متروی اصفهان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
متروی اصفهان
نماد سازمان قطار شهری اصفهان و حومه
اطلاعات
مالک سازمان قطار شهری اصفهان و حومه
مکان اصفهان، ایران
نوعی ترابری قطار شهری، تراموا
تعداد خطوط ۳ (۱ خط فعال)
تعداد ایستگاه‌ها ۴۸ (۱۱ ایستگاه فعال)
وبگاه وب سایت متروی اصفهان
اداره
آغاز بهره‌برداری ۱۴ مهر ۱۳۹۴
اداره‌کننده(ها) سازمان قطار شهری اصفهان و حومه
طول قطار ۱۰۰ متر
فنی
سیستم برق ۱۵۰۰ ولت - DC از طریق سیم بالاسر
میانگین سرعت ۳۲ کیلومتر بر ساعت
حداکثر سرعت ۷۰ کیلومتر بر ساعت
نقشه

Esfahan Metro map-geo.png
(فاز اول خط 1)

متروی اصفهان یک سامانه حمل و نقل عمومی در شهرستان اصفهان است. عملیات ساخت قطارشهری اصفهان از سال ۱۳۸۰ آغاز شد اما با توجه به بافت تاریخی این شهر به کندی پیش رفت.[۱] خطاهای اجرایی نیز در طولانی تر شدن اجرای این پروژه موثر بوده اند.[۲] سازمان قطار شهری اصفهان و حومه مسئولیت ساخت و بهره‌برداری متروی اصفهان را بر عهده دارد.

برای شهر اصفهان ۳ خط قطار شهری در نظر گرفته شده است؛ خط ۱ مسیر شمال به جنوب، خط ۲ شمال شرقی به غرب و خط ۳ از جنوب به غرب می باشد. همچنین برخی از شهرهای اطراف نیز از طریق این سامانه به خطوط مترو اصفهان متصل می گردند.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

ایده ساخت مترو در اصفهان در زمان احداث کارخانه ذوب آهن در دهه ۱۳۴۰ به وجود آمد. در این طرح قرار بود فرودگاه بین‌المللی اصفهان به شهرستان فولادشهر و سپس کارخانه ذوب آهن متصل گردد که اجرایی نشد.

اولین طرح جامع حمل ونقل شهر اصفهان در سال ۱۳۵۵ توسط مهندسین مشاور سوئدی ولوو صورت گرفت اما به مرحله اجرا نرسید. پس از انقلاب ایران، در سال ۱۳۵۹ مطالعات جامع حمل و نقل اصفهان توسط سازمان مدیریت برنامه و بودجه استان انجام شد. طی آن به مدت یک سال مطالعات مترو اصفهان توسط شركت مهندسین مشاور پاسیفیک کوماگائی گومی صورت گرفت. در سال ۱۳۶۳ نیز مطالعات حمل ونقل برون شهری محدود به منطقه صنعتی حاشيه زاينده رود توسط مجتمع فولاد مبارکه و دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شد.

بین سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۹ مطالعات جامع حمل ونقل و ترافیک اصفهان با مديريت سازمان حمل ونقل و ترافيک و توسط دانشگاه صنعتی اصفهان انجام و در پی آن بين سالهاي ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۳ مطالعات پيش امکان پذيری حمل و نقل انبوه توسط شرکت فرانسوی سوفرتو و در سال ۱۳۷۴ مطالعات امكان پذيری آن توسط شرکت استرليايی PPK انجام شد و شبكه حمل ونقل انبوه منطقه اصفهان مشخص گرديد.

پس از آن، از سال ۱۳۷۵ به مدت دو سال طراحی اولیه خطوط اولويت دار قطارشهری اصفهان و حومه انجام گرفت و پس از تصویب بودجه احداث قطارشهری توسط مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۹، عملیات اجرایی خط یک مترو اصفهان از سال ۱۳۸۰ آغاز شد.[۴]

خطوط[ویرایش]

نقشه متروی اصفهان
نام خط اولین

فعالیت

افتتاح نوع طول

(به کیلومتر)

تعداد

ایستگاه ها

تعداد سفرها

در سال (۰۰۰s)

درون شهری
یک ۱۳۹۴ ۲۰٫۲ ۲۰
دو ۲۴.۴ ۲۳
سه ۸٫۸ ۷
برون شهری
اصفهان - زرین شهر ۴۳
اصفهان - شاهین شهر ۲۰
اصفهان - بهارستان ۱۴.۵

درون شهری[ویرایش]

خط یک[ویرایش]

این خط از شمال شهر اصفهان آغاز شده و پس از طی مسیری به طول ۲۰.۲ کیلومتر به پایانه مسافربری صفه در جنوب اصفهان می رسد. در این خط ۲۰ ایستگاه وجود دارد.[۵]

ساخت این خط در سال ۱۳۸۱ آغاز و اجرای آن به ۳ فاز تقسیم شده بود. فاز اول شامل ۱۰ ایستگاه به طول ۱۱ کیلومتر بوده که در ۲۳ مهرماه ۱۳۹۴ افتتاح شد.[۶] فاز دوم به فاصله یک سال پس از فاز اول در ۱۳ آبان ۱۳۹۵ به بهره‌برداری رسید. این فاز شامل ایستگاه تختی بوده است.[۷] در فاز سوم ۹ ایستگاه باقیمانده به بهره برداری خواهند رسید و اجرای خط یک به پایان می رسد.

ایستگاه‌های این خط عبارتند از[۵]:

افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی
ایستگاه تختی
نام ایستگاه مساحت

(متر مربع)

فاصله تا ایستگاه

قبل (متر)

توضیحات
قدس ۱۳۶۰۰ -
بهارستان ۸۲۰۰ ۱۳۶۰
گلستان ۹۴۷۸ ۱۴۰۰
شهید مفتح ۱۳۶۶۱ ۱۳۲۶
شهید علیخانی ۱۶۹۸۵ ۱۲۹۸
جابر ۶۹۲۰ ۱۱۳۴
کاوه ۱۲۱۴۵ ۱۲۹۵ دپو
شهید چمران ۹۸۸۰ ۱۲۹۸
شهید باهنر ۸۷۵۷ ۹۰۲
شهدا ۱۱۷۰۰ ۸۳۹
تختی ۱۲۰۰۰ ۸۷۸
امام حسین ۱۹۳۶۲ ۷۲۲ تلاقی با خط ۲ [۳]
انقلاب ۱۳۸۹۳ ۱۰۱۰
سی و سه پل ۱۰۷۵۸ ۸۹۵
دکتر شریعتی ۸۷۴۰ ۱۱۹۴
آزادی ۲۱۸۶۸ ۷۱۹ تلاقی با خط ۳ [۳]
دانشگاه ۱۱۱۸۰ ۸۴۵
کارگر ۱۳۸۵۰ ۱۰۹۷
کوی امام ۱۵۵۶۸ ۸۷۰
دفاع مقدس ۱۶۳۰۰ ۱۱۸۵

خط دو[ویرایش]

خط شرقی-غربی از خمینی شهر شروع و پس از عبور از خیابان اشرفی اصفهانی (کهندژ) و در ایستگاه مشترک امام حسین از زیر خط شمالی-جنوبی وارد خیابان سپه شده و از زیر قسمت شمال میدان نقش جهان به سمت خیابان حافظ می‌رود. این خط در خیابان هاتف به سمت شمال ادامه می‌یابد و پس از عبور از روی میدان لاله در طول خیابان زینبیه ادامه می‌یابد. طول کل مسیر ۲۴.۴ کیلومتر و دارای ۲۳ ایستگاه می‌باشد.[۸] فاز یک این مسیر مورد تصویب قرار گرفته و اجرای آن آغاز شده است.[۹]

افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی

ایستگاه‌های این خط عبارتند از:

نام ایستگاه توضیحات
خمینی شهر
ماریین
پیام نور
رهنان
صمدیه
جاوان
کهندژ
شهید خرازی
کاشانی
خلجا
امام حسین تلاقی با خط ۱ [۳]
امام خمینی
امام علی
ابن سینا
قدس
شاهد
لاله
عمان سامانی
عاشق اصفهانی
زینبیه
شهید غفاری دپو

خط سه[ویرایش]

خط ۳ قطارشهری اصفهان از ميدان آزادي شروع و با عبور از خيابانهاي دانشگاه، ارتش، بلوار كشاورز، كندرو اتوبان ذوب آهن به بلوار شفق وارد شده و تا سه راهي عباسپور ادامه مي يابد. طول اين مسير حدود ۸/۸ کيلومتر و شامل ۷ ایستگاه می باشد.[۱۰]

ایستگاه‌های این خط عبارتند از:

افتتاح شده
در حال ساخت
در مرحله طراحی
نام ایستگاه توضیحات
آزادی تلاقی با خط ۱ [۳]
حکیم نظامی
ارتش
جانبازان
باغ فردوس
قائمیه
اسلام آباد

برون شهری[ویرایش]

اصفهان - زرین شهر[ویرایش]

از ایستگاه مشترک آزادی شروع می‌شود. پس از عبور از شهر درچه، فلاورجان و فولادشهر و عبور از گردنه گاوپیسه به ذوب آهن اصفهان و زرین شهر ختم می‌شود. طول کل این مسیر حدود ۴۳ کیلومتر خواهد بود.

اصفهان - شاهین شهر[ویرایش]

خط مترو اصفهان - شاهین شهر از ابتدای خط یک قطارشهری اصفهان آغاز شده و پس از عبور از داخل شهر اصفهان، به بختیار دشت و سپس به از سمت غرب به شهرستان شاهین شهر می رسد. اجرای این خط با مشارکت شرکت چینی نورینکو خواهد بود.[۱۱] از ۲۰ کیلومتر طول مسیر این خط، ۱۶٫۷ کیلومتر در حوزه شهرستان شاهین شهر و مابقی در حوزه شهرستان اصفهان می باشد.

اصفهان - بهارستان[ویرایش]

این خط از انتهای خط یک قطارشهری اصفهان آغاز شده و پس از عبور از سپاهان شهر به بهارستان ختم خواهد شد. طول این خط برابر ۱۴.۵ کیلومتر خواهد بود. این پروژه در مراحل پایانی ریل گذاری قرار دارد. [۱۲]

تاثیر آثار تاریخی بر روند اجرا[ویرایش]

وجود آثار تاریخی متعدد در اصفهان و همچنین شرایط اقلیمی و نوع خاک، عبور خطوط مترو در مناطق تاریخی شهر را با مشکل مواجه کرد چرا که این امکان وجود داشت لرزش های ایجاد شده در هنگام عبور مترو از زیر مناطق تاریخی و همچنین ساخت و حفاری در این مناطق آسیب های جدی به آثار تاریخی وارد کنند. بخشی از خطوط یک و دو قطارشهری از زیر آثار تاریخی مهم شهر اصفهان عبور می کنند.

براساس قانون و با توجه به اینکه چهارباغ عباسی با شماره ۱۱۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است، انجام هرگونه پروژه عمرانی در حوالی آن، تنها با نظر موافق سازمان میراث فرهنگی کشور میسر است.[۱] سیف‌الله امینیان، مدیر میراث فرهنگی اصفهان، اعلام کرد که سازمان میراث فرهنگی اصفهان، مخالفت خود را با عبور مترو از چهارباغ عباسی، حد فاصل میدان دروازه دولت تا سی و سه پل، در مکاتبات و جلسات مختلف به مقامات ارشد استان، استاندار و مقامات مسوول سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشوراعلام کرده است.[۱] او بر پیشنهاد سازمان میراث فرهنگی بر عبور مترو از خیابان شمس‌آبادی تأکید کرد.[۱] در جلسه‌ای که در ۱۲ مهرماه ۱۳۸۰ در سازمان میراث فرهنگی کشور و با حضور نمایندگان شهرداری، سازمان قطار شهری اصفهان و میراث فرهنگی تشکیل شد، با توجه به نوع خاک، لایه بندی خاک و شرایط اقلیمی، عبور مترو به صورت زیرزمینی از محور چهارباغ خسارت بار ارزیابی گردید.[۱]

در سال ۱۳۸۳ رئیس وقت سازمان نظام مهندسی اصفهان، عبدالله کوپایی، عضو هیئت مدیره «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه»، در مصاحبه با ایسنا لزوم عبور مترو از خیابان چهار باغ را مورد تأیید قرار داد[۱۳].

در یک برنامه زنده تلویزیونی که از شبکه یک در ۲۶ شهریور ۱۳۸۸ پخش شد، حبیب اله تحویل پور، معاون فرهنگی شهرداری اصفهان، ضمن تکذیب عبور مترو از چهارباغ اصفهان گفت: «مترو از چهارباغ اصفهان گذر نکرده و مسیر آن بین خیابان شمس‌آبادی و چهارباغ است». در همین برنامه ابوالفضل قربانی، سخنگوی شورای شهر اصفهان، اظهار داشت که موضوع متروی اصفهان پس از رسیدن به خیابان چهارباغ سیاسی شده‌است[۱۴] .

نگرانی دیگر، احتمال حضور متکدیان، دوره گردها و دستفروشان در کنار ایستگاه‌های مترو و در کنار مناطق توریستی شهر است[۱۵].

عبور از نزدیکی سی و سه پل[ویرایش]

در ۱۶ فروردین ۱۳۸۸، شرکت الموت اعلام کرد که دستگاه حفار تونل غربی با موفقیت از زیر زاینده رود عبور کرده‌است[۱۶]. همچنین در همین منبع که به نظر می‌آید در تاریخی بعد از ۱۶ فروردین ۱۳۸۸ به روز رسانی شده‌است اشاره شده که حفاری تونل شرقی نیز که در اردیبهشت ۱۳۸۸ آغاز شده بود از زیر زاینده رود در طی ۳۰ روز حفاری، با موفقیت عبور کرده‌است.[۱۶]

در ۹ شهریور ۱۳۸۸، خبرگزاری میراث فرهنگی گزارش کرد که تونل شرقی خط «شمال- جنوب»، پس از گذشتن از زیر زاینده رود با انحراف از مسیر، درکنار سی و سه پل در حدود ۴۰ متر به اشتباه حفاری کرده‌است. بنا بر این گزارش از واگن‌های حمل خاک حفاری شده، مصالح غیرمعمول مشاهده شده که به قسمتی از پی یک سازه شباهت دارد و این احتمال می‌رود که دستگاه حفار، در اثر انحراف از مسیر، با ورودی جنوبی سی و سه پل برخورد کرده‌است و مصالح غیرعادی قسمتی از پی سی و سه پل باشد. درصورت صحت این مسئله و آسیب وارد آمدن به پی این پل تاریخی، احتمال نشست آن در زمان جاری شدن مجدد آب در رودخانه زاینده رود وجود دارد.[۱۷]

در ۱۱ شهریور ۱۳۸۸، عبدالجواد زعفرانی، رئیس «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه»، خبر انحراف دستگاه حفاری تونل شرقی خط شمال به جنوب را در نزدیکی سی‌وسه‌پل تأیید کرد. او میزان انحراف را ۳۵ تا ۴۰ متر از مسیر اصلی بیان کرد و آن را ناشی از نقص فنی در دوربین دستگاه حفاری دانست[۱۸].

در ۲۵ شهریور ۱۳۸۸، سیدمرتضی سقائیان نژاد، شهردار اصفهان، اعلام کرد که انحراف مسیر مترو تعمدی است. او با شاره به اینکه «نامه‌ای مبنی بر تعمدی بودن در انحراف متروی اصفهان وجود دارد که نمی‌توان اصل این نامه را در اختیار رسانه‌ها قرار داد» افزود «چون متن این نامه محرمانه‌است نمی‌توان از یک ارگان خاص در این خصوص نام برد». او همچنین فاصله تونل از پایه‌های پل را در نقطه انحراف ۴۳٫۲۶ متر و در نقطه میانی ۴۵٫۷۷ متر اعلام کرد. او با اشاره به هشت راهکار ارایه شده توسط مشاور آلمانی، تنها از ادامه مسیر فعلی با قوس موجود و جابجایی ۱۰۰ متری ایستگاه مترو نام برد[۱۹] .

احتمال عبور خط دوم مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان[ویرایش]

اولین تائیدیه محکم عبور مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان، به میزگرد تخصصی شهر تاریخی اصفهان در افق توسعه پایدار بر می‌گردد که دوسال قبل به همت چند رسانه در اصفهان برگزار شد. در این نشست، عباس حاج رسولی‌ها به صراحت از طرح عبور مترو از میدان نقش جهان سخن گفت و اعلام کرد خط شرقی-غربی مترو اصفهان که از زیر میدان نقش جهان عبور می‌کند مصوبه شورای عالی ترافیک را دارد و تنها در صورت لغو این مصوبه اجرایی نمی‌شود. این در حالی که مسعود علویان‌صدر، معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در گفتگویی در خرداد ماه سال ۹۱ گذشته درخروجی رسانه‌ها قرار گرفت، نسبت به حذف میدان نقش جهان از لیست آثار جهانی در صورت عبور مترو از زیر آن هشدار داده و اعلام کرد: براساس گزارشی که در زمان حضورکارشناسان یونسکو در ایران ارائه شد، مسؤولان قطار شهری اصفهان در اجرای محور شرقی ـ غربی که از زیر میدان نقش جهان می‌گذرد، اصرار دارند و این موضوع خطری جدی برای میدان نقش جهان و مجموعهٔ اطراف آن محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، عباس حاج رسولی‌ها رئیس شورای شهر اصفهان در گفتگویی مدعی شد که مترو اصفهان هم از یوسنکو و هم سازمان میراث فرهنگی تائیدیه دارد و آنان عبور از زیر میدان نقش جهان را تأیید کرده‌اند.[۲۰] یک روز پس از این اظهارنظر، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان ادعای رئیس شورای شهر اصفهان را تکذیب کرد.[۲۱] معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز ضمن رد ادعای وجود تائیدیه سازمان میراث فرهنگی و یونسکو برای خط دوم مترو اصفهان، از نامه‌نگاری با شورای عالی ترافیک برای جلوگیری از عبور قطار شهری از حریم میدان نقش جهان اصفهان خبر داد. علویان صدر تصریح کرد: تمامی رایزنی‌ها و تلاش خود را برای رفع خطر از میدان تاریخی نقش جهان به کار خواهیم بست و به هیچ نهادی اجازه نمی‌دهیم تا خلاف موازین، میراث جهانی ایرانیان را تهدید کنند.[۲۲] استاندار اصفهان نیز به ادعای وجود تائیدیه برای خط دوم مترو اصفهان واکنش نشان داده و در خصوص احتمال عبور خط دوم مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان گفته بود: متأسفانه خط اول متروی اصفهان پس از اجرا، چالش بزرگی را به همراه داشت و باید مراقب باشیم تا در خصوص خط دوم این موضوع مجدداً اتفاق نیفتد زیرا پس از اجرای خط اول متروی اصفهان و یا اتفاقاتی نظیر آن باید کسانی که دغدغه آثار باستانی دارند و به هویت اصفهان فکر می‌کنند دائماً موضوع را از طریق رسانه‌ها دنبال کنند.[۲۳] هرچند پس از این اظهارنظرها و اعتراض به خبر کذب، عباس حاج رسولی‌ها، رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان در نشست مطبوعاتی مدعی شد، حضور نماینده میراث فرهنگی در جلسه شورای عالی ترافیک در زمان تصویب خط شرقی-غربی مترو اصفهان نشان مهر تأیید این سازمان برخط دوم مترو اصفهان است. این در حالی است که صورت جلسه شصت و ششمین جلسه شورای عالی ترافیک نشان می‌دهد نماینده میراث فرهنگی در این جلسه حضور نداشته است و ادعای وجود تائیدیه سازمان میراث فرهنگی و یونسکو برای عبور مترو اصفهان از زیر میدان نقش جهان، ادعایی تو خالی است[۲۴]

سازمان قطارشهری اصفهان و حومه[ویرایش]

سازمان قطارشهری اصفهان و حومه یکی از سازمان های زیرمجموعه شهرداری اصفهان است که تمام وظایف درباره قطارشهری را برعهده دارد.[۲۵] مدیریت این سازمان در حال حاضر بر عهده جواد شعرباف می باشد.[۲۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ سرویس فرهنگ و هنر - هنرهای تجسمی، خبرگزاری دانشجویان ایران. «مدیر ادارهٔ میراث فرهنگی اصفهان:عبور مترو از محور چهارباغ عباسی، هیچ تاییدیه‌ای از سازمان میراث فرهنگی کشور ندارد»(فارسی)‎ (خبر). ایسنا، ۱۶ اسفند ۱۳۸۱. بازبینی‌شده در ۸ آذر ۱۳۸۸. 
  2. جم, Jamejam, جام. «انحراف تونل مترو اصفهان عمدی بود». بازبینی‌شده در 2017-06-29. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «مترو اصفهان». اصفهان نما، ۱۳۹۶/۰۲/۲۲. 
  4. «تاريخچه مترو در اصفهان». بازبینی‌شده در 2017-06-29. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «خط یک مترو اصفهان». سازمان قطارشهری اصفهان و حومه. 
  6. بهره برداری از فاز اول خط یک مترو اصفهان روزنامه ایران
  7. با حضور دکتر جهانگیری: فاز دوم خط نخست متروی اصفهان افتتاح شد وبگاه استانداری اصفهان
  8. «خط دو مترو اصفهان»(فارسی)‎. سازمان قطار شهری اصفهان و حومه. 
  9. «تکمیل خط ۲ قطارشهری اصفهان تا سال ۱۴۰۰/آغازساخت سه ایستگاه خط ۲». خبرگزاری مهر، ۱۳۹۶/۰۲/۰۹. 
  10. «خط سه مترو اصفهان». سازمان قطارشهری اصفهان و حومه. 
  11. «احداث قطار شهری شاهین شهر- اصفهان با همکاری چینی‌ها». خبرگزاری تسنیم. ۱۳۹۵/۰۱/۳۰. 
  12. «1500445560_3000.pdf». بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۷-۲۰. 
  13. سرویس میراث فرهنگی، خبرگزاری دانشجویان ایران. «رئیس سازمان نظام مهندسی استان اصفهان مدعی شد: عبور مترو از …»(فارسی)‎ (خبر). ایسنا، ۲۸ مرداد ۱۳۸۳. بازبینی‌شده در ۵ اسفند ۱۳۸۷. 
  14. «۸۱ درصد مردم مسئولان را عامل تخریب احتمالی سی و سه پل می‌دانند»(فارسی)‎. خبرگزاری مهر، ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ مهر ۱۳۸۸. 
  15. احسان رعنایی. «نقد و بررسی عبور متروی اصفهان از خیابان چهارباغ، آنچه بر شهر ما می‌گذرد»(فارسی)‎. ۱۸ مهر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۵ اسفند ۱۳۸۷. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «عبور موفقیت آمیز تونل از زیر زاینده‌رود». شرکت مهندسی پل و ساختمان الموت، ۱۶ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  17. خبرگزاری میراث فرهنگی، گروه میراث فرهنگی. «احتمال برخورد دستگاه حفار تونل متروی اصفهان با پی سی و سه پل»(فارسی)‎ (خبر). خبرگزاری میراث فرهنگی، ۹ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  18. خبرگزاری میراث فرهنگی، گروه میراث فرهنگی. «رئیس سازمان قطار شهری؛ انحراف دستگاه حفار مترو را در نزدیکی سی و سه پل تأیید کرد»(فارسی)‎ (خبر). خبرگزاری میراث فرهنگی، ۱۱ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۲ شهریور ۱۳۸۸. 
  19. «انحراف در متروی اصفهان تعمدی است/ مترو باید سریعتر به اتمام برسد»(فارسی)‎. خبرگزاری مهر، ۲۵ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ مهر ۱۳۸۸. 
  20. ادعای وجود تائیدیه یونسکو برای خط دوم مترو اصفهان (اصفهان فردا)
  21. سازمان میراث فرهنگی و یونسکو تائیدیه‌ای در خصوص خط دوم مترو اصفهان صادر نکرده‌اند (اصفهان فردا)
  22. نامه‌نگاری با شورای عالی ترافیک برای مقابله با عبور مترو از حریم نقش جهان (اصفهان فردا)
  23. علاقه‌مند نیستم تجربه ناخوشایند ورود مترو به خیابان چهارباغ تکرار شود (اصفهان فردا)
  24. نماینده میراث فرهنگی در زمان تصویب خط دوم متروی اصفهان در جلسه شورای عالی ترافیک حضور نداشت + سند (اصفهان فردا)
  25. «اهداف و رسالت سازمان». سازمان قطارشهری اصفهان و حومه. 
  26. «جواد شعرباف مدیر عامل مترو شد - رویش نیوز». www.rooyeshnews.com. بازبینی‌شده در 2016-10-20. 

پیوند به بیرون[ویرایش]