فهرست کهنترین تضمینها به فردوسی
ظاهر
در پی استقبال روزافزون از شاهنامهٔ فردوسی در جوامع ایرانیمآب، از سدهٔ ششم ه.ق بهبعد شماری از نویسندگان باشنده در این جوامع کوشیدند تا با تضمین ابیاتی از فردوسی، به آراستن کلام خود بپردازند. از آنجا که کهنترین دستنویسهای موجود از شاهنامه، یعنی فلورانس (۶۱۴ ه.ق) و لندن (۶۷۵ ه.ق)، هر دو در فاصلهٔ بیش از دو سده پس از پایان سرایش این منظومه تهیه شدهاند، پیشنهادهایی برای تصحیح شاهنامه، با بهرهبردن از کهنترین تضمینهای شناختهشده که قاعدتاً بایستی از دستنویسهای مربوط به سدههای پنجم، ششم و هفتم گرفتهشده باشند، دادهشده است. پیرامون میزان کارآمدی و فواید احتمالی این شیوه بحثها و اختلاف نظرهایی وجود دارد.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]
| ترتیب | نگاره | نام اثر | نویسنده | سال تألیف | گروهبندی | شمار ابیات از شاهنامه شمار ابیات از هجونامه |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | _ | خلقالانسان | بیانالحق نیشابوری | اوایل سدهٔ ششم ه.ق | ادبیات عرفانی | ۵۴ _ |
| ۲ | _ | گنجالگنج | ابوالقاسم شاذانی نیشابوری | ۵۰۳–۵۰۹ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۲۸۴ _ |
| ۳ | مجمل التواریخ و القصص | ناشناس | ۵۲۰ ه.ق | تاریخنگاری | ۵ _ | |
| ۴ | _ | کنوزالحکمة | شیخ احمد جامی | ۵۳۳ ه.ق | ادبیات عرفانی | ۱ _ |
| ۵ | چهار مقاله | نظامی عروضی | ۵۵۱–۵۵۲ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۲۲ ۶ | |
| ۶ | _ | روضالجنان و روحالجنان فی تفسیر القرآن | جمالالدین ابوالفتوح رازی | ۵۵۶ ه.ق | تفسیر قرآن | ۲ _ |
| ۷ | _ | خردنامه | ابوالفضل یوسف بن علی مستوفی | سدهٔ ششم ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۲۵۲ _ |
| ۸ | _ | اغراض السیاسه فی اعراض الریاسه | ظهیری سمرقندی | اواخر سدهٔ ششم ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۱۰ _ |
| ۹ | _ | سندبادنامه | ظهیری سمرقندی | اواخر سدهٔ ششم ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۶ _ |
| ۱۰ | _ | تحفةالملوک | علی بن ابیحفص اصفهانی | اواخر سدهٔ ششم ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۵ _ |
| ۱۱ | _ | راحةالصدور و آیةالسرور | نجمالدین راوندی | ۵۹۹–۶۰۳ ه.ق | تاریخنگاری | ۶۷۶ _ |
| ۱۲ | _ | تاجالمآثر | حسن نظامی | ۶۰۲–۶۱۴ ه.ق | تاریخنگاری | ۹۲ _ |
| ۱۳ | ترجمهٔ تاریخ یمینی | ابوالشرف ناصح گلپایگانی | ۶۰۳ ه.ق | تاریخنگاری | ۵ _ | |
| ۱۴ | _ | فرائدالسلوک فی فضائلالملوک | شمسالدین سجاسی | ۶۰۹ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۶۵ _ |
| ۱۵ | مرزباننامهٔ وراوینی | سعدالدین وراوینی | ۶۰۷–۶۲۲ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۲۹ _ | |
| ۱۶ | _ | مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد | نجمالدین رازی | اوایل سدهٔ هفتم ه.ق | ادبیات عرفانی | ۱۰ _ |
| ۱۷ | _ | جوامع الحکایات و لوامع الروایات | محمد عوفی | اوایل سدهٔ هفتم ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۸ _ |
| ۱۸ | تاریخ طبرستان | ابن اسفندیار | ۶۱۳ ه.ق | تاریخنگاری | ۸ _ | |
| ۱۹ | _ | منظومهٔ کلیله و دمنه | احمد بن محمود قانعی طوسی | ۶۴۴–۶۵۵ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۱۲ ۳ |
| ۲۰ | بوستان | سعدی | ۶۵۵ ه.ق | ادبیات تعلیمی | ۱ _ | |
| ۲۱ | تاریخ جهانگشای | عطاملک جوینی | ۶۵۸ ه.ق | تاریخنگاری | ۸۱ _ | |
| ۲۲ | _ | آثارالبلاد و اخبارالعباد | زکریای قزوینی | ۶۷۴ ه.ق | جغرافیا | _ ۳ |
| ۲۳ | الاوامرالعلائیه فی امورالعلائیه | ابن بیبی | ۶۸۰ ه.ق | تاریخنگاری | ۳ ۲ |
منابع
[ویرایش]- ↑ خالقی مطلق، جلال (زمستان ۱۳۷۴). «اهمیت و خطر مآخذ جنبی در تصحیح شاهنامه». ایرانشناسی. ۷ (۲۸): ۷۲۸–۷۵۱ – به واسطهٔ پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ خطیبی، ابوالفضل (اسفند ۱۳۹۹). «بیتهای شاهنامه در کتاب خلقالانسانِ بیان الحقِ نیشابوری». کهننامهٔ ادب پارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ۱۱ (۲): ۱۵۳–۱۶۸.
- ↑ علویزاده، فرزانه؛ ساکت، سلمان؛ رادمرد، عبدالله (آبان ۱۳۸۹). «نقش ابیات شاهنامه در انسجام متنی تاریخ جهانگشا». جستارهای نوین ادبی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد. ۴۳ (۴): ۶۷–۱۰۸.
- ↑ ارغوان، امیر (پاییز ۱۴۰۳). «کهنترین بیت شاهنامه». فصلنامهٔ پاژ. ۷ (۵۵): ۶۵–۷۰ – به واسطهٔ نورمگز.
- ↑ آیدنلو، سجاد (اردیبهشت ۱۳۹۷). «قانعی طوسی مقلّدِ کمتر شناختهشدهٔ فردوسی». جستارهای نوین ادبی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد. ۵۱ (۱): ۵۵–۹۰.
- ↑ محمدزاده، فرشته (زمستان ۱۳۹۷). «حضور شاهنامهٔ فردوسی در متون تاریخی فارسی در عهد سلاجقهٔ روم». ایراننامگ. تورنتو: دانشگاه تورنتو. ۳ (۴): ۱۵۹–۱۸۱.
- ↑ خطیبی، ابوالفضل (زمستان ۱۳۹۴). «واکاوی هجونامهٔ منسوب به فردوسی». نامهٔ فرهنگستان. فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۵ (۲): ۱۲۶–۱۵۷ – به واسطهٔ پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ شکروی، بهرام (پاییز ۱۳۹۹). «ابیات شاهنامه در کتاب گنجالگنج». فصلنامهٔ پاژ (۳۹): ۲۳۳–۲۷۲ – به واسطهٔ نورمگز.
- ↑ الاصفهانی، علی بن ابیحفص بن فقیه محمود (۱۳۸۲). تحفةالملوک. به کوشش علیاکبر احمدی دارانی. تهران: مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب. ص. ۱۷ (مقدمهٔ مصحح).