پرش به محتوا

فرهنگ لاپیتا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نقشه گستره فرهنگ لاپیتا در اقیانوسیه
چهره بازسازی شده از یک زن از فرهنگ لاپیتا. موزه ملی قوم‌شناسی (ژاپن)

فرهنگ لاپیتا (به انگلیسی: The Lapita culture) نامی است که به مردمی استرونزیایی در دوران نوسنگی و فرهنگ مادی متمایز ایشان، اطلاق شده است. این مردم که در حدود ۱۶۰۰ تا ۵۰۰ قبل از میلاد از طریق دریا به جزیره ملانزی مهاجرت نموده و در آنجا سکونت گزیدند.[۱][۲] اعتقاد بر این است که سرمنشا مردم لاپیتا از شمال فیلیپین یا مستقیماً از طریق جزایر ماریانا یا از هر دو بوده است.[۳] این مردم به دلیل استفاده از طرح‌های هندسی متمایز خود بر روی سُفالینه‌هایشان که شباهت زیادی به سفال‌های به دست آمده از سایت باستان‌شناسی ناگساباران در شمال لوزون دارند، مورد توجه قرار گرفته‌اند. مردم لاپیتا با مردم بومی گینه نو ازدواج‌های بین نژادی داشته و اجداد مستقیم مردم پُلی‌نِزی، میکرونزی شرقی، و جزیره ملانزی بوده‌اند.[۴][۵][۶]

ریشه‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

اصطلاح «لاپیتا» توسط باستان‌شناسان طی حفاری سال ۱۹۵۲ در کالدونیای جدید ابداع شد؛ آن‌ها واژه xapeta'a در زبان محلی هاوکه را که به معنای «کندن گودال» یا «محل حفاری» است، اشتباه شنیده بودند.[۷][۸] فرهنگ باستان‌شناختی لاپیتا از روی محوطهٔ شاخصی نام‌گذاری شده است که برای نخستین بار در شبه‌جزیره فویه در گراند تره، جزیره اصلی کالدونیای جدید، کشف شد.[۲]:1-3 این حفاری در سال ۱۹۵۲ توسط باستان‌شناسان آمریکایی ادوارد وینسلو گیفورد و ریچارد شاتلر جونیور در محوطه ۱۳ انجام شد.[۷] تاریخ‌گذاری‌های بعدی، قدمت این سکونتگاه و خرده‌سفال‌ها را ۸۰۰ سال پیش از میلاد نشان داد که در پژوهش‌های مربوط به نخستین ساکنان جزایر اقیانوس آرام اهمیت زیادی یافت. از آن زمان تاکنون بیش از ۲۰۰ محوطه لاپیتا کشف شده است،[۹] که گستره‌ای بیش از ۴٬۰۰۰ کیلومتر از سواحل و جزایر ملانزی تا فیجی و تونگا و شرقی‌ترین مرز آن در ساموآ را در بر می‌گیرد.

امروزه اصطلاح لاپیتا برای اشاره به مجموعه‌ای از نظریه‌ها دربارهٔ خاستگاه و ویژگی‌های نیاکان مردمی که به زبان‌های اقیانوسیه‌ای سخن می‌گویند، به کار می‌رود. این اصطلاح همچنین به فرهنگ مادی یافت‌شده در حفاری‌ها، به‌ویژه سفال‌های مرتبط با این جوامع باستانی اشاره دارد.[۲]:21

قدمت‌یابی مصنوعات

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سفال «کلاسیک» لاپیتا بین سال‌های ۱۶۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد در مجمع‌الجزایر بیسمارک تولید می‌شد.[۵] مصنوعاتی با طرح‌ها و فنون لاپیتا که به دوره‌ای پس از ۱۲۰۰ پیش از میلاد تعلق دارند، در جزایر سلیمان،[۱۰] وانواتو و کالدونیای جدید کشف شده‌اند.[۵][۱۱] سبک‌های سفال لاپیتا با قدمتی در حدود ۱۰۰۰ پیش از میلاد در فیجی و غرب پلی‌نزی یافت شده‌اند.[۵]

در غرب پلی‌نزی، سفال لاپیتا به مرور زمان تزئینات کمتری به خود گرفت[۴] و رفته‌رفته ساده‌تر شد. به نظر می‌رسد تولید آن در ساموآ در حدود ۲۸۰۰ سال پیش و در تونگا در حدود ۲۰۰۰ سال پیش به‌طور کامل متوقف شده است.[۵]

فرهنگ مادی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
سفال لاپیتا از وانواتو، موزه ملی وانواتو
ظروف سفالی پیشاتاریخی، از جمله برخی با طرح‌های لاپیتا، از جزیره تاوماکو

سفال‌هایی که طرح‌های تزئینی پرجزئیات آن‌ها نشان‌دهنده نفوذ لاپیتا است، بسته به مواد موجود در دسترس، از مواد گوناگونی ساخته می‌شدند و سازندگان آن‌ها بسته به ابزارهایشان از فنون مختلفی بهره می‌گرفتند.[۱۲] اما معمولاً این سفال‌ها از نوع ظروف سفالین با پخت در دمای پایین بودند که با صدف یا ماسه آمیخته شده و با استفاده از مهر دندانه‌دار تزئین می‌شدند.[۴] نظریه‌هایی وجود دارد[۱۳] مبنی بر اینکه این تزئینات ممکن است از مواد کم‌دوام‌تری مانند پارچه‌های پوستی («تاپا»)، حصیرها یا از خال‌کوبی‌ها به روی سفال منتقل شده باشند - یا برعکس، از سفال به آن مواد انتقال یافته باشند. دیگر بخش‌های مهم از مجموعه آثار لاپیتا عبارتند از: ظروف سفالی بدون تزئین («ساده») از جمله جام‌ها، دیگ‌های پخت‌وپز و کاسه‌ها؛ مصنوعات صدفی؛ تیشه‌های سنگی صیقل‌خورده؛ و ابزارهای سنگی تراش‌خورده ساخته‌شده از ابسیدین، چرت، یا سایر انواع سنگ‌های موجود.[۱۴][۴]

اقتصاد

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

مردم لاپیتا خوک، سگ و مرغ پرورش می‌دادند. باغبانی آن‌ها بر پایه محصولات ریشه‌ای و محصولات درختی استوار بود که مهم‌ترین آن‌ها تارو، یام، نارگیل، موز و انواعی از میوه نان بود. این مواد غذایی احتمالاً با ماهیگیری و جمع‌آوری نرم‌تنان تکمیل می‌شد. تجارت از راه دور نیز در میان آن‌ها رواج داشت؛ اقلام تجاری شامل ابسیدین،[۱۵] تیشه، سنگ‌های مناسب برای ساخت تیشه و صدف بود.[۴]

رسوم خاکسپاری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در سال ۲۰۰۳، در محوطه کاوش‌های باستان‌شناسی تئوما واقع در جزیره افاته در وانواتو، گورستان بزرگی کشف شد که شامل ۲۵ گور حاوی خمره‌های تدفین و در مجموع ۳۶ اسکلت انسان بود. تمامی اسکلت‌ها بدون سر بودند: مدتی پس از خاکسپاری اولیه اجساد، جمجمه‌ها برداشته شده و با حلقه‌هایی ساخته‌شده از صدف‌های مخروطی جایگزین شده بودند و سرها در مکان دیگری دوباره به خاک سپرده شده بودند. یک گور شامل اسکلت مردی سالخورده بود که سه جمجمه روی سینه او قرار داشت. گور دیگر حاوی خمره تدفینی بود که تصویر چهار پرنده که به درون خمره نگاه می‌کردند روی آن نقش بسته بود. تاریخ‌گذاری کربن صدف‌ها نشان داد که این گورستان در حدود ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مورد استفاده قرار می‌گرفته است.[۱۶]

در سال ۲۰۰۲، یک اسکلت کامل انسان در موتوریکی واقع در فیجی کشف شد. اسکلت مانا، نامی که بعداً به آن داده شد، متعلق به یک زن لاپیتایی بود که در سال ۸۰۰ پیش از میلاد یا پیش از آن می‌زیست. او در عمق بیش از ۱٫۵ متری از سطح زمین به خاک سپرده شده و با لایه‌های دست‌نخورده‌ای از رسوب‌های ماسه و لای پوشانده شده بود که در آن‌ها سفال لاپیتا یافت شد. یک صدف بزرگ زیر گردن و صدف دیگری میان زانوهای او قرار داده شده بود و صدف‌های کوچک‌تری نیز درون گور وجود داشت.[۱۷]

سکونتگاه‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

روستاهای فرهنگ لاپیتا در جزایر منطقه اقیانوسیه دور معمولاً در مناطق داخلی قرار نداشتند، بلکه در ساحل یا جزایر کوچک فراساحلی بنا می‌شدند. این مکان‌ها ممکن است به این دلیل انتخاب شده باشند که مناطق داخلی (برای نمونه در گینه نو) از قبل توسط مردمان دیگری مسکون شده بودند. یا شاید برای دوری از مناطقی که پشه‌های ناقل مالاریا در آن‌ها زندگی می‌کردند انتخاب می‌شدند، زیرا مردم لاپیتا احتمالاً هیچ دفاع ایمنی در برابر آن نداشتند. برخی از خانه‌های آن‌ها روی پایه‌های چوبی بر فراز تالاب‌های بزرگ ساخته می‌شد. با این حال، در بریتانیای جدید، سکونتگاه‌های داخلی نیز وجود داشتند؛ این سکونتگاه‌ها در نزدیکی منابع ابسیدین قرار داشتند. و در جزایر انتهای شرقی مجمع‌الجزایر، تمامی سکونتگاه‌ها به‌جای سواحل در مناطق داخلی و گاهی در فاصله‌ای نسبتاً دور از ساحل واقع شده بودند.

پراکندگی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
محوطه حفاری جک گولسون در وایلله و بازدید یک خانواده ساموآیی از آن، ۱۹۵۷

مجموعه لاپیتا منطقه جغرافیایی بسیار پهناوری از موسائو تا ساموآ را در بر می‌گیرد.[۲]:19 سفال لاپیتا در اقیانوسیه نزدیک و همچنین در اقیانوسیه دور، از غرب تا مجمع‌الجزایر بیسمارک، از شرق تا ساموآ و از جنوب تا کالدونیای جدید یافت شده است.[۴][۵] حفاری در محوطه‌ای در روستای مولیفانوآ در ساموآ، دو تیشه را کشف کرد که به‌شدت نشان‌دهنده نفوذ لاپیتا هستند. تاریخ‌گذاری کربن مواد یافت‌شده به همراه این تیشه‌ها نشان می‌دهد که در حدود ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد یک سکونتگاه لاپیتا در این مکان وجود داشته است.[۱۸] تاریخ‌گذاری رادیوکربن محوطه‌هایی در کالدونیای جدید نشان می‌دهد که سکونتگاه‌های لاپیتا در آنجا تا ۱۱۱۰ سال پیش وجود داشته‌اند.[۱۹] تاریخ و مکان سکونتگاه‌های متأثر از لاپیتا در مناطق شمالی‌تر هنوز تا حد زیادی جای بحث دارد.[۴]

مجموعه لاپیتا به سه زیرمنطقه یا ناحیه جغرافیایی تقسیم شده است: لاپیتای غربی دور، لاپیتای غربی، و لاپیتای شرقی.[۲۰] در لاپیتای غربی دور، بریتانیای جدید یا مجمع‌الجزایر بیسمارک قرار دارد که شامل منطقه کشف‌شده توسط اتو مایر در سال ۱۹۰۹ می‌شود. لاپیتای غربی دربرگیرنده مصنوعات یافت‌شده در جزایر سلیمان تا کالدونیای جدید است. لاپیتای شرقی به منطقه فیجی، تونگا و ساموآ نسبت داده می‌شود.[۲]:19 کشفیات مربوط به الگوهای منحصربه‌فرد در منطقه لاپیتای شرقی، حاکی از یک تقسیم‌بندی فرعی به گونه‌های متقدم و متأخر لاپیتای شرقی است.[۲۱]

زبان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

زبان‌شناسان و دیگر پژوهشگران بر این باورند که مردم مجموعه فرهنگی لاپیتا به زبان نیا-اقیانوسیه‌ای سخن می‌گفتند که شاخه‌ای از خانواده زبان‌های آسترونزیایی است و امروزه به‌طور گسترده در آسیای جنوب شرقی پراکنده شده است.[۲۲][۲۳] با این حال، زبان یا زبان‌های خاصی که لاپیتاها به آن سخن می‌گفتند نامشخص است. زبان‌هایی که امروزه در این منطقه گویش می‌شوند، از شماری زبان‌های باستانی متفاوت نشأت گرفته‌اند و فرهنگ مادی کشف‌شده توسط باستان‌شناسی معمولاً سرنخی دربارهٔ زبان سازندگان این مصنوعات ارائه نمی‌دهد.[۲۲] افزون بر این، به احتمال زیاد برخی از گروه‌های لاپیتا تفاوت‌هایی در گفتار و ظاهر با خویشاوندان خود در مجمع‌الجزایر یا جزایر دیگر داشته‌اند.[۲]:18

متیو اسپریگز، لاپیتا را سرچشمه زبان‌های آسترونزیایی اقیانوسیه‌ای و مفاهیم فرهنگی و مذهبی در بخش بزرگی از اقیانوس آرام می‌داند.[۲۴]

خاستگاه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

مجموعه لاپیتا بخشی از شاخه مهاجرت شرقی گسترش آسترونزیایی است که در حدود ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش از تایوان آغاز شد.[۲۵] برخی از مهاجران به ملانزی رسیدند و از نوادگان دوردستِ مهاجرت‌های بسیار قدیمی‌تر به ابرقاره ساهول بودند.[۲]:1-3 نظریه‌های مختلفی درباره مسیری که آن‌ها برای رسیدن به آنجا طی کرده‌اند وجود دارد. آن‌ها ممکن است از طریق جزایر ماریانا، یا از طریق فیلیپین، یا هر دو مسیر رفته باشند.[۳] قوی‌ترین پشتوانه برای این نظریه که مردم اولیه فرهنگ لاپیتا آسترونزیایی بوده‌اند، شواهد زبانی است که پیوستگی واژگانی بسیار قابل‌توجهی را میان نیا-مالایو-پلی‌نزیایی (که احتمالاً در فیلیپین گویش می‌شده) و نیااقیانوسیه‌ای (که احتمالاً توسط مردم لاپیتا گویش می‌شده) نشان می‌دهد. افزون بر این، الگوهای پیوستگی زبانی با الگوهای شباهت در فرهنگ مادی مطابقت دارند.[۱۶][۲۶]

پراکندگی زمان‌بندی‌شده مردمان آسترونزیایی در سراسر هند-آرام[۲۷]

در سال ۲۰۱۱، پیتر بلوود پیشنهاد کرد که حرکت اولیه گویشوران مالایو-پلی‌نزیایی به اقیانوسیه از شمال فیلیپین به سمت شرق و درون جزایر ماریانا، و سپس به سمت جنوب و درون مجمع‌الجزایر بیسمارک بوده است. یک پیشنهاد قدیمی‌تر این بود که مهاجران لاپیتا ابتدا از طریق شرق اندونزی به ملانزی رسیدند. پیشنهاد بلوود این احتمال را در بر می‌گرفت که هر دو الگوی مهاجرتی رخ داده است، و مهاجران مختلف مسیرهای متفاوتی را در پیش گرفته‌اند.[۲۸] پیشنهاد بلوود با شواهد سفالگری پشتیبانی می‌شود: سفال لاپیتا به سفال‌های کشف‌شده از فیلیپین (در محوطه باستان‌شناختی ناگساباران در جزیره لوزون) شبیه‌تر از سفال‌های کشف‌شده در هر جای دیگری است. شواهد دیگر نشان می‌دهد که منطقه لوزون ممکن است خاستگاه اصلی سنت سفال مهرخورده باشد که در فرهنگ لاپیتا ادامه یافته است.[۲۹]

شواهد باستان‌شناختی نیز به‌طور گسترده از این نظریه پشتیبانی می‌کند که مردم فرهنگ لاپیتا دارای خاستگاه آسترونزیایی هستند. در مجمع‌الجزایر بیسمارک، در حدود ۳۵۰۰ سال پیش، مجموعه لاپیتا ناگهان به‌عنوان یک افق باستان‌شناختی کاملاً توسعه‌یافته با مجموعه‌های فناورانه بسیار پیشرفته مرتبط با آن پدیدار می‌شود. هیچ شاهدی در این مجمع‌الجزایر مبنی بر وجود سکونتگاه‌هایی در مراحل اولیه توسعه یافت نشده است. این امر نشان می‌دهد که فرهنگ لاپیتا توسط یک جمعیت مهاجر وارد شده است، و همان‌طور که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ توسط پژوهشگرانی مانند جیم آلن و جی. پیتر وایت پیشنهاد شده بود، به‌طور محلی تکامل نیافته است.

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد غرب ملانزی از حدود ۳۰٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ سال پیش به‌طور پیوسته توسط پاپوآیی‌های بومی اشغال شده بوده است. این شواهد شامل مصنوعات کشف‌شده است. اما این بقایای فرهنگ مادی کهن، تنوع بسیار کمتری نسبت به آثار به‌جامانده از دوران پس از افق لاپیتا دارند. به نظر می‌رسد فرهنگ مادی کهن‌تر تنها چند عنصر معدود به فرهنگ مادی لاپیتای پس از خود افزوده است: برخی محصولات کشاورزی و برخی ابزارها.[۲۶][۳۰]

اکثریت قریب به اتفاق عناصر فرهنگ مادی لاپیتا آشکارا دارای خاستگاه آسیای جنوب شرقی هستند. این موارد شامل سفالگری، محصولات کشاورزی، کشاورزی شالیزار، جانوران اهلی (مرغ، سگ، و خوک)، خانه‌های پایه‌دار مستطیل‌شکل، اسکنه خال‌کوبی، تیشه‌های چهارگوش، اسکنه‌های سنگی صیقل‌خورده، فناوری قایق بازویی، قلاب‌های کششی، و مصنوعات سنگی گوناگون دیگر است.[۲۶][۳۰][۲۸] سفال لاپیتا قوی‌ترین گواه بر خاستگاه آسترونزیایی آن است. این سفال دارای عناصر بسیار متمایزی است، مانند استفاده از دوغاب‌های سرخ، نشانه‌های سوراخ‌دار کوچک، مهرهای دندانه‌دار، مهرهای دایره‌ای، و نقش‌مایه صلیب در دایره. سفال‌های مشابهی در تایوان، جزایر باتانس و لوزون در فیلیپین، و جزایر ماریانا یافت شده است.[۲۹]

دیدگاه پذیرفته‌شده، که توسط راجر گرین و پیتر بلوود مطرح شده و امروزه مورد پذیرش بیشتر متخصصان است، مدل موسوم به «مدل سه-آی» (کوتاه‌شده ورود، نوآوری، و ادغام) است. این مدل مطرح می‌کند که فرهنگ اولیه لاپیتا در نتیجه یک فرایند سه‌بخشی پدید آمده است: «ورود» مردمان آسترونزیایی جزایر آسیای جنوب شرقی (و زبان، مواد، و ایده‌هایشان) به اقیانوسیه نزدیک؛ «نوآوری» توسط مردم لاپیتا، پس از رسیدن به ملانزی، در قالب فناوری‌های جدید؛ و «ادغام» مردمان لاپیتا در جمعیت‌های از پیش موجود (غیر آسترونزیایی).[۳۱][۲۹]

اسکلت مانا

چهره اسکلت مانا، که یک اسکلت کامل از زنی لاپیتایی است و در سال ۸۰۰ پیش از میلاد در فیجی می‌زیسته، با استفاده از مدل‌سازی رایانه‌ای بازسازی شده است. ویژگی‌های چهره او شباهت‌هایی به ویژگی‌های مرتبط با تبار پلی‌نزیایی، فیجیایی و آسیایی دارد، با این حال او به‌طور مشخص با هیچ‌یک از این گروه‌ها هم‌خوانی کامل ندارد.[۱۷]

باستان‌ژنتیک

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در سال ۲۰۱۶، تحلیل دی‌ان‌ای از چهار اسکلت لاپیتا که در گورستان‌های باستانی جزایر وانواتو و تونگا یافت شده بودند، نشان داد که مردم لاپیتا از نوادگان ساکنان تایوان و شمال فیلیپین بوده‌اند.[۳۲] این گواه از مسیر مهاجرت مردمان لاپیتا در سال ۲۰۲۰ توسط پژوهشی تأیید شد که در آن مقایسه کاملی از دی‌ان‌ای میتوکندریایی و توالی‌یابی کل ژنوم بقایای مهاجران اولیه جزایر ماریانا با بقایای افراد اولیه لاپیتا از وانواتو و تونگا انجام گرفت. نتایج نشان می‌دهد که هر دو گروه از یک جمعیت منبع مشترک باستانی آسترونزیایی در فیلیپین نشأت گرفته‌اند. فقدان کامل اختلاط «پاپوآیی» در این بقایا نشان می‌دهد که سفرهای مهاجران از شرق اندونزی و بقیه بخش‌های گینه نو عبور نکرده است. نویسندگان پژوهش خاطرنشان کردند که نتایج آن‌ها همچنین از این احتمال پشتیبانی می‌کند که آسترونزیایی‌های اولیه لاپیتا از نوادگان مستقیم مستعمره‌نشینان اولیه ماریانا بوده‌اند (که حدود ۱۵۰ سال پیش از آن‌ها در آنجا ساکن شده بودند)؛ این ایده نیز با شواهد سفالگری سازگار است.[۳۳]

پژوهش‌های جدید دی‌ان‌ای نشان می‌دهد که مردم لاپیتا و پلی‌نزیایی‌های امروزی تبار مشترکی با مردم آتایال در تایوان و مردم کانکانای در شمال فیلیپین دارند.[۳۴]

یک پژوهش در سال ۲۰۲۳ بیان می‌کند که مردم لاپیتا در مقایسه با گروه‌های باستانی که ابتدا در تایوان ساکن شدند (حدود ۰-۸٪)، دارای تبار بیشتری از شمال شرقی آسیا (حدود ۲۱-۲۹٪) بوده‌اند.[۳۵]

اکتشاف

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
قالب یک سفالینه، مردم لاپیتا، کاوش‌های اواسط سده بیستم.

نخستین کشف ثبت‌شده از آثار لاپیتا توسط اتو مایر، یک مبلغ مذهبی قلب مقدس انجام شد که در سال ۱۹۰۹ در جزیره واتوم فعالیت می‌کرد.[۳۶] مایر پس از وقوع یک توفان گرمسیری که به جزیره برخورد کرد و مصنوعات را نمایان ساخت، خرده‌سفال‌هایی را کشف کرد. خرده‌سفال‌های تزئین‌شده توسط مایر به موزه انسان در پاریس فرستاده شد. در سال ۱۹۲۰، ویلیام سی. مک‌کرن، انسان‌شناس، بیش از ۱۵۰۰ خرده‌سفال را در جزیره تونگاتاپو به‌عنوان بخشی از یک سفر اکتشافی گسترده از زیر خاک بیرون آورد که بیشتر آن‌ها دارای نقوش مهرخورده بودند.[۳۷] مک‌کرن از کشفیات مایر بی‌خبر بود و گمان می‌کرد خرده‌سفال‌ها سرامیک‌های پیشاتاریخی فیجی هستند.[۲]:6 ارتباط میان خرده‌سفال‌های مایر و آن‌هایی که توسط مک‌کرن کاوش شده بودند، در سال ۱۹۴۰ با کشف سفال در ایل د پن برقرار شد.

در دهه ۱۹۵۰، ادوارد وینسلو گیفورد، که در سال ۱۹۲۰ دستیار مک‌کرن بود، سفرهای اکتشافی را رهبری کرد که در نهایت در ساحل شبه‌جزیره کونه متمرکز شد، جایی که اصطلاح لاپیتا از آن ابداع گردید. گیفورد از روش تازه‌اختراع‌شده تاریخ‌گذاری کربن روی زغال‌های کاوش‌شده‌اش بهره گرفت و قدمت مصنوعات را بین ۲۸۰۰ تا ۲۴۵۰ سال پیش از اکنون تعیین کرد. گیفورد سپس ارتباط میان شواهدِ کشفیات پیشین، از جمله خرده‌سفال‌های جزیره واتوم متعلق به مایر و سفرهای اکتشافی بایارد دومینیک مربوط به مک‌کرن را به اثبات رساند. گیفورد همچنین رابطه‌ای را میان مصنوعات لاپیتا خود و نمونه‌های کشف‌شده توسط پیتر وینسنت ون استاین کالنفلس در امتداد رود کاراما در سولاوسی ثابت کرد.[۲]:8 مقیاس زمانیِ مدل لاپیتا میان این کشفیات و کاوش‌های اضافی در دهه ۱۹۶۰ توسط جک گولسون اثبات شد، که پیش از فرهنگ‌های ملانزیایی و دیگر فرهنگ‌های غرب پلی‌نزی قرار می‌گرفت.[۳۶] برخی از مکان‌های باستان‌شناختی برجسته شامل محوطه لولوکوکا در نیوآتوپوتاپو و در درون لاپیتای شرقی، محوطه ننومبو در جزایر ریف است که شامل گسترش به سوی جزایر سلیمان می‌شود، و تالپوکمالایی در موسائو که نمونه‌ای از کهن‌ترین گروه لاپیتا درون مجمع‌الجزایر بیسمارک است.

لاپیتا در پلی‌نزی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

الگو:تلفیق با بهبود یافته‌های باستان‌شناسی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، مشخص شد که مردم لاپیتا ساکنان اصلی در بخش‌هایی از ملانزی و غرب پلی‌نزی بوده‌اند.[۲۶] بسیاری از دانشمندان بر این باورند که سفال لاپیتا در ملانزی گواهی بر این است که نیاکان پلی‌نزیایی‌ها در مسیر خود به سوی اقیانوس آرام مرکزی از این منطقه عبور کرده‌اند. کهن‌ترین محوطه باستان‌شناختی در پلی‌نزی در تونگا قرار دارد.[۳۸]

دیگر محوطه‌های اکتشافی اولیه لاپیتا با قدمتی به ۹۰۰ پیش از میلاد نیز در تونگا یافت شده‌اند و شامل سفال‌های معمول و دیگر مجموعه‌های باستان‌شناختی محوطه‌های لاپیتا در فیجی و شرق ملانزی مربوط به حدود همان زمان و بلافاصله پیش از آن هستند.[۳۹][۴۰]

آنیتا اسمیت دوره لاپیتای پلی‌نزی را با دوره متأخرتر سفال‌های ساده پلی‌نزیایی در پلی‌نزی مقایسه می‌کند:

«به نظر نمی‌رسد انواع جدید یا متفاوتی از شواهد مرتبط با سرامیک‌های ساده (و لاپیتا) وجود داشته باشد، تنها ناپدید شدن بخش کوچکی از فرهنگ مادی و مجموعه‌های جانوری آشکار است. در بیشتر جنبه‌های یافته‌های باستان‌شناختی پیوستگی وجود دارد که به نظر می‌رسد از توالی‌های پس از لاپیتا در فیجی و جزیره ملانزی (سفال مانگاسی و ناویتی) تقلید می‌کند.»[۴۰]

سفال ساده در بسیاری از جزایر غرب پلی‌نزی یافت می‌شود و نشان‌دهنده یک دوره گذار میان زمانی است که تنها سفال لاپیتا یافت می‌شد و دوره متأخرتری پیش از مسکون شدن شرق پلی‌نزی که در آن غربی‌های پلی‌نزیِ آن زمان تولید سفال را به‌کلی رها کرده بودند. شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که تولید سفال ساده در ساموآ در حدود ۱ میلادی به‌طور ناگهانی متوقف می‌شود.

به گفته اسمیت، «سرامیک‌ها در هیچ زمانی در پیشاتاریخ شرق پلی‌نزی توسط جوامع پلی‌نزیایی تولید نمی‌شدند.»[۴۰]

متیو اسپریگز بیان کرده است: «احتمال پیوستگی فرهنگی میان سفالگران لاپیتا و ملانزیایی‌ها آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته است. در بیشتر محوطه‌ها هم‌پوشانی سبک‌ها بدون جدایی چینه‌شناختیِ قابل تشخیص وجود داشت. پیوستگی در شاموت سفال، واردات ابسیدین و در مصنوعات غیرسرامیکی دیده می‌شود».[۴۱]

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ Sand, Christophe (2001). "Evolutions in the Lapita Cultural Complex: A View from the Southern Lapita Province". Archaeology in Oceania. 36 (2): 65–76. doi:10.1002/j.1834-4453.2001.tb00479.x. ISSN 0728-4896. JSTOR 40387802.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kirch, Patrick Vinton (1997). The Lapita Peoples: Ancestors of the Oceanic World. Oxford: Blackwell.
  3. 1 2 Blust, R. (1999). "Subgrouping, circularity and extinction: some issues in Austronesian comparative linguistics". In E. Zeitoun and P. J.-K. Li. (ed.). Selected Papers from the Eighth International Conference on Austronesian Linguistics. Taipei: Symposium Series of the Institute of Linguistics, Academia Sinica.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Bedford, Stuart; Spriggs, Matthew; Burley, David V.; Sand, Christophe; Sheppard, Peter; Summerhayes, Glenn R. (2019). "Distribution, chronology, society and subsistence". In Bedford, Stuart; Spriggs, Matthew (eds.). Debating Lapita. Australia: ANU Press. pp. 5–34. ISBN 978-1-76046-330-4. JSTOR j.ctvtxw3gm.7.
  5. 1 2 3 4 5 6 Spriggs, Matthew (2006). "The Lapita Culture and Austronesian Prehistory in Oceania". In Bellwood, Peter; Fox, James J.; Tryon, Darrell (eds.). The Austronesians. Historical and Comparative Perspectives. ANU Press. pp. 119–142. ISBN 978-0-7315-2132-6. JSTOR j.ctt2jbjx1.9.
  6. ↑ Pietrusewsky, Michael (2006). "Initial Settlement of remote Oceania: the evidence from physical anthropology". In Simanjuntak, T.; Pojoh, I.H.E.; Hisyam, M. (eds.). Austronesian Disapora and the Ethnogenesis of People in Indonesian Archipelago. Proceedings of the International Symposium. Jakarta: LIPI Press. pp. 320–347.
  7. 1 2 West, Barbara A. (2008). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Volume 1. Infobase Publishing. p. 460. ISBN 978-0-8160-7109-8.
  8. ↑ Mortaigne, Véronique (28 December 2010). "Lapita: Oceanic Ancestors – review". Guardian UK. Originally appeared in Le Monde. Retrieved 29 December 2010.
  9. ↑ Sand, Christophe; Sean P. Connaughton (2007). Oceanic explorations: Lapita and western Pacific settlement. Australia: ANU E Press. pp. 3–29. ISBN 978-0-9751229-0-7.
  10. ↑ Reading Lapita in near Oceania: intertidal and shallow-water pottery scatters, Roviana Lagoon, New Georgia, Solomon Islands (Thesis) (in English). ResearchSpace@Auckland. 2003. hdl:2292/997.
  11. ↑ Lilley, Ian (11 December 2019), "Lapita: The Australian connection", Debating Lapita: Distribution, Chronology, Society and Subsistence, ANU Press, doi:10.22459/ta52.2019.05, hdl:1885/202329, ISBN 978-1-76046-330-4
  12. ↑ Chiu, Scarlett (2003). The Socio-Economic Functions of Lapita Ceramic Production and Exchange: A Case Study from Site WKO013A, Koné, New Caledonia (Thesis). ProQuest 305336522.
  13. ↑ Kirch, Patrick Vinton (2012). A Shark Going Inland is my Chief. Berkeley, CA: University of California Press. pp. 21–37. ISBN 978-0-520-27330-6.
  14. ↑ "Lapita Culture". Encyclopædia Britannica. 26 February 2016. Retrieved 1 November 2016.
  15. ↑ Specht, Jim (2018). "Research issues in the circum-New Guinea islands". In Cochrane, Ethan E.; Hunt, Terry L. (eds.). The Oxford Handbook of Prehistoric Oceania (in English). Oxford University Press. p. 100. ISBN 978-0-19-992507-0.
  16. 1 2 Stone, Richard (21 April 2006). "Graves of the Pacific's First Seafarers Revealed". Science. 312 (5772): 360. doi:10.1126/science.312.5772.360a. PMID 16627714. S2CID 43533664.
  17. 1 2 "Mana - the true face of Lapita unveiled". Scoop News. 11 August 2005. Retrieved 2025-04-10.
  18. ↑ Green, Roger C.; Leach, Helen M. (1989). "New Information for the Ferry Berth Site, Mulifanua, Western Samoa". Journal of the Polynesian Society. 98 (3). Archived from the original on 10 May 2011. Retrieved 1 November 2009.
  19. ↑ Shutler, Richard (1978). "Radiocarbon Dating and Oceanic Prehistory". Archaeology & Physical Anthropology in Oceania. 13 (2/3): 215–228. ISSN 0003-8121. JSTOR 40386322.
  20. ↑ Summerhayes, Glenn R. (2000). "Far Western, Western and Eastern Lapita: A re-evaluation" (PDF). Asian Perspectives. 39 (39/1–2): 109–138. doi:10.1353/asi.2000.0013. hdl:10125/17136. S2CID 162396781.
  21. ↑ Green, R C (1975). "Lapita pottery and a lower sea level in Western Samoa". Pacific Science. 29 (4): 309–315.
  22. 1 2 Sheppard, P. (2019). Early Lapita colonisation of Remote Oceania: An update on the leapfrog hypothesis. In Bedford S. & Spriggs M. (Eds.), Debating Lapita: Distribution, Chronology, Society and Subsistence (pp. 135–154). Australia: ANU Press.doi:10.2307/j.ctvtxw3gm.13
  23. ↑ Kirch, P. (2010). Peopling of the Pacific: A Holistic Anthropological Perspective. Annual Review of Anthropology, 39, 131–148. Retrieved September 16, 2020, from JSTOR 25735104
  24. ↑ Spriggs, Matthew (5 September 2022). "Lapita long-distance interactions in the Western Pacific: From prestige goods to prestige practices". In Ling, Johan; Chacon, Richard J.; Kristiansen, Kristian (eds.). Trade before Civilization: Long Distance Exchange and the Rise of Social Complexity. Cambridge: Cambridge University Press. p. 214. ISBN 978-1-316-51468-9. Retrieved 8 May 2024. What also spread with Lapita was the ancestral form (Proto-Oceanic) of the Oceanic Austronesian languages still spoken across much of the region today; indeed, it is this continuity of language which allows us to identify through historical linguistic methods the proximate Lapita homeland in the Bismarcks as being the linguistic homeland for all Oceanic languages [...]. [...] And of course, along with the language novel concepts of kinship, social organization and religion also spread.
  25. ↑ Jakobsen, Rasmus Kragh (2017-04-17). "Fossil DNA identifies the first seafarers in the Pacific Ocean". sciencenordic.com (in Norwegian Bokmål). Retrieved 2021-10-24.
  26. 1 2 3 4 Pawley, Andrew (2007). "The origins of Early Lapita culture: the testimony of historical linguistics". Oceanic Explorations: Lapita and Western Pacific Settlement (PDF). Terra Australis. ANU E Press. pp. 17–49.
  27. ↑ Chambers, Geoff (2013). "Genetics and the Origins of the Polynesians". eLS. John Wiley & Sons, Inc. doi:10.1002/9780470015902.a0020808.pub2. ISBN 978-0-470-01617-6.
  28. 1 2 Bellwood, Peter (2011). "The Checkered Prehistory of Rice Movement Southwards as a Domesticated Cereal – from the Yangzi to the Equator". Rice. 4 (3): 93–103. Bibcode:2011Rice....4...93B. doi:10.1007/s12284-011-9068-9. hdl:1885/58842.
  29. 1 2 3 Carson, Mike T.; Hung, Hsiao-chun; Summerhayes, Glenn; Bellwood, Peter (January 2013). "The Pottery Trail From Southeast Asia to Remote Oceania". The Journal of Island and Coastal Archaeology. 8 (1): 17–36. Bibcode:2013JICA....8...17C. doi:10.1080/15564894.2012.726941. hdl:1885/72437. S2CID 128641903.
  30. 1 2 Kirch, Patrick V. (1996). "Lapita and Its Aftermath: The Austronesian Settlement of Oceania". Transactions of the American Philosophical Society. 86 (5): 557–570. doi:10.2307/1006621. JSTOR 1006621.
  31. ↑ Greenhill, S. J. & Gray, R. D. (2005).Testing Population Dispersal Hypotheses: Pacific Settlement, Phylogenetic Trees, and Austronesian Languages. In: The Evolution of Cultural Diversity: Phylogenetic Approaches. Editors: R. Mace, C. Holden, & S. Shennan. Publisher: UCL Press. بایگانی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine
  32. ↑ "Origins of Vanuatu and Tonga's first people revealed". ANU. 2016-10-04.
  33. ↑ Pugach, Irina; Hübner, Alexander; Hung, Hsiao-chun; Meyer, Matthias; Carson, Mike T.; Stoneking, Mark (5 January 2021). "Ancient DNA from Guam and the Peopling of the Pacific". Proceedings of the National Academy of Sciences. 118 (1) e2022112118. Bibcode:2021PNAS..11822112P. doi:10.1073/pnas.2022112118. PMC 7817125. PMID 33443177.
  34. ↑ Gibbons, Ann (3 October 2016). "'Game-changing' study suggests first Polynesians voyaged all the way from East Asia". Science. Retrieved 28 December 2017.
  35. ↑ Liu, Dang; Ko, Albert Min-Shan; Stoneking, Mark (2023). "The genomic diversity of Taiwanese Austronesian groups: Implications for the 'Into- and Out-of-Taiwan' models". PNAS Nexus. 2 (5) pgad122. doi:10.1093/pnasnexus/pgad122. PMC 10187666. PMID 37200801 – via Oxford Academic.
  36. 1 2 Dotte-Sarout, Emilie (2019). "Lapita before Lapita: The Early Story of the Meyer/O'Reilly Watom Island Archaeological Collection" (PDF). The Journal of Pacific History. 54 (3): 354–378. doi:10.1080/00223344.2018.1561254. hdl:1885/226726. ISSN 1469-9605.
  37. ↑ Te Rangi Hiroa, (Peter Buck), ed. (1945). "The Bayard Dominick Expeditions". An Introduction to Polynesian Anthropology. Honolulu, Hawaii: Bernice P. Bishop Museum. p. 45. Retrieved March 9, 2020.
  38. ↑ Dickinson, William R.; Green, Roger C. (February 1998). "Geoarchaeological context of Holocene subsidence at the Ferry Berth Lapita site, Mulifanua, Upolu, Samoa". Geoarchaeology. 13 (3): 239–263. Bibcode:1998Gearc..13..239D. doi:10.1002/(sici)1520-6548(199802)13:3<239::aid-gea1>3.0.co;2-5. ISSN 0883-6353.
  39. ↑ Burley, David V.; Barton, Andrew; Dickinson, William R.; Connaughton, Sean P.; Taché, Karine (2010). "Nukuleka as a Founder Colony for West Polynesian Settlement: New Insights from Recent Excavations". Journal of Pacific Archaeology. 1 (2): 128–144. doi:10.70460/jpa.v1i2.26.
  40. 1 2 3 Smith, Anita (2002). "An Archaeology of West Polynesian Prehistory" (PDF). Terra Australis. 18. Canberra: Pandanus Books and Australian National University. ISBN 1-74076-019-0. ISSN 0725-9018. Archived from the original (PDF) on 28 فوریه 2023. Retrieved 18 ژوئیه 2026.
  41. ↑ متیو اسپریگز، مجموعه فرهنگی لاپیتا، ۱۹۸۵.

استنادات

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=فرهنگ_لاپیتا&oldid=44474246»