جوک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از لطیفه)
پرش به: ناوبری، جستجو
«لطیفه» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای سایر استفاده‌ها، لطیفه (ابهام‌زدایی) را مشاهده کنید.

لطيفه معمولاً حکایتی کوتاه است که برای خنداندن دیگران گفته می‌شود.[۱]

تعریف[ویرایش]

جوک عموماً یک پرسش، داستان کوتاه یا توصیف موقعیتی است که به قصد مفرح بودن تعریف می‌شود و برای رسیدن به این هدف از ابزارهایی مانند کنایه، ریشخند و بازی با کلمات استفاده می‌شود. شوخی دستی یا شوخی عملی با جوک تفاوت دارد: در شوخی‌های عملی، عنصر خنداننده عاملی فیزیکی است و در جوک، کلامی. به عنوان مثال، ریختن نمک در ظرف شکر شوخی عملی محسوب می‌شود.[۲] جوک عموماً برای سرگرمی مخاطب گفته می‌شود و عکس‌العمل مطلوب آن خنده است. اگر جوک خنده‌ای در پی نداشته باشد، بی‌مزه، لوس یا خنک دانسته می‌شود. با این حال، مانند اَشکال دیگرِ کمدی، هجو، شوخی و… جوک گفتن می‌تواند مقاصد دیگری را نیز دنبال کند.[۳]

اجزا[ویرایش]

شوخی‌های کلامی، به‌طورکلی، از سه بخش تشکیل شده‌اند:

  • مقدمه
  • میانه
  • لُبّ مطلب

در مقدمه، زمینهٔ مناسب برای گفتن جوک آماده می‌شود. این زمینه انتظاراتی ایجاد می‌کند که قرار نیست برآورده شوند. میانه به صورت مکالمه است و لُبّ مطلب (punchline) در پایان می‌آید و خنده را در پی دارد.[۴]

قدمت[ویرایش]

جوک دست‌کم از سال ۱۹۰۰ پیش از میلاد بخشی از فرهنگ بشر بوده‌است. براساس مطالعه‌ای که دکتر پل مک‌دونالد، از دانشگاه ولورهمپتون، انجام داده، قدیمی‌ترین جوک شناخته‌شده متعلق به دوران سومریان است و از دستهٔ جوک‌های بادمعده‌ای است. اخیراً سندی به نام «دوست‌دار خنده»[۵] کشف شده‌است که با استناد به آن می‌توان درکی از مفهوم جوک در دوران باستان به دست آورد. این کتاب به زبان یونانی و احتمالاً در سدهٔ سوم یا چهارم پیش از میلاد به قلم هیروکلس[۶] و فیلاگریوس[۷] نوشته شده و مشتمل بر ۲۶۰ جوک است.[۲]

نمونه[ویرایش]

ﺍﻭﻝ ﺩﺑﺴﺘﺎﻥ : ﺗﻮ ﺩﯾﮕﻪ ﺍﻭﻣﺪﯼ ﻣﺪﺭﺳﻪ ﻧﻤﯿﺘﻮﻧﯽ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ !

ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ : ﺗﻮ ﺩﯾﮕﻪ ﺑﭽﻪ ﻣﺪﺭﺳﻪ ﺍﯼ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ !

ﺳﺮﺑﺎﺯﯼ : ﺍﯾﻨﺠﺎ ﺩﯾﮕﻪ ﺧﻮﻧﻪ ﯼ ﺧﻮﺩﺕ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ !

ﻣﺠﺮﺩﯼ : ﺗﻮ ﺩﯾﮕﻪ ﺑﭽﻪ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ !

ﻣﺘﺎﻫﻠﯽ : ﺗﻮ ﺩﯾﮕﻪ ﻣﺠﺮﺩ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ!

ﭘﯿﺮﯼ : ﺗﻮ ﺩﯾﮕﻪ ﭘﺎﺕ ﻟﺐ ﮔﻮﺭﻩ ﻧﻤﯿﺘﻮﻧﯽ ﻫﺮ ﻏﻠﻄﯽ ﻣﯿﺨﻮﺍﯼ ﺑﮑﻨﯽ !

| ﺍﯼ ﺑﺎﺑﺎ ﻣﻦ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻏﻠﻄﯽ ﻧﺘﻮﻧﺴﺘﻢ ﺑﮑﻨﻢ

روانشناسی جوک[ویرایش]

این‌که چرا می‌خندیم، موضوع مطالعات جدی دانشگاهی بوده‌است؛ از جمله:

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ بزرگ سخن، جلد سوم، ص۲۲۲۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ویکی‌پدیای انگلیسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ همان
  4. حرّی، ص۲۰
  5. Philogelos
  6. Hierocles
  7. Philagrius

منابع[ویرایش]

  • انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن، ۱۳۸۱. شابک ‎۴-۹۲-۶۹۶۱-۹۶۴ ISBN. 
  • حرّی، ابوالفضل؛ و دیگران. کتاب طنز. تهران: سوره مهر، ۱۳۸۷. شابک ‎۸-۴۷۳-۵۰۶-۹۶۴-۹۷۸ ISBN. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Joke». ویکی‌پدیای انگلیسی. بازبینی‌شده در اردیبهشت ۱۳۹۰.