پرش به محتوا

فرگشت خداباوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

فرگشت خداباوری یا تکامل خداباوری[۱] (به انگلیسی: Theistic evolution)، فرگشت‌گرایی خداباوری، فرگشت هدایت‌شده خدا، تکامل الهی یا فرگشت الهی، دیدگاه‌هایی هستند که تعلیمات آموزه‌های دینی دربارهٔ خدا را با درک نوین علمی دربارهٔ فرگشت زیستی قابل سازش می‌دانند. فرگشت خداباوری خود یک تئوری علمی نیست، بلکه درباره چگونگی ارتباط علم فرگشت در حالت کلی با باورهای دینی، طیف گسترده‌ای از دیدگاه‌های در تقابل با دیدگاه‌های خاص آفرینشی می‌باشد.

فرگشت خداباوری به اختصار، فرگشت‌گرایان الهی معتقدند که خدایی هست، آن خدا آفریننده جهان ماده و (نتیجتاً) همهٔ حیات در درون آن است، و فرگشت زیستی به سادگی فرایندی طبیعی در خلقت است؛ بنابراین دیدگاه، فرگشت، به سادگی ابزاری است که خدا برای پیشرفت زندگانی بشر به کار گرفته‌است.

هواداران فرگشت الهی را می‌توان یکی از گروه‌هایی دانست که ناسازگاری میان علم و دین را رد می‌کنند؛ یعنی، آن‌ها بر این باور هستند که نیازی به دوگانگی میان آموزه‌های دینی دربارهٔ آفرینش و نظریات علمی وجود ندارد. هواداران این نظر گاهی چون داروین‌گرایان مسیحی توصیف می‌شوند.[۲]

بسیاری زیست‌شناسان فرگشتی به برخی اشکال خداباوری معتقد بوده‌اند. از جمله آلفرد راسل والاس که در مقاله مشترکی با چارلز داروین در ۱۸۵۸ از نظریه فرگشت از طریق انتخاب طبیعی پشتیبانی کرد. والاس، در سال‌های بعد، به نحوی مؤثر دادارباور بود که معتقد بود «جهان نامرئی روح»، حیات را علاوه بر هشیاری در جانوران و (به طرزی مجزا) در انسان‌ها ایجاد کرده بود.[۳]

فرانسیس کالینز فرگشت الهی را به این عنوان توصیف می‌کند که «فرگشت حقیقت دارد، اما این خدا است که آن را به حرکت درآورده»،[۴] و فرگشت الهی را پذیرای این مشخص می‌کند «که فرگشت همان‌طور که زیست‌شناسان توصیفش می‌کنند رخ داده‌است، اما بنا بر هدایت خدا».[۵]

ارتباط با دیگر مواضع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

فرگشت خداباوری قرن ۱۹ میلادی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

گیاه‌شناس آمریکایی آسا گری برای بیان نقطه نظر خود از عبارت فرگشت خداباوری (theistic evolution) در معنایی که در حال حاضر منسوخ است استفاده می‌کرد، که در کتاب ۱۸۷۶ میلادی خود با نام جستارها و نقدهایی در رابطه با داروینیسم[۶] نمایان است. وی استدلال می‌کرد که خدا جهش‌های مفید را برای هدایت‌کردن فرگشت فراهم می‌کند.

فرگشت خداباوری در اسلام

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

اندیشمندانی مانند یدالله سحابی (در کتاب قرآن و خلقت انسان)، محمود طالقانی (در کتاب پرتوی از قرآن)، و علی شریعتی از باورمندان به نظریه ناسازگار نبودن فرگشت (تکامل) با توحید هستند. در جهان اسلام، محمد اقبال لاهوری نیز از باورمندان به نظریه تکامل خداباورانه است. در تاریخ اسلام جریانهایی مانند جنبش عقل‌گرای اخوان الصفاء چنین باوری داشتند.

مرتضی مطهری، نه تنها نظریه فرگشت را ضدالهی نمی‌داند بلکه بر این باور است که با اصل فرگشت بهتر می‌توان دخالت قوه ای مدبر و هاوی را در وجود موجودات زنده و هدف‌مداری جهان اثبات کرد. مطهری داستان خلقت بشر در قرآن را زبان نمادین می‌داند و مصباح یزدی به فرض درستی این نظریه خلقت انسان را چیزی شگفت‌انگیز می‌داند و می‌گوید هدف قرآن هدایت است نه علمی.[۷] علامه طباطبائی بر تدریجی بودن خلقت پافشاری می‌کند اما گونه‌های زیستی را جدا از هم می‌داند. علی مشکینی (در کتاب تکامل در قرآن) بر این باور است که زبان قرآن با علوم هماهنگ است و نظریه تطور انواع با توحید ناسازگار نیست.[۸] احمدالحسن رهبر جمعیت مذهبی انصار المهدی در آثار خود نوشته‌های سرگشاده‌ای درباره پذیرش فرگشت دارد.

نقدهای واردشده بر فرگشت خداباوری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

فرگشت خداباوری از دیدگاه‌های گوناگونی مورد انتقاد قرار گرفته است؛ از جمله از سوی آفرینش‌گرایان زمین جوان، آفرینش‌گرایان زمین کهن، خداناباوران و ندانم‌گرایانِ پیرو سایر گرایش‌های فرگشت. آفرینش‌گرایان زمین جوان و برخی از آفرینش‌گرایان زمین کهن به گونه‌ای فراگیرانه فرگشت خداباورانه را بدعت می‌دانند یا دست‌کم آن را ناسازگار با آموزه‌های کتاب مقدس تلقی می‌کنند.[۹][۱۰][۱۱][۱۲] بااین‌حال، بسیاری از آفرینش‌گرایان زمین جوان موافق‌اند که آگاهی درست از چگونگی آفرینش انسان و دیگر موجودات به‌دست خداوند، از نظر آنان، پیش نیاز ضروری رستگاری نیست. (یعنی بر این باورند که رفتن به "بهشت" یا "جهنم" به فرگشت‌گرایی یا آفرینش‌گرایی ارتباطی ندارد)[۱۳][۱۴] زیست‌شناس کِن میلر از چهره‌های برجسته مدافع فرگشت خداباورانه است.[۱۵]

مدافعان فرگشت خداباورانه متهم شده‌اند که اندک اندک و به شیوه‌ای نامحسوس، پایه‌های دانش را سست می‌کنند.

کتاب سال ۲۰۱۷ با عنوان فرگشت خداباورانه: نقدی علمی، فلسفی و الهیاتی[۱۶] نقدی گسترده و فراگیر بر فرگشت خداباورانه از دیدگاه مسیحی نمایان می‌کند.

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ https://alefbalib.com/Metadata/745166/مرگ-قبل-از-گناه-آدم-مفهومی-بنیادی-در-تکامل-خداباور
  2. ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Ronald_Numbers,Numbers, Ronald (November 30, 2006). The Creationists: From Scientific Creationism to Intelligent Design, Expanded Edition. Harvard University Press. ISBN 0-674-02339-0. pp 34-38
  3. ↑ Historical Resources". Darwin Correspondence Project. 2009. http://www.darwinproject.ac.uk/religion-historical-resources بایگانی‌شده در ۴ مه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Retrieved 2009-12-14.
  4. ↑ "Building bridges". Nature. 442 (7099): 110. 2006. doi:10.1038/442110a.
  5. ↑ Stipe, Claude E. , "Scientific Creationism and Evangelical Christianity", American Anthropologist, New Series, Vol. 87, No. 1 (Mar. , 1985), p. 149, Wiley on behalf of the American Anthropological Association, JSTOR
  6. ↑ به انگلیسی: Essays and Reviews Pertaining to Darwinism
  7. ↑ https://hawzah.net/fa/question/view/2309
  8. ↑ https://www.mashreghnews.ir/news/47049/استاد-مطهري-نظريه-تکامل-را-ضدالهي-نمي-داند
  9. ↑ Christian Answers: Is evolution compatible with Christianity?
  10. ↑ Answers in Genesis: Is it possible to be a Christian and an evolutionist?
  11. ↑ Apologetics Press
  12. ↑ Answers in Genesis
  13. ↑ Christian Answers
  14. ↑ «اعتقاد به تاریخی‌بودن سفر پیدایش برای رستگاری ما ضروری نیست.» — دوان گیش، آیا مسیحی‌بودن و فرگشت‌گرا بودن با یکدیگر سازگارند؟ Answers in Genesis
  15. ↑ Evolution by Accident: Theistic Evolution
  16. ↑ Theistic Evolution: A Scientific, Philosophical, and Theological Critique