فهرست مدیران باشگاه استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

باشگاه استقلال تهران یک باشگاه فرهنگی و ورزشی ایرانی است که در سال ۱۳۲۴ در شهر تهران بنیان نهاده شده است. پرویز خسروانی افسر جوان ژندارمری و از قهرمانان دوچرخه‌سواری ایران از بنیان‌گذاران دوچرخه‌سواران بود که پس از مدتی امتیاز باشگاه را با هزینهٔ شخصی در اختیار گرفت. با گسترش فعالیت‌های باشگاه در رشته‌های دیگر ورزشی نام باشگاه به تاج تغییر پیدا کرد. در سال‌های بعد با تغییر اساسنامهٔ باشگاه و حضور وزیر دربار در رأس هیئت مدیرهٔ تاج زمینه و بودجهٔ مناسب برای توسعهٔ باشگاه فراهم آمد. رشد چشمگیری که طی چند دهه تا هنگام وقوع انقلاب ۱۳۵۷ ادامه یافت. پس از انقلاب به حکم نخست وزیر مهدی بازرگان باشگاه تاج و کلیهٔ اماکن و تأسیسات متعلق به آن مصادره گردید و تیم فوتبال مردان باشگاه با تغییر نام به استقلال به حیات خود ادامه داد. بدین ترتیب نحوهٔ ادارهٔ باشگاه از حالت نیمه خصوصی در سال‌های پیش از انقلاب به مالکیت دولتی در سال‌های پس از انقلاب تغییر نمود.[۱] مالکیت باشگاه استقلال در دوران پس از انقلاب – به غیر از دوره‌ای کوتاه در دههٔ ۱۳۸۰ – در اختیار سازمان تربیت بدنی سابق و وزارت ورزش و جوانان ایران بوده است و اعضای هیئت مدیرهٔ باشگاه توسط رئیس این نهاد گزینش می‌شوند. ریاست مجمع باشگاه استقلال به عهدهٔ وزیر ورزش است[۲] و او می‌تواند این عنوان را به فرد دیگری تفویض نماید.[۳] مدیر عامل باشگاه توسط اعضای هیئت مدیره تعیین می‌شود.

پیشینهٔ مدیریت استقلال[ویرایش]

پیش از انقلاب (۱۳۵۷–۱۳۲۴)[ویرایش]

باشگاه استقلال در سال ۱۳۲۴ با نام «دوچرخه‌سواران» و توسط گروهی از قهرمانان دوچرخه‌سواری ایران تأسیس گردید. پرویز خسروانی یکی از این قهرمانان بود که پس از چندی امتیاز باشگاه را با هزینهٔ شخصی در اختیار گرفت و توسعهٔ فعالیت‌های باشگاه در رشته‌های دیگر ورزشی را در دستور کار قرار داد. دوچرخه‌سوران ابتدا در اتاقی محقر در طبقهٔ دوم ساختمانی در خیابان سوم اسفند روبه‌روی باشگاه افسران اعلام موجودیت کرد. یکی از نخستین اقدامات خسروانی جلب رضایت علی دانایی‌فرد بازیکن و مربی موفق فوتبال تهران برای پیوستن به دوچرخه‌سواران بود که باعث شکوفایی تیم فوتبال باشگاه گردید. خسروانی تیم خوب نادر را نیز که از سال ۱۳۱۷ در فوتبال تهران فعالیت داشت با تیم خود ادغام کرد و دوچرخه‌سوراران را به یکی از قطب‌های فوتبال تهران تبدیل نمود. او سپس با سرمایه‌ای خانوادگی زمینی ده هزار متری را در خیابان ایرانشهر از فردی به نام ارباب مهربان برای مدت ۱۰ سال اجاره کرد که در آن دفتر اداری، سالن‌های بزرگ برای بدن‌سازی، کشتی، بسکتبال و والیبال، رینگ بوکس و یک زمین مینی‌فوتبال برای تمرین فوتبالیست‌ها مهیا شد.[۴][۵] خسروانی برای تبلیغ ورزش در میان جوانان و ارتباط با هواداران، مجلهٔ اختصاصی باشگاه را از فروردین ۱۳۲۸ راه‌اندازی نمود که انتشار آن تا سال ۱۳۵۸ ادامه داشت و درآمد حاصل از آن نیز برای باشگاه سودآور بود.[۵][۶] جذب بازیکنان تیم سرباز در سال ۱۳۲۸ بر قدرت تیم فوتبال باشگاه افزود و در اواخر همان سال با گسترش فعالیت‌های باشگاه در رشته‌های دیگر ورزشی نام باشگاه به «تاج» تغییر پیدا کرد. از این زمان پرویز شیخان به سمت مدیر باشگاه منصوب شد و تا هنگام انقلاب ۱۳۵۷ ایران عهده‌دار این مسئولیت بود. افزون بر پرویز خسروانی (مالک و یکی از بنیان‌گذاران باشگاه) و پرویز شیخان (مدیر باشگاه)، از پرویز عمواوقلی به عنوان قائم مقام سازمان تاج و منوچهر اسعدی به عنوان مدیر عامل باشگاه‌های برون‌مرزی تاج نام برده می‌شود.[۷] تغییر اساسنامهٔ باشگاه تاج و حضور وزیر دربار در رأس هیئت مدیرهٔ باشگاه از یک‌سو، و ارتقاء و ترفیع پرویز خسروانی در مناصب مهم نظامی و ورزشی کشور از سوی دیگر در رشد و توسعهٔ باشگاه تاج اثرگذار بود. گسترش فعالیت‌های باشگاه به گونه‌ای بود که باشگاه تاج تهران در بسیاری از رشته‌های ورزشی صاحب تیم و ورزشگاه بود و بسیاری از قهرمانان ملی رشته‌های مختلف عضو تیم‌های تاج بودند. تاج در چهار منطقهٔ تهران، تمامی مراکز استان‌ها و شهرهای مهم شعبه داشت و چند پایگاه برون‌مرزی نیز در ترکیه و بحرین ایجاد کرده بود.[۱]

وقف باشگاه[ویرایش]

انحلال باشگاه شاهین در سال ۱۳۴۶ که در پی درگیری میان گردانندگان این باشگاه و مقامات فدراسیون فوتبال به وقوع پیوست، جنگ قدرت میان قطب‌های فوتبال تهران را وارد مرحلهٔ تازه‌ای کرد. با کشیده شدن این درگیری‌ها به بیرون از میدان ورزش، پرویز خسروانی از آیندهٔ باشگاه تاج بیمناک شده بود. شورای عالی تاج برای حفظ این مجموعه در شهریور ۱۳۴۷ اساسنامهٔ تازه‌ای را تصویب نمود که به موجب بندی از آن سازمان تاج − چه در زمان حیات و چه بعد از فوت مؤسس آن − غیرقابل انحلال اعلام گردید و تنها در صورت بروز حوادث غیرمترقبه به نحوی که امکان ادامه فعالیت وجود نداشته باشد، توسط رای شورای عالی سازمان تاج منحل و تمام اموال و امکانات آن به سازمان ورزش هبه می‌شود.[۸]

دوران مدیریت دولتی (۱۳۵۷ تا کنون)[ویرایش]

با وقوع انقلاب در ایران باشگاه تاج و تمامی اقدامات آن مصادره گردید.[۹] باشگاه با تغییر نام به استقلال و تحت مالکیت سازمان تربیت بدنی توانست به فعالیت خود ادامه دهد، اما با توجه به از دست دادن ورزشگاه‌ها و امکانات دیگر نتوانست در رشته‌های مختلف ورزشی صاحب تیم باشد. عمدهٔ فعالیت باشگاه استقلال در دوران پس از انقلاب در رشتهٔ فوتبال مردان خلاصه می‌شود و تنها در دوره‌هایی کوتاه در رشته‌های فوتسال زنان و مردان نیز تیم‌داری نموده است.

حسین فکری سرپرست سازمان تربیت بدنی در ابتدای انقلاب، عنایت آتشی که سابقهٔ حضور در بسکتبال تاج را داشت، مسئول رسیدگی به امور باشگاه نمود. پس از خروج پرویز خسروانی از ایران، علی عبداللهی نوروزی که از همراهان او بود تا سال ۱۳۶۰ در باشگاه حضور داشت. از سال ۱۳۵۸ تا سال‌های میانی دههٔ ۱‍۳۶۰ عباس کردنوری نیز گاه به عنوان سرپرست و گاه با عنوان مدیر در خدمت استقلال بود و اوضاع تیم را سامان می‌داد. از سال‌های ۶۴−۱۳۶۳ مدیریت باشگاه استقلال به شکل کارمندی درآمد. به این ترتیب که سازمان تربیت بدنی (مالک باشگاه) کارمندان رسمی خود را به عنوان مدیر استقلال منصوب می‌کرد. این مدیران به دلیل نحوهٔ غیراصولی گزینش از قدرت و تجربهٔ لازم برای ادارهٔ باشگاه استقلال برخوردار نبودند. نادر فریادشیران بر اساس همین طرح در سال ۱۳۶۴ مدیر باشگاه استقلال شد. او در هنگام مدیریت در استقلال، در فوتبال باشگاهی تهران دروازه‌بان ذخیره بود و حقوق خود را از عباس کردنوری سرپرست استقلال دریافت می‌کرد. عباس نیکویه نیز بر اساس همین طرح به مدیریت استقلال رسید.

در سال ۱۳۶۸ با پایان جنگ و روی کارآمدن حسن غفوری‌فرد در سازمان تربیت بدنی دولت جدید، ترکیب هیئت مدیرهٔ استقلال دستخوش دگرگونی شد. ابتدا علی آقامحمدی یکی از اعضای هیئت مدیره به سمت مدیر عاملی باشگاه استقلال منصوب شد، اما به دلیل مسئولیت‌های دیگر کاظم اولیایی را به عنوان مدیر ورزشی باشگاه منصوب نمود. اولیایی نخستین مدیر در سال‌های پس از انقلاب بود که دوران مدیریت باثبات و طولانی را در استقلال تجربه کرد. او تا سال ۱۳۷۵ به مدت حدود ۷ سال زمام امور باشگاه را در دست داشت و استقلال در این دوره به مقام قهرمانی و نایب قهرمانی آسیا رسید.[۱۰] نقطهٔ تاریک دورهٔ مدیریت اولیایی در استقلال انتقال این تیم از سطح اول فوتبال کشور به مسابقات انتخابی جام آزادگان موسوم به دستهٔ ۳ بود که در فصل ۱۳۷۱ و بر اساس طرح فدراسیون مبنی بر سهمیه‌بندی تعداد تیم‌های استان تهران رقم خورد.[۱۱]

علی فتح‌الله‌زاده از آبان ۱۳۷۵ تا اردی‌بهشت ۱۳۹۳ در سه دورهٔ مختلف مدیریت استقلال را بر عهده داشت. او مجموعاً حدود ۱۳ سال مدیر استقلال بوده و پس از پرویز شیخان طولانی‌ترین دوران مدیریت را در تاریخ باشگاه داشته است.

شکست ۰−۱ استقلال در برابر پرسپولیس در ۲۷ مهر ۱۳۷۵ که با گلی دیرهنگام در دقیقهٔ ۸۷ رقم خورد، به هفت سال شکست‌ناپذیری استقلال در شهرآوردها پایان می‌داد. پس‌لرزه‌های این رویداد در اردوی آبی‌ها در نهایت به روی کار آمدن علی فتح‌الله‌زاده خویی در آبان ۱۳۷۵ انجامید. فتح‌الله‌زاده سردبیر مجلهٔ جوانان در مؤسسه اطلاعات بود که از ابتدای دههٔ ۱۳۷۰ و با راه‌اندازی رسانهٔ نوشتاری باشگاه استقلال (روزنامه استقلال جوان) سردبیری این روزنامه را بر عهده گرفته بود. او در نخستین اقدام خود ناصر حجازی را به عنوان سرمربی استقلال معرفی کرد. استقلال با همکاری فتح‌الله‌زاده و حجازی لیگ آزادگان ۷۷−۱۳۷۶ را فتح کرد و در جام باشگاه‌های آسیا نیز تا فینال بازی‌ها پیش رفت، اما جام را در تهران به جوبیلو ایواتای ژاپن واگذار کرد. فتح‌الله‌زاده حجازی را برکنار کرد و مدت کوتاهی با یوگنی سکوموروخوف و سپس با منصور پورحیدری همکاری کرد. او در سال آخر حضورش در استقلال رولند کخ دستیار کریستف دام مربی موفق باشگاه بایر لورکوزن را به استقلال آورد اما در نتیجه‌گیری ناموفق بود و به رغم اخراج کخ و جایگزینی زرینچه و پورحیدری، فصل ۸۲−۱۳۸۱ را با رتبهٔ نازل نهمی به پایان رساند.[۱۲] فتح‌الله‌زاده در روز ۳۰ اردی‌بهشت ۱۳۸۲ و پیش از پایان فصل جای خود را به محمدحسین قریب داد.[۱۳] دورهٔ اول مدیریت فتح‌الله‌زاده در استقلال با صعود تیم ملی فوتبال ایران به جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه همزمان بود. ایجاد ارتباط باشگاه استقلال با باشگاه‌های اروپایی و انتقال شماری از ملی‌پوشان استقلال به اروپا در این دوره موجب بهبود اوضاع مالی باشگاه گردید.

محمدحسین قریب در اواخر دههٔ ۱۳۶۰ مدتی در هیئت مدیرهٔ استقلال حضور داشت و مدت کوتاهی از فروردین تا آبان ۱۳۷۵ به‌طور موقت سرپرستی باشگاه را بر عهده داشت. او در ۳۰ اردی‌بهشت ۱۳۸۲ در حالی به عنوان مدیر استقلال منصوب شد که هیئت مدیرهٔ باشگاه ترکیب کادر فنی استقلال برای فصل آینده را با سرمربیگری امیر قلعه‌نویی مشخص و قطعی کرده بود.[۱۴] قریب پس از دو فصل حضور در استقلال از مدیریت باشگاه کنار رفت و کاظم اولیایی برای چند ماه از تیر تا بهمن ۱۳۸۴ سرپرستی استقلال را بر عهده گرفت. در بهمن ۱۳۸۴ با نظر وزارت رفاه و تأمین اجتماعی که مجمع باشگاه استقلال را در اختیار داشت، قریب بار دیگر به عنوان مدیر استقلال نصب گردید.[۱۰][۱۵] قلعه‌نویی در دوران مدیریت قریب برنامهٔ سه ساله‌ای را برای جوان‌گرایی در باشگاه استقلال ارائه داد که در سال سوم (فصل ۸۵–۱۳۸۴) به قهرمانی استقلال در لیگ برتر انجامید.[۱۶]

در مهر ماه ۱۳۸۵ با تغییر وزیر رفاه (رئیس وقت مجمع باشگاه استقلال)، کرسی مدیریت باشگاه استقلال نیز دستخوش دگرگونی شد. قریب از سمت خود استعفا کرد[۱۷] و سرپرست وزارت رفاه مقداد نجف‌نژاد را با حکمی دو ساله به عنوان مدیر جدید باشگاه منصوب نمود،[۱۸] اگر چه مدیریت او در استقلال بیشتر از ۵ ماه نپایید. روز ۲۷ بهمن ۱۳۸۵ کنفدراسیون فوتبال آسیا استقلال را به دلیل ارسال دیرهنگام فهرست بازیکنان در لیگ قهرمانان آسیا از حضور در بازی‌ها کنار گذاشت.[۱۹] شوک ناشی از حذف غیرمنتظرهٔ استقلال و فشار افکار عمومی استعفای دسته‌جمعی هیئت مدیره و مدیر عامل باشگاه را در پی داشت، اگر چه نجف‌نژاد و تعدادی از اعضای هیئت مدیره بعدها در سمت‌های مختلف به استقلال بازگشتند.[۲۰][۲۱] اردی‌بهشت ۱۳۸۶ فتح‌الله‌زاده پس از شش سال با عنوان سرپرست موقت به استقلال بازگشت.[۲۲] تیرماه همان سال باشگاه استقلال از وزارت رفاه به سازمان تربیت بدنی برگردانده شد و مدیریت فتح‌الله‌زاده تثبیت گردید. فتح‌الله‌زاده با حجازی شروع کرد و در ادامه فیروز کریمی را به استقلال آورد اما حاشیه‌های فراوان درون باشگاه و هیئت مدیره مانع نتیجه‌گیری شد.[۲۳] استقلال در این فصل با قرار گرفتن در ردهٔ سیزدهم بدترین عنوان خود را در تاریخ لیگ کشور به دست آورد. با استعفای کریمی در انتهای فصل، سکان هدایت استقلال از مرحلهٔ نیمه‌نهایی جام حذفی به قلعه‌نویی سپرده شد که به قهرمانی منتهی گردید. فصل بعد با شروع متزلزل استقلال، فتح‌الله‌زاده در پایان هفتهٔ ششم لیگ به‌طور ناگهانی برکنار و امیررضا واعظی آشتیانی از سوی هیئت مدیره به عنوان مدیر عامل منصوب شد. آشتیانی با قلعه‌نویی لیگ هشتم خلیج فارس را فتح کرد، اما بروز حواشی و درگیری‌های لفظی در پایان فصل منجر به جدایی قلعه‌نویی شد. پس از آن آشتیانی صمد مرفاوی را به عنوان سرمربی منصوب کرد و فصل را بدون کسب جام سپری کرد. استعفای آشتیانی در خرداد ۱۳۸۹ زمینه را برای حضور سوم فتح‌الله‌زاده در استقلال مهیا کرد.[۲۴] فتح‌الله‌زاده در دورهٔ سوم مدیریت خود در استقلال که چهار سال به طول انجامید، یک عنوان قهرمانی لیگ (فصل ۹۲–۱۳۹۱) و یک قهرمانی حذفی (فصل ۹۱–۱۳۹۰) را به ارمغان آورد. در سومین سال حضور او استقلال تا نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان آسیا صعود کرد که بهترین دست‌آورد قاره‌ای استقلال از هنگام آغاز لیگ قهرمانان بود. او ساخت و بهره‌برداری کمپ تمرین باشگاه را نیز با جدیت دنبال نمود و آن را با نام کمپ ناصر حجازی افتتاح نمود.

در اردی‌بهشت ۱۳۹۳ با جدی شدن زمزمه‌هایی مبنی بر خصوصی‌سازی استقلال، وزارت ورزش هیئت مدیرهٔ جدیدی را روی کار آورد و بهرام افشارزاده مدیر کهنه‌کار ورزش ایران به عنوان مدیر عامل استقلال منصوب شد. افشارزاده بررسی میزان بدهی‌ها و سامان دادن به اوضاع مالی باشگاه را اولویت‌های کاری خود در استقلال اعلام کرد.[۲۵]

افشارزاده در ۱۲ مرداد ۱۳۹۵ طی حکمی توسط وزارت ورزش از سمت خود برکنار شد.[۲۶] پنج روز بعد رضا افتخاری به عنوان سرپرست باشگاه استقلال انتخاب شد[۲۷] و در ۱۰ شهوریور ۱۳۹۵ رسماً به عنوان مدیرعامل این باشگاه منصوب شد.[۲۸]

فهرست مدیران استقلال[ویرایش]

قهرمانی تاج در لیگ دوم تخت جمشید، آذر ۱۳۵۳
تیمسار منوچهر اسعدی (مدیر باشگاه‌های بین‌المللی تاج) و سروان پرویز شیخان مدیر باشگاه تاج تهران در این نگاره حضور دارند.
نام از تا
پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی) پرویز خسروانی (تهران)

ناصر کارفرسا(اصفهان)

۱۳۲۴

۱۳۳۰

۱۳۲۸

۱۳۵۷

پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی) منوچهر اسعدی[پانویس ۱] ۱۳۲۴ ۱۳۵۷
پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی) پرویز شیخان ۱۳۲۸ ۱۳۵۷
ایران عنایت آتشی ۱۳۵۷ ۱۳۵۸
ایران علی عبداللهی نوروزی ۱۳۵۸ ۱۳۶۰
ایران عباس کردنوری ۱۳۵۸ ۱۳۶۳
ایران نادر فریادشیران ۱۳۶۴ ۱۳۶۴
ایران عباس نیکویه ۱۳۶۵ ۱۳۶۶
ایران علی آقامحمدی ۱۳۶۷ ۱۳۶۷
ایران کاظم اولیایی ۱۳۶۸ ۱۳۷۵
ایران علی فتح‌الله‌زاده خویی آبان ۱۳۷۵ اردی‌بهشت ۱۳۸۲
ایران محمدحسین قریب ۳۰ اردی‌بهشت ۱۳۸۲ تیر ۱۳۸۴
ایران کاظم اولیایی تیر ۱۳۸۴ بهمن ۱۳۸۴
ایران محمدحسین قریب بهمن ۱۳۸۴ ۱۱ شهریور ۱۳۸۵
ایران مقداد نجف‌نژاد ۲۲ مهر ۱۳۸۵ ۸ اسفند ۱۳۸۵
ایران علی فتح‌الله‌زاده خویی ۱۰ اردی‌بهشت ۱۳۸۶ ۲۷ شهریور ۱۳۸۷
ایران امیررضا واعظی آشتیانی ۲۹ شهریور ۱۳۸۷ ۱۰ خرداد ۱۳۸۹
ایران علی فتح‌الله‌زاده خویی ۱۹ خرداد ۱۳۸۹ اردی‌بهشت ۱۳۹۳
ایران بهرام افشارزاده ۲۷ اردی‌بهشت ۱۳۹۳ ۱۲ مرداد ۱۳۹۵
ایران رضا افتخاری ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ تاکنون

یادداشت ۱: مالکیت باشگاه از ۱۳۲۴ تا ۱۳۵۷ متعلق به پرویز خسروانی بوده است.
یادداشت ۲: باشگاه تاج پس از انقلاب مصادره گردید و مالکیت تیم‌های ورزشی استقلال تا کنون −مگر در دوره‌هایی کوتاه− با وزارت ورزش و جوانان ایران (سازمان تربیت بدنی پیشین) بوده است.

پانویس[ویرایش]

  1. در برخی منابع «پرویز اسعدی» ذکر شده است.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «سرخابی‌ها چگونه مهمترین تیم‌های ایران شدند؟». ورزش ۳، ۲ خرداد ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۶. 
  2. ‌ «گودرزی پیگیر مشکلات استقلال». ورزش ۳، ۷ دی ۱۳۹۴. 
  3. ‌ «با حکم رئیس سازمان تربیت بدنی؛ زریبافان رئیس مجمع باشگاه استقلال شد». تابناک، ۱ خرداد ۱۳۸۷. 
  4. «بخش سوم خاطرات محمد بیاتی گلر طلائی فوتبال ایران». مجلهٔ اینترنتی جوانان (لس‌آنجلس)، ۲۰۱۴-۰۸-۱۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۶. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «گفتگو با پرویز خسروانی بنیان‌گذار باشگاه تاج». کانال وی اُ ای در یوتیوب. بازبینی‌شده در ۳ فروردین ۱۳۹۴. 
  6. «اولین مجله اختصاصی باشگاه استقلال/ آبی‌ها ۶۳ سال قبل مجله ۵ ریالی داشتند!». خبرآنلاین، ۱۴ شهریور ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۳. 
  7. «سال تاریخی بر نژاد آبی گذشت؛ افشارزاده سیزدهمین مدیر واقعی». آی‌اسپورت، ۲۸ اردی‌بهشت ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۱۶. 
  8. «ظهور آبی و قرمز در تاریکخانه سیاست». روزنامه اعتماد. شمارهٔ ۱۵۱۳. صفحهٔ ۹، ۲۲ مهر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۷ فوریه ۲۰۱۳. 
  9. «لایحه قانونی واگذاری سازمان ورزشی و فرهنگی تاج به سازمان تربیت بدنی ایران». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. بازبینی‌شده در ۶ امرداد ۱۳۹۳. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «همه مدیران سرزمین استقلال؛ از صاحب‌منصب طاغوت، تا دروازه‌بان ذخیره». هفته‌نامه تماشاگر، شمارهٔ ۰۲۷، صفحات ۳۶ و ۳۷، ۲۴ مهر ۱۳۸۹. 
  11. «یادی از استقلال اوایل دهه ۷۰؛ استقلال چطور به دسته سوم سقوط کرد؟». وب سایت رسمی برنامه نود، ۱۱ تیر ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۵. 
  12. «بازگشت حاجی». همشهری ماه، امرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۶. 
  13. «قریب مدیرعامل استقلال شد». روزنامه همشهری، ۳۱ اردی‌بهشت ۱۳۸۲. بازبینی‌شده در ۷ امرداد ۱۳۹۳. 
  14. «آنچه بر استقلال گذشت؛ قلعه‌نویی حکم سرمربی گرفت، مدیر عامل استقلال کیست؟». روزنامه همشهری، ۲۵ شهریور ۱۳۸۲. بازبینی‌شده در ۷ امرداد ۱۳۹۳. 
  15. «قریب مدیرعامل آینده استقلال». وبگاه آفتاب، ۹ بهمن ۱۳۸۴. 
  16. «بررسی ادوار لیگ برتر فوتبال ایران». تابناک، ۱۳ امرداد ۱۳۸۸. 
  17. «تغییر و تحول در باشگاه استقلال». همشهری آنلاین، ۱۱ شهریور ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۸ امرداد ۱۳۹۳. 
  18. «مدیرعامل جدید باشگاه استقلال منصوب شد». همشهری آنلاین، ۲۲ مهر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۸ امرداد ۱۳۹۳. 
  19. «استقلال از لیگ قهرمانان آسیا کنار گذاشته شد». همشهری آنلاین، ۲۷ بهمن ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۸ امرداد ۱۳۹۳. 
  20. «با حضور بازرس سازمان تربیت بدنی؛ مقداد نجف‌نژاد از مدیر عاملی استقلال استعفا کرد». خبرگزاری فارس، ۸ اسفند ۱۳۸۵. 
  21. «به جریان افتادن یک پرونده قدیمی؛ تمام مقصران ارسال نشدن لیست استقلال به آسیا برگشتند». جام نیوز به نقل از سایت گل، ۱ مهر ۱۳۹۰. 
  22. «علی فتح‌الله‌زاده سرپرست باشگاه استقلال تهران شد». جام‌جم آنلاین، ۱۰ اردی‌بهشت ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۰ فروردین ۱۳۹۵. 
  23. «فیروز کریمی چگونه سرمربی تیم فوتبال استقلال شد؟». خبرگزاری مهر، ۲۹ فروردین ۱۳۹۴. 
  24. «همه مدیران تاریخ استقلال: از پرویز خسروانی تا بهرام افشارزاده». صبح تهران، ۲۸ اردی‌بهشت ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۹ مارس ۲۰۱۶. 
  25. «اولویت افشارزاده در استقلال اعلام شد». خبرگزاری مهر، ۲۷ اردی‌بهشت ۱۳۹۳. 
  26. «افشارزاده از استقلال برکنار شد». ایسنا، ۱۲ مرداد ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۶. 
  27. «افتخاری سرپرست باشگاه استقلال شد». خبرگزاری فارس، ۱۷ مرداد ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۶. 
  28. «افتخاری رسماً مدیرعامل استقلال شد». انتخاب، ۱۰ شهریور ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۶.