پرش به محتوا

مایکوپلاسما

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مایکوپلاسما
مایکوپلاسما، Mycoplasma
رده‌بندی علمی
فرمانرو:
باکتری
سرده:
Mycoplasma

مایکوپلاسما (Mycoplasma) نام یک سرده‌ای (Genus) از باکتری‌ها است که شناخته شده‌ترین سرده در شبه‌باکتری‌ها (Mollicutes) می‌باشند و قطری بین ۰٫۱ تا ۱ میکرومتر دارند. همچنین برخلاف بسیاری از باکتری‌های دیگر بر روی غشای خود دیوارهٔ سلولی ندارند. نداشتن دیواره سلولی باعث مقاوم شدن این باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر بر دیواره مانند پنی سیلین‌ها می‌شود.

ویژگی‌ها

[ویرایش]

برخی گونه‌های این باکتری‌ها ساپروفیت و برخی انگل و همچنین چندین گونه از آن‌ها برای انسان و بسیاری از جانوران دیگر بیماری‌زا هستند. این باکتری‌ها کوچک‌ترین باکتری‌های کشف شده هستند و قادر به زندگی بدون اکسیژن بوده و به دلیل فقدان دیواره اشکال ظاهری متفاوت و قابل تغییری دارند.[۱][۲] این باکتری‌ها فاقد هسته و هر گونه اندامک غشا دار هستند و دارای یک رشتهٔ دی‌ان‌ای و ریبوزوم‌هایی از نوع 70S هستند.[۳] این باکتری‌ها اندازهٔ بسیار کوچکی دارند و طول آن‌ها معمولاً کمتر از یک میکرون است. بنابر این مشاهدهٔ آن‌ها با میکروسکوپ‌های نوری معمولی دشوار و بدون جزئیات خواهد بود.

بیماری‌زایی

[ویرایش]
مایکوپلاسما گالی سپتیکوم

چندین گونه از این باکتری‌ها قابلیت بیماری‌زایی در انسان‌ها و سایر موجودات دارند. در انسان گونه مایکوپلاسما پنومونیه باعث سینه پهلو (پنومونی atypical) می‌شود. در ابتدا مایکوپلاسما به سلولهای محافظ غشای مجرای هوایی نفوذ می‌کند. مایکوپلاسما با کشتن این سلولها شروع به ایجاد یک واکنش التهابی در سراسر ناحیه و در برخی از موارد نیز به درون جریان خون نفوذ می‌کند.

در زنان مبتلا به واژینوز باکتریال و بیماری التهابی لگن باکتری مایکوپلاسما ژنیتالیوم یافت شده است و مشخص شده که این باکتری باعث عفونت‌های تناسلی در زنان می‌شود و قابل انتقال از طریق تماس جنسی هستند. این باکتری همچنین می‌تواند باعث افزایش ریسک زایمان زودرس، ناباروری، سقط جنین و عفونت گردن رحم شود. چندین گونه از مایوپلاسماها با ابتلای زنان به سرطان‌های اعضای تناسلی مرتبط می‌باشند.[۴]

آنتی‌ژن P1 عامل اولیه در بیماری‌زایی این باکتری است و باکتری از طریق این آنتی‌ژن به سلول‌های بافت پوششی متصل می‌شود. مایکوپلاسماها عامل ۱۷ درصد از راش‌ها (ضایعات پوستی) هستند. برخی از این باکتری‌ها ایجاد بیماری‌های در ناحیه تناسلی کرده و برخی قابل انتقال از طریق رابطه جنسی هستند. باکتری M.hominis می‌تواند ایجاد التهاب‌های تناسلی کرده و حتی موجب ناباروری مردان شود.[۵]

مایکوپلاسما گالی سپتیکوم و مایکوپلاسما سینوویا دو گونه مهم و پراهمیت در مبتلا کردن و بیماری‌زایی در پرندگان می‌باشند.

مایکوپلاسماها بیشتر از صد گونه دارند و برخی جانوران و گیاهان را آلوده می‌کنند و برخی بندپایان و مهره داران نیز میزبان و ناقل آن‌ها هستند.

آلودگی‌های آزمایشگاهی

[ویرایش]

مایکوپلاسماها از عوامل اصلی و شایع آلودگی‌های آزمایشگاهی در محیط‌های کشت سلول و بافت در آزمایشگاه‌ها هستند که توسط اشخاص و لوازم یا محیط‌های کشت پخش و منتقل می‌شوند. این باکتری‌ها می‌توانند باعث القای مشکلات در کروموزوم، تغییر در متابولیسم یا رشد سلول‌ها شوند. آلودگی‌های شدید این باکتری می‌توانند به کلی سلول‌های درون یک محیط کشت را نابود کنند. روش شناسایی آن‌ها استفاده از کاوشگر پیوندی، روش تست الایزا و روش PCR و شناسایی و رنگ آمیزی در آگار است. حدود ۱۱ تا ۱۵ درصد از کشت‌های سلول در آزمایشگاه‌های آمریکا آلوده به این باکتری‌ها هستند. این میزان از آلودگی در کشت‌های سلول در آزمایشگاه‌های اروپا و سایر کشورها به مراتب بیشتر است.[۶]

آلودگی‌های مایکوپلاسما در صنایع

[ویرایش]

مایکوپلاسماها از جمله آلودگی‌های پنهان اما بسیار خطرناک در فرآیند تولید داروهای بیولوژیک هستند. برخلاف بسیاری از باکتری‌ها، به دلیل نداشتن دیواره سلولی، تشخیص و حذف آن‌ها با روش‌های معمول استریل‌سازی و فیلتر کردن ممکن نیست. حضور این میکروارگانیسم‌ها در خطوط تولید، محیط‌های کشت سلولی یا حتی در مواد خام بیولوژیک، می‌تواند عواقب جدی بر کیفیت و ایمنی محصولات دارویی به‌جا بگذارد.

در صنعت داروسازی، آزمون مایکوپلاسما نه تنها یک الزام کیفی، بلکه یک الزام قانونی و مقرراتی است. بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی نظیر ICH Q5A(R2) و فارماکوپه‌های USP <63>، EP 2.6.7 و JP 4.4، هیچ محصول بیولوژیکی بدون تأیید منفی مایکوپلاسما اجازه ورود به بازار ندارد. مراجع نظارتی مانند FDA، EMA و WHO به‌طور ویژه بر ارائه گواهی عدم آلودگی مایکوپلاسما پیش از رهاسازی هر بچ (Batch Release) تأکید دارند. [۷]

آلودگی مایکوپلاسما در صنایع غذایی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است و جزو الزامات رگولاتوری به‌شمار می‌رود. این آلودگی‌ها می‌توانند تأثیرات منفی جدی بر کیفیت و ایمنی محصولات غذایی بگذارند، به‌ویژه در تولید محصولات حساس مانند سوسیس، کالباس، و فرآورده‌های گوشتی. در تولید سوسیس و کالباس، مایکوپلاسما می‌تواند باعث تغییرات در طعم، رنگ و بافت محصول شود. این میکروارگانیسم‌ها به دلیل عدم وجود دیواره سلولی و اندازه کوچکی که دارند، از روش‌های معمول ضدعفونی فرار کرده و می‌توانند به‌راحتی وارد خطوط تولید شوند. آزمایش مایکوپلاسما در این محصولات برای اطمینان از عدم آلودگی و حفظ کیفیت الزامی است [۸].

در محصولات لبنی مانند شیر و ماست، آلودگی مایکوپلاسما می‌تواند باعث اختلال در فرآیند تخمیر و کاهش کیفیت نهایی محصول شود. این آلودگی‌ها همچنین می‌توانند موجب طعم‌های نامطبوع یا تغییرات در بافت شوند که برای مصرف‌کنندگان غیرقابل قبول است. در آب‌میوه‌ها و نوشیدنی‌های غیرالکلی، حضور مایکوپلاسما می‌تواند منجر به تغییرات در طعم و شفافیت محصولات شود. به‌ویژه در فرآیندهای بسته‌بندی و نگهداری، امکان ورود این میکروارگانیسم‌ها وجود دارد و نیاز به آزمایش‌های دقیق دارد تا از فساد زودهنگام جلوگیری شود [۹]. این آلودگی‌ها علاوه بر تأثیرات کیفی، ممکن است مشکلات بهداشتی برای مصرف‌کنندگان ایجاد کنند. بنابراین، تست‌های مایکوپلاسما در بسیاری از کشورها به عنوان بخشی از فرآیندهای کنترل کیفیت و مطابق با استانداردهای رگولاتوری مانند FDA و EFSA ضروری است[۱۰].

روش های تشخیص مایکوپلاسما

[ویرایش]

مایکوپلاسماها ارگانیسم های کندرشدی هستند و به سختی میتوانیم آنها را با روش های مبتنی بر کشت تشخیص دهیم. در تست های استریلیتی و تست های کشت باکتریایی به ندرت قابل شناسایی شدن هستند و به همین دلیل است که مایکوپلاسما یکی از چالش های مهم صنایع بیولوژیک است. تست های مبتنی بر PCR مانند تست های PCR معمولی و تست های Realtime PCR امروزه گلد استاندارد تشخیص مایکوپلاسما هستند [۱۱]. روش های مرسوم و استاندارد تشخیص مایکوپلاسما عبارتند از :

  • روش کشت استاندارد (Agar/Broth Media): رشد مایکوپلاسما در محیط‌های اختصاصی مانند PPLO[۱۲]
  • PCR معمولی: تکثیر DNA با پرایمرهای خاص؛ سریع (چند ساعت) و حساس برای DNA زنده یا مرده.
  • Real-Time PCR (qPCR): نظارت واقعی‌زمان تکثیر با پروب‌های فلورسنت؛ دقیق‌تر و کمی برای مقادیر کم.[۱۳]
  • توالی‌یابی DNA (Sequencing): شناسایی گونه‌ها با NGS یا Sanger.
  • روش‌های ایمونولوژیک (مانند Immunochromatography): تشخیص پروتئین‌ها با آنتی‌بادی؛ سریع (۱۵-۳۰ دقیقه) برای نمونه‌های بالینی[۱۴].
  • سنجش فعالیت آنزیمی (Enzymatic Assays): اندازه‌گیری آنزیم‌هایی مانند آدنوزین فسفاتاز؛ سریع و ساده.
  • روش‌های نوین (نانوتکنولوژی و میکروفلوئیدیک): استفاده از نانوذرات یا دستگاه‌های کوچک برای تشخیص point-of-care؛ سریع و دقیق حتی در مناطق دورافتاده[۱۵].

ارتباط با سرطان

[ویرایش]

چندین گونه مایکوپلاسما در سلول‌ها و بافت‌های سرطانی در چند گونه سرطان مختلف مشاهده و جداسازی شده‌اند و به نظر می‌رسد این باکتری‌ها به ایجاد سلول‌های سرطانی مرتبط هستند. این باکتری‌ها عبارت اند از:

گونه‌ها

[ویرایش]

گونه‌های بیماریزا در انسان :

  • M. amphoriforme
  • M. buccale
  • M. faucium
  • M. fermentans
  • M. genitalium
  • M. hominis
  • M. incognitus
  • M. lipophilum
  • M. orale
  • M. penetrans
  • M. pirum
  • M. pneumoniae
  • M. primatum
  • M. salivarium
  • M. spermatophilum

سایر گونه‌ها :

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ https://archive.org/details/infectiousdiseas00swee_0
  2. ↑ https://archive.org/details/infectiousdiseas00swee_0. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  3. ↑ "Book sources - Wikipedia". en.wikipedia.org (به انگلیسی). Retrieved 2025-12-31.
  4. ↑ Lis, Rebecca; Rowhani-Rahbar, Ali; Manhart, Lisa E. (2015-08-01). "Mycoplasma genitalium infection and female reproductive tract disease: a meta-analysis". Clinical Infectious Diseases: An Official Publication of the Infectious Diseases Society of America. 61 (3): 418–426. doi:10.1093/cid/civ312. ISSN 1537-6591. PMID 25900174.
  5. ↑ Ljubin-Sternak, Sunčanica; Meštrović, Tomislav (2014). "Chlamydia trachomatis and Genital Mycoplasmas: Pathogens with an Impact on Human Reproductive Health". Journal of Pathogens. 2014: 183167. doi:10.1155/2014/183167. ISSN 2090-3057. PMC 4295611. PMID 25614838.
  6. ↑ Drexler, Hans G.; Uphoff, Cord C. (2002-07). "Mycoplasma contamination of cell cultures: Incidence, sources, effects, detection, elimination, prevention". Cytotechnology. 39 (2): 75–90. doi:10.1023/A:1022913015916. ISSN 0920-9069. PMC 3463982. PMID 19003295. {{cite journal}}: Check date values in: |date= (help)
  7. ↑ «تست مایکوپلاسما در فراورده های دارویی». arcbioassay.com.
  8. ↑ Rabiey, Soghra; Hosseini, Hedayat; Rezaei, Masoud (2013). "The Hurdle Effect of Bunium persicum Essential Oil, Smoke and NaCl for Controlling the Listeria monocytogenes Growth in Fish Model Systems". Journal of Food Safety (به انگلیسی). 33 (2): 137–144. doi:10.1111/jfs.12033. ISSN 1745-4565.
  9. ↑ Fischer, W.J.; Schilter, B.; Tritscher, A.M.; Stadler, R.H. (2011). "CONTAMINANTS OF MILK AND DAIRY PRODUCTS | Contamination Resulting from Farm and Dairy Practices" (به انگلیسی). Elsevier: 887–897. doi:10.1016/B978-0-12-374407-4.00104-7. ISBN 978-0-12-374407-4. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  10. ↑ Urban-Chmiel, Renata; Osek, Jacek; Wieczorek, Kinga (2025-05-16). "Methods of Controlling Microbial Contamination of Food". Pathogens (Basel, Switzerland). 14 (5): 492. doi:10.3390/pathogens14050492. ISSN 2076-0817. PMC 12114859. PMID 40430812. {{cite journal}}: Check |pmc= value (help); Check |pmid= value (help)
  11. ↑ سعید ضیایی (۱۴۰۳-۱۰-۱۲T۱۸:۵۶:۰۰+۰۰:۰۰). «روش هاش تشخیص مایکوپلاسما». https://biomind.ir/. دریافت‌شده در 2026-01-01. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)
  12. ↑ Ligasová, Anna; Vydržalová, Markéta; Buriánová, Renata; Brůčková, Lenka; Večeřová, Renata; Janošťáková, Anna; Koberna, Karel (2019-11-25). "A New Sensitive Method for the Detection of Mycoplasmas Using Fluorescence Microscopy". Cells. 8 (12): 1510. doi:10.3390/cells8121510. ISSN 2073-4409. PMC 6952905. PMID 31775352.
  13. ↑ Totten, Arthur H.; Adams, Anna Julia; Halas, Hyunmi K.; Gebo, James E. T.; East, Amanda D.; Lau, Anna F. (2023-01-23). "Comparison of Five Commercial Molecular Assays for Mycoplasma Testing of Cellular Therapy Products". Journal of Clinical Microbiology. 61 (2): e01498–22. doi:10.1128/jcm.01498-22. PMC 9945500. PMID 36688643.
  14. ↑ "Why Test for Mycoplasma in My Cell Culture?". GoldBio (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-01.
  15. ↑ Li, Mengyuan; Liu, Shan; Zhou, Cheng; Sun, Mengsi; Wang, Yanjie (2025-09-01). "A new method for detecting mycoplasma in cell cultures using colocalization of DNA and membrane staining". Biochemistry and Biophysics Reports. 43: 102133. doi:10.1016/j.bbrep.2025.102133. ISSN 2405-5808.
  16. 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pmid 11819772 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  17. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pmid 22076306 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  18. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pmid 7479753 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  19. 1 2 Cimolai N (August 2001). "Do mycoplasmas cause human cancer?". Canadian Journal of Microbiology. 47 (8): 691–697. doi:10.1139/w01-053. PMID 11575494.
  20. ↑ Jiang S, Zhang S, Langenfeld J, Lo SC, Rogers MB (May 2008). "Mycoplasma infection transforms normal lung cells and induces bone morphogenetic protein 2 expression by post-transcriptional mechanisms". Journal of Cellular Biochemistry. 104 (2): 580–594. doi:10.1002/jcb.21647. PMID 18059017.
  21. 1 2 Zhang S, Tsai S, Lo SC (May 2006). "Alteration of gene expression profiles during mycoplasma-induced malignant cell transformation". BMC Cancer. 6: 116. doi:10.1186/1471-2407-6-116. PMC 1559712. PMID 16674811.
  22. 1 2 3 Namiki K, Goodison S, Porvasnik S, Allan RW, Iczkowski KA, Urbanek C, Reyes L, Sakamoto N, Rosser CJ (September 2009). "Persistent exposure to mycoplasma induces malignant transformation of human prostate cells". PLoS ONE. 4 (9): e6872. Bibcode:2009PLoSO...4.6872N. doi:10.1371/journal.pone.0006872. PMC 2730529. PMID 19721714.
  23. ↑ Barykova YA, Logunov DY, Shmarov MM, Vinarov AZ, Fiev DN, Vinarova NA, Rakovskaya IV, Baker PS, Shyshynova I, Stephenson AJ, Klein EA, Naroditsky BS, Gintsburg AL, Gudkov AV (2011). "Association of Mycoplasma hominis infection with prostate cancer". Oncotarget. 2 (4): 289–97. doi:10.18632/oncotarget.256. PMC 3248169. PMID 21471611.
  24. ↑ Chan PJ, Seraj IM, Kalugdan TH, King A (November 1996). "Prevalence of mycoplasma conserved DNA in malignant ovarian cancer detected using sensitive PCR–ELISA". Gynecologic Oncology. 63 (2): 258–260. doi:10.1006/gyno.1996.0316. PMID 8910637.
  25. ↑ Xiaolei C, Taot H, Zongli S, Hongying Y (2014). "The role of ureaplasma urealyticum infection in cervical intraepithelial neoplasia and cervical cancer". European Journal of Gynaecological Oncology. 35 (5): 571–5. PMID 25423707.
  26. ↑ LPSN lpsn.dsmz.de
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مایکوپلاسما&oldid=43489828»