لکنت زبان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لکنت زبان
آی‌سی‌دی-۱۰ F98.5
آی‌سی‌دی-۹ 307.0
اُمیم ۱۸۴۴۵۰ ۶۰۹۲۶۱
مدلاین پلاس 001427
سمپ D013342

به اختلال در روانی گفتار و الگوی زمانی طبیعی آن که سخن گفتن را دشوار می‌سازد لُکنَتِ زبان گفته می‌شود.

لکنت زبان عمدتاً و بطور کلی جز در موارد استثنایی در دوران خردسالی آغاز شده و یک پدیده خاص دوران کودکی است. معمولاً از سنین ۲ تا ۴ سالگی شروع می‌شود. لکنت زبان از مهم‌ترین و متداولترین اختلالات تکلمی است. در سنین ۶ تا ۷ سالگی نیز که مصادف با زمان آغاز مدرسه‌است به لحاظ ویژگیهای عاطفی و سازگاری اجتماعی خاص این دوره موقعیت مناسبی است برای بروز لکنت زبان در میان کودکانی که بیشتر مستعد چنین اختلالی هستند. گاهی از موارد در دوران بلوغ نیز افرادی که قبلاً به نحوی لکنت زبان داشته‌اند دچار لکنت زبان می‌شوند.

در واقع سن، شرایط و ویژگی‌های بلوغ نیز احتمالاً در تغییر شکل یا تشدید لکنت مؤثر است. لکنت زبان در میان پسران بیشتر از دختران است و در بررسی‌ها و تحقیقات مختلف نسبتی در حدود ۷۰ درصد برای پسران و ۳۰ درصد برای دختران ذکر گردیده‌است. بسیار دیده‌ایم که بعضیها به هنگام صحبت، لکنت زبان دارند؛ یعنی زبان‌شان بر سر برخی از حروف گیر می‌کند. با چنین افرادی باید با ملایمت رفتار کرد؛ ولی متأسفانه عده‌ای هستند که کند زبانی را دستاویز شوخی و ریشخند می‌پندارند. کندی زبان در جایی پیش می‌آید که دستگاه‌های تکلم انسان دچار پاره‌ای از تشنج‌هاست؛ از اینرو ادای کلمات ناگهان به مانع برخورد می‌کند و پیوسته مکثی در میان صحبت روی می‌دهد. به هنگام چنین رویدادی معمولاً انسان حرفی را که روی آن مکث ایجاد شده‌است، چندبار تکرار می‌کند.

انواع لکنت[ویرایش]

لکنت کلونیک یا حالت تکراری در بیان کلمه در این نوع از لکنت زبان کودک یک سیلاب از کلمه‌ای را (که معمولاً اولین سیلاب کلمه را) با سرعت و تشنج تکرار می‌کند. مثلاً کلمه پدر را چنین بیان می‌کند: پ پ پ پدر.

لکنت تونیک یا توقف در تلفظ در این حالت در فعالیت عضلات تلفظی چند ثانیه توقف و سکون بوجود می‌آید و کودک دچار وقفه در تلفظ و ادای کلمه همراه با فشار، کوشش و حرکات خاصی است. کودک مبتلا به این لکنت برای ادای کلمه شدیداً به خودش فشار می‌آورد و پس از لحظاتی سکون بطور ناگهانی و با تشنج کلمه را ادا می‌کند.

مراحل مختلف لکنت کودکانی که دچار لکنت زبان هستند معمولاً و از بدو پیدایش لکنت تا مرحله نهایی مراحل مختلفی را به شرح زیر می‌گذراند.

لکنتی که کودک پذیرفته‌است. کودک در این مرحله متوجه می‌شود که برخی از حروف و کلمات را بطور غیرطبیعی تکرار می‌کند. اما به نظر می‌رسد که نگران حالت گویایی خودش نیست. کودک از این که اختلال تکلمی دارد ناراحت نبوده و رنجی نمی‌برد و کوششی هم برای رفع آن نمی‌نماید. در این مرحله، لکنت کودک معمولاً همراه با اختلالات تنفسی و یا علایم و عوارض بیماری نیست. نوع لکنت کودک در این مرحله بیشتر از لکنت تکراری است و به همین دلیل در این حالت برنامه‌های گفتار درمانی مؤثر است.

لکنتی که کودک در برابر آن واکنش نشان می‌دهد (لکنت پس‌رانده) بتدریج که کودک بزرگ شده و دامنه مکالمات وسیع تر می‌شود به واسطه رفتارهای خاص و فشارهایی معمولاً از سوی همسالان، والدین و معلمان متوجه کودک می‌شود، که کودک بطور قابل توجهی با تعجب و گاه همراه با دلسردی نسبت به چگونگی اختلالات گویایی خود عکس‌العمل نشان می‌دهد. مثلاً به محض اینکه برخی از اعضای فامیل و نزدیکان و اطرافیان کودک متوجه می‌شوند که او لکنت دارد، رفتارها و واکنش‌های مختلفی نشان می‌دهند. وی این واکنش‌ها را درک کرده و بالطبع عدم اطمینان و تنش عضلانی او بیشتر می‌شود.

لکنت پیچیده و شدید بتدریج که حرکات و رفتار ضمنی همراه با لکنت به صورت غیرارادی ظاهر می‌گردد، شدت لکنت افزایش می‌یابد. به نحوی که کودک نسبت به همه موفقیتها و به همه کلمات و همه اصواتی که با عدم روانی و سلامت او در صحبت توأم می‌شوند، حساسیت و نگرانی پیدا می‌کند. در این شرایط لکنت خود، روز به روز پیچیده‌تر و شدیدتر می‌شود. بطوری که هر چقدر بیشتر نسبت به موفقیتها، کلمات و جملات از خود نگرانی و ترس نشان می‌دهد، لکنت او بیشتر می‌شود و هر چقدر لکنت او بیشتر می‌شود نگرانی و ترس او از شرایط و موقعیتها و کلمات و اصوات افزایش می‌یابد.

علل لکنت[ویرایش]

در واقع دلایل بروز لکنت زبان در کودکان، تا کنون بطور دقیقی روشن نشده‌است. اما آنچه تا حدودی مشخص است، آن است که لکنت نمی‌تواند علت واحدی داشته باشد. بلکه همواره معلول علت بدنی، عاطفی، اجتماعی و یا ترکیب این عوامل است. بسیاری از افرادی که لکنت زبان دارند دچار بعضی از ناراحتیهای عصبی و ناسازگاری‌های اجتماعی هستند. اما تشخیص اینکه آیا اینگونه ناراحتیهای روانی علت لکنت زبان است و یا لکنت خود حاصل حالات و فشارهای ناشی از اختلالات روانی است، بسیار مشکل است. در بعضی از مواقع لکنت ربان ممکن است حاصل نارساییها و اختلالات دستگاه عصبی باشد و یا در مواردی نیز لکنت زبان از زمان کودکی در اثر بعضی ناهنجاریهای خفیف فیزیولوژیکی پدید می‌آید.

روش‌های اصلاح و درمان لکنت زبان امروزه از روشهای مختلفی برای اصلاح، درمان و بازپروری اختلالات گویایی و لکنت زبان استفاده می‌نمایند. از جمله این روشها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

روش‌های زبانی یا تلفظی برای انجام این عمل بهترین هماهنگی‌ها بین حنجره، گونه‌ها، زبان و لب‌ها لازم است؛ اما همین که در این هماهنگی خللی ایجاد شود، زبان به لکنت می‌افتد. پیش از سن ۴ یا ۵ سالگی به‌ندرت معلوم می‌شود که کودک لکنت زبان دارد. کندی زبان بر اثر اختلال‌های بدنی یا برآشفتگی‌های عاطفی، در انسان رشد می‌یابد. گویا بتوان در پاره‌ای موارد، کند زبانی را از راه آموزش برطرف کرد؛ یعنی به شخص مبتلا آموخت که چگونه آهسته آهسته چیزی را بخواند؛ آهسته آهسته و با توجه خاص به حرف زدن خود، سخن بگوید و هر هجایی را با کمال دقت ادا کند.

همچنین به وی می‌آموزند چگونه به هنگام بند آمدن زبانش، تنفس خود را تنظیم کند. بر اثر مطالعه دربارهٔ صوتها یا ترکیب صوتهایی که چنین مشکلی را فراهم می‌آورند، به پاره‌ای از تمرینهای مرحله به مرحله‌ای، برای خواندن دست یافته‌ایم که با انجام آن می‌توان تا حدود زیادی بر مشکل «کند زبانی» چیره شد. به هر حال، درمان لکنت زبان باید به‌وسیله متخصص گفتار درمانی انجام گیرد. این نکته نیز بسیار قابل توجه‌است که نباید مبنای عاطفی را در کند زبانی نادیده گرفت.

روش دو جانبه یا مکمل در این روش به بازپروری و پرورش جنبه‌های دوگانه فکری و زبانی اهمیت فراوان داده می‌شود. این روش بیشتر در مورد کودکان ۳ تا ۷ ساله استفاده می‌شود و معمولاً نتایج ثمر بخشی دارد. هدف این روش در واقع پرورش دوگانه‌ای از قدرت و صحت تفکر، قدرت و صحت بیان است. به عنوان مثال برای نیل به این منظور به کودک می‌آموزند که افکار خود را اصلاح و روشن دریابد، فقط افکار واضح و روشن خود را به زبان جاری نماید و کلمات و جملات را دقیق و رسا بازگو نماید.

روشهای روان درمانی این روشها بویژه در مورد افرادی که دچار کشمکش‌های عاطفی و اختلالات روانی عصبی هستند بکار می‌رود. روش روان درمانی برای کودکان سنین پایین ثمر بخش نیست.

روش دارو درمانی برخی اعتقاد دارند که یکی از عوامل لکنت تنش‌ها و اضطراب و هیجانات عاطفی است؛ لذا داروهای آرام بخش می‌توانند تا حدودی کودک را از اضطراب و هیجانات عاطفی به دور داشته و در نتیجه لکنت زبان او را تقلیل دهند.

رفتار درمانی یکی دیگر از روشهای متداول و نسبتاً جدید در اصلاح و بازپروری لکنت زبان روش تغییرات و اصلاحات رفتاری است. نظریه مدافعان این روش در این است که یکی از علل لکنت زبان کودک رفتارهای سازش نایافته و یا ناهنجار اوست؛ لذا در این روش سعی بر اصلاح رفتارها و بالطبع تقلیل لکنت زبان کودک است.

روش خود درمان گری این روش که در واقع می‌تواند نوعی روش رفتار درمانی نیز تلقی شود، بر این اساس استوار است که فرد لکنتی با انگیزه قوی و ایجاد تغییرات لازم در زمینه بازخوردها و نگرشهایش نسبت به لکنت خود به برنامه‌ای منظم، مشخص و بطور جدی و مصمم تلاش کند که اختلال گویایی خود را اصلاح کند.

انجمن لکنت ایران در ایران افراد دارای لکنت در قالب گروه حمایتی انجمن لکنت ایران، در جلسات گروهی حضوری و اینترنتی فعالیت می‌نمایند. فعالیت های انجمن در وب سایت انجمن لکنت ایران به نشانی www.loknat.org متمرکز می باشد که کلیه اعضا می توانند ضمن مطالعه مطالب قبلی، اعلام نظر نموده و با نوشتن افکار، تجربیات و ذهنیات خود، دیگر اعضا را در مسیر بهبود خویش همراه سازند. انجمن لکنت ایران فعالیت خود را از سال 1385 به صورت رسمی آغاز نموده است و در حال حاضر جلسات گروهی در پارک ساعی هر جمعه از ساعت 11 الی 13 جنب وسایل بازی و در آلاچیق پارک برگزار می شود. جلسات کنفرانس روش نیز سه شنبه هر هفته در فرهنگسرای سرو برگزار می گردد. تالار گفتگوی انجمن با آدرس www.loknat.org/forum محل تبادل نظر اعضا در خصوص لکنت است.


انجمن خودیاری لکنت ایران که در حال حاضر با نام بنیاد گفتار روان به نشانی اینترنتی www.goftareravan.com مشغول به کار است، یک گروه حمایتی‌ست که زیر نظر انجمن علمی گفتار درمانی ایران فعالیت کرده و تلاش دارد تا جامعه و خانواده‌ها را با لکنت و راه‌های درمان آن، آشنا سازد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

دانشنامه رشد.



طریقه ی درمان لکنت زبان :
{ لکنت زبان نوعی تشنج در بیان کلمات است . این تشنج به دو شکل بوجود می آید :
نوع اول: بر اثر ضربات عاطفی و روحیه شدید در فرد ایجاد می شود. چون انسان در کودکی از نظر روحی لطیف و آسیب پذیرتر است این صدمات عاطفی اغلب در دوران کودکی رخ می دهد. صدمات عاطفی ممکن است یکباره یا بصورت تدریجی باشند. مثلا ترساندن شدید کودک صدمه ای یکباره است و مشاجره طولانی در اختلافات پدرو مادر از نوع تدریجی است.
نوع دوم: در هنگام تکامل در سخن گفتن کودک, والدین یا اطرافیانه کودک, نگذارند که کودک با آرامش صحبت کند, یعنی: در هنگام سخن گفتن کودک, درون صحبتش بپرند و قصد اصلاح کلمات را داشته باشند و یا اطرافیان با حرکات عصبیه صورت خود, باعث عجله ی کودک در سخن گفتن شوند. (یعنی: لکنت طبیعیه کودکان ,که در هنگام شکل گیریه بیان وجود دارد تبدیل به لکنت زبان شود. )

میزان لکنت زبان = [ میزان تشنج عصبی + میزان کمبود اعتمادبنفس ]

برای کم شدن و یا حتی درمان لکنت زبان باید هر دو مورد تشنج عصبی و کمبود اعتماد بنفس را کم کرد .
میزان تشنج عصبی = [ ناآرامی درون خانواده (خیلی مهم) + دعوا کردن + بحث تند کردن + فشار کنکور + شکست عاطفی یا عشقی + معلم بداخلاق داشتن (خیلی مهم) + ترسیده شدن + عذاب وجدان + دوری از طبیعت + اجتناب از قرآن خواندن ]
میزان کمبود اعتمادبنفس = [ نقش خود فرد + نقش اطرافیان ]
نقش خود فرد در افزایش اعتمادبنفس = [ اجتناب از منزوی شدن در اجتماع (خیلی مهم) + اجتناب از تنهایی + تمرین سخنرانی کردن در خانه + ورزش کردن + خوش تیپ بودن + تعویض موقت حروفی از کلمات که بد ادا میشوند با حروف مشابه + تعویض موقت برای کلماتی که سخت ادا میشوند با کلمات مترادف ]
نقش اطرافیان در افزایش اعتماد بنفس = [ هنگام شنیدن صحبتش طوری رفتار کنند که انگار هیچ مشکلی نیست + سرزنش نکردن در هر موردی + در حضورش دعا برای شفایش نکردن + نکته ی بسیار بسیار مهم: با آرامش و سکوت کامل به صحبتش گوش دادن بدون آنکه درون صحبتش بپرید یا قصد اصلاح کلمات داشته باشید + تشویق کردن ]
چند نکته ی بسیار کاربردی :
1. فرد دارای لکنت قبل از صحبت کردن خودش را برای صحبتی با سرعت کم آماده کند و در هنگام صحبت, سرعت صحبتش را تا جایی که میتواند کم کند .
2. جملاتی که می خواهد بگوید از قبل آماده نکند و مرور نکند ( مهم )
3. فرد دارای لکنت ,فرض نکند فردی که قرار است با او صحبت کند رئیس جمهور یا وزیر جنگ است, او را مهم تلقی نکند .
4. اگر کودک لکنت زبانی دارید اصلا نگذارید که کودک بفهمد لکنت دارد وگرنه کارتان بعدا سخت میشود . دلیلش این است که وقتی کودک نمی داند لکنت زبان دارد پس مشکل کمبود اعتمادبنفس هم ندارد ولی اگر بفهمد لکنت دارد آن وقت در صدد رفع مشکل برمی آید ولی چون نمی تواند درستش کند, اعتماد بنفسش مرتبا کم می شود .
5. وقتی عصبی می شوید مثلا بحث تندی کرده اید تا چند ساعت بعد از آن خیلی کم صحبت کنید و سعی کنید که سکوت کامل کنید تا حالت عصبیه شما تنزل یابد چون حالت عصبی در انسان مانند تابعی نزولی است که با گذشت زمان فروکش می کند. ولی اگر بعداز حالت عصبیه خود, شروع به صحبت کنید مطمئنآ دارای لکنت زبان شدید هستید و اعتماده بنفسی که این همه برایش تلاش کردید لطمه می بیند ولی چند ساعت سکوت, قضیه را ختمه به خیر می کند. دلیل علمی دارد که نام آن تشدید است .
تشدید یعنی : اعتماد بنفس, اعتماد بنفس می آورد و احساس ضعف هم احساس ضعف می آورد یعنی اینکه اعتماد بنفس باعث تشدید خودش می شود و احساس ضعف هم باعث افزایش احساس ضعف می شود. گاهی اوقات در بعضی افراد انقدر در احساس ضعفشان تشدید رخ میدهد که دیگر قادر به صحبت نیستند و اصطلاحآ فکه انها قفل می شود. ولی تشدید مثبت هم در بهبودیه کامل بسیار موثر است.
توصیه ی آخر : محیط خانه را آرام نگه دارید و به فرد دارای لکنت اعتماد بنفس دهید و بدانید که متخصص گفتاردرمانی بسیار مفید و تاثیرگذار است . }


انجمن لکنت ایران[ویرایش]

فعالیت اینترنتی انجمن در سایت www.loknat .org و تالارگفتگوی انجمن لکنت ایران در www.loknat .org/forum متمرکز می­باشد و کلیه اعضا می توانند ضمن مطالعه مطالب قبلی، اعلام نظر نموده و با نوشتن افکار، تجربیات و ذهنیات خود، دیگر اعضا را در مسیر بهبود خویش همراه سازند. نظرات اعضا حاکی از تاثیر بسیار مثبت بهره گیری از تجربیات سایرین، در اصلاح نگرش نسبت به لکنت و نحوه برخورد با آن بوده است و جمع بندی نظرات اعضا بدون شک، مخاطب را قانع خواهد ساخت که مراجعه به گفتار درمانی تنها مسیر اصلی و مطمئن بهبود لکنت می باشد.

در کنار برنامه­های رسمی و تمرینی ، برنامه­های درمانی – تفریحی متعددی نیز در انجمن برگزار شده است؛ اجرای چندین برنامه صبحانه دسته جمعی و کوه نوردی، طی سالهای گذشته نمونه­هایی است که ضمن پیگیری اهداف درمان، به ایجاد فضای صمیمی در بین اعضا کمک نموده و موجب شده است اعضا بصورت یک خانواده دلسوز، دست در دست یکدیگر برای بهبود خود و دیگران تلاش کنند . جلسات کنفرانس روش که هر هفته در فرهنگسرای سرو پارک ساعی تشکیل می شود ، محلی است که افراد داوطب ، در مقابل جمع دوستانشان به ارائه کنفرانس می پردازند. فرصت حدود ۳۰ دقیقه ای که به هر فرد ارائه می شود ، امکان مناسبی برای تمرین روشهای گفتاری در موقعیت ای نسبتا مشکل یعنی ارائه کنفرانس در جمع می باشد. تا کنون ده ها تن از اعضا ، با حضور در این جلسات ، به اعتماد لازم جهت ارائه کلاسی دروس دانشگاهی رسیده اند و تجربه مثبت خود را برای دوستان شان در گزارش های جلسات کنفرانس روش نقل کرده اند .

همایش ها و گردهمایی های انجمن در چند سال گذشته تقریبا هر فصل یک گردهمایی از طرف انجمن برگزار شده و در آن اعضا، ضمن آنکه فرصت دارند تجربه تمرین گفتاری در یک همایش رسمی را داشته باشند ، از سخنرانی های متخصصین نیز بهره برده و با روشهای درمانی لکنت آشنا می شوند . از طرف دیگر این همایش ها فضایی است که استعداد های اعضا ، در قالب گروه های تاتر و موسیقی و شعر و ادبیات ، فرصت بروز یابد.

پیوند به بیرون[ویرایش]

انجمن لکنت ایران