمگیری سر و کار دارند. سؤال کلیدی این است که آیا مرجع باید همهٔ چیزهایی را که در مرکز یک تجارت قرار دارد (متمرکز) مدیریت کند یا اینکه آنها باید به دور از مرکز واگذار شوند. (غیرمتمرکز)
انتخاب بین متمرکز یا غیرمتمرکز متفاوت است. بسیاری از کسبوکارهای بزرگ زمانی که شروع به فعالیت از چندین مکان یا هر واحد جدید و بازار اضافه میکنند، لزوماً شامل مقداری تمرکززدایی و تا حدودی تمرکز میشوند.[۱۱]
بر اساس مطالعهای در سال ۲۰۲۱، «شرکتهایی که قبل از رکود بزرگ، قدرت بیشتری را از ستاد مرکزی به مدیران کارخانههای محلی واگذار کردند، در بخشهایی که بیشترین آسیب را از بحران بعدی متحمل شدند، بهتر از همتایان متمرکز خود عمل کردند.»[۱۲]
ویژگیهای تمرکز در مدیریت
[ویرایش]- مدیران سطح بالا تمرکز و قدرت تصمیمگیری را حفظ میکنند.
- اجرای تصمیم توسط مدیریت سطح بالا با کمک سایر سطوح مدیریت.
- مدیریت سطوح پایین وظایف خود را تحت کنترل مستقیم مدیران ارشد انجام میدهد.[۱۳]
جستارهای وابسته
[ویرایش]- تمرکززدایی
- یونیتاریسم سیاسی
- دولت ملی
- احکام نووا پلانتا؛ مجموعهای از احکام سلطنتی متمرکز که در اوایل قرن هجدهم در اسپانیا صادر شد.
منابع
[ویرایش]- ↑ "Thesaurus results for CENTRALIZATION". www.merriam-webster.com (به انگلیسی). Retrieved 2022-02-07.
- ↑ Bachman, D. , Bickers, R. , Carter, J. , de Weert, H. , Elders, C. , Entenmann, R. and Felton, M. (2007). World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. New York: Marshall Cavendish, p.36.
- ↑ Jin, G. and Liu, Q. (1992). The Cycle of Growth and Decline - On the Ultrastable Structure of Chinese Society: Chapter 7. 2nd ed. Hong Kong: The Chinese University Press.
- ↑ Singh, K. (2015). What is Centralization and De-Centralization of the Authority? | Total MBA Guide. [online] Mbaofficial.com. Available at: http://www.mbaofficial.com/mba-courses/principles-of-management/what-is-centralization-and-de-centralization-of-the-authority/ [Accessed 4 Nov. 2015].
- ↑ Olson, Mancur (1993-01-01). "Dictatorship, Democracy, and Development". The American Political Science Review. 87 (3): 567–576. doi:10.2307/2938736. JSTOR 2938736.
- ↑ Sawyer, Amos (2004-09-01). "Violent conflicts and governance challenges in West Africa: the case of the Mano River basin area". The Journal of Modern African Studies. 42 (3): 437–463. doi:10.1017/S0022278X04000266. ISSN 1469-7777.
- ↑ Shleifer, Andrei (2002). "The grabbing hand: Government pathologies and their cures".
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help) - 1 2 Lenin, V. (1939). Imperialism, the highest stage of capitalism. New York: International Publishers, pp.12-54.
- ↑ O’Sullivan, A. and Sheffrin, S. (2003). Economics. Needham, Mass. : Prentice Hall, p.171.
- ↑ Theodore, D. (1888). "The Legality of "Trusts". Political Science Quarterly, 3(592).
- ↑ Riley, J. (2014). Centralised versus decentralised structures | Business | tutor2u. [online] Beta.tutor2u.net. Available at: http://beta.tutor2u.net/business/reference/centralised-versus-decentralised-structures بایگانیشده در ۸ اکتبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine [Accessed 5 Nov. 2015].
- ↑ Aghion, Philippe; Bloom, Nicholas; Lucking, Brian; Sadun, Raffaella; Van Reenen, John (2021). "Turbulence, Firm Decentralization, and Growth in Bad Times". American Economic Journal: Applied Economics (به انگلیسی). 13 (1): 133–169. doi:10.1257/app.20180752. ISSN 1945-7782.
- ↑ BMS Team, (2013). Important Features of centralization | BMS.co.in. [online] BMS.co.in: Bachelor of Management Studies. Available at: http://www.bms.co.in/important-features-of-centralization/ [Accessed 5 Nov. 2015].
پیوند به بیرون
[ویرایش]
گفتاوردهای مربوط به متمرکزسازی در ویکیگفتاورد 
مدخل ویکیواژه برای centralization
