قراقویونلو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
قراقویونلو
پادشاهی

 

۷۸۰/۱۳۷۸۸۷۴/۱۴۶۹
 

پرچم

منطقه حکمرانی قره‌قویونلوها. رنگ آبی روشن نشان می‌دهد که بخش‌های از شرق عراق امروزی و منطقه کوچکی از ساحل جنوبی خلیج فارس در شبه جزیره عربستان برای مدت کمی تحت فرمانروایی آنان بوده‌است
پایتخت تبریز
زبان‌(ها) ترکی آذربایجانی[۱]
دین اسلام
ساختار سیاسی پادشاهی
حاکم
 - ۷۹۰۷۸۰ قرامحمد
 - ۸۲۳-۷۹۰ قره یوسف
 - ۸۴۱-۸۲۳ قرا اسکندر
 - ۸۷۲-۸۴۱ جهانشاه قراقویونلو
 - ۸۷۴-۸۷۲ حسن علی میرزا
دوره تاریخی قرون وسطی
 - تأسیس ۷۸۰/۱۳۷۸
 - فروپاشی ۸۷۴/۱۴۶۹
زمینهٔ فروهر
تاریخ ایران

ترکمانان قراقویونلو یکی از طوایف ترکمانان که از نیمه قرن هشتم هجری در آذربایجان و غیره صاحب قدرت شدند (۷۸۰–۸۷۴ ه‍.ق). ترکمانان از طوایفی بودند که هنگام حمله مغول مساکن خود را در حوالی دریاچه آرال ترک کرده بداخل ایران آمدند و بر حسب تصادف هر طایفه ای از آنان در جایی استقرار یافتند. هنگامی که دولت ایلخانان مغول منقرض شد ترکمانان هم مانند سایر طوایف ترک و مغول از موقعیت استفاده کرده صاحب قدرت شدند. این قبیله در شمال شرقی دریاچه وان با مرکزیت ارچیش به قدرت رسیدند.

ریشه‌شناسی نام[ویرایش]

قراقویونلو واژه‌ای ترکی (مرکب از: قره + قویون + لو) و به معنی صاحبان گوسفندهای سیاه است. این واژه بسته به لهجه محلی گوینده، قره قویونلو یا قاراقویونلو هم تلفظ و نوشته می‌شود.

نام قراقویونلوها نخستین بار در تاریخ در دوره قبل از سلسله صفویه مطرح گردیده‌است. قراقویونلوها که ترکمان بودند ابتدا دست نشاندگان سلسله مغولی جلایری‌ها در تبریز و بغداد بودند. اما در سال ۱۳۷۵ (میلادی) قرا یوسف رهبر قراقویونلوها در پی شورشی علیه جلایری‌ها استقلال خود را از جلایری‌ها اعلام کرد و کنترل آذربایجان، موصل و بغداد را به دست گرفت. تیموریان در حوالی ۱۴۰۰ قرا یوسف را شکست داده و قرایوسف به مصر متواری شد. وی پس از مدتی و در ۱۴۰۶ با کمک حاکمان وقت مصر، مملوکها، دوباره کنترل تبریز را بدست آورد. دولت قراقویونلو در بخش مهمی از سرزمین ایران شامل خوزستان، کرمان، فارس و هرات حضور داشت[۲] واپسین فرمانروای قره‌قویونلو جهانشاه قراقویونلو نام داشت که اوزون حسن از دودمان آق‌قویونلو او را شکست داد و وی را به همراه پسرش کشت.

مذهب قراقویونلوها[ویرایش]

شیعه یا سنی بودن قراقویونلوها محل اختلاف است، با این وجود مسلم است که آن‌ها سعی در برقراری تعادل میان پیروان این دو مذهب داشته‌اند.[۳] مسجد کبود در تبریز از بناهای ساخته شده در دوران قراقویونلوها می‌باشد.

بازماندگان قراقویونلوها[ویرایش]

در حال حاضر تیره‌هایی به نام قراقویونلو یا قاراقویونلو در میان بازماندگان ایل شاهسون بغدادی در استان‌های تهران، مرکزی، … و در حوالی استان فارس وجود دارند.

بخشی از بازماندگان جهانشاه قراقویونلو حکومت قطب شاهیان را در هند برپا نمودند.

یکی از مشخص‌ترین بازماندگان اتحادیه قراقویونلو، ایل بهارلوست که بخشی از آن در بهار و بخشی در فارس مستقر است، در اسامی طوایف ایل بهارلو طایفه ای بنام بارانلو وجود دارد، بارانلوها خانواده سلطنتی قراقویونلو را ساختند. پادشاهان قراقویونلو از خانواده قرامحمد برادر بایرام خوجه بودند و به بنی بهرلی نیز شهرت داشتند الگو:زامباور نسب نامه شهریاران ص۳۸۴ علیشکر بیگ بهارلو سردار بزرگ قراقویونلو و برادر همسر جهانشاه قراقویونلو بود، یک بخش از بازماندگان علیشکر بیگ به هند رفتند، بیرام خان بهارلو و عبدالرحیم خان بهارلو بزرگان حکومت گورکانیان هند از اخلاف ایشان بودند، یکی دیگر از نوادگان علیشکر بیگ، موسی خان بهارلو است، ایشان و بازماندگانش از اواخر دوره صفوی سرپرست بخشی از ایل بهارلو در فارس بودند.

در ساوه یکی طایفه‌های ایل شاهسون بغدادی می‌باشند و گفته می‌شود که در زمان نادرشاه به ایران انتقال داده شده‌اند. منبع یا منابعی که ارتباط این اقوام و گروه‌ها را به قراقویونلوهای دوره قبل از صفویه ذکر کرده باشد در دسترس نیست. امااین فرضیه خیلی دور از حقیقت نیست. به‌ویژه که قراقویونلوها مدتی حاکمان بغداد نیز بوده‌اند.

فرمانروایان قراقویونلو[ویرایش]

مجسمه‌ای از زمان قره‌قویونلو
فرمانروا سال فرمانروایی
قرامحمد ۱۳۸۰-۱۳۸۹ (میلادی)
قرایوسف ۱۳۹۰-۱۴۲۰
قرااسکندر ۱۴۲۰-۱۴۳۵
جهانشاه (شاه جهان) ۱۴۳۵-۱۴۶۷

دیوان سالاری قراقویونلوها[ویرایش]

الگوی دیوان سالاری قراقویونلوها، دیوان سالاری دورهٔ ایلخانی بوده‌است،[۴] اگرچه جزئیات دیوان سالاری ایشان در دست ما نیست. در این دوره از دو دیوان تواجی به معنای فرماندهی نظامی و پروانجی، یعنی ریاست خزانه نام برده شده‌است.[۵]

کتابنامه[ویرایش]

  • شریک امین، شمیس؛ (۱۳۵۷) فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول، تهران، فرهنگستان ادب و هنر ایران.
  • لمبتون، آن؛ (۱۳۶۳) سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام، برگردان یعقوب آژند، تهران، امیر کبیر.
  1. V. Minorsky. "Jihān-Shāh Qara-Qoyunlu and His Poetry (Turkmenica, 9)", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 16, No. 2 (1954), p. 277
  2. دانشنامه ایرانیکا، مدخل آق قویونلو.
  3. اعتقادات مذهبی عصر قراقویونلوها
  4. شریک امین، فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول، صص 83-82.
  5. لمبتون، سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام، ص 104.

جستارهای وابسته[ویرایش]

Kara Koyunlular

Black Sheep Turkomans
قره قویونلو
1374–1468
Kara Koyunlu of the Turkomans, lighter blue shows their greatest extent in Iraq and Arabian East Coast for a small period of time
Kara Koyunlu of the Turkomans, lighter blue shows their greatest extent in Iraq and Arabian East Coast for a small period of time
CapitalTabriz
Common languages
Religion
Islam
GovernmentMonarchy
Ruler 
• 1375–1378
Bayram Xoca
• 1467–1468
Hasan 'Ali
Historical eraMiddle Ages
• Established
1374
• Disestablished
1468
Preceded by
Succeeded by
Jalayirids
Ag Qoyunlu

The Kara Koyunlu or Qara Qoyunlu, also called the Black Sheep Turkomans (Persian: قره قویونلو‎), were a Muslim Oghuz Turkic monarchy that ruled over the territory comprising present-day Azerbaijan, Georgia, Armenia, northwestern Iran, eastern Turkey, and northeastern Iraq from about 1374 to 1468.[2][3]

History

The Kara Koyunlu Turkomans at one point established their capital in Herat in modern-day Afghanistan.[4] They were vassals of the Jalairid Sultanate in Baghdad and Tabriz from about 1375, when the leader of their leading tribe ruled over Mosul. However, they rebelled against the Jalairids, and secured their independence from the dynasty with the conquest of Tabriz by Qara Yusuf. In 1400, Timur defeated the Kara Koyunlu, and Qara Yusuf fled to Egypt, seeking refuge with the Mamluk Sultanate. He gathered an army and by 1406 had taken back Tabriz.

In 1410, the Kara Koyunlu captured Baghdad. The installation of a subsidiary Kara Koyunlu line there hastened the downfall of the Jalairids they had once served. Despite internal fighting among Qara Yusuf's descendants after his death in 1420, and the increasing threat of the Armenian separatists and Ajam, Kara Koyunlu later broke up due to series of different Armenian revolts.

Religion

According to R. Quiring-Zoche in the Encyclopædia Iranica:

The argument that there was a clear-cut contrast between the Sunnism of the Āq Qoyunlū and the Shiʿism of the Qara Qoyunlū and the Ṣafawīya rests mainly on later Safavid sources and must be considered doubtful.[5]

C. E. Bosworth in The New Islamic Dynasties states:

As to the religious affiliations of the Qara Qoyunlu, although some of the later member of the family had Shi'i-type names and there were occasional Shi'i coin legends, there seems no strong evidence for definite Shi'i sympathies among many Turkmen elements of the time.[6]

Jahān Shāh

Jahan Shah made peace with the Timurid Shahrukh Mirza; however, this soon fell apart. When Shahrukh Mirza died in 1447, the Kara Koyunlu Turkomans annexed portions of Iraq and the eastern coast of the Arabian Peninsula as well as Timurid-controlled western Iran. Though much territory was gained during his rule, Jahān Shāh's reign was troubled by his rebellious sons and the almost autonomous rulers of Baghdad, whom he expelled in 1464. In 1466, Jahan Shah attempted to take Diyarbakır from the Aq Qoyunlu ("White Sheep Turkomans"), however, this was a catastrophic failure resulting in Jahān Shāh's death and the collapse of the Kara Koyunlu Turkomans' control in the Middle East. By 1468, at their height under Uzun Hasan (1452–1478), Aq Qoyunlu defeated the Qara Qoyunlu and conquered Iraq, Azerbaijan, and western Iran.[7]

Kara Koyunlu rule

Armenia

Armenia fell under the control of the Kara Koyunlu in 1410. The principal Armenian sources available in this period come from the historian Tovma Metsopetsi and several colophons to contemporary manuscripts.[8] According to Tovma, although the Kara Koyunlu levied heavy taxes against the Armenians, the early years of their rule were relatively peaceful and some reconstruction of towns took place. This peaceful period was, however, shattered with the rise of Qara Iskander, who reportedly made Armenia a "desert" and subjected it to "devastation and plunder, to slaughter, and captivity".[9] Iskander's wars with and eventual defeat by the Timurids invited further destruction in Armenia, as many Armenians were taken captive and sold into slavery and the land was subjected to outright pillaging, forcing many of them to leave the region.[10] Iskander did attempt to reconcile with the Armenians by appointing an Armenian from a noble family, Rustum, as one of his advisers.

When the Timurids launched their final incursion into the region, they convinced Jihanshah, Iskander's brother, to turn on his brother. Jihanshah pursued a policy of persecution against the Armenians in Syunik and colophons to Armenian manuscripts record the sacking of the Tatev monastery by his forces.[10] But he, too, sought a rapprochement with the Armenians, allotting land to feudal lords, rebuilding churches, and approving the relocation of the seat of the Armenian Apostolic Church's Catholicos to Etchmiadzin Cathedral in 1441. For all this, Jihanshah continued to attack Armenian towns and take Armenian captives as the country saw further devastation in the final years of Jihanshah's failed struggles with the Aq Qoyunlu.[11]

Mausoleum of Turkmen emirs

One of the most prominent monuments built by the Kara Koyunlu dynasty remains today in the vicinity of the Armenian capital, the Mausoleum of Kara Koyunlu emirs. Turkmenistan and Armenia both contribute to the restoration and preservation of this medieval piece of architecture.

Gallery

See also

Notes

  1. ^ a b Minorsky 1954, p. 283.
  2. ^ Hovanissian 2004, p. 4.
  3. ^ Encyclopædia Britannica. "Kara Koyunlu". Online Edition, 2007
  4. ^ Patrick Clawson. Eternal Iran. Palgrave Macmillan. 2005 ISBN 1-4039-6276-6 p.23
  5. ^ Quiring-Zoche 2009.
  6. ^ Bosworth 1996, p. 274.
  7. ^ Stearns, Peter N.; Leonard, William (2001). The Encyclopedia of World History. Houghton Muffin Books. p. 122. ISBN 0-395-65237-5.
  8. ^ Kouymjian, Dickran (1997), "Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Migration under Shah Abbas (1604)" in The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century, ed. Richard G. Hovannisian, New York: St. Martin's Press, p. 4. ISBN 1-4039-6422-X.
  9. ^ Kouymjian. "Armenia", p. 4.
  10. ^ a b Kouymjian. "Armenia", p. 5.
  11. ^ Kouymjian. "Armenia", pp. 6–7.

Works cited

Further reading

  • Bosworth, Clifford. The New Islamic Dynasties, 1996.
  • (in Armenian) Khachikyan, Levon. ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, մաս 1 (Fifteenth Century Armenian Colophons, Part 1). Yerevan, 1955.
  • Morby, John. The Oxford Dynasties of the World, 2002.
  • Sanjian, Avedis K. Colophons of Armenian manuscripts, 1301-1480: A Source for Middle Eastern History, Selected, Translated, and Annotated by Avedis K. Sanjian. Cambridge: Harvard University Press, 1969.