فهرست اهالی همدان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

این فهرستی از همهٔ اهالی استان همدان است و دربرگیرندهٔ: زادگان همدان (برپایهٔ بخش‌بندی‌های سیاسی تاریخی)، باشندگان در همدان (غیر همدانی‌هایی که در آنجا بسیار زیسته‌اند)، درگذشتگان در همدان (آن‌هایی که در همدان خاک‌سپرده شده‌اند) می‌باشند. همچنین این فهرست ممکن است آن‌هایی که ریشهٔ همدانی دارند/داشته‌اند را دربرگیرد.

دانشمندان، پزشکان و مخترعین[ویرایش]

نام توضیحات
رشیدالدین فضل‌الله همدانی وزیر دانشمند و مورخ عصر ایلخانی و بنیانگذار ربع رشیدی
توفیق موسیوند پروفسور جراحی و مهندسی و مخترع بای‌پس قلبی ریوی
ابن صلاح همدانی ریاضی‌دان و پزشک همدانی که کتبی چند از او باقی مانده
ساموئل رهبر کاشف افزایش مقدار هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) درافراد دیابتی
سعید شاملو پدر روانشناسی بالینی در ایران
حسن غیور اولین مدرس علوم ریاضیات در دانشگاه تهران
هوشنگ راستان جراح قلب و عروق و مبتکر روش جراحی قلب کنو
سکینه پری نخستین جراح و سرطان‌شناس زن ایرانی متولد شهر همدان که سالها بدون

هیچ مزدی در مناطق محروم خدمت می‌کرد

صغرا آزرمی نخستین زن آسیب‌شناس ایران، او هنگامی که به ایران بازگشت در جمعیت

ملی مبارزه با سرطان به کار و مطالعه مشغول شد و جان بیماران سرطانی

بسیاری را از مرگ نجات داد

اکبر اعتماد بنیانگذار و نخستین رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و پدر فناوری

هسته ای ایران، بنیانگذار و نخستین رئیس دانشگاه بوعلی سینا

مصطفی احمدی روشن شیمی‌دان و دانشمند هسته ای که ترور شد
علی اقبالی بنیان‌گذار تدریس رشته نقشه‌برداری در دانشگاه تهران و مؤسس مدرسه

عالی کشاورزی همدان در سال ۱۳۴۶ است و از وی به عنوان پدر

آموزش عالی خصوصی ایران یاد می‌شود

مصطفی احمدی روشن دانشمند هسته ای

عارفان و فلاسفه[ویرایش]

نام توضیحات
عین القضات همدانی عارف، شاعر، نویسنده و فیلسوف ایرانی که در سی و سه سالگی

شمع آجین شد

میر سید علی همدانی عارف و مبلغ مذهبی شهیر ایرانی
جنید بغدادی عارف صوفی مسلک و درویش پر آوازه ایرانی که اصل او از نهاوند بوده

و در بغداد رشد و نمو یافته. ماسینیون و به تبع او کوربن، او را زاده

نهاوند دانسته‌اند

محمدجواد انصاری همدانی از عارفان و سالکان معاصر
محمد مفتح فیلسوف و روشنفکر انقلابی
امیرمهدی بدیع فیلسوف و تاریخ‌نگار همدانی
قاضی زاده همدانی ابراهیم همدانی مشهور به قاضی زاده، حکیم صوفی مشرب، فقیه

محدث و متکلم امامی

حافظ ابولعلاء همدانی فیلسوف و ادیب همدانی
محمد هادی تألّهی همدانی از فقها و عرفای شیعه
شیخ حاج محمدصادق تاجر همدانی (باروت کوب) خاندان اطمینان بزرگ و رئیس شیخیه همدان از نوادگان اعتماد الدوله وزیر شاه عباس دوم شیخ علی خان زنگنه و محمد جعفر بیگ زند مسجد نظر بیگ (حضرت علی) عارف و سخنور واقف و خیر و روشندل
ملا حسینقلی شوندی و ملا محمد تقی همدانی عارف و روحانی معروف همدانی
شیخ محمد بهاری عارف و روحانی که از شاگردان ملا حسینقلی شوندی بود
محمدهادی تالهی عارف و روحانی معروف همدانی
محمدعلی زلفی گل دانشمند برتر جهان در رشته شیمی

سیاست مداران، نظامیان و انقلابیون[ویرایش]

نام توضیحات
سید جمال الدین اسدآبادی از نخستین پیشگامان بیداری ایرانیان در عصر ناصرالدین شاه
کریم خان زند بنیانگذار سلسله زندیه متولد روستای پری ملایر
شیرین عبادی وکیل و حقوقدان برنده نوبل ۲۰۰۳ و نخستین و تنها ایرانی دارنده این

جایزه

رشیدالدین فضل‌الله همدانی وزیر دانشمند و مورخ عصر ایلخانی و بنیانگذار ربع رشیدی
قوام‌الدین ابوالقاسم درگزینی از وزرای سلجوقیان
محمد مفتح فیلسوف و روشنفکر انقلابی
ابوالحسن بنی‌صدر نخستین رئیس‌جمهور انتخابی ایران
حمیدرضا حاجی‌بابایی وزیر آموزش و پرورش دولت دهم و نماینده مجلس
فضل‌الله زاهدی سیاستمدار و نظامی دوره پهلوی و سردمدار کودتای ۲۸ مرداد
علی چیت سازیان فرمانده اطلاعات عملیات لشکر امام حسین در دوران جنگ با عراق
حسین همدانی فرمانده سپاه پاسداران که در جریان نبرد با داعش در حلب کشته شد
محمد مهدی مفتح نماینده چند دوره مجلس انقلاب اسلامی
علی آقامحمدی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور اقتصادی رهبری
حسین لقمانیان نماینده مجلس
سید جمال الدین واعظ اصفهانی از سردمداران مشروطه که به فرمان محمدعلی شاه کشته شد
مرضیه حدیدچی (دباغ) نخستین انقلابی زن ایرانی
ابوالقاسم ناصرالملک از رجال سیاسی دوره ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه،

نایب‌السلطنهٔ ایران، وزیر مالیه، حاکم کردستان و … نویسنده کتابچه قانون اساسی

و مترجم تاریخ نادرشاه (فریز) و نمایشنامه‌های تاجر ونیزی و اُتللوی مغربی

شکسپیر

ابوالقاسم ذوالریاستین وزیر دولت و حاکم کرمانشاه در عصر قاجار
محمود قراگوزلو از رجال سیاسی ایران در دورهٔ قاجار، وزیر تجارت و صنعت و سفیر ایران در انگلستان و

فرانسه

مهدی خان قراگوزلو همچنین معروف به امیرتومان قراگوزلو، امیرالامراء و منصورالدوله، دیپلمات و

ملاک ایرانی و برادر ناتنی ابوالقاسم خان ناصرالملک قراگوزلو (نایب‌السلطنه احمدشاه قاجار)

میرزا یحیی قراگوزلو ملقب به اعتمادالدوله از سیاست‌مداران اوایل دورهٔ پهلوی، برنامه اعزام سالی یکصد

دانشجو به اروپا توسط اعتمادالدوله پیشنهاد شد و به مرحله عمل رسید که یکی از خدمات

مهم به پیشرفت کشور بود

بهاء الملک همدانی از سیاسیون دانشمند دوره قجر که کتاب تاریخ رومیان اثر مونتسکیو فرانسوی با ترجمه

او بچاپ رسیده

اعتماد الدوله همدانی برادر بهاء الملک و وزیر معارف ایران که فردی ادب دوست و بانی لغتنامه دهخدا بوده
عبدالله امیرنظام قراگوزلو معروف به امیرنظام لتگاهی از خوانین همدان و دولت‌مردان روزگار قاجار
لیلی قراگوزلو پرورش دهنده اسب اهل ایران، بنیان‌گذار تبارنامه اسب اصیل ایران و مؤسس کانون

اسب اصیل ایران از نوادگان خوانین قراگوزلو

محمدحسین خان قراگوزلو از رؤسای ایل قراگوزلو و حاکم همدان در دوران فتحعلی‌شاه قاجار
عبدالله‌خان صارم‌الدوله قراگزلو از سران ایل قراگوزلو و از فرماندهان نظامی ایران در دوره ناصرالدین شاه قاجار
عبدالعلی خان قراگوزلو پسر احمدخان سرتیپ و نگارالسلطنه (دوم)، فرمانده فوج مخبران قره گزلو
حسین خان حسام‌الملک از خوانین قراگوزلوی همدان، نوه دختری فتحعلی‌شاه و حاکم کرمانشاه و کردستان
احسان الله خان همدانی از مبارزان سوسیال دموکرات عصر قاجار و یکی از رهبران اصلی جنبشجنگل که مقام

سرکمیسری دولت جمهوری سوسیالیستی گیلان را بر عهده داشت

قورخمس‌خان شاملو از امیران قزلباش طایفه شاملو در دوره شاه اسماعیل دوم، شاه محمد خدابنده و

شاه عباس یکم، وی در دوره صفوی مدتی حاکم همدان و قزوین بوده‌است

آزادبه از حکام و فرماندهان اواخر دوران ساسانی، حاکم حیره پایتخت لخمی‌ها در عراق بود
منصور غلامی وزیر علوم دولت دوازدهم
عبدالناصر همتی رئیس بانک مرکزی دولت دوازدهم
محمود گودرزی وزیر ورزش دولت یازدهم
مجتبی ذوالنوری نماینده مجلس
زهرا احمدی‌پور رئیس سازمان گردشگری دولت یازدهم
حمید بقایی رئیس سازمان گردشگری دولت دهم
اردشیر زاهدی وزیر خارجه سابق ایران
هما زاهدی نماینده مجلس شورای ملی

حسین همدانی از فرماندهان سپاه

شعرا و نویسندگان[ویرایش]

نام توضیحات
باباطاهر عارف و شاعر پهلوی سرا معاصر طغرل بیک سلجوقی
عین القضات همدانی عارف، شاعر، نویسنده و فیلسوف ایرانی که در سی و سه سالگی

شمع آجین شد

حافظ ابولعلاء همدانی فیلسوف و ادیب همدانی
رشیدالدین فضل‌الله همدانی وزیر دانشمند و مورخ عصر ایلخانی و بنیانگذار ربع رشیدی
میر رضی آرتیمانی صاحب معروف‌ترین و ارزنده‌ترین ساقی نامه ادبیات فارسی
میر سید علی همدانی عارف و مبلغ مذهبی شهیر ایرانی
فخرالدین عراقی شاعر و فیلسوف ایرانی قرن هفت
ابن فقیه همدانی از نخستین جغرافی دانان ایرانی و مسلمان
میرزاده عشقی شاعر، نقاش و موسیقی دان ایرانی که در جریانات مشروطه کشته شد
بدیع‌الزمان همدانی کاتب و شاعر مقامه نویس که بنیانگذار مقامه نویسی عربی بود
ابن شادی اسدآبادی کاتب دیوانی و مؤلف کتاب گرانمایهٔ مجمع التواریخ و القصص
مصطفی رحماندوست شاعر، نویسنده و مترجم کتاب‌های کودکان و نوجوانان و شاعر شعر معروف صد

دانه یاقوت

مفتون همدانی شاعر معاصر همدانی و سراینده اشعار معروفی چون علی ای همای وحدت

که شعر علی ای همای رحمت شهریار از او اقتباس شده

یاور همدانی شاعر اهل ایران ملقب به هفتاد سال کوله بار ادبی. کتاب او منبع گویش همدانی در دانشگاه‌های آمریکاست.
فخرالدین اسعد کَرکانی متولد روستای کَرکان ملایر و صاحب منظومه ویس و رامین که باشتباه او را

گرگانی می‌خوانند

کلیم همدانی شاعر همدانی که او را کاشانی نیز خوانده‌اند
مظهر همدانی شاعر و دانشمند همدانی صاحب منظومه خستوی که ده هزار بیت را شامل می‌شود
باقی نهاوندی از نویسندگان صاحب منسب در دربار شاه عباس
مسعود سعد سلمان شاعر، خوش‌نویس، ادیب و اسب‌شناس دوره غزنویان
غمام همدانی از غزل‌سرایان ایرانی
قهرمان خان قهری شاعر قرن ۱۲هجری قمری اهل ملایر دارای منظومه سفینه قهرمانیه
غبار همدانی شاعر نامدار همدانی که دیوان اشعار وی به کرات چاپ گردیده
ناهید همدانی شاعر اهل همدان
ملا پروین همدانی از شاعران همدانی که کتاب آتشکده او چاپ شده و چند شعر نیز به گویش محلی دارد
رضا بهاری یا مولانا شیخ‌رضا بهاری از مفاخر فرهنگی شهر بهار در پایان عصر صفوی
مشفق همدانی روزنامه‌نگار، مترجم و نویسندهٔ دانشور همدانی
یدالله مایل تویسرکانی روزنامه‌نگار و شاعر تویسرکانی متخلص به مایل
تقی پورنامداریان شاعر ایرانی و استاد ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
احسان یارشاطر بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامهٔ ایرانیکا، بنیان‌گذار مرکز مطالعات ایران‌شناسی و

استاد بازنشستهٔ مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا نیویورک

امیرمهدی بدیع فیلسوف و تاریخ‌نگار همدانی
داور همدانی شاعر همدانی
هوشنگ ایرانی پدر شعر سورئال فارسی و شعر نو عرفانی
آزاد همدانی شاعر همدانی معاصر
ابوعلی کاتب تاریخدان، زبانشناس و شاعر برجسته همدانی
کارو دردریان نویسنده و شاعر ایرانی ارمنی‌تبار
پرویز اذکایی (سپیتمان) نویسنده و محقق مشهور همدانی که بیش از ۴۰۰ عنوان اثر از وی طبع و نشر شده
ابراهیم صفایی متولد ۱۲۹۱ ملایر مورخ شهیر معاصر
علیرضا ذکاوتی قراگوزلو نویسنده و مترجم. برندهٔ دو بار جایزهٔ نویسنده سال ایران
دیجور همدانی از شاعران معاصر همدان
ابوالوفاء همدانی نخستین شاعر تازی گوی همدانی
ابن فارس لغوی ادیب و زبانشناس قزوینی یا همدانی که در همدان بالید و در ری درگذشت
ابن خالویه از نحوشناسان و دستوردانان زبان عربی اهل همدان ایران و شیعه مذهب
ابن خلف نیرمانی مشهور به «ابن خلف نیرمانی» و «نیرمانیِ کاتب» نویسنده وشاعر صاحب سبک

در دربار آل بویه در سده سوم و چهارم قمری

ابوالقاسم ناصرالملک از رجال سیاسی دوره ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه،

نایب‌السلطنهٔ ایران، وزیر مالیه، حاکم کردستان و … نویسنده کتابچه قانون اساسی

و مترجم تاریخ نادرشاه (فریز) و نمایشنامه‌های تاجر ونیزی و اُتللوی مغربی

شکسپیر

بهاء الملک همدانی از سیاسیون دانشمند دوره قجر که کتاب تاریخ رومیان اثر مونتسکیو فرانسوی با ترجمه

او بچاپ رسیده

مجتبی رحماندوست نویسنده و نماینده تهران در مجلس نهم

مالکین و ملکه‌ها[ویرایش]

(شریفیها)

از خانهای قدیمی همدان و مالیکین زمینها و اراضی کشاوزیی همدان محسوب میشدن
نام توضیحات
دیاکو نخستین شاه ماد و بنیانگذار اولین پادشاهی ایران
فرورتیش دومین شاه ماد
هووخشتره سومین شاه ماد که نخستین امپراتوری تاریخ را بنیاد نهاد
ایشتوویگو واپسین شاه ماد و پدربزرگ کوروش بزرگ
ماندانا شاهدخت مادی و مادر کوروش بزرگ بنیانگذار سلسله بزرگ هخامنشی
بهرام چوبین سردار و پادشاه عصر ساسانی
کریم خان زند بنیانگذار دودمان زند زاده روستای پری شهرستان ملایر که برخی او را فارس و برخی

لر می‌دانند. از او به عنوان عادل‌ترین شاه ایران نام برده‌اند. همچنین وی به لقب وکیل

الرعایا (نماینده مردم) معروف است و هیچگاه حاضر به پذیرش عنوان شاه نشد

زکی خان زند دومین شاه زند و برادر مادری کریم خان زاده ملایر
ابوالفتح خان زند سومین فرمانروای زند که مدتی برکنار و مجدداً بر سر کار آمد
صادق خان زند برادر تنی کریم خان، پنجمین فرمانروای دودمان زند و پدربزرگ لطفعلی خان زند بود که

در ملایر به دنیا آمد

علیمرادخان زند ششمین خان زند
جعفر خان زند پسر صادق خان و پدر لطفعلی خان زند که زادگاهش ملایر بوده
صیدمراد خان زند هشتمین فرمانروای دودمان زند زاده ملایر
لطفعلی خان زند نهمین و واپسین فرامنروای زند

هنرمندان[ویرایش]

نام توضیحات
عبدالله طالع همدانی از تصنیف پردازان و ترانه سرایان دوره بین عارف قزوینی و ترانه سرایان نوین
پرویز پرستویی ستاره شهیر سینما متولد روستای چالو شهرستان کبودرآهنگ. پرویز

پرستویی، با چهار سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنوارهٔ فیلم

فجر در بین هنرپیشگان رکورددار است

الناز حبیبی (زادهٔ ۲۱ مرداد ۱۳۶۷ در همدان) هنرپیشه سینما، تلویزیون، و دانش‌آموخته رشته تدوین و کارگردانی است.

نامزد جایزه بهترین بازیگر زن برای نمایش شاه ماهی از سی و هشتمین دوره جشنواره تئاتر فجر ۱۳۹۸

مسعود جعفری جوزانی کارگردان سینما و متولد روستای جوزان ملایر. برنده جایزه بهترین فیلمنامه

جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۵. منتخب هشتمین همایش چهره‌های ماندگار سال

۱۳۸۵

ناصر هوشمند وزیری نخستین مجسمه‌ساز ایرانی که در سال ۱۳۴۵ از طرف یک مهندس ایتالیایی-ایرانی

با فایبرگلاس آشنا شد و مجسمه‌های بسیاری با فایبرگلاس ساخت. از وی تاکنون

بیش از ۳۰۰ مجسمه ساخته شده که تنها ۵۰ مجسمه آن در پارک جمشیدیه تهران

برپا شده‌است. وی مؤسس تنها موزه خصوصی ایران است

سحر جعفری جوزانی هنرپیشه سینما و تلویزیون، نویسنده و شاعر ایرانی و دختر مسعود

جعفری جوزانی

ویگن نخستین خواننده جاز ایران ملقب به سلطان جاز ایران متولد شهر همدان
هانیه توسلی بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر متولد همدان و دارنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر

نقش اول زن برای فیلم دهلیز در سی و یکمین دوره جشنواره فیلم فجر در سال

۱۳۹۱

داریوش زرگری استاد برجسته تنبک ایران
احمدرضا درویش کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس اهل تویسرکان ۲ بار برنده سیمرغ بهترین

کارگردانی از جشنواره فیلم فجر

محمود بهرامی بازیگر پیشکسوت اهل شهرستان تویسرکان
فرهاد خان‌محمدی بازیگر سینما و تلویزیون اهل همدان
امیرشهاب رضویان کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس همدانی که حدود چهل فیلم کوتاه و شش فیلم بلند

در کارنامه خود دارد. اثر معروف او مینای شهر خاموش برنده سیمرغ بلورین

بهترین فیلم در بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر است

بهرام افشاری بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون اهل همدان
رابعه مدنی رابعه مدنی زاده ۱۳۲۰ همدان هنرپیشه سینما و تلویزیون ایران است. امیرشهاب

رضویان کارگردان سینما پسر اوست

آندرانیک آساطوریان آهنگساز، رهبر ارکستر و تنظیم‌کننده موسیقی پاپ ایرانی ارمنی‌تبار
مهتاب کرامتی بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
هستی مهدوی بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
فقیهه سلطانی بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
حسین یاری بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
شهره لرستانی بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
قاسم زارع بازیگر سینما، تئاتر، تلویزیون
بهرام توکلی کارگردان سینمای ایران

|ابوالفضل قاسمی |کارگردان سینما، تلویزیون، بازیگر، نویسنده |}

پیامبران و روحانیون[ویرایش]

نام توضیحات
محمد مفتح فیلسوف و روشنفکر انقلابی
آخوند ملا علی معصومی همدانی معروف به «آقای آخوند» از مجتهدان شیعه همدان متولد روستای وفس

شهرستان رزن

ملا حسین نوری همدانی روحانی اهل همدان و از مراجع تقلید شیعه
محمد هادی تألّهی همدانی از فقها و عرفای شیعه
ملا حسینقلی شوندی عارف و روحانی معروف همدانی
شیخ محمد بهاری عارف و روحانی که از شاگردان ملا حسینقلی شوندی بود
شیخ محمدباقر بهاری فقیه و فعال سیاسی مشروطه خواه اهل بهار
مجذوب علیشاه همدانی فرزند حاج صفرخان از طایفه قره‌گوزلو از علما و عرفای شیعه
حسین انصاریان واعظ، عارف، سخنران، مولف، دانشمند

ورزشکاران[ویرایش]

نام توضیحات
علی میرزا همدانی علی‌میرزا در دوران ناصرالدین شاه به اوج پهلوانی رسید و مقام پهلوان پهلوانان

پایتخت را از آن خود کرد. او نخستین پهلوان کشتی بود که از آن سوی مرزها

برای ایران افتخار و پیروزی آورد

فیله همدانی پهلوان همدانی عصر ایلخانی که پشت پهلوان مغول را به خاک کشید و از این

حماسه او در جامع التواریخ و تاریخ جهانگشای جوینی یاد شده

مرتضی تبریزی بازیکن فوتبال همدانی
مه‌لقا جام‌بزرگ تیرانداز زن ایرانی می‌باشد که در بازی‌های آسیایی گوانگ‌ژو در تفنگ بادی

تیمی ۱۰ متر مدال نقره و در ماده ۵۰ متر سه وضعیت مدال برنز گرفت

حسین طالبی مقدم پدر سنگنوردی ایران. گشایندهٔ مسیرهای متعدد در دیواره علم و بیستون
مسعود مصطفی جوکار قهرمان کشتی و عضو تیم ملی. دارنده مدال نقره المپیک آتن ۲۰۰۴
میثم مصطفی جوکار قهرمان کشتی و عضو تیم ملی
علیرضا حیدری قهرمان کشتی و عضو تیم ملی. دارنده مدال برنز المپیک آتن ۲۰۰۴
صادق گودرزی قهرمان کشتی و عضو تیم ملی. دارنده مدال نقره المپیک لندن ۲۰۱۲
علیرضا رضایی حرم آبادی قهرمان واترپلو، حضور در مسابقات آسیایی کویت۱۹۹۷ انتخابی جام جهانی، مقام چهارم مسابقات آسیایی، حضور در مسابقات جهانی کوبا ۱۹۹۸ و تورنمنت‌های بین‌المللی، ستاره المپیاد مسابقات شنای سراسری دانشگاه‌های کشور با ۵ مدال طلا)

سایر[ویرایش]

نام توضیحات
فاتک پدر مانی بنیانگذار آئین مانوی
ماندانا دختر آستیاگ آخرین پادشاه ماد و مادر کوروش بزرگ، بنیانگذار امپراتوری هخامنشی
اکبر مشتی اولین کسی که در ایران بستنی تولید کرد و نخستین بستنی فروشی ایرانی

منابع[ویرایش]