ماه نهاوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ماه نهاوند (نیز ماه بصره یا ماه البصره) نامی است برای یکی از مناطق تاریخی و باستانی غرب ایران. ماه نهاوند بخشی از سرزمین بزرگ پهله در غرب و مرکز ایران بوده است. در یادداشت های دهخدا آمده است که ابن الندیم از قول عبداﷲ بن المقفع گفته است که ماه نهاوند یکی از پنج ناحیه پهله (فهله) است [۱]. سرزمین پهله از دوره مادها شناخته شده بوده است و نواحی متعددی داشته است که ماه نهاوند یکی از آنها بوده است.

حوادث تاریخی[ویرایش]

شهرت تاریخی ماه نهاوند بیشتر به خاطر وقوع آخرین نبرد سپاه ایران و اعراب موسوم به جنگ نهاوند بوده است. جنگ نهاوند ، در روز پنجم ربیع الاول سال بیست ویکم هجری، بین سپاه ایران در پادشاهی یزدگرد سوم و اعراب اتفاق افتاد و منجر به سقوط امپراطوری ساسانی و تسلط اعراب بر ایران شد. اعراب مسلمان، جنگ نهاوند را فتح‌الفتوح نامیدند.

آل ابی دلف در سده سوم هجری حکومتی محلی وابسته به خلفای عباسی در کرج ابی دلف در ناحیه ای بین اراک، بروجرد و شازند ایجاد کردند و حکومت آنان به طور تقریبی منطقه ماه نهاوند را در بر می گرفت. این حکومت خراجگزار بصره بود و به این ترتیب نام ماه نهاوند به ماه بصره (ماه البصره) تغییر یافت. ابودلف حاکم این ناحیه آتشکده بروجرد را مسجدی قدیمی نامید («هذا مسجدالعتیق») و مسجد جامع را در نیمه اول قرن سوم هجری تاسیس کرد و منبری در آن بنا کرد. به این ترتیب بروجرد که پس از حمله اعراب و شکست ایرانیان در جنگ نهاوند ویران و کم رونق شده بود مرکزیت یافت و به شهری پر رونق تبدیل شد [۲].

شهرها و نواحی[ویرایش]

ماه نهاوند دارای دو قصبه نهاوند و بروجرد بوده است [۲] و بروجرد و نهاوند دو نقطه شهری آن بوده اند [۳].

ماه نهاوند ولایت یا استانی بوده که بخش بزرگی از غرب ایران کنونی شامل مناطقی از شرق تا قم و از جنوب شرقی تا حدود اصفهان و از جنوب و جنوب غربی تا لرستان شامل بوده است (سبک شناسی ج ۱ حاشیه ص ۲۶. به نقل از لغت نامه دهخدا [۱]).

وضعیت اقتصادی و اجتماعی[ویرایش]

با حمله اعراب به ایران و تشکیل حکومت های محلی وابسته به آنان، نام ماه نهاوند به ماه بصره تغییر یافت. علت این امر این بود که مالیات این ناحیه برای حاکمان عرب در بصره فرستاده می شد. ابن جعفر در اوایل قرن چهارم هجری قمری در ذکر ماه بصره مشتمل بر بروجرد و نهاوند، میزان خراج این ناحیه را ۴٬۸۰۰٬۰۰۰ درهم ذکر کرده‌است که نزدیک به سه برابر خراج همدان در همان زمان بوده است [۴].

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت ها[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ علی‌اکبر دهخدا و دیگران، سرواژهٔ «ماه نهاوند»، لغت‌نامهٔ دهخدا (بازیابی در ۱۵ شهریور ۱۳۹۱.).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ حزین بروجردی، حسین. ذکره حزین: دورنمایی از شهرستان بروجرد. مجمع متوسلین به آل محمد (ص)، ۱۳۸۰. 
  3. «بروجرد». دانشنامه جهان اسلام (نقل قول از ابن مقفع). 
  4. قدامه ابن جعفر. الخراج. البرز.  ص ۱۴۲.